یوسف زهرا

اماکن زیارتی‏منتسب به امام زمان(عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) در ایران و جهان (3)(مسجد کوفه)

اشاره
مسجد اعظم کوفه یکی از کهن‏ترین اماکن زیارتی منتسب به حضرت بقیة الله (ارواحنا فداه) می‏باشد .
مرکز قضاوت، محل نصب منبر، محل تاسیس کلاس‏های‏آموزش قرآن و محل اقامه‏ی نماز جمعه و جماعت آن حضرت در عهد ظهور می‏باشد .
مسجد کوفه در اصل بسیار گسترده بود . مهدی موعود (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) به هنگام ظهور آن را منهدم کرده، به پایه‏های نخستین برمی گرداند و سه مسجد دیگر در کنار آن بنیاد می‏نهد .
سیمای مسجد کوفه از منظر، آیات، روایات . حوادث تاریخی و تشرف نیک بختان به محضر آن کعبه مقصود، در این نوشتار در حد توان ترسیم گشته است .

مرکز دادرسی آن امام نور در هنگامه‏ی ظهور

روزگاری مسجد اعظم کوفه مرکز داوری و دادرسی مولای متقیان امیر مومنان ( علیه‏السلام) بود به هنگام ظهور نیز مرکز داوری و دادرسی فرزند برومنداش حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) خواهد بود .
1 . ششمین امام نور در این رابطه می‏فرماید:
دار ملکه الکوفة و مجلس حکمه جامعها . (1)
مرکز حکومت او، کوفه، و مرکز قضاوت و دادرسی او مسجد اعظم کوفه می‏باشد .

پایگاه تبلیغاتی امام زمان (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف)

روزگاری شیفتگان خاندان عصمت و طهارت در مسجد اعظم کوفه پیروان منبر امیر بیان، مولای متقیان ( علیه‏السلام) گرد آمده، از بیانات درر بارش کسب نور می‏کردند (2) ، در هنگامی ظهور نیز در پیرامون منبر آخرین امام نور گرد آمده از سخنان گهر بارش فیض می‏برند .
2 . امام صادق ( علیه‏السلام) در این رابطه می‏فرماید:
کانی انظر الی القائم علی منبر الکوفة و حوله اصحابه، ثلاث مائة و ثلاثة عشر رجلا عدة اهل بدر، و هم اصحاب الالویة، و هم حکام الله فی ارضه علی خلقه . (3)
گویی به سوی قائم ( علیه‏السلام) می‏نگرم که بر فراز منبر مسجد کوفه قرار گرفته، تعداد 313 تن یاران‏اش در اطراف او حلقه زده‏اند . که پرچم داران و فرمان روایان خداوند برفراز گیتی در میان بندگان خدای‏اند .
3 . امام باقر ( علیه‏السلام) در همین رابطه می‏فرماید:
یدخل المهدی (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) الکوفة و بها ثلاث رایات قد اضطربت، فیصطفوا له و یدخل حتی یاتی المنبر، فیخطب فلا یدری الناس ما یقول من البکاء . (4)
مهدی ( علیه‏السلام) وارد کوفه می‏شود سه گروه درگیر در یک صف برای او گرد آیند، او بر فراز منبر قرار گرفته، خطبه می‏خواند، مردم آن قدر اشک شوق می‏ریزد که متوجه سخنان او نمی‏شوند .
4 . ابان بن تغلب گوید: در محضر امام صادق ( علیه‏السلام) در ناحیه‏ی کوفه بودم . در سه نقطه پیاده شدند و در هر نقطه دو رکعت نماز گزاردند، در توضیح آن سه نقطه فرمودند: یکی از آنها محل قبر امیر الؤمنان ( علیه‏السلام) و دیگری محل نهادن سر مقدس امام حسین ( علیه‏السلام) بود، اما سومی:
و الثالث موضع القائم ( علیه‏السلام) . (5)
سومی محل منبر حضرت قائم ( علیه‏السلام) بود .

ستاد اقامه جمعه و جماعت‏حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف)

روزگاری مسجد کوفه محل برگزاری جمعه و جماعت میر هدایت، شاه ولایت، حضرت علی ( علیه‏السلام) بود، روزگاری بس دراز نیز محل اقامه‏ی جمعه و جماعت آخرین سفیر الهی خواهد بود .
5 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در یک خطبه‏ی طولانی به تفصیل از ویژگیهای مسجد کوفه سخن گفته می‏فرماید:
ای اهل کوفه خداوند به شما نعمت‏هایی عطا فرموده که به هیچ کس عطا نکرده است . از برتری محل برگزاری نماز شما این است که اینجا خانه‏ی آدم، خانه‏ی نوح، خانه‏ی ادریس، عبادتگاه حضرت ابراهیم خلیل و عبادتگاه برادرم حضرت خضر ( علیه‏السلام) بود و امروزه محل عبادت و مناجات من است .
سپس در ادامه فرمود:
ولیاتین علیه زمان یکون مصلی المهدی ( علیه‏السلام) من ولدی و مصلی کل مؤمن . و لا یبقی علی الارض مؤمن الا کان به، او حسن قلبه الیه . (6)
برای مسجد کوفه زمانی فرا می‏رسد که محل برگزاری نماز حضرت مهدی (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) از تبار من، محل عبادت هر مؤمن می‏شود . هیچ مؤمنی در روی زمین نمی‏ماند جز این که به این مسجد بیاید، یا قلب اش برای این مسجد پربزند .
6 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) گشت و گزاری در سرزمین فعلی نجف داشتند، از توسعه‏ی روز افزون کوفه صحبت کردند و فرمودند:
در سرزمین حیره (7) مسجدی با 500 در ساخته می‏شود که نماینده‏ی حضرت قائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) در آن نماز می‏گذارد، زیرا مسجد کوفه برای آنها گنجایش نخواهد داشت .
و در آن دوازده امام عادل، امامت می‏کند .
راوی پرسید: آیا مسجد کوفه گنجایش آن همه جمعیت را می‏خواد داشت؟
فرمود:
تبنی له اربع مساجد، مسجد الکوفة اصغرها و هذا و مسجدان فی طرفی الکوفة من هذا الجانب . (8)
برای آن حضرت چهار مسجد ساخته می‏شود که مسجد کوفه کوچک‏ترین آنها خواهد بود، و این مسجد (مسجد حیره با 500 در) و دو مسجد در دو طرف کوفه، از این سمت . (با دست مبارک اشاره فرمودند به سوی بصره و نجف) .
7 . امام صادق ( علیه‏السلام) در این رابطه می‏فرماید:
اذا قام قائم آل محمد ( علیه‏السلام) بنی فی ظهر الکوفة مسجدا له الف باب، و اتصلت‏بیوت اهل الکوفة بنهری کربلا . (9)
هنگامی که قائم آل محمد ( علیه‏السلام) قیام کند در پشت کوفه مسجدی تاسیس می‏کند که 1000 در دارد و خانه‏های کوفه به دو رود کربلا متصل می‏شود .

