سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

استفاده بهینه از خانه‌های نقلی

اگر منزل شما کوچک است، هرگز ناراحت نباشید چون هر قدر که ابعاد محل زندگیتان نقلی باشد باز هم راه‌هایی برای استفاده بهتر از فضاهای موجود وجود دارد.

لباس‌ها همیشه بخش قابل توجهی از اسباب و اثاثیه منزل را تشکیل می‌دهند پس خوب است با توجه به فصل و شرایط آب و هوایی، آنها را از هم جدا کرده و لباس‌های فصل حاضر را نگه دارید و مابقی را در کارتنی جاسازی کرده و پس از گذاشتن در پلاستیکی بزرگ در انبار نگه دارید، مطمئن باشید هرگز آسیب نخواهند دید. گفتیم انباری! بسیاری از منازل کوچک دارای انباری‌های کوچک هم هستند. استفاده از قفسه در تمامی طول دیوار می‌تواند تا

۵۰ درصد از فضای اشغال شده شما را که به واسطه چیده شدن اشیا بر روی یکدیگر منظره بدی پیدا کرده آزاد کند.

نکته جالب و البته بیشتر روانشاختی بعدی، استفاده از رنگ‌های روشن در دیوارها و لوازم منزل است. استفاده از این نوع رنگ‌ها موجب بازتر به‌نظر رسیدن محیط کوچک خانه و دلپذیرتر شدن آن می‌شود.

همچون انباری و البته در سطحی زیباتر، می‌توانید در اتاق‌ها هم برای چیدن اشیای کوچک و تزئینی از قفسه‌های چوبی یا طبقات چوبی که خود هم می‌توانید آنها را بسازید، استفاده کنید. مطمئن باشید با خلوت شدن اطراف، ذهنتان هم آرامش بیشتری پیدا می‌کند. به‌جای استفاده از جالباسی‌های پایه‌دار که جاگیر هم هستند حتماً از جارختی‌های پشت‌ دری استفاده کنید. تجربه کنید، ضرر نخواهید کرد!

منبع: گودهوس

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

راهکارهای اصلاح الگوی مصرف در بخش ساخت وساز

راهکارهای اصلاح الگوی مصرف در بخش ساخت وساز
بخش ساختمان در کشور ما بزرگترین بخش اقتصادی است و اگرچه ما با اقتصاد نفت و انرژی تعریف میشویم، اما گردش بخش ساختمان بسیار وسیعتر است. به گفته کارشناسان این بخش بطور مستقیم و غیرمستقیم در ایجاد اشتغال مؤثر است و فعال بودن و رونق آن میتواند به شکوفائی صنایع کشور بینجامد.
بخش ساختمان در کشور ما بزرگترین بخش اقتصادی است و اگرچه ما با اقتصاد نفت و انرژی تعریف میشویم، اما گردش بخش ساختمان بسیار وسیعتر است. به گفته کارشناسان این بخش بطور مستقیم و غیرمستقیم در ایجاد اشتغال مؤثر است و فعال بودن و رونق آن میتواند به شکوفائی صنایع کشور بینجامد. بدیهی است که ساخت و ساز اصولی به معنای استفاده درست و بهینه از مصالح ساختمانی، منابع مالی، زمان و انرژی سبب میشود سرمایهگذاریهای عظیم انجام شده در احداث ساختمانها به هدر نرود و در واقع بتوانیم بر منابع و زمان مدیریت داشته باشیم.
امسال که از سوی مقام معظم رهبری به نام اصلاح الگوی مصرف صورت گرفته، اصلاح این الگو در حوزه ساختمان میتواند در اقتصاد کلان کشور بسیار مؤثر باشد. از این رو مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن در راستای وظایف خود توصیهها و پیشنهاداتی را برای استفاده صحیح از مصالح پرمصرف ساختمانی و بهینهسازی مصرف انرژی ارائه داده است.
با استفاده از روشهای صحیح تولید، حمل و استفاده از اتلاف و دورریز مصالح جلوگیری شود. از مصالح ساختمانی با کیفیت مناسب، استاندارد و بادوام استفاده شود تا از تخریب زودرس جلوگیری به عمل آید. در این صورت مقدار مصالح مورد نیاز برای بازسازی و یا عملیات تعمیر کاهش یافته و در نتیجه در مصرف مصالح و در مصرف سوخت برای تولید آن صرفهجویی شود.
از قطعات بنایی استاندارد و با کیفیت مطلوب (مانند آجر، بلوکهای سیمانی و گچی) استفاده شود تا هنگام تخلیه و حمل و نقل از خردشدن آنها جلوگیری به عمل آید و در نتیجه از هدر رفتن منابع طبیعی و نهایتاً مصرف انرژی برای تولید بیشتر جلوگیری شود.
مصالحی ماند سیمان، گچ، آهک و سنگدانه در بستهبندیهای کوچک برای تعمیرات و کارهای بنایی عرضه شود.
از قطعات بنایی مانند بلوکها و پنل های مدولار در ساخت و ساز استفاده شود. با استفاده از واحدهای مدولار، بدون شکستن و بریدن مصالح ساختمانی و ایجاد ضایعات دیوار، سقف و کف اجرا شود.
نظارت جدی و دقیق بر اجرای عایقکاری حرارتی ساختمان مطابق با مبحث ۱۹ مقررات ملی صورت گیرد. برای اجراکنندگان اصولی عایقکاری حرارتی تشویقهای لازم در نظر گرفته شود.
از ضایعات و آوارهای ساختمانی در ساخت و ساز به ویژه در راهسازی استفاده شود.
استفاده از سیستمهای پیش ساخته در ساخت و ساز رایج شود تا از مصرف انرژی و مصرف مصالح جلوگیری به عمل آید.
● سیمان
ـ از سیمان بنایی استاندارد در بخشهایی از ساختمان که نیاز به مقاومت زیاد ندارند، مانند تهیه ملات برای چسباندن قطعات بنایی به یکدیگر، درزبندی، بندکشی و اندودکاری استفاده شود.
ـ از مواد معدنی مانند سنگ آهک و پوزولان به منظور جایگزین کردن بخشی از سیمان برای تولید سیمانهای آمیخته و سیمان بنایی استفاده شود. با استفاده از این مواد در مصرف سوخت صرفهجویی زیادی به عمل میآید، چون سیمان در دمای بسیار زیاد ۱۴۰۰ درجه سلسیوس و با صرف مقادیر زیادی سوخت فسیلی تولید میشود.
ـ از سیمانهای پوزولائی در کارهای ساختمانی و عمرانی استفاده شود. پوزولانهای طبیعی مانند خاکسترهای آتشفشانی و پوزولانهای مصنوعی مانند سرباره کوره ذوبآهن در کشور فراوان و در دسترس است.
ـ انبار کردن سیمان باید به گونهای صورت گیرد که نم و هوای نمناک به آن نرسد.
ـ نگهداری سیمان فلهای، فقط در سیلو مجاز است.
ـ در مناطقی که رطوبت نسبی هوا از ۹۰ درصد بیشتر است، سیمان نباید بیش از شش هفته در کیسه و بیش از ۳ ماه در سیلوهای مناسب نگهداری و ذخیره شود، در غیر این صورت، سیمان باید قبل از مصرف آزمایش شود.
● شن و ماسه
ـ هنگام حمل لازم است شن و ماسه پوشانده شود یا داخل مخزنی قرار گیرد تا از اتلاف آن جلوگیری به عمل آید.
ـ چنانچه مشخصات سنگدانه شکسته بازیافتی از نخالههای ساختمانی با ویژگیهای استاندارد سنگدانه بتن مطابقت داشته باشد، میتوان در ساخت بتن غیرسازهای از آن استفاده کرد. به این وسیله به کاهش مصرف سوخت و مواد اولیه و همچنین حفظ محیطزیست کمک میشود.
ـ با استفاده از شن و ماسه با دانهبندی استاندارد میتوان در مصرف سیمان صرفهجویی قابل ملاحظهای به عمل آورد.
● ملات بنایی
ـ در مورد ملات خشک آماده و روش کار و مزایای استفاده از آن فرهنگسازی شود. به این وسیله از هدررفتن مصالح ساختمانی به میزان زیادی جلوگیری میشود.
ـ برای جلوگیری از ایجاد ضایعات هنگام تهیه و حمل ملات (و همچنین بتن) باید دقت شود که این مصالح از آسیب ناشی از یخبندان، باران، آفتاب و سایر عوامل جوی محافظت گردد.
ـ از سیمان بنایی(با میزان کمتر سوخت مورد نیاز هنگام تولید) برای ساخت ملات بنایی استفاده شود.
ـ برای جلوگیری از خوردگی فلزات به ویژه سرب، روی و آلومینیم در تماس با ملاتهای آهکی، آنها را باید پیش از اجرا با مواد مناسب مانند قیر اندود کرد.
ـ از شستن آجرکاری(که با ملات سیمانی چیده شده است) با آبهای شور خودداری شود.
ـ از پاشیده شدن گچ بر روی ملات سیمانی، به خصوص در مناطق مرطوب، اجتناب شود. در نقاط مرطوب ملات و بتن نباید مستقیماً در مجاورت گچ و فرآوردههای گچی قرار گیرند.
● بلوک بتنی
ـ تهیه و کاربرد بلوکهای بتنی بیشتر در مناطقی رایج است که خاک مناسب برای تهیه آجر وجود نداشته باشد. از فواید دیگر مصرف بلوک بتنی، صرفهجویی در مصرف مصالح، حمل آسان و عایق بودن نسبی حرارتی است.
ـ نباید در داخل بلوک بتنی سوراخدار نخاله، بتن و مصالح سنگین دیگر قرار داد. چون باعث میشود که انتقال حرارت به راحتی انجام شده و مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش بسیار زیاد باشد، داخل سوراخهای بلوک را باید از موار سبک عایق حرارت چه به صورت قطعهای و چه به صورت فلهای پرکرد. قطعات پلی استایرن منبسط و دانههای ورمیکولیت، پرلیت، رس منبسط(لیکا) و پلی استایرن برای این کار مناسباند.
ـ بلوکهای بتنی هوادار اتوکلاوی و بلوکهای بتنی سبکدانه خواص عایقکاری خوبی دارند.
● آهک
ـ آهک زنده را باید در جای خشک و در ظروف مخصوص یا کیسههای آببندی شده نگهداری کرد تا از نفوذ هوا، رطوبت و یا آب در آن جلوگیری شود.
ـ آهک هیدراته باید در محل مناسبی نگهداری شده و از نفوذ دیاکسیدکربن هوا و تابش آفتاب مصوب باشد.
● آجر
ـ در آجرکاری باید عملیات کارگاهی مانند اندازهکردن، برش و ساب به حداقل برسد تا دورریز کاهش یابد، توصیه میشود جهت کاهش دورریز از آجرهای ربعی، نیمه و سه چهارم که باید در کارخانه تولید شود، استفاده گردد.
ـ ضایعاتی به نام آجرجوش را که عمدتاً در حین تولید ایجاد میشود، میتوان در شیببندی بام استفاده کرد. همچنین آجرجوش را میتوان آسیاب کرد و به عنوان پوزولان در بتن و ملات به کار برد.
ـ بارگیری، حمل و باراندازی انواع آجر باید با دقت انجام شود. به نحوی که ضایعات به حداقل ممکن برسد. آجرهای مهندسی و نما باید بر روی پالتهای چوبی و با پوشش نایلونی بستهبندی شوند. به طور کلی باید ترتیبی اتخاذ کرد که با بستهبندی صحیح و یا چیدن درست آجرها در هنگام حملونقل از ایجاد ضایعات ممانعت به عمل آید.
ـ آجرها باید در محل تمیز و سرپوشیده به طور جدا از هم دستهبندی شده و از تماس آنها با خاک، مواد مضر، رطوبت، یخ و برف جلوگیری شود.
ـ با اضافه کردن خاک اره، فوم پلی استایرن و باطله زغالسنگ به خاک رس آجرپزی میتوان آجر سبک تولید کرد. استفاده از آجر سبک میتواند باعث صرفهجویی قابل ملاحظهای در مصرف انرژی و مواد اولیه شامل موارد زیر شود:
- صرفهجویی در مصرف سوخت هنگام پخت (بدلیل سوختن مواد افزودنی آلی)
- کاهش مصرف سوخت وسایل نقلیه هنگام حملونقل آجر (به دلیل کاهش وزن آن)