توسعه‏ی مسجد اعظم کوفه

نخستین بنیانگذار مسجد کوفه حضرت آدم ( علیه‏السلام) می‏باشد و در گذشته خیلی وسیع‏تر از ساختمان فعلی آن بوده است .
8 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در مقابل درب مسجد می‏ایستاد . تیری در چله‏ی کمان نهاده پرتاب می‏کرد، تیر در میان خرما فروش‏ها می‏افتاد، می‏فرمود:
تا آنجا جز و مسجد بوده است و می‏فرمود:
قد نقص من اساس المسجد مثل ما نقص فی تربیعه . (10)
از اساس مسجد به مقداری کم از مربع شدن آن کاسته، کم شده است . (11)
9 . حذیفة بن یمان گوید:
به مقدار 12000 ذراع از مساحت آن کم شده است . (12)
10 . مفضل گوید: در محضر امام صادق ( علیه‏السلام) بودم، هنگامی که در آخر بازار سراج‏ها، به طاق زیاتین رسیدیم، از اسب پیاده شد و به من فرمود:
انزل، فان هذا الموضع کان مسجد الکوفة الاول‏ر الذی خطه آدم ( علیه‏السلام) و انا اکره ان ادخله راکبا . (13)
پیاده شو، زیرا اینجا جز و نخستین مسجد کوفه است که حضرت آدم ( علیه‏السلام) آن را طرح ریزی کرده بود، من دوست ندارم که سواره وارد شوم .
پرسیدم: چه کسی آن را تغییر داد؟
فرمود: نخستین دگرگونی آن در هنگامه‏ی طوفان رخ داد، سپس کسان کسری، (14) بعدا نعمان (15) و بعدها زیاد (ابن ابیه) آن را تغییر دادند .
11 . سابق بربری گوید: دیدم که امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) مسجد کوفه را وجب به وجب تا طاق زیات‏ها بنیاد نهاد . (16)
و این دقیقا منطبق می‏شود با آخر بازار سراج‏ها که در حدیث پیشین از امام صادق ( علیه‏السلام) نقل کردیم .
12 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
ان القائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) اذا اقام رد البیت الحرام الی اساسه، و رد مسجد رسول الله ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) الی اساسه، و رد مسجد الکوفة الی اساسه . (17)
13 . امام باقر ( علیه‏السلام) در فرازی از یک حدیث طولانی می‏فرماید:
اذا قام القائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) دخل الکوفة و امر یهدم المساجد الاربعة حتی یبلغ اساسها . (18)
هنگامی که قائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) قیام کند وارد کوفه می‏شود و فرمان می‏دهد که چهار مسجد را ویران کنند تا به پایه‏های نخسین برگردد .
14 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در مسجد کوفه خطاب به مسجد کوفه فرمود:
وای بر کسی که ترا ویران کند وای بر کسی که مقدمات ویرانی ترا فراهم سازد وای بر کسی که ترا با آجر بسازد و قبله‏ی حضرت نوح را تغییر دهد .
و در پایان فرمود:
طوبی لمن شهد هدمک مع قائم اهل بیتی، اولئک خیار الامة مع ابرار العترة . (19)
خوشا به حال کسی که ویران کردن ترا در حضور قائم اهل بیت من درک کند . آنان برگزیدگان امت در محضر نیکان عترت هستند .
در این حدیث‏شریف از دگرگون شدن قبله‏ی حضرت نوح ( علیه‏السلام) گفت و گو شده، در این رابطه علامه مجلسی (طاب ثراه) تحقیق بسیار ارزشمندی داردند، علاقه‏مندان به دائرة المعارف بزرگ بحار مراجعه فرمایند . (20)
15 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در حدیث دیگری در این رابطه می‏فرماید:
اما ان قائمنا اذا قام کسره و سوی قبلته . (21)
چون قائم ما (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) قیام کند، مسجد کوفه را در هم می‏کوبد و قبله‏ی آن را صلاح می‏فرماید .

کلاسهای قرآن در مسجد کوفه

در احادیث فراوانی از تاسیس پایگاه‏های آموزش قرآن در مسجد کوفه بحث‏شده که به چند نمونه از آنها اشاره می‏شود:
16 . امام صادق ( علیه‏السلام) می‏فرمایدک
کیف انتم لو ضرب اصحاب القائم ( علیه‏السلام) الفطیط فی مسجد کوفان، ثم یخرج الیهم المثال المستانف، امر جدید علی الرب شدید . (22)
چگونه خواهید بود هنگامی که اصحاب قائم ( علیه‏السلام) در مسجد کوفه خیمه زده، (قرآن را) به شیوه‏ی جدید عرضه می‏دارند، شیوه‏ای تازه که (آموزش و یا پذیرش آن) بر عرب دشوار است .
منظور از شیوه‏ی جدید آموزش قرآن به ترتیب نزول آیات است، چنان که در احادیث دیگر به آن اشاره شده:
17 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در این رابطه می‏فرماید:
کانی انظر الی شیعتنا بمسجد الکوفة، قد ضربوا الفساطیط یعلمون الناس القران کما انزل . (23)
گویی شیعیان خود را می‏بینیم که در مسجد کوفه خیمه زده، به مردم قرآن را آن گونه که نازل شده آموزش می‏دهند .
18 . و در حدیث دیگری در همین رابطه فرمود:
کانی بالعجم فساطیطهم فی مسجد الکوفة یعلمون الناس القرآن کما انزل . (24)
گویی ایرانیان را با چشم خود می‏بینم که در مسجد کوفه خیمه زده قرآن را آن گونه که نازل شده، به مردمان آموزش می‏دهند .

از نشانه‏های ظهور در مسجد کوفه

در منابع فراوانی فرو ریختن دیوار مسجد اعظم کوفه را در شمار نشانه‏های ظهور آخرین امام نور بر شمرده‏اند، (25) که در برخی از احادیث‏به صورت شفاف بیان شده است:
19 . امام صادق ( علیه‏السلام) در این رابطه می‏فرماید:
اذا هدم حائط مسجد الکوفة مما یلی دار عبد الله بن مسعود، فعند ذلک زوال ملک القوم و عند زواله خروج القائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) . (26)
هنگامی که دیوار مسجد کوفه از سمت‏خانه‏ی عبدالله بن مسعود فرو بریزد، سیطره‏ی قوم از بین می‏رود و هنگامه‏ی ظهور قائم (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) فرا می‏رسد .
علامه‏ی مجلسی از صاحب «العدد القویه‏» نقل کرده که دیوار مسجد کوفه فرو ریخت و این نشانه به وقوع پیوست (27) ، صاحب تاریخ کوفه نیز می‏گوید: قسمتی از دیوار مسحد کوفه از سمت‏خانه‏ی مختار فرو ریخت و یوسف بن عمر آن را ساخت . (28)
یکی دیگر از نشانه‏های ظهور کشتار دسته جمعی در نزد مسجد کوفه است:
20 . امام صادق ( علیه‏السلام) در این رابطه می‏فرماید:
ان لولد فلان عند مسجد کم - یعنی مسجد الکوفة - لوقعة عربة، یقتل فیها اربعة آلاف من باب الفیل الی اصحاب الصابون .
برای فرزندان فلان، در روز جمعه‏ای در نزد مسجد شما (مسجد کوفه) حادثه‏ای هست که در آن در میان باب فیل تا اصحاب صابون، 4000 نفر کشته می‏شود، از این رهگذر از این مسیر به شدت دوری بجویید .

مسجد کوفه در عصر رجعت

در احادیث فراوانی از رجعت پیشوایان و فرمانروائی آنان بعد از حکومت جهانی حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) گفت و گو شده که به برخی از آنها اشاره می‏کنیم:
21 . امام صادق ( علیه‏السلام) در یک حدیث طولانی از رجعت امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) و فرمان روائی آن حضرت به تفصیل سخن گفته، در پایان می‏فرماید:
و عند ذلک تظهر الجنتان المدهامتان عند مسجد الکوفة و ما حوله بما شاء الله . (29)
در آن زمان آن دو باغستان سبز و خرم در نزد مسجد کوفه و در پیرامون آن آن گونه که خدای بخواهد پدیدار می‏گردد .
22 . امام صادق ( علیه‏السلام) در فراز دیگری از حدیث‏یاد شده از نابودی شیطان و یاران‏اش به دست امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در واپسین رجعت آن حضرت سخن گفته است . (30)
23 . در حدیث دیگری امام صادق ( علیه‏السلام) از کشته شدن ابلیس توسط حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) در مسجد کوفه سخن گفته می‏فرماید:
ان الله انظره الی یوم یبعث فیه قائمنا، فاذا بعث الله قائمنا کان فی مسجد الکوفة و جاء ابلیس حتی یحبثو بین یدریه علی رکبتیه، فیقل: یا ویله من هذا الیم . فیاخذ بنا صیته فیضرب عنقه . فذلک الیم هو الوقت الملوم . (31)
خداوند او را تا روز خروج قائم ما ( علیه‏السلام) مهلت داده است . هنگامی که قائم ما را خداوند ظاهر می‏کند، او در مسجد کوفه خواهد بود، پس ابلیس به حضوراش می‏آید و در مقابل اش زانو می‏زند و می‏گوید: ای وای بر او از چنین روزی . پس او را با دست قدرت می‏گیرد و گردن اش را می‏زند . آن روز همان وقت معلوم است .