- صرفهجویی در مصرف خاک رس (که مادهای تجذیدناپذیر است)
- کاهش ضریب انتقال حرارت ساختمان و در نتیجه صرفهجویی در مصرف انرژی هنگام بهرهبرداری (به دلیل خواص عایقکاری مناسب آجرهای سبک)
● بلوکهای سفالی
ـ برای جلوگیری از شکستن و اتلاف بلوکهای سفالی باید از طبق (پالت) برای بستهبندی و حمل استفاده شود. هنگام حمل باید تمهیدات لازم به عمل آید تا شکستن بلوکها و ضایع شدن آنها به حداقل برسد.
ـ با تولید بلوکهای سفالی با کیفیت مناسب از مصرف بیرویه ذخایر خاک رس جلوگیری شود.
ـ با تولید بلوکهای نیمه و چارک میتوان اتلاف مصالح هنگام اجرا را کاهش داد.
ـ استفاده از بلوکهای سفالی با خواص مناسب عایقکاری حرارتی میتواند نقش مهمی در صرفهجویی در مصرف سوختهای فسیلی داشته باشد، نوعی از این بلوکها با قرار دادن قطعات پلی استایرن یا پشم معدنی در داخل سوراخهای آن استفاده میشود.
قرار دادن قطعات عایق را میتوان در کارخانه یا در کارگاه ساختمانی انجام داد، ولی جاسازی در کارخانه ارجحیت دارد. تغییرات در اندازه و تعداد سوراخهای بلوک نیز میتواند صرفهجویی قابل ملاحظهای در انرژی گرمایشی و سرمایشی ساختمان باعث شود.
● نمای ساختمان
ـ در مناطق با تابستانهای گرم از مصالحی با رنگ روشن در نمای خارجی ساختمان استفاده شود، زیرا نور خورشید بازتابش زیادی داشته و از اتلاف انرژی سرمایشی جلوگیری میشود.
ـ از نماهای پیش ساخته عایق در ساختمانها استفاده شود. این نماها سبک بوده و علاوه بر زیبایی ظاهری، عایقکاری حرارتی ساختمان را نیز تأمین میکند.
ـ نماهای بتنی باید در مقابل بارانهای اسیدی با استفاده از پوشش مناسب حفاظت شوند.
● سنگ ساختمانی
ـ در کارخانههای سنگبری سنگ ساختمانی را باید بستهبندی کنند. بستهبندی باید بادوام و مناسب باشد، به گونهای که سنگ در حین حملونقل و انبار کردن آسیب نبیند. بستهبندی باید به شکلی باشد که از تکان خوردن و حرکت کردن سنگ در داخل بستهها جلوگیری شود. بستهها باید از وزن و ابعاد مناسب برای حمل برخوردار باشند. همچنین امکان جابجایی آنها به وسیله لیفتراک، بالابرها و سایر وسایل رایج به نحو مناسب وجود داشته باشد.
ـ با توجه به نوع آب و هوای منطقه، سنگی مناسب با شرایط اقلیمی انتخاب شود.
مثلاً در مناطق سرد و مرطوب، سنگ باید دارای تخلخل و جذب آب بسیار کم باشد، تا امکان متلاشی شدن در اثر یخبندان کاهش یابد، یا در محلهایی که امکان وزش طوفانهای شدید وجود دارد، سنگ با مقاومت سایشی مناسب به کار رود.
● گچ
ـ در مکانهایی که رطوبت نسبی هوا در بیشتر اوقات بیش از ۶۰ درصد باشد، باید از گچهای اصلاح شده (پایدار در برابر رطوبت) استفاده شود.
ـ چنانچه گچ یا فرآوردههای گچی به خصوص در مناطق مرطوب در مجاورت قطعات فولادی قرار گیرند، باید پیش از گچکاری، قطعات فولادی با رنگهای ضدزنگ پوشانیده شوند.
ـ در نقاط مرطوب، گچ و فرآوردههای گچی نباید مستقیماً در مجاورت بتن و سایر فرآوردههای سیمانی مورد استفاده قرار گیرند.
ـ گچ را باید از اثر آب و رطوبت حفظ و همانند سیمان در ظروف مخصوص یا کیسههای آببندی شده نگهداری کرد.
● عایق رطوبتی
ـ برای جلوگیری از ضایعات و تخریب عایق رطوبتی رولها باید در هوای خشک و در انبار سرپوشیده دارای کف تخت با دمای ۵+ تا ۳۵+ درجه سلسیوس به طور عمودی نگهداری شوند. مدت نگهداری عایق رطوبتی از تاریخ تولید تا نصب نباید بیشتر از شش ماه باشد.
ـ چنانچه محموله در فضای باز انبار میشود باید روی پالت نگهداری شده و روکش پلیایتلن رنگی روی آن کشیده شود. اما نمیتوان آن را بیشتر از یک هفته در فضای باز انبار کرد، رولها باید به شکلی کنار هم قرار گیرند که جریان هوا بتواند از بین آنها عبور کند. هیچگاه دو رول را نباید روی هم قرار داد.
ـ رولها همیشه باید بطور عمودی حمل شوند و هنگام حمل باید دقت شود که لبه عایق پاره نگردد. هنگام تخلیه باید از پرتاب کردن رولها خودداری شود.
ـ عایق رطوبتی پیش ساخته باید مطابق استاندارد و ضوابط فنی مورد تایید نصب شود. برای افزایش دوام عایقهای رطوبتی بام توصیه میشود که این عایقها با یک لایه سنگدانه معدنی، موزاییک یا سایر مصالح پوشانده شوند.
● عایق حرارتی
ـ رطوبت جذب شده توسط عایق اثر قابل ملاحظهای بر میزان ضریب هدایت حرارتی آن دارد. بنابراین هنگام حمل و انبارداری عایقهای حرارتی باید تمهیدات لازم در نظر گرفته شود، توصیه میشود مواد و فرآوردههای عایق حرارتی در محلی سرپوشیده، دور از رطوبت و خطر آتشسوزی به روش مناسب نگهداری شوند.
ـ عایقهای حرارتی به ویژه آنهایی که جذب آب زیاد دارند باید در بستهبندیهای مناسب پلاستیکی حمل شوند. هنگام حمل و انبار کردن، نباید بار وارده بر لایههای زیرین باعث تخریب آنها شود.
ـ عایق حرارتی پلی استایرن منبسط و هر لایه همراه نباید با هیچ مصالحی در ساختمان که با پلی استایرن واکنش نشان میدهد و سبب انحلال یا متورم شدن آن میگردد تماس داشته باشد. این مواد ممکن است برای مثال بعضی چسبانندههای بر پایه حلال، محافظ چوب و غیره باشند.
● شیشه
ـ جامهای شیشه باید با پوشال محکم بستهبندی و در جعبههای چوبی مقاوم گذارده شوند. بین هر دو جام برگهای کاغذی یا نظیر آن گذاشته شود تا از تماس دو سطح شیشه جلوگیری گردد.
● پلیمر
ـ در هنگام بستهبندی پلیمرها باید به مایع یا جامدبودن آن توجه نمود. پلیمرهای مایع در ظروف فلزی مقاوم در برابر خوردگی حمل شوند. ظروف مخصوص بستهبندی و حمل پلیمرهای مایع باید کاملاً آببند بوده و از نفوذ هر ماده خارجی و یا خروج مواد محتوای آن جلوگیری نماید. همچنین این ظروف باید تحمل بارهای اضافی را داشته باشند تا در صورت وارد آمدن صدمات ناخواسته دچار نشت و ریزش مواد محتوی آن نگردند.
ـ پلاستیکها و پلیمرهای جامد در بستههای کارتنی و یا پلاستیکی حمل شوند. در مورد پلاستیکها باید دقت شود که فشار زیاد به قطعات وارد نشده و یا از شکل اولیه خارج نشوند.
ـ در صورتی که ماده پلیمری یا پلاستیک به نور، رطوبت و یا حرارت حساس باشد، در هنگام بستهبندی و حمل باید از ورقههای پلاستیکی مات و یا ظروف مات و یا بستهبندی کامل استفاده شود.
ـ از آنجا که شرایط محیطی میتواند روی ترکیب درصد، شیمی و خصوصیات پلاستیکها و حتی شکلپذیری آنها اثرگذار باشند، بنابراین در هنگام نگهداری این مواد باید به عواملی همچون رطوبت محیط، دمای محیط و حضور نور و صدمات مکانیکی توجه نمود. حلالها باید در دمایی زیر نقطه اشتعال نگهداری شده و رزینها باید در دمایی حفظ شوند که ژل نشوند. بنابراین نگهداری مواد پلیمری و پلاستیکی و حلالها در یک انبار، کاری حساس بوده و نیاز به برنامهریزی و اجرای تدابیر خاص دارد.
● رنگ و پوشش
ـ جنس سطح از نظر خاصیت ذاتی قلیایی (مثل سطوح بتنی) یا اسیدی بودن، اثر بزرگی روی انتخاب نوع رنگ یا پوشش دارد. در این شرایط استفاده از رنگها یا پوششهای سازگار و مقاوم توصیه میگردد.
ـ شرایط مناسب اعمال رنگ باتوجه به شرایط محیطی محل (شامل دما، رطوبت و باد) باید فراهم باشد. معمولاً دمای کار در محدوده ۷ تا ۴۰ درجه سیلیسوس است و محیط اعمال بایستی عاری از جریان هوای شدید باشد.
ـ منطقه اعمال رنگ و پوشش از نظر شرایط اقلیمی (همچون میزان بارش، حداقل و حداکثر دما، متوسط رطوبت نسبی سالیانه و جریان باد و شرایط سایش محیطی) باید موردتوجه قرار گیرد.
ـ رعایت اصول ایمنی برای خودداری از ایجاد و یا نزدیک کردن شعله به رنگها و پوششهای حلالی و یا حلالها ضروری است. در مناطقی که دمای محیط بالاست استفاده از رنگها و پوششهایی که نقطه اشتعال بالاتر از دمای محیط دارند الزامی است.
ـ ظروف مخصوص بستهبندی رنگ و پوشش میبایست از استحکام مناسبی برخوردار باشند تا در حین حمل صدمه ندیده و از ورود هوا بداخل ظرف و یا ریزش آن به بیرون جلوگیری شود. مواد مصرفی برای ظروف بستهبندی (ظروف پلاستیکی و فلزی) باید نسبت به حلال و دیگر مواد مصرفی در رنگ یا پوشش مقاوم باشند.
ـ نگهداری رنگ و پوشش باید باتوجه به زمان انبارداری مجاز در انبارهای دارای تهویه مناسب، با کنترل دما و رطوبت محیط صورت گیرد.
روزنامه اطلاعات

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

◄ اصلاح الگوي مصرف به عنوان وظيفه اخلاقي اقتصادي

● نويسنده: رحمت الله - عليرحيمي

● ارسال كننده: رحمت عليرحيمي

● منبع: سایت - باشگاه اندیشه - تاريخ شمسی نشر 20/09/1388

«اصلاح الگوي مصرف» که از طرف مقام معظم رهبري در پيام نوروزي اعلام شد نه تنها به عنوان يک وظيفه حکومتي و يک راهبرد اقتصادي بلکه به عنوان يک امر ديني ـ اخلاقي مي بايست کانون توجه تمام نهادها و آحاد مردم جامعه باشد.

«اصلاح الگوي مصرف» به بياني بخشي از شعارها و خواسته هاي 31 ساله مردم در برپائي انقلاب و نظام جمهوري اسلامي ايران است و به طور واضح اين رهنمود مقام معظم رهبري بخشي از شعار «استقلال» است که مي تواند در زمينه استقلال اقتصادي کشور نمود يابد.

واضح است که وظيفه دولت در اين مسئله سنگين تر از ساير نهادهاست و بايد گام اول را در زمينه حرکت به سمت تعيين الگوهاي مصرفي با کمک کارشناسان متخصص و نظرسنجي از آحاد مردم و با استفاده از ميانگين استانداردهاي جهاني که ابزار مهم آن وجود آمارهاي صحيح و کارآمد مي باشد، بردارد و نيز نسبت به زمينه سازي اجراي اصلاحات الگوهاي مصرف از خود و سازمان هاي تحت پوشش آغاز کند که خوشبختانه دولت نهم در اين مسير گام هاي مهمي برداشته است اما در قبال صرفه جوئي هايي که بايد انجام شود بسيار ناچيز است و احتمالاً همين مغايرت اين توهم را ايجاد کرده که دولت در اين زمينه اقدامي صورت نداده است.

از کارهاي مهم دولت مي توان به پروژه هايي از قبيل هدفمند کردن يـارانه ها، سهميه بندي بنزين، پرسشنامه خانوارها و کاهش هزينه هاي دولت، اشاره داشت.

هر چند بنابر اظهار کارشناسان، اقتصاددانان و صاحب نظران دولت در بسياري از طرح ها به دليل غيرکارشناسانه بودن آن منابع مالي و نيروي انساني و سرمايه اي را اتلاف و در بخش توزيع ثروت نيز صدقه دهي را رواج داده که اگر اين تحليل ها درست باشد، با شعار اصلاح الگوي مصرف بسيار منافات دارد. هر چند عادلانه نيست که بسياري از انتقادات از اين دست به دولت نسبت داده شود و ساير قواي مهم کشور از جمله قوه قضائيه به دليل عدم نظارت صحيح و يا قوه مقننه به دليل عدم تصويب قوانين کارآمد مصون بمانند.

مسئله مهمي که در اين رابطه بايد در نظر داشت اين است که بسياري از تحليل ها و مقالات و توصيه هايي که درخصوص پيام مهم رهبري نگاشته و گفته مي شود تنها دولت را مسئول اجراي طرح اصلاح الگوي مصرفي مي دانند در حالي که پيام رهبر معظم نه تنها از موضع راهبردي حکومتي مطرح است و توصيه اي اکيد براي دولت مي باشد، بلکه از نظر ديني و اخلاقي نيز که بايد به اصلاح الگوي مصرفي آحاد مردم در جامعه بينجامد نيز فوق العاده قابل تأمل است.

پيام نوروزي مهم رهبري نه تنها دولت را به لحاظ وظائف حکومتي بلکه افراد جامعه را به لحاظ ديني و اخلاقي موظف مي کند که به اصلاح الگوي مصرف چه در خانه و چه در جامعه، جامه عمل بپوشانند.

از دلايل رويکرد انفرادي اين پيام آن است که مطالعات اقتصادي و عملکرد دولت ها در جهان و حتي ايران نشان داده است که دولت ها تمايل دارند که کوتاه ترين، کم هزينه ترين و کم تنش زاترين راه را براي اصلاح الگوي مصرف که بالا بردن قيمت هاست اجرائي نمايند. در حالي که اگر مردم از موضع دين و اخلاق خود را موظف به رعايت بدانند چوب افزايش قيمت ها را نيز نخواهند خورد.

در پايان تأکيد مي شود که اين گونه از پيام برداشت مي شود که اصلاح الگوي مصرف وظيفه حکومتي براي قوه قضائيه، مجريه، مقننه بوده و يک وظيفه فقهي اخلاقي براي تک تک مردم جامعه نيز مي باشد.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