سیمای مسجد کوفه در آیینه‏ی آیات و روایات

آیات فراوانی از قرآن کریم به مسجد کوفه مربوط می‏شود که به شماری از آنها اشاره می‏شود:

• الف . (و اصنع الفلک باعیننا و وحینا) (32)
  خداوند به حضرت نوح ( علیه‏السلام) وحی فرمود:
  کشتی را به یاری ما (در حضور ما) و به فرمان ما بساز .
  24 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
  حضرت نوح ( علیه‏السلام) فرمود:
  حضرت نوح ( علیه‏السلام) نجار بود او نخستین کسی است که کشتی ساخت، او 950 سال قوم خود را ارشاد و هدایت کرد، آنها همه‏اش او را مسخره کردند، پس از خدا خواست که احدی از آنها را روی زمین باقی نگذارد . خدا به او وحی کرد که کشتی را بسازد .
  فعمل نوح سفینته فی مسجد الکلوفة بیده، فاتی بالخشب من بعد حتی فرغ منها . (33)
  حضرت نوح کشتی را با دست‏خود در مسجد کوفه ساخت و تخته‏ها را از راه‏های دور آورد تا کار ساختن کشتی به اتمام رسید .
• ب . (حتی اذا جاء امرنا و فار التنور) : (34)
  تا هنگامی که فرمان ما فرا رسید و از تنور آب جوشید .
  25 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در ضمن شمارش ویژگی‏های مسجد کوفه فرمود:
  فیه نجر نوح سفیننة، و فیه فار التنور، و به کان بیت نوح و مسجده، و فی زاویته الیمنی فار التنور . (35)
  حضرت نوح کشتی‏اش را آن جا ساخت، از تنور نیز همان جا آب جوشید . خانه‏ی نوح و محل عبادت او نیز آن جا بود . در زاویه‏ی راست آن آب از تنور جوشید .
  26 . امام باقر ( علیه‏السلام) نیز در این رابطه فرمود:
  مسجد کوفان فیه فار التنور، نجرت السفینة، و هو سرة بابل و مجمع الانبیاء . (36)
  در مسجد کوفه از تنور آب جوشید کشتی آن جا ساخته شد، آنجا ناف بابل و محل اجتماع پیامبران است . (37)
  27 . امام باقر ( علیه‏السلام) در حدیث دیگر با تفصیل بیشتری فرمود:
  مسجد کوفان روضة من ریاض الجنة، صلی فیه الف نبی و سبعون نبیا، و میمنته رحمة و میسرته مکر، فیه عصا موسی و شجرة یقطین و خاتم سلیمان، و منه فار التنور و نجرت السفینة و هی صرة (38) بابل و مجمع الانبیاء . (39)
  مسجد کوفه باغی از باغهای بهشت است، هزار و هفتاد پیامبر در آن نماز گزارده، سمت راست آن رحمت و سمت چپ آن نیرنگ (40) می‏باشد . عصای حضرت موسی، درخت کدوی (حضرت یونس) و انگشتری حضرت سلیمان در آن است .
  تنور از آن جا جوشید، کشتی در آن جا ساخته شد . آن جا قله‏ی شرف بابل و خیمه‏ی اجتماع پیامبران است .
  28 . بر اساس روایات این تنور همان تنور حضرت آدم ( علیه‏السلام) بود که بعدها به حضرت نوح ( علیه‏السلام) منتقل شد و محل فعلی آن در سمت راست کسی است که از باب کنده وارد مسجد شود . (41)
• ج . (و قیل یا ارض ابلعی ماءک) : (42)
  سر انجام گفته شد: ای زمین اب خود را فرو بر .
  29 . امام صادق ( علیه‏السلام) در تفسیر این آیه‏ی شریفه فرمود:
  هنگامی که کشتی نوح به وسط مسجد کوفه رسید خدا به زمین فرمان داد که آب خودش را فرو ببرد .
  فبلعت ماءها من مسجد الکوفة، کما بدء الماء منه . (43)
  پس زمین آب خودش را از مسجد کوفه فرو برد، چنان که در آغاز نیز از همان جا شروع شده بود .
• د . (و جعلنا ابن مریم و امه آیة و آویناهما الی ربوة ذات قرار و معین) (44) :
  ما عسیی بن مریم و مادرش را آیت و نشانه‏ای قرار دادیم و آنها را در سرزمین مرتفعی که دارای امنیت و آب جاری بود، جای دادیم . .
  30 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در تفسیر این آیه‏ی شریفه فرمودند:
  الربوة: الکوفة، و القرار: المسجد، و المعین: الفرات . (45)
  منظور از «ربوة‏» (مکان مرتفع) «کوفه‏» ، مقصود از «القرار» (محل امن و آسایش) «مسجد کوفه‏» ، و هدف از «معین‏» (آب روان و خوش گوار) همان «فرات‏» می‏باشد .