مكانيزمها و نمونه‌هايي از برون گرايي

سياست‌هاي تبليغاتي و تشويق فروش كالا بدون شك يكي از مؤثرترين طرق نفوذ شركتهاي فرامليتي است، و در تغيير نيازهاي اساسي افراد و هدايت آنها به سوي ماركها و فرآورده‌هاي خاص دخالت دارد. قطعاً اين انتقال سليقه‌ها برآيند سياستهاي گسترده بازاريابي و تأثير آنها برمعرفها و هنجارهاست. م. گلدفري و س. لانگدون (1979)، يادآوري مي‌كنند كه در سال 1973، 80% آگهي‌هاي تبليغاتي راديو سواحلي دركنيا به شركتهاي فرامليتي تعلق داشت. از جمله اين شركتها مي‌توان براوك باند، نستله، لگليت ـ پالموليو، كوكاكولا، يونيليور، گلاسكو و استرلينگ وينتراپ را نام برد.
هدف اصلي اين تبليغات ايجاد نيازها و بنابراين فرآورده‌هايي است كه مي‌توانند اين نيازها را برآورده سازند. فرآورده‌هايي كه عملاً تنها شركتهاي فرامليتي قادر به توليد آنها هستند. براي مثال شركت يونيليور براي فروش خود برنامه‌هاي تبليغاتي جهاني بسيار مهمي اجرا مي‌كند. اين برنامه‌ها غالباً باعث مي‌شود تا مردم تمامي علاقه خود را به فرآورده‌هاي داخلي از دست بدهند. مثلاً همين شركت تلاش مي‌كند تا در هند مارگارين واناپستي را جايگزين كره محلي كند و به نظر مي‌رسد كه اين محصول داخلي كلاً از بين برود. اين شركت در ايجاد نياز به پودرهاي پاك كننده شيميايي و مواد ضدعفوني كننده و نتيجتاً در نتيجه ايجاد بازاري براي اين محصولات خود در اندونزي موفق بوده است.
علاوه براين توانسته است فروش بستني، سوسيس و اغذيه منجمد شده خود را در مناطق درون مرزي سيرالئون و ليبريا گسترش دهد، يعني در مناطقي كه كمتر مي‌توان از آنها به عنوان مناطق داراي \" درآمدهاي احتياطي \" سخن گفت و آذوقه‌رساني به آنها معمولاُ توسط هواپيما صورت مي‌گيرد.
در آمريكاي لاتين قدرت تبليغات به حدي است كه حتي روستاييان بسيار فقير نيز عملاً خودرا ملزم به نوشيدن نوشابه‌هايي چون كوكاكولا و پيسي مي‌دانند، ولو آنكه به قيمت فروش محصولات طبيعي‌شان تمام شود.
ر. لدوگار با مطالعه دو كشور برزيل و مكزيك، موفقيت شركتهاي فرامليتي را در ايجاد نياز به نوشابه‌هاي غير الكلي نشان مي‌دهد. براي مثال؛ مصرف سالانه اين نوع نوشابه‌ها در مكزيك رقم قابل ملاحظه 14 ميليارد بطري يعني براي هر نفر 5 بطري طي يك هفته بوده است (در مكزيك 40% نوشابه‌هاي مصرفي پپسي كولاست). شستشوي مغزي تجارتي آنچنان قوي است كه ساكنين برخي روستاهاي مكزيك به رغم درآمد اندك خود متقاعد شده‌اند كه بدون اين نوشابه‌ها نمي‌توانند زندگي كنند و بايد هر روز آنها را مصرف كنند. در سال 1979 يك كشيش مكزيكي با اشاره به اين مطلب مي‌نويسد:
\" شنيده‌ام بعضي از روستاييان مي‌گويند بدون مصرف روزانه نوشابه‌هاي غير الكلي نمي‌توانند زندگي كنند. برخي ديگر به خاطر نمايش پايگاه اجتماعي خود هر روز با غذايشان بايد نوشابه بنوشند، به خصوص مواقعي كه ميهمان دارند. اكثراً فكر مي‌كنند كه بايد روزانه اين نوشابه‌ها را مصرف كنند. اين اساساً ناشي از تبليغات گسترده به خصوص در راديو است كه در اين مناطق كوهستاني شنوندگان فراوان دارد. به موازات اين امر، در اين روستاها فرآورده‌هاي طبيعي مثل ميوه كمتر مصرف مي‌شود، برخي خانواده‌ها فقط هفته‌اي يك بار ميوه مي خورند. \"
اساس اين سياستهاي تبليغاتي متقاعد ساختن مردم است به اينكه روشهاي سنتي تغذيه (ارزن، برنج، لوبيا، ‌ذرت، آب) در قياس با محصولات غربي غالباً پيچيده‌تر (بسته‌بنديهاي لوكس، تفاوت‌گذاريهاي تصنعي با استفاده از ماركهاي گوناگون) اهميت كمتري دارد. موضوع مهم در اينجا نمادگذاري اجتماعي كالاهاست. از آنجا كه مردم به خاطر كم‌سوادي خود آسيب‌پذيرترند، تاًثير تبليغات بسيار زيادتر مي‌شود. براي مثال، به كشور كنيا كه قبلاً نيز مورد بحث بوده اشاره مي‌شود. هزينه تبليغات بازاريابي براي صابونهاي توليدي شركتهاي وابسته به شركتهاي فرامليتي در اين كشور 6% و براي صابونهاي توليد داخلي 1% قيمت آنها بوده است. اين خود نشاندهنده سياست هدايت تقاضاهاي داخلي به سوي فرآورده‌هاي پيچيده‌تر (صنعتي)، (صابون توالت، موادضد عفوني كننده...) است كه بيشتر بر شكل ظاهري صابون‌ها و جذابيت بسته‌بندي آن تأكيد دارد.
براي ارائه طرحي كلي‌تراز موضوع به هزينه‌هاي تبليغاتي شركتهاي تابع شركتهاي فرامليتي در كنيا اشاره مي‌شود. اين هزينه‌ها در حدود 12 ميليون شلينگ كنياست، در حالي كه بودجه تخصيص يافته در آخرين برنامه پنج ساله كنيا براي ساختن مركز بهداشت روستايي كه دولت از آنها به عنوان عوامل كليدي در بهداشت مناطق روستايي (حدود 90% جمعيت كشور در اين مناطق سكونت دارند) ياد مي‌كند، 7. 5ميليون شلينگ است.
يكي از مشهورترين نمونه‌هاي نفوذ خارجي در الگوهاي مصرف، فعاليت شركت نستله و سياست توسعه فروش شير خشك براي اطفال است. اين شركت براي ترويج فرآوردهاي غذايي خود و جايگزين كردن آنها به جاي شير مادر سياست فعالي را به مرحله اجرا درآورد. براي اين منظور روشهاي متفاوتي به كار گرفته شده است:
1ـ توزيع مجاني و غالباً خانه به خانه بطريهاي شير و محصولات لبني (لاكتوژن)
2ـ اجراي برنامه‌هاي تبليغاتي در بيمارستانها و زايشگاهها. اين برنامه‌ها توسط مأموران خاصي موسوم به \"پرستاران شير \" صورت مي‌گرفت، اين پرستاران اونيفورم سفيد مي‌پوشيدند و نتيجتاً به راحتي مي‌شد آنها را با كاركنان بيمارستان اشتباه گرفت.
3ـ توزيع مجاني كارتهاي مربوط به وزن نوزادان با تبليغ لاكتوژن. جمله‌اي هم در اين كارتها نوشته شده بود با اين مضمون كه مادران تاحد امكان بايد كودكان را با شير خود تغذيه كنند. اما عملاً چند درصد مادران قادر به خواندن اين نوشته بودند؟
4ـ تبليغات تلفيقي در بيمارستانها و راديو. در اينجا گفته مي‌شد كه مصرف اين فرآورده‌ها، نيرو و قدرت به كودكان مي‌بخشد(براي مثال اين دو موضوع درنيجريه اهميت زيادي دارند). در جامائيكا تبليغ به اين شكل بود: \"لاكتوژن باعث نيرومندي و سلامتي است \" يا \"انرژي و قدرت مي بخشد \".
مصرف شير خشك همراه با برخي نمادها، يعني \"نو \"، \"بهتر \" و نظاير آن بود. دكتر تي. ان ملت نليما در باب آگهي تبليغاتي كه در سال 1974 به مدت دو سال در راديوي كشور سيرالئون پخش مي‌شد، مي‌نويسد: \"آگهي، مادر از كودكش مي‌پرسيد كه آيا لاكتوژن را دوست دارد؟ كودك با خنده شديدي پاسخ مي‌داد: اوم، ‌اوم... مادراني كه اين آگهي را مي‌شنيدند معتقد مي‌شدند كه لاكتوژن براي كودكان بهتر از شير مادر است. اينان نمي دانستند كه در اين آگهي در واقع يك مونتاژ صداست.
يعني در آغاز سوال مادر از كودك ضبط شده و سپس صداي قهقهه و خنده كودك، كه علت آن قطعاً چيز ديگري و احتمالاً همان شير مادر بود، به آن افزوده شده است \" در حال حاضر شير خشك در بسياري از كشورهاي جهان سوم مصرف بسيار وسيعي دارد.
بنابراين فعاليت شركتهاي فرامليتي مي‌تواند به انتقال حقيقي الگوهاي مصرف منجر شود. اين روند انتقال الگوها، نيازها برحسب ماركها تغيير پيدا مي كنند و فرآورده‌هاي پيچيده‌تر و گرانتر جانشين محصولت ساده و ارزان مي‌گردد. به موازات اين فرآيند، تبليغات شركتهاي فرامليتي با ايجاد تمايزات تصنعي بين فرآورده‌ها، موجب از رونق افتادن سريع و جايگزين نمودن آنها با محصولات جديدتر است. نمونه‌هاي برون‌گرايي بسيار فراوان بوده و عواقب تأسف باري دارد. اين تنها چيزي است كه مي‌توان گفت.
روستاييان مكزيك بيش از پيش به مصرف نان سفيد به جاي نان سنتي خودشان كه هم ارزانتر است و هم پروتئين بيشتري دارد، روي آورده‌اند. در جامائيكا مردم عادت داشتند به عنوان صبحانه ماهي و موز كه هر دو ارزان و بسيار مقوي هستند، مصرف كنند. اما در نتيجه تبليغت اين عادت از بين رفته و اين فكر در مغز مردم رسوخ كرده كه براي صبحانه بهتر است سه رال مصرف كنند. اكنون مردم از محصولات كلوگ استفاده مي‌كنند، در حالي كه موز در بازار به خاطر نبودن خريدار و مشتري فاسد شده و از بين مي‌رود. ورود شركتهاي دانون‌سا و شامبورسي، شركتهاي تابعه گروه شركتهاي ب. اس. ان ژروهدانون و گروه نستله، در سال 1973 به مكزيك و برنامه‌هاي تبليغاتي مهم آنها تقاضاي كلي براي ماست را تا ميزان 350% افزايش داده است.
فرآيند جانشين‌سازي كالاهاي شركتهاي فرامليتي به جاي محصولات داخلي در مصرف سيگار بسيار مشخص و آشكار است. در اين بخش كاملاً متمركز 8 شركت فرامليتي بر بازار جهاني تسلط دارند: مثل شركت بت، انگليسي الاصل كه بزرگترين سازنده سيگار دنياست و از هر پنچ سيگاري كه در جهان سرمايه‌داري به فروش مي‌رسد يكي از آن اين شركت است. شركتهاي ديگر عبارتند از گروه امپريال (انگليسي)، امريكن براندز (ايالات متحده)، مؤسسه فيليپ موريس (انگليسي)، و گروه آفريقاي جنوبي (روتمن، رامبراند ـ روپرت). اين شركتهاي فرامليتي در گرايش مردم به مصرف سيگارهاي خارجي (روندبرون‌گرايي)، جايگزين نمودن سيگار داخلي ساخت توليد‌كنندگان كوچك با سيگارهاي صنعتي دخالت مؤثر دارند. اين تغيير ذائقه مصرف‌كنندگان سيگار باعث نابودي تنباكو سياه در بسياري از كشورها نظير هند، پاكستان، جمهوري كره، فيليپين، ارژانتين و يا برزيل شده است. سيگار كرتك در اندونزي، دلتي در سري‌لانكا و بيديز در هند به سود سيگارهاي ملايم نوع ويرجينيايي كنار گذارده مي‌شوند. برنامه‌هاي وسيع تبليغاتي عامل مؤثري در چنين فرآيندي است. علاوه براين، برنامه‌هاي وسيع تبليغاتي شركتهاي فرامليتي توتون، معرف آهنگ عمومي جريان بازاريابي شركتهاست. تأكيد اصلي در اين برنامه‌ها بركليشه‌هاي آمريكايي است و \"تجمل‌گرايي، پايگاه اجتماعي، سطح زندگي عالي و تصوير كابوي عاشق آزادي \" مضاميني هستند كه لاينقطع تكرار مي‌شوند.
گاهي ايجاد بازارهاي جديد به خاطر يافتن مفرهايي است براي فروش فرآورده‌هاي واسطه‌اي برخي شركتهاي فرامليتي ف. لاپ و جي. كالينز، به مورد شركت رالستون‌ـ پورينا اشاره مي‌كنند. اين شركت عامل گسترش صنعت پرورش مرغ در كلمبياست، نه از آن رو كه مرغ و جوجه را به ماده كليدي رژيم غذايي مردم اين كشور مبدل سازد، بل به خاطر آنكه براي محصول اصلي كارخانه، ‌يعني كنسانتره‌هاي غذايي براي حيوانات، بازار ايجاد كند. به پيروي از همين سياست تسهيلات و امكانات خاصي در اختيار مرغداران گذارده شد. در نتيجه بين‌سالهاي 1971 ـ 1967 توليد مرغ در كلمبيا دو برابر گرديد، يعني از 11 ميليون به 22 ميليون رسيد.
كودكان به دليل آنكه به عنوان خريداران بالقوه به راحتي تأثير پذيرند، هدف مطلوبي براي شركتهاي فرامليتي محسوب مي‌شوند. براي مثال، برخي مؤسسات توليدكننده نوشابه‌هاي غير الكلي درآمريكاي لاتين و مركزي درمقابل فروش مستقيم محصولات خود در مدارس به هنگام برگزاري جشنها، نوشابه‌و يخچال را به طور رايگان دراختيار اين مدارس قرار مي‌دهند. شركتهاي ديگر نظير جنرال فودز در مكزيك با گذاردن مجسمه‌هايي كوچك نظير شخصيتهاي كارتوني والت ديسني در بسته‌بنديها، در واقع براي محصولات خود بازاريابي مي‌كنند.
بسياري از كالاها (كوكاياپپسي) نماد تعلق به دنياي مدرن تلقي مي‌شوند، و اين همان چيزي است كه تبليغ كنندگان برآن بسيار تأكيد مي‌ورزند. ه. والتر در مقاله نشريه بسيار معتبر تجارت جهاني كلمبيا كه به بررسي سياستهاي بازاريابي در كشورهاي در حال توسعه اختصاص يافته بود، اين پرسش را مطرح مي‌كند كه آيا \"مردم به اندكي تجمل نظير نوشيدن نوشابه‌هاي غير الكلي يا كشيدن سيگارهاي معطر نياز ندارند؟ \"
بحثها و توضيحات مسئول بودجه‌هاي تبليغاتي پپسي كولا و كوكاكولا در برزيل به خوبي بيانگر تأثير اجتماعي شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرفي است. او مي‌گويد: \"در اين كشور هيچ راهي براي هدايت و كاناليزه كردن طغيان جوانان وجود ندارد، نسل كنوني از هيچ آموزش سياسي يا اجتماعي بهره‌مند نيست. ما يك مكانيزم اعتراضي به وجود آورده‌ايم كه در مصرف كاناليزه مي‌شود. پپسي، تصويري جديد و جوان است، آنها نيز خوشحالند چون جوان هستند و چون جوان هستند، پپسي مي‌نوشند. \"