  مسجد کوفه از منظر پیشوایان

  در مورد ویژگی‏های مسجد کوفه از دیدگاه آیات قرآن به همین مقدار بسنده کرده، فضایل برجسته‏ی آن را از منظر احادیث وارده از پیشوایان معصوم به صورت فشرده در این جا می‏آوریم و یاد آور می‏شویم که نقل همه‏ی احادیث وارده در این صفحات نمی‏گنجد .
  31 . پیشوای پروا پیشگان، امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) می‏فرماید:
  اربععة من قصور الجنة فی الدنیا: المسجد الحرام و مسجد الرسول و مسجد بیت المقدس و مسجد الکوفة . (46)
  چهار قصر از قصرهای بهشتی در دنیاست: 1) مسجد الحرام، 2) مسجد النبی، 3) مسجد اقصی، 4) مسجد کوفه .
  32 . در حدیث دیگری به هنگام شمارش قصرهای چهارگانه فرمود:
  و مسجد الکوفة و هو قبة الاسلام . (47)
  و مسجد کوفه که آن «قبة الاسلام‏» است .
  تعبیر «قبة الاسلام‏» را رسول اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) در مورد حرم مطهر سالار شهیدان، (48) و جناب سلمان در مورد کوفه (49) به کار برده بودند .
  33 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
  مسافر در چهار جا می‏تواند نمازش را کامل بخواندک
  1) مسجد الحرام، 2) مسجد النبی، 3) مسجد کوفه، 4) حرم امام حسین (صلوات‏الله علیه) . (50)
  34 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
  اعتکاف روانیست‏به جز درمسجدی که امام عادل در آن جا نماز جماعت اقامه کرده باشد . در مسجد کوفه، در مسجد بصره، در مسجد النبی و مسجد الحرام اعتکاف مانع ندارد . (51)
  35 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) فرمود:
  لا تشد الررحال الا الی ثلاثة مساجد:
  المسجد الحرام، و مسجد رسول الله ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) و مسجد الکوفة . (52)
  بار و بنه‏ی سفر بسته نمی‏شود، جز با به سه مسجد: 1) مسجد الحرام، 2) مسجد النبی، 3) مسجد کوفه .
  36 . فخر الساجدین، زین العابدین، امام سجاد ( علیه‏السلام) از مدینه منوره، صرفا به قصد نماز گزاردن در مسجد کوفه آمد، چهار رکعت نماز گزارد، آنگاه بر مرکب خود سوار شده، راهی مدینه گردید . (53)
  37 . امام باقر ( علیه‏السلام) فرمود:
  لو یعلم الناس ما فی مسجد الکوفة، لا عدوا له الزاد و الرواحل من مکان بعید . (54)
  اگر مردم فضائل مسجد کوفه را می‏دانستند از راه‏های دور زاد و راحله فراهم کرده به سوی آن می‏شتافتند .
  38 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در این رابطه فرمود:
  و ان مسجدکم هذا لاحد المساجد الاربعة التی اختارها الله لاهلها . (55)
  این مسجد شما (مسجد کوفه) یکی از چهار مسجدی است که خداوند آنها را برای اهل‏شان برگزیده است .
  و در آخرین فراز از همین حدیث فرمود:
  آن را هرگز فرو نگذارید، با نماز گزاران در آن به خداوهد تقرب بجویید، برای بر آورده شدن نیازهای خود به آنجا روی بیاورید . آگر مردمان می‏دانستند که چه برکتی در آن هست از همه‏ی اقطار زمین به سوی آن می‏شتافتند، اگر چه با سینه خیز رفتن بر روی برف‏ها باشد . (56)
  39 . یکی از اصحاب به محضر امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) آمده عرضه داشت: من زاد و توشه برگرفتم، مرکبی تهیه کردم، کارهایم را ردیف نمودم، عازم بیت المقدس هستم .
  امیرمؤمنان فرمود: توشه‏ات را برگیر، مرکب‏ات را بفروش، از این مسجد هرگز جدا مشو، که این مسجد یکی از چهار مساجد برگزیده است .
  و در فرازی از آن حدیث فرمود:
  و یحشر منه یوم القیامة سبعون الفا لا علیهم حساب و لا عذاب . (57)
  در روز رستاخیز 70000 نفر از این مسجد بر انگیخته می‏شوند که بر آنها حساب و و عقابی نیست .
  40 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در فراز دیگری از این حدیث می‏فرماید:
  و فیه ثلاث اعین یزهرن . . .
  عین من لبن، و عین من دهن، و عین من ماء . (58)
  در مسجد کوفه سه چشمه برق می‏زند . . .
  چشمه‏ای از شیر، چشمه‏ای از روغن، و چشمه‏ای از آب .
  علامه‏ی مجلسی در توضیح این حدیث می‏فرماید: این چشمه‏ها از دیده ما پنهان است تا در زمان حضرت قائم ( علیه‏السلام) پدیدار شوند . (59)
  آن گاه امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) دست‏بر سینه نهاده فرمود:
  ما دعا فیه مکروب بمسالة فی حاجتة من الحوائج الا اجابه الله و فرج عننه کربته . (60)
  هیچ غم زده‏ای در این مسجد حاجتی از حوائج‏خود را از خدا مسالت نمی‏کند جز این که خداوند او را حاجت روا می‏کند و اندوه‏اش را می‏زداید .
  41 . امام صادق ( علیه‏السلام) در این رابطه فرمود:
  هر کس حاجتی دارد آهنگ مسجد کوفه کند، وضوی پاکیزه سازد، دو رکعت نماز، در هر رکعت‏سوره‏های: حمد، فلق، ناس، توحید، حجر، نصر، اعلی و قدر بخواند، تا از نماز فارغ شود، حاجت‏اش به یاری پروردگار بر آورده شود . (61)
  42 . امام صادق ( علیه‏السلام) در فرازی از حدیثی فرمود:
  نعم المسجد الکوفة، صلی فیه الف نبی و الف وصی . (62)
  مسجد کوفه چه مسجد زیبائی است هزار پیامبر و هزار وصی پیامبر در آن نماز گزار بوده‏اند .
  43 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
  در شب مواج جبرئیل به پیامبر اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) عرض کرد:
  این جا نماز گاه پدرت آدم و عبادتگاه پیامبران است، در اینجا فرود آی و نماز بگزار . پس آن حضرت فرود آمد و نماز گزارد، آن گاه به سوی آسمان معراج نمود . (63)
  44 . امام صادق ( علیه‏السلام) به صراحت فرمودند: مسجد کوفه از مسجد بیت المقدس (مسجد اقصی) برتر است . (64)
  45 . و در همین رابطه فرمود:
  لو یعلم الناس من فضلله ما اعلم، لا زد حملوا علیه . (65)
  اگر مردم از فضیلت مسجد کوفه می‏دانستند آن چه را که من می‏دانم در آن جا ازدحام می‏کردند .
  46 . جبریل امین در شب معراج به رسول اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) عرضه داشت:
  مسجد مبارک کثیر الخیر، عظیم البرکة، اختاره الله لاهله و هو یشفع لهم یوم القیامة . (66)
  مسجد مبارک، پر فضیلت و پر برکتی است‏خداوند آن را برای اهل‏اش برگزیده است، این مسجد در روز قیامت‏برای آنها شفاعت می‏کند .
  47 . رسول اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) در همین رابطه فرمود:
  مسجد کوفه در مورد هر کس که در آن دو رکعت نماز بگزارد در روز قیامت‏شفاعت می‏کند . (67)
  48 . امام صادق ( علیه‏السلام) از هارون به خارجه پرسید: با مسجد کوفه چقدر فاصله داری؟ آیا به یک میل (دو کیلومتر) می‏رسد؟ گفت: نه .
  فرمود: آیا همه‏ی نمازهایت را در آن جا می‏خوانی؟ گفت: نه .
  فرمود: اگر من در آنجا حضور داشتم هیچ نمازی را در هیچ وعده‏ای جز در آنجا نمی‏خواندم .
  آنگاه در ضمن شمارش فضیلت‏های مسجد کوفه فرمود:
  ما بقی ملک مقرب و لا نبی مرسل، و لا عبد صالح الا و قد صلی فیه . (68)
  هیچ فرشته‏ی مقرب هیچ پیامبر مرسل و هیچ بنده‏ی شایسته‏ای نیست جز این که در آن مسجد نماز گزارده است .
  49 . امام صادق ( علیه‏السلام) در ضمن شمارش فضیلت‏های برجسته‏ی مسجد کوفه فرمود:
  ان الصلاة المکتوبة فیه لتعدل الف صلاة، و ان النافلة فیه لتعدل خمس مائة صلاة و ان الجلوس فیه بغیر تلاوة و لاذکر لعبادة . (69)
  نماز واجب در مسجد کوفه معادل یک هزار نماز مستحبی معادل 500 نماز می‏باشد و نشستن در آنجا بدون ذکر و تلاوت قرآن پاداش عبادت دارد .
  50 . و در حدیث دیگری فرمود:
  صلاة فی مسجد الکوفة بالف صلاة . (70)
  یک نماز در مسجد کوفه معادل یک هزار نماز است .
  51 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در همین رابطه فرمود:
  الصلاة المکتوبة فیه حجة مبرورة و النافلة فیه عمرة مبرورة . (71)
  نماز واجب در مسجد کوفه معادل یک حج مقبول و نماز مستحبی در آن معادل یک عمره‏ی مقبول است .
  52 . امام باقر ( علیه‏السلام) نیز فرمود:
  یا ابا حمزة، الفریضة فیها تعدل حجة و النافلة تعدل عمرة . (72)
  ای ابا حمزه، نماز واجب در آن معادل یک حج و نماز مستحبی معادل یک عمره می‏باشد .
  53 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در همین رابطه فرمود
  النافلة فی هذا المسجد تعدل عمرة مع النبی ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) و قد صلی فیه الف نبی و الف وصی . (73)
  نماز مستحبی در این مسجد معادل یک عمره در محضر پیامبر و نماز واجب در آن معادل یک حج در حضور پیامبر ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) می‏باشد . یک هزار پیامبر یک هزار وصی پیامبر در آن نماز گزارده‏اند .
  54 . امام صادق ( علیه‏السلام) فرمود:
  الکوفة حرم الله و حرم رسوله و حرم امیرالمؤمین علی ( علیه‏السلام)، الصلاة فی مسجدها بالف صلاة (74)
  کوفه حرم خدا حرم پیامبر و حرم امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) است، نماز در مسجد آن معادل هزار نماز است .
  55 . و در حدیث دیگری فرمود:
  صلاة فی مسجد الکوفة تعدل الف صلاة فی غیره من المساجد . (75)
  یک نماز در مسجد کوفه، معادل یک هزار نماز در دیگر مساجد است .
  56 . امام باقر ( علیه‏السلام) از یک نفر از اهالی کوفه پرسید: آیا تو همه‏ی نمازهایت را در مسجد کوفه می‏خوانی؟ گفت: نه . فرمود: تو شخص محرومی هستی، که از چنین خیری در مانده‏ای . (76)
  57 . و به ابو عبیده توصیه فرمود: هرگز نماز در مسجد کوفه را فرو مگذار . (77)
  58 . امام رضا ( علیه‏السلام) در این رابطه فرمود:
  الصلاة فی مسجدر الکوفة فردا، افضل من سبعین صلاة فی غیره جماعة . (78)
  نماز فرادی در مسجد کوفه، از 70 نمازی که در دیگر مساجد با جماعت‏خوانده شود بهتر است .