بنابراين ورود شركتهاي فرامليتي دقيقاً با واژگوني الگوهاي مصرف كه برخي از آنها طي چندين قرن بدون تغيير باقي مانده‌اند همزمان است. اما ايجاد الگوهاي مصرف جديد مي‌تواند نتيجه مكانيزمهاي كمتر تعمدي ديگر نيز باشد. فرآورده‌هاي شركتهاي فرامليتي هم به خاطر كيفيات طبيعي (لوكس ونوبودن) و هم به خاطر نمادهاي اجتماعي وابسته به آنها به سهولت از سوي برگزيدگان داخلي كه شديداً مجذوب اسلوب زندگي غربي و محصولات غربي هستند پذيرفته مي‌شود. پيامد اثرات نمايشي قوي اين جريان، گسترش نيازها و اشيا در كل جامعه است. در اينجا بايد از تأثيرتقليدي سخن گفت. شركتهاي فرامليتي كالاهايي راعرضه مي‌كنند كه برگزيدگان داخلي سريعاً آنها را مي‌پذيرند و سپس درمدت زمان كوتاهي پس از عرضه اين كالاها، سايرين نيز به تقليد از برگزيدگان مصرف كنندگان اين كالاها خواهند شد، فرآيندي كه ر. نوركس در موردش چني مي‌گويد: \"اگر چه مصرف در كشورهاي در حال توسعه به سطح درآمد بستگي دارد اما به تفاوت بين درآمدهاي پايين با بالاترين درآمدها نيز مربوط مي‌شود. طبقات كم درآمد در نتيجه فرآيند كشش و جاذبه اجتماعي به تقليد از طبقات داراي بالاترين درآمدها و به خصوص اعضاي شركتهاي فرامليتي تمايل پيدا مي‌كنند. \"
طرح كلي در اين جريان چنين است: شركتهاي فرامليتي محصولات جديد را در كشورهاي درحال توسعه عرضه كرده و نيازهاي مصرفي آنان را به جانب اين كالاها هدايت مي‌كنند.
روشهاي نفوذ متنوع وگوناگون است (عمدي با استفاده از تبليغات، نسبتاً غير عمدي از طريق نمايش)، اما همگي در جهت هدايت الگوهاي مصرف به سوي كالاها و خدمات توليدي شركتهاي فرامليتي مشاركت دارند. ايجاد عرضه خود موجد تقاضاست. درست است كه اين محصولات بدون در نظر گرفتن نيازهاي اساسي مردم به بازار عرضه مي‌شوند و اين چيزي نيست كه شركتهاي فرامليتي نسبت به آن بي‌اطلاع باشند، بلكه بالعكس \"اين روش عادي و متداول انجام دادن امور از سوي آنهاست \" اين سياست و عواقب ناشي از آن، نمايش جديدي از تضاد و برخورد دو نوع منطق است، زيرا براي يك شركت فرامليتي انتخاب يك برنامه تبليغاتي قبلاً آزموده شده به زباني ديگر به مراتب راحت‌تر است تا عرضه و يا توليد فرآورده‌هايي نو متناسب با نيازهاي خاص محلي.
بنابراين مي‌توان چنين نتيجه‌گيري كرد كه شركتهاي فرامليتي با معرفي عادات مصرفي غربي در كشورهاي درحال توسعه در ايجاد فرآيند جهاني برون‌گرايي فرهنگي دخالت مؤثر دارند. زيرا آداب تغذيه بازتاب روشي است كه ملتها طرز فكر و رفتار خود رابه وجود مي‌آورند، آنها را هدايت مي‌كنند، سنتهايشان را تلفيق واحياء مي‌سازند و رسوم خود را با رسوم انتقال بافته از سوي ديگر فرهنگها در هم مي‌آميزند.
از اين ديدگاه بسط و ازدياد موفقيت جهاني غداهاي آماده‌اي نظير مك‌دونالد را نه به واسطه فروش (زياد) اين محصولات، بلكه بيشتر به خاطر شيوه زندگي و نمادهاي وابسته به آن بايد توجيه كرد.
نكته ديگر اين است كه سواي اهميت اجتماعي ـ فرهنگي تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف، نفوذ آنها باعث بروز انحرافاتي در ساير حوزه‌ها نيز مي‌گردد. تغيير گرايش مصرف كشورهاي جهان سوم به جانب كشت برخي محصولات كشاورزي كه عمدتاً ناشي از استفاده از سموم دفع آفات است (كه شركتهاي فرامليتي در توليد آنها نقش عمده دارند) وابستگي اقتصادي و تكنولوژيكي اين كشورها را افزونتر مي‌كند. اما عمده‌ترين فرآيند اين جريان تخصيص نادرست منابع كمياب است. با تغييرمحصولات كشاورزي، بهاي آنها همگام با كاهش ارزش غذايي در نتيجه افزودن چربيها و مواد شيميايي، افزايش مي‌يابد. از سوي ديگر تأكيد برتوليد و مصرف فرآورده‌هاي حيواني، موجب اتلاف عمده منابع گياهي است. براي مثال دركلمبيا با گرايش به كشت علوفه به جاي كشت حبوبات و سبزيجات نه تنها منبع پروتئيني‌گراني جايگزين يك منبع پروتئيني ارزان شده، بلكه عملاً كاهش ذخاير پروتئيني را به دنبال داشته است، چون پروتئين منابع حيواني به مراتب كمتر از صنايع گياهي است. در اينجا به مثالي كه قبلاً آورده شده است، بر مي‌گرديم. طبق بررسيهاي انجام شده، حاصل كشت علوفه در يك جريب زمين اختصاص يافته به پرورش مرغ و ماكيان در منطقه واله، ‌برابر است با پروتئيني كه از كشت ذرت يا لوبيا درهمين زمين به دست مي‌آيد. حال اگر در اين زمين سويا كشت شود، ميزان پروتئين حاصله 16 برابر بيشتر از كشت علوفه مرغداري خواهد بود. قبلاً گفته شد كه توليد جوجه در وهله اول به خاطر منافع شركتهاي فرامليتي در توليد خوراك و علوفه حيواني بود. مثال ديگر كه جمع اضداد است، كشور مكزيك يعني مهم‌ترين صادر كننده پرتقال است. تا سال 1979 در نوشابه فانتا يا اورانج كراش از آب پرتقال استفاده نمي‌شد. از اين تاريخ به بعد دولت تصويب كرد كه حداقل، 1% آب پرتقال بايد به اين نوشابه‌ها افزوده شود. آخرين مثال در اين مورد كاپرال شعبه شركت نستله در ساحل عاج است. اين شركت عامل توسعه و رواج مصرف قرص‌هاي مگي در كشور فوق است. در حال حاضرخانواده‌هاي ساحل عاجي به طور متوسط سالانه 700 قرص مگي ـ روزانه 2 قرص براي هر خانواده ـ مصرف مي‌كنند. اين قرص جزء مهمي از رژيمهاي غذايي مردم ساحل عاج و به خصوص فقيرترين اقشار جمعيت شده است. قرص مگي كه در كشورهاي غني حكم چاشني و مكمل غذا را دارد به عنوان يك غذاي اصلي براي تغذيه كافي نيست. اين محصول از پروتئين گياهي درست شده و مصرفش دريك رژيم غذايي كه خود دچار كمبود پروتئين حيواني است، باعث تشديد كمبود غذايي ـ به خصوص از نظر كمبود اسيد آمينه ـ مي‌گردد، امري كه در كشور فوق مشهود است.
بنابراين ترديدي نيست كه شركتهاي فرامليتي قدرت هدايت خواستها و نيازهاي مردم را به سوي محصولات و يا خدمات خود دارند. اگر الگوهاي مصرف بازتاب ذهنيتها و تا حد بسيارزيادي آمال مردم باشند، ايجاد الگوهاي مصرف شكلي خاص از برون‌گرايي اجتماعي‌ـ فرهنگي ملل جهان سوم و جدا ساختن آنها از ريشه‌ها يا حافظه‌هايشان است. از اين ديد شركتهاي فرامليتي را مي‌توان به عنوان عاملان فعال دگرگوني اجتماعي تلقي كرد. كه فرهنگ‌زدايي افراد را به دنبال دارد و كمترين اعتنا و توجهي به ضرورتهاي دگرگوني مستقل و ملي كشورهاي فقير ندارد.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

ايجاد الگوهاي مصرف و فرهنگ‌پذيري

تأثير شركتهاي فرامليتي در ايجاد الگوهاي مصرف در دو سطح صورت مي‌گيرد. در وهله اول اين شركتها به توسعه الگوهاي مصرفي رايج در كشورهاي جهان سوم كمك مي‌كنند. در وهله دوم شركتها مي‌كوشند كالاها و فرآوردهاي جديد راكه كم و بيش پيچيده‌تر از فرآورده‌هاي قبلي است جايگزين فرآورده‌هاي سنتي كنند. بنابراين موفقيت تجارتي اين شركتها در تمامي ساختار مصرف كشورهاي در حال توسعه تأثير مي‌گذارد.
قبلاً بيان شد كه شركتهاي فرامليتي انتقال دهنده و اشاعه دهنده نظامهاي بازنمايي و هنجاري و نظامهاي بياني (نيازها و الگوهاي رفتاري) اند. تفكري كه اساس اين نظامها را تشكيل مي‌دهد آن است كه براي مثال پاداش تلاش فرد در كارش دسترسي يافتن به كالاهاي مصرفي است، و افزايش مصرف شاخص عمده توسعه اقتصادي محسوب مي‌شود. بنابراين، ترويج چنين منطقي و تلاش براي مصرف بيشتر درنيروي محركه تغيير اجتماعي نقش مهمي دارد. به اين معنا كه شركتهاي فرامليتي به دليل ماهيت عقلانيت خود، ‌در پيوستگي و يگانگي روزافزون كشورهاي جهان سوم با نظام اقتصاد تجارتي دخالت دارند. اعتبار و ارزش فرد در اين نظام اقتصادي تا حد زيادي به كالاها و خدماتي كه در دسترس دارد و همچنين به پايگاه اجتماعي وابسته به اين خدمات منوط است. اين عقلانيت به طرق گوناگون مطرح مي‌گردد، در زمينه ارتباطات، پيامهاي پخش شده توسط رسانه‌ها (تلويزيون، سينماو تبليغات) با نمايش امتيازات جامعه مصرفي و ايجاد اشكال بازنمايي و نظامهاي هنجاري، نقش مهمي بازي مي‌كنند. افق احتمالات بسط يافته و طيف وسيعي از كالاهايي را در بر مي‌گيرد كه قبلاً ناشناخته و مطلوبيتشان نامعلوم و تصور ناشدني بود. به موازات اين جريان، گرايش روزافزوني به تقليد از سبك زندگي غربي و توليدات غربي به وجود مي‌آيد، انگيزه‌هاي افراد به نحو فزاينده‌اي به سمت دسترسي به مصارف تجارتي سوق داده مي‌شود. ارزشهاي سنتي تا حد زيادي بي‌اعتبار مي‌گردد، و تصور ذهني فرد از جامعه و نقشي كه در آن دارد، تغيير مي‌كند. اين فرآيند تخريب بذر ساختارها وكدهاي اجتماعي جديد را در خود دارد كه توجه فرد را به دنياي خارج از جامعه‌اش معطوف مي‌كند و به گفته هشيللر او را به يك انسان مصرف كننده مبدل مي‌سازد. وابستگي در مورد ارتباطات و توسعه يك نظام اقتصادي و اجتماعي بر مبناي پويايي نيازهاي مادي دو پديده كاملاً مرتبط به يكديگر به نظر مي‌رسند، زيرا اسلوب زندگي كه رسانه‌ها و به خصوص تليغات به آنها اعتبار مي‌بخشند درتحليل‌نهايي چيزي جز تزيين ويترين براي نظام موجود اشياء نيستند. ميزان فرهنگ‌پذيري آنچنان بالاست كه در اثر موارد در پيامهايي كه توسط رسانه‌ها انتقال مي‌يابد \"سنت \" معادل \"عقب افتادگي \" و \"تجدد \"، معادل \"رشد \" آورده مي‌شود.
كاركنان شركتهاي فرامليتي نيز، صرفنظر از مقامي كه در شركت دارند، با اشاعه اخلاق شركتها در اين فرآيند تخريب نقش مهمي دارند. همان طوري كه قبلاً اشاره شد، اشتغال به كار در اين نوع شركتها مستلزم پذيرش مقررات و هنجارهاي مربوط به آنهاست. مصرف كالاهاي ساخت شركتهاي فرامليتي و اثرات نمايشي منبعث از آنها در ايجاد اخلاق مصرف مادي مؤثر است.
نكته آخر اينكه اين شركتها گرايش دارند عادات مصرفي را به گونه‌اي كه به سود آنها باشد شكل دهند و بنابراين درصددند تا فرآورده‌هاي خود را جايگزين كالاهاي سنتي كنند، و براي برخي كالاها و خدمات خود تقاضاي تجارتي منظمي كه قبلاً وجود نداشته به وجودآورند. همچنين برخي نيازها و خواستها را به سوي ماركهاي خارجي سوق دهند. از يك ديدگاه كلي شواهد آشكاري دال بر وجود يك فرآيند برون‌گرايي مشاهده مي‌شود كه برطبق آن سليقه‌ها به جهان خارج از جامعه فرد هدايت مي‌گردد. اين فرآيند با منافع تجارتي شركتهاي فرامليتي ارتباط مستقيم داردو ما را به اين باور مي‌كشاند كه اين شركتها را عاملان فعال انتقال حقيقي رجحانها تلقي كنيم.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::