  نکاتی چند پیرامون مسجد کوفه

  اگر بخواهیم همه‏ی احادیث وارده از پیشوایان معصوم را پیرامون مسجد اعظم کوفه در این مقال بیاوریم، مطلب به درازا می‏کشد . از این رهگذر به احادیث‏یاد شده بسنده می‏کنیم و در بخش پایانی این نوشتار به چند نکته در رابطه با مسجد کوفه اشاره می‏کنیم:
• الف - حجر الاسود بر دیوار مسجد اعظم کوفه
  59 . مولای متقیان، امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در فرازی از یک خطبه‏ی طولانی در مسجد اعظم کوفه می‏فرماید:
  و لا تذهب الایام و اللیالی، حتی ینصب الحجر الاسود فیه . (79)
  طولی نمی‏کشد که حجر الاسود در این مسجد نصب می‏شود .
  60 . در احادیث ملاحم نیز آمده است:
  تغیر الحبشة البیت فیکسرونه، و یؤخذ الحجر، فینصب فی مسجد الکوفة . (80)
  اهالی حبشه خانه‏ی خدا را دگرگون ساخته، در هم می‏شکنند، حجر الاسود را می‏گیرند و در مسجد کوفه آن را نصب می‏کنند .
  این حادثه در قرن چهارم هجری واقع شد، قرامطه کعبه را تخریب کردند، حجر الاسود را بردند و در مسجد کوفه نصب کردند . (81)
  مشروح این فاجعه را در کتاب «تاریخ وهابیان‏» مشروحا آورده‏ایم .
• ب - تشریف فرمائی پیشوایان معصوم به مسجد کوفه
  61 . بر اساس احادیث فراوران رسول اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) در شب معرج در مسجد کوفه فرود آمده، نماز گزارده است . (82)
  62 . امام سجاد ( علیه‏السلام) صرفا برای نمازگزاردن در مسجد کوفه رنج‏سفر برخود هموار نموده از مدینه منوره به مسجد آمده است . (83)
  63 . امام کاظم ( علیه‏السلام) احمد تبان را از طریق اعجاز به مسجد کوفه آورده تا اعمال مسجد را در محضر آن حضرت انجام دهد . (84)
  64 . امام جواد ( علیه‏السلام) علی بن خالد زیدی را با اعجاز امامت‏به مسجد کوفه برده، اعمال مسجد را در حضور آن سرور انجام داده است . (85)

  معجزات شگفت امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در مسجد کوفه

  65 . معجزه‏ی باهره‏ای از رسول اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) (در مسجد کوفه‏» به وقوع پیوسته . (86)
  66 . معجزات شگفت فراوانی از مولای متقیان امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در مسجد کوفه پدیدار گشته، که فقط به منابع آنها در پاورقی اشاره می‏کنیم . (87)
  67 . داوری‏های شگفت امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در مسجد کوفه بیرون از شمار است‏به برخی از منابع آنها در پاورقی اشاره می‏کنیم . (88)

  محراب‏های مسجد کوفه

  در سمت قبله‏ی کوفه در محراب به عنوان محراب امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) موجود است، علامه‏ی مجلسی محدث نوری نکات فراوانی را برای تعیین محراب شهادت امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) نقل کرده‏اند و سرانجام به این نتیجه رسدیده‏اند که احتمالا یکی از آنها محراب ضربت‏خوردن مولی و دیگری محراب عبادت آن حضرت باشد . (89) و لذا بهتر است از هر دو محراب تبرک شود .
  محراب‏های موجود در صحن مسجد یادگار علامه سید بحر العلوم است، که آنها را به جای اسطوانه‏های مسجد که غالبا بر چیده شده بود تاسیس کرد . (90)

  مقام‏های مسجد کوفه

  در مسجد اعظم کوفه مقام جبرئیل، مقام نوح، مقام ابراهیم، مقام امیرالمؤمنین، مقام امام سجاد و مقام امام صادق ( علیه‏السلام) هست، که هر کدام نماز و دعای مخصوص دارد . (91)
  در منابع فراوانی درمورد تعیین هر یک از مقام‏های یاد شده، دکة القضا، بیت الطشت و دیگر اماکن متبرکه‏ی مسجد کوفه بحث‏شده، علاقه‏مندان به منابع یاد شده در پاورقی مراجعه فرمایند . (92)

  نکات پراکنده

  68 . با اسناد گوناگون روایت‏شده که هر شب 60000 فرشته بر مسجد کوفه فرود آمده، در نزد ستون هفتم نماز می‏گزارند . دیگر تا روز رستاخیز به آنها نوبت نمی‏رسد که بر گردند و در آن جا نماز بگذارند . (93)
  ستون هفتم مقام امیرالمؤمنین ( علیه‏السلام) است . (94)
  69 . ابوحمزه‏ی ثمالی گوید: اصبغ بن نباته دست مرا گرفت و ستون هفتم را به من نشان داد و گفت: اینجا مقام امیرامؤمنین ( علیه‏السلام) است . (95)
  70 . در شب معراج جبرئیل به پیامبر اکرم ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) عرضه داشت: اینجا مسجد کوفه است، من 20 بار ویرانی و 20 بار آبادانی آن را دیده‏ام که میان دو ویرانی و دو آبادانی 500 سال فاصله بود . (96)
  71 . یکی از درهای مسجد کوفه «باب السده‏» نام داشت که گذرگاه امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) بود . (97)
  72 . یکی دیگر از درهای مسجد کوفه «باب الفیل‏» است که در اصل «باب الثعبان‏» نام داشت و آن معجره‏ی باهره‏ی امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) در آن جا رخ داد . (98) نظر به این که باب ثعبان یاد آور معجزه‏ی امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) بود، بنی امیه نام آن را به باب الفیل تغییر دادند . (99)
  73 . امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) فرمود:
  به مسجد کوفه از در بزرگ (باب الفیل) وارد شوید که آن باغی از باغ‏های بهشت است . (100)
  74 . سنگی در مسجد کوفه پدیدار شد که به قلم تکوین بر آن نام مقدس «محمد» ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) نقش بسته بود . (101)
  75 . امام رضا ( علیه‏السلام) فرمود
  مسجد کوفه خانه‏ی حضرت نوح بود اگر کسی یک صدبار وارد شود، یک صد بار خداوند برای او آمرزش می‏نویسد زیرا دعا طلب آمرزش حضرت نوح در آنجاست . (102)
  منظور از این دعا دعای: (رب اغفرلی و لوالدی و لمن دخل بیتی مؤمنا) می‏باشد . (103)

  بار یافتگان

  در طول قرون و اعصار صدها نفر در مسجد اعظم کوفه توفیق تشرف به پیشگاه مقدس حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) پیدا کرده‏اند به 10 نمونه از این سعادتمندان به طور فشرده اشاره می‏کنیم، طالبان تفصیل بیشتر را به منابع یاد شده در پاورقی ارجاع می‏دهیم .
  به امید روزی که خورشید جهان افروز امامت، از افق غیبت طالع گشته، جهان آفرینش را با نور خود منور ساخته سعادت تشرف به پیشگاه آن قبله‏ی موعود و کعبه مقصود را به همه شیفتگان دلسوخته ارزانی بدارد .
  

  1 . ملا احمد مقدس اردبیلی

  یکی از زیباترین تشرفاتی که در طول قرون و اعصار در مجسد اعظم کوفه رخ داده، تشرف نادره‏ی دوران، محقق بی‏نظیر زمان، مولی احمد، معروف به: «مقدس اردبیل‏» (متوفای 993 ه) مدفون در ایوان مقدس حرم مطهر مولای متقیان امیر مؤمنان ( علیه‏السلام) می‏باشد .
  داستان این تشرف با اسناد مختلف از سرآمد شاگردان محقق اردبیلی، سید سند، حبر معتمد «میر علام‏» روایت‏شده است .
  حجت تاریخ علامه‏ی تهرانی می‏نویسند: به هنگام ارتحال مقدس اردبیلی از او پرسیدند که بعد از شما به چه کسی مراجعه کنیم؟ ایشان فرمود: «در احکام شرعی به میر علام و در مسائل عقیدتی به میرفضل‏الله مراجعه نمایید .» (104)
  و اینک داستان تشرف مقدس اردبیلی به نقل میرعلام:
  علامه‏ی مجلسی از گروهی از اساتید خود، از سید فاضل «امیر علام‏» شاگرد برجسته‏ی مقدس اردبیلی روایت می‏کند که گفت:
  شبی در صحن مقدس مولای متقیان امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) بودم، مقدار زیادی از شب گذشته بود، من در صحن مطهر قدم می‏زدم، ناگاه دیدم که شخصی به سوی حرم مطهر در حرکت است، نزدیک رفتم، دیدم استاد بزرگوارم عالم پرهیزکار، فاضل عالی مقدار، ولی احمد اردبیلی است .
  من خود را مخفی کردم، تا استاد به درب حرم رسید، درب حرم بسته بود، به مجرد این که استاد به درب حرم رسید، درب به رویش باز شد .
  او وارد حرم شد و من می‏شنیدم که با کسی در داخل حرم گفت و گو می‏کند . پس از دقایقی از حرم بیرون آمد، درب حرم بسته شد، ایشان حرکت کرد و من نیز به دنبال‏اش روان گشتم .
  مقدس اردبیلی از نجف اشرف خارج شد و راه مسجد کوفه را در پیش گرفت . من نیز چون شاید به دنبال‏اش در حرکت‏بودم، به گونه‏ای که متوجه من نمی‏شد . تا داخل مسجد اعظم کوفه شد و در محرابی که محل شهادت امیرمؤمنان ( علیه‏السلام) بود، قرار گرفت .
  مدت طولانی رد آن جا توقف نمود، آنگاه از مسجد بیرون رفت و راه نجف را در پیش گرفت .
  تا نزدیکی مسجد «حنانه‏» (105) پشت‏سرش در حرکت‏بودم، آن جا مرا سرفه‏ای در گرفت، که نتوانستم خودداری کن، پس به سوی من نگاهی کرد و در آن تاریک شب مرا شناخت و فرمود: «تو میر علام هستی؟» . گفتم: آری . پرسید: تو این جا چه کار می‏کنی؟ !
  گفتم: از لحظه‏ای که شما قدم در صحن مهر نهادی، تا الآن پشت‏سر شما بودم، شما را قسم می‏دهم به صاحب آن قبر مطهر (علی ( علیه‏السلام)) آنچه امشب برای تو پیش آمد، از آغاز تا فرجام برا یمن بازگوی .
  فرمود: می‏گویم، به شرط این که تا من زنده هستم به احدی بازگو نکنی من تعهد کردم، هنگامی که از عهد و میثاق من مطمئن شده فرمود: در مورد برخی از مسایل می‏اندیشیدم، برخی از آن‏ها بر من مشکل شد، به دلم گذشت که به محضر مولای متقیان ( علیه‏السلام) برسم و مشکل خود را از محضر آن حضرت بپرسم .
  چون به درب حرم رسیدم، به طوری که مشاهده کردی، درب حرم به رویم گشوده شد، وارد حرم شدم، از خداوند منان مسالت نمودم که امیرمؤمنان مشکل مرا بازگشاید . ناگهان صدایی از قبر مطهر به گوشم رسید که:
  «ائت مسجد الکوفة وسل عن القائم ( علیه‏السلام) فانه امام زمانک‏» :
  «به مسجد کوفه برو، و مسائل‏ات را از حضرت قائم ( علیه‏السلام) بپرس، که امام زمان‏ات او می‏باشد» .
  پس به مسجد کوفه آدم و در محراب مسجد پرسشهای خود را از آن حضرت پرسیدم و پاسخ‏های لازم را دریافت کردم، و اینک به منزل خود باز می‏گردم . (106)
  این داستان را با اندک تغییری در تعبیر، معاصر علامه‏ی مجلسی، محدث والامقام، مرحوم سید نعمة الله جزایری (متوفای 1112ه) . توسط استادش «سیدهاشم احسائی‏» (107) از استاد وی «میر علام‏» شاگرد برجسته‏ی مقدس اردبیلی نقل کرده است . (108)
  این داستان در منابع فراوانی به نقل از علامه‏ی مجلسی (109) و در منابع دیگر به نقل از مرحوم جزایری آمده است . (110)
  در نسخه‏ی چاپی انوار نعمانیه، برای «میرعلام‏» نسخه بدلی به عنوان «مدیر فیض الله‏» آمده، از این‏رهگذر در برخی منابع به جای میرعلام، میرفیض‏الله (111) و در برخی به عنوان نسخه بدل (112) و در برخی دیگر «میرغلام‏» آمده (113) ، ولی صحیح آن «میرعلام‏» می‏باشد . (114)

  2 . سیدمهدی بحرالعلوم

  شخصیت والای سید بحر العلوم بر احدی پوشیده نیست، مرحوم کاشف الغطاء شیخ جعفر کبیر با آن جلالت قدر و مرجعیت عامه که داشت‏خاک نعلین سید را از روی تبرک با تحت الحنک عمامه‏اش پاک می‏کرد (115) ، به قدری کرامات و خارق عادات از وی صادر شد که صاحب جواهر از او به عنوان «صاحب کرامات باهره و معجزات قاهره‏» تعبیر می‏کرد . (116)
  محدث قمی، (117) محدث نوری (118) ، مرحوم خیابانی (119) و بسیاری از محدثان و مورخان تصریح کرده‏اند که تشرف او به پیشگاه حضرت بقیة الله (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) به تواتر رسیده است . (120)
  افتخار قرون و اعصار علامه‏ی بحر العلوم را تشرفات فراوانی است که یکی از آنها در مسجد کوفه رخ داده است .
  سید جواد عاملی، صاحب مفتاح الکرامه (متوفای 1226 ه . ق) استاد صاحب جواهر و شاگرد برجسته‏ی بحر العلوم می‏گوید:
  شبی از شبهای استادم سید بحر العلوم را دیدم که از دروازه‏ی شهر نجف بیرون رفت، من نیز به دنبال او حرکت کردم تا وارد مسجد کوفه شد، من نیز پشت‏سر ایشان وارد شدم .
  استاد را مشاهده کردم که به مقام حضرت صاحب الامر ( علیه‏السلام) رفت و در آن جا به امام زمان (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) به گفت و گو پرداخت .
  امام زمان (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) در پاسخ یکی از پرسش‏های بحرالعلوم فرمود:
  «شما در احکام شرعیه به ادله‏ی ظاهریه مامور هستید و مکلف به همان چیزی هستید که از آن ادله استفاده نموده‏اید، شما مامور به احکام واقعیه نیستید» . (121)
  ملا زین العابدین سلماسی از اصحاب خاص سید بحرالعلوم می‏گوید:
  من حضور داشتم در محفل سید بحر العلوم که شخصی از امکان رؤیت‏سیمای مبارک امامام عصر (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) در غیبت کبری پرسید، سید از پاسخ آن شخص ساکت‏شد، سر را به زیر انداخت و آهسته گفت:
  «چه بگویم در پاسخ او؟ در حالی که آن حضرت مرا در بغل کشید و به سینه‏ی خود چسبانید . . .» .
  آنگاه در پاسخ سائل فرمود: «از اهل بیت عصمت ( علیهم‏السلام) رسیده است تکذیب کسی که مدعی رؤیت‏حضرت حجت ( علیه‏السلام) باشد» . (122)
  در این بیان به طوری که ملاحظه می‏فرمایید از محل این تشرف نامی به میان نیامده است .
  مرحوم سید، تشرف دیگری دارد که آن را بنا به تقاضای میرزای قمی (صاحب قوانین) بیان کرده (123) و آنجا در مورد بغل گشودن و به سینه چسبانیدن بحث نشده است، ولی تصریح شده که در مسجد سهله این تشرف حاصل شده است . (124)
  در برخی از نوشته‏های معاصران، این دو تشرف با یکدیگر تلفیق شده و چنین آمده است:
  «شبی به مسجد کوفه رفتم، حضرت ولی عصر مشغول عبادت بود، فرمودند: جلوتر بیا . . . آغوش مهر گشودند و مرا در بغل گرفته، به سینه‏ی مبارکشان چسبانیدند» . (125)

  3 . شیخ حسین آل رحیم

  محدث نوری از افراد مورد وثوقی چون «شیخ باقر کاظمی‏» و «شیخ طه نجف‏» در نجف اشرف روحانی زاهد و مقدسی به نام «شیخ حسین‏» از تیره‏ی «آل رحیم‏» بوده که در نهایت فقر زندگی می‏کرده و از کودکی به سرفه و مرض سینه مبتلا بوده، و به هنگام سرفه کردن از سینه‏اش خون می‏آمده، از زنی از اهل نجف خواستگاری کرد و دست رد بر سینه‏اش زدند .
  شیخ حسین چهل شب چهارشنبه به مسجد کوفه رفته، شبها را در آنجا بتیوته کرده، همه‏اش به دعا و مناجات و توسل سپری نموده و نتیجه‏ای حاصل نشده، تا در چهلمین شب چهارشنبه به محضر مولی بار یافته، پس از گفت و گوی فراوان حاجت‏های خود را بازگو کرده، مولی فرمود:
  «اما سینه‏ات پس عافیت‏یافت، اما آن زن به زودی نصیب تو می‏شود، ولی فقر تا پایان زندگی با تو قرین است .»
  آنگاه در محضر مولی به حرم حضرت مسلم مشرف شده، آثار عظمت فراوان از مولی مشاهده کرده، در همان لحظه سینه‏اش خوب شده و در کمتر از یک هفته مقدمات ازدواج با خانم مورد نظرش فراهم گردیده است .
  این داستان با تفصیل بسیار گسترده در منابع فراوان آمده است (126) ، جز این که نام او در «جنة الماوی‏» محمد به جای حسین ذکر شده است .

  4 . سیدمحمد قطیفی

  عالم عالم، سیدمحمد قطیفی می‏گوید: شب جمعه‏ای با یکی از روحانیون به مسجد کوفه رفتیم، مرد صالحی نیز آنجا مشغول عبادت بود .
  چون شب فرا رسید درب مسجد راستیم و برای مصون ماندن از دزد مقداری سنگ و کلوخ پشت در ریختیم و با اطمینان خاطر مشغول اعمال مسجد شدیم .
  پس از انجام اعمال مسجد، من و دوستم در «دکة القضا» (127) رو به قبله نشسته بودیم و آن مرد صالح در دهلیز مسجد، نزدیک باب الفیل با صدای حزن‏آوری مشغول دعای کمیل بود .
  شب صاف و مهتاب بود، به سوی آسمان می‏نگریستم، ناگاه بوی بسیار خوش، که از مشک و عنبر خوش بوتر بود، در فضای مسجد پیچید، آنگاه نوری چون شعله‏ی آتش در میان شعاع نور ماه پدیدار گشت و در همان لحظه صدای آن مرد صالح قطع شد .
  به ناگاه شخص جلیلی را دیدم که از سوی درب بسته وارد مسجد شد، لباس مجازی به تن داشت و سجاده‏ای همانند حجازی‏ها بر دوش مبارک‏اش بود .
  او در کمال متانت گام بر می‏داشت و به سوی دربی که به صحن قبر حضرت مسلم باز می‏شود، گام می‏سپرد .
  دلهای ما از جا کنده شد، دیدگان ما به سوی آن نور خیره کننده دوخته شد . هنگامی که از نزدیک ما گذشت، بر ما سلام کرد، دوست من از جواب فرو ماند و من به سختی توانستم جواب سلام‏اش را ادا نمایم .
  چون وارد صحن حضرت مسلم شد، ما به حال طبیعی برگشتیم و گفتیم: ایشان کی بود و از کجا وارد شد؟ !
  به سوی آن مرد صالح که مشغول دعا بود رفتیم، دیدیم جامه‏اش را پاره کرده، همانند داغ جوان دیده اشک حسرت می‏ریزد . از او پرسیدیم داستان چیست؟ گفت:
  من چهل شب جمعه به نیت دیدار با امام زمان (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) به این مسجد آمده‏ام . تنها نتیجه‏ای که حاصل شد این بود که در اثنای اشتغال من به دعای کمیل، آن حضرت لحظه‏ای بالای سرم توقف نمود، چون به سویش نگریستم فرمود: «چه می‏کنی؟» من نتوانستم پاسخی دهم، به طوری که مشاهده کردید، تشریف بردند .
  پس سه نفری به سوی صحن حضرت مسلم شتافتیم، با کمال تعجب درب را - همان طور که بسته بودیم - بسته یافتیم . (128)

  5 . شیخ علی‏اکبر روضه‏خوان

  مرحوم نهاوندی میرزا هادی از شیخ علی‏اکبر روضه خوان تبریزی نقل می‏کند که گفت: شبی در مسجد کوفه در مقام امام صادق ( علیه‏السلام) از شدت گریه خسته شدم، پوستی بر صورت خود انداخته، به دیوار مسجد تکیه دادم . ناگاه در آن شب تار متوجه نوری شدم که در چند قدمی من فضای مسجد را روشن کرده است .
  چون دقت کردم دیم شخص جلیل القدری آنجا ایستاده و نور از او به اطراف پخش می‏شود، گویی چراغ پر نوری زیر عبا دارد .
  هر چه نگاه کردم فقط نور دیدم، گویی سرپوشی از نور بر فراز سرش نهاده، جامه‏ای از نور بر تن پوشیده است .
  محو تماشای جمال بی‏مثالش شدم، ولی هر چه دقت کردم چیزی جز یک شبح ندیدم .
  پس از مدتی حرکت کرد و از کنار من عبور کرد و به سوی سر من رفت . چون برگشتم احدی را ندیدم . به سمت صحن حضرت مسلم دویدم، اثری از ایشان ندیدم، به سمت‏حرم هانی رفتم باز اثری ندیدم، به صحن مسجد برگشتم و نشانی از او نیافتم . از شدت حسرت وافسوس ناله‏ی جانکاهی از اعماق دل کشدیم، مادرم از حجره بیرون آمد و پرسید: چه شده؟ داستان را برای او نقل کردم . (129)

  6 . سیدمرتضی نجفی

  یکی از صلحای نجف اشرف به نام «سیدمرتضی نجفی‏» که محضر شیخ جعفر کبیر (کاشف الغطاء) را درک کرده، سالها ملازم سیدمحمدباقر قزوینی بوده (130) ، و در نزد علما به تقوا و پرهیزکاری مشهور بود، گفت:
  در مجسد کوفه با جمعی از اهل دل بودیم، وقت مغرب فرا رسید، درصدد بر آمدیم با یکی از علمای برجسته‏ای که در آن جا حضور داشت، نماز مغرب و عشاء را به جماعت‏برگزار کنیم .
  در آن ایام در وسط مسجد کوفه در محلی که به «تنور» معروف بود، مقدار اندکی آب بود که از محرای قنات مخروبه‏ای می‏آمد و راه تنگی داشت که گنجایش بیش از یک نفر را نداشت .
  برای تجدید وضو به محل تنور رفتم، شخص جلیل القدری را در آن جا دیدم که جامه‏ی عربی بر تن داشت، با متانت تمام در کنار آب نشسته مشغول وضو گرفتن بود .
  من عجله داشتم که به نماز جماعت‏برسم و او هم‏چنان با متانت وضو می‏ساخت، و لذا به ایشان گفتم: آیا شما نمی‏خواهید در نماز جماعت‏شرکت کنید؟ فرمود: «نه، زیر آن شیخ دخنی است‏» . (131)
  منظور ایشان را از این جمله متوجه نشدم، منتظر ماندم تا وضوی‏اش تمام شد، آنگاه من وضو گرفتم و با آن عالم معروف نماز خواندم .
  بعد از پراکنده شدن مردم، جریان را به آن شیخ گفتم . حال‏اش متغیر شد، رنگ از چهره‏اش پرید و در فکر عمیقی فرو رفت .
  آنگاه به من گفت: تو حضرت حجت ( علیه‏السلام) را دیده‏ای ولی نشناخته‏ای . زیرا آن حضرت از چیزی خبر داده که جز خدا احدی از آن آگاه نبود .
  من امسال در «رحبه‏» (132) ارزن کاشته‏ام، چون به نماز ایستادم به فکر آن زراعت افتادم که جایش امن نیست و این اندیشه به کلی فکر مرا به خود مشغول ساخت و از حالت نماز بیرون برد . و لذا آن حضرت از اعماق دل من خبر داده است . (133)

  7 . حاج علی نجفی و همراهان

  مرحوم نهاوندی با سلسله اسنادش از شخصی به نام «حاج علی نجفی‏» روایت می‏کند و مورد اعتماد و استناد بودن‏اش را از جمعی از علما روایت می‏کند، که او با یک گروه یازده نفری هر شب چهارشنبه به مسجد سهله مشرف می‏شده و هرگز تعطیل نمی‏کرده‏اند .
  هر هفته یکی از افراد وسایل چایی و شام مهیا می‏کرده، یک شب چهارشنبه بعد از اعمال مسجد، راهی مسجد کوفه می‏شوند، چون آهنگ صرف شام می‏کنند معلوم می‏شود کسی که آن شب نوبت او بوده، همه‏ی وسایل را فراهم کرده، جز این که موقع حرکت فراموش کرده و در مغازه‏اش مانده است .
  در حالی که از شدت گرسنگی خواب‏شان نمی‏برده، در حجره زده می‏شود، سیدجلیل القدری وارد شده، احادیث‏بسیار ناب و جالبی برای آنها بازگو می‏کند، سپس می‏فرماید:
  «اگر خواسته باشید اسباب چایی حاضر است‏» .
  یکی از افراد برخاسته از خورجین، سماور بسیار عالی با همه‏ی لوازم بیرون آورده، مقدمات چایی را فراهم می‏کنند و آن بزرگوار به بیان احادیث ادامه می‏دهد، سپس می‏فرماید:
  «اگر خواسته باشید شام حاضر است‏» .
  باز یکی از افراد برخاسته، از طرف دیگر خورجین یک طاس کباب بیرون می‏آورد که پر از برنج و خورشت‏بسیار عالی بوده که بخار از آن متصاعد بوده است، گویی همین الآن از روی آتش برداشته‏اند .
  هنگامی که میل می‏کنند و همه سیر می‏شوند، مقداری اضافه می‏ماند، دستور می‏دهد که آن را به خادم مسجد بدهند .
  بامدادان به یاد آن بزرگوار می‏افتند، هر چه جست و جو می‏کنند، اثری از ایشان نمی‏یابند و درهای مسجد را همچنان بسته می‏بینند . (134)

  8 . شیخ محمد طاهر نجفی

  صالح متقی شیخ محمدطاهر نجفی، خادم مسجد کوفه می‏گوید:
  علمای نجف اشرف که به مسجد کوفه می‏آمدند، در حد توان به آنها خدمت می‏کردم، آن‏ها نیز گاهی چیزی به من می‏آموختند .
  ذکری از آنها آموخته بودم که 12 سال در شب‏های جمعه به آن مداومت داشتم .
  شبی طبق معمول مشغول ذکر بودم، از حضرت رسول ( صلی‏الله علیه‏و آله‏وسلم) آغاز کرده، به حضرت ولی عصر (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) رسیده بودم، ناگاه شخص بزرگواری وارد شده فرمود:
  «چه شده؟ چه خبر است که همواره زمزمه‏ای بر لب داری؟ هر دعایی حجابی دارد، بگذار حجاب آن برداشته شود، تا همه‏اش یکجا به اجابت‏برسد» .
  آنگاه از حجره بیرون رفت و به سوی صحن حضرت مسلم حرکت نمود به دنبال‏اش راه افتادم، هر چه جست و جو کردم اثری نیافتم . (135)
  شیخ محمد طاهر نجفی سالها خادم مسجد کوفه بود و با خانواده‏اش در مسجد کوفه زندگی می‏کرد . در اواخر عمر از هر دو چشم نابینا شد، بسیار از علمای نجف او را به تقوا و پرهیزکاری می‏شناختند .
  او را تشرف دیگری است که فشرده‏اش به قرار زیر است:
  7 - 8 سال پیش به جهت پدید آمدن درگیری در میان دو قبیله در نجف اشرف، منطقه ناامن شد و رفت و آمد به مسجد کوفه قطع شد .
  من عائله‏مند بودم و تعدادی یتیم در تحت کفالت من بود و درآمد من منحصر به هدایایی بود که زایران و روحانیان به من بذل می‏کردند، از این رهگذر زندگی شدیدا بر من سخت‏شد .
  شب جمعه‏ای چیزی در بساط نبود و گریه‏ی بچه‏ها در اثر گرسنگی، آرامش دل را از من ربوده بود .
  من در میان «سفینه‏» (محل معروف به تنور) و «دکة القضاء» (محل داوری امیرمؤمنان) نشسته بودم و حال عبادت و مناجات نداشتم .
  یک مرتبه بر زبانم جاری شد که‏ای پروردگار مهربان، اگر سرور و مولایم را به من نشان دهی، دیگر چیزی از تو مطالبه نمی‏کنم و از فقر و نداری خود شکایت نمی‏کنم .
  یک مرتبه خود را در حال ایستاده دیدم و دیدم که در یک دستم سجاده‏ای و دست دیگرم در دست جوان بزرگواری است که اثار عظمت و جلال از او نمایان است .
  نخست تصور کردم که باید یکی از سلاطین جهان باشد، ولی متوجه شدم که عمامه بر سر دارد و لباس نفیس تیره‏رنگی بر تن مبارک‏اش است . و شخص دیگری در خدمت‏اش بود که جامه‏ی سفید بر تن داشت .
  در محضر مبارک‏اش به سوی دکه‏ای که در نزدیک محراب بود، به راه افتادیم، چون به دکه رسیدیم، مرا به اسم خطاب کرده فرمود:
  «ای طاهر! سجاده را پهن کن‏» .
  چون سجاده را پهن کرده دیدم بسیار سفید و درخشان است و چیزی با خط درخشنده‏ای بر آن نوشته شده، که من جنس آن را تشخیص ندادم . من سجاده را با رعایت زاویه‏ی انحراف قبله‏ی مسجد پهن کردم، فرمود:
  «سجاده را چه طور پهن کردی؟» .
  از هیبت‏اش طوری دست و پایم را گم کردم که گفتم: «آن را به طول و عرض پهن کردم‏» .
  فرمود: این عبارت را از کجا یاد گرفته‏ای؟ عرض کردم: از فرازی از دعای حضرت بقیة‏الله (ارواحنافداه) فرمود: «خوب است مقداری فهم داری‏» . .
  بر فراز سجاده مشغول عبادت شد، همواره نور از او ساطع بود و لحظه به لحظه بیشتر می‏شد، به طوری که دیگر نمی‏توانستم به چهره‏اش نگاه کنم . یک مرتبه به دلم گذشت که این بزرگوار نباید از افراد عادی باشد . چون از نماز فارغ شد، دیدم که بر فراز یک کرسی بلندی نشسته که سایبان هم دارد، ولی نور جمال‏اش بسیار خیره کننده بود .
  در آن لحظه تبسمی نموده فرمود:
  «ای طاهر به نظر شما من کدام یک از سلاطین دنیا هستم؟» .
  عرضه داشتم: شما سلطان سلاطین و سید عالم هستی می‏باشید، شما از سلاطین دنیا نیستید . فرمود:
  «ای طاهر به خواسته‏ی خود رسیدی، دیگر چه می‏خواهی؟ آی شما را ما هموار ه تحت نظر نداریم؟ مگر اعمال شما همه روزه بر ما عرضه نمی‏شود؟» .
  آنگاه وعده‏ی گشایش زندگی داند، سپس فرمودند: «طاهر به خواسته‏ات رسیدی، دیگر چه می‏خواهی؟» .
  آن چنان از هیبت و جلالت‏اش خود را باختم که قدرت سخن گفتن نداشت . در یک لحظه خود را در صحن مسجد تک و تنها دیدم، چون به سوی مشرق نگریستم، دیدم که فجر طالع شده است .
  شیخ محمدطاهر می‏گوید: سالها بعد که چشمان‏ام را از دست دادم و بسیاری از راههای کسب و کار به روی‏ام بسته شد، ولی هرگز به سختی نیفتادم و طبق وعده‏ی آن حضرت گشایش روشنی در زندگی‏ام پدید آمد . (136)

  9 . شیخ محمدتقی آملی

  علامه‏ی طباطبائی (صاحب تفسیر المیزان) از استادش محروم سیدعلی قاضی نقل می‏کند که می‏گفت:
  بعضی از افراد زمان ما مسلما محضر مبارک آن حضرت را درک کرده‏اند و به خدمتش شرفیاب شده‏اند .
  یکی از آنها شیخ محمدتقی آملی (صاحب مصباح الهدی) متوفای 1391 ه . بود که در مسجد سهله در مقام صاحب الزمان ( علیه‏السلام)، در حالی که مشغول ذکر و مناجات بوده، آن حضرت را در میان نوری بسیاری قوی مشاهد کرده (137) ، دو هفته بعد، در مسجد کوفه، کعبه‏ی مقصود و قبله‏ی موعود بر او تجلی کرده، با او به گفت و گو پرداخته، به او شرف جاودانه اعطاء فرمودند . (138)

  10 . شیخ محمد کوفی

  مرحوم حاج شیخ محمد کوفی که تشرفات فراوان دارد و حامل پیام حضرت بقیة الله (ارواحنافداه) به مرحوم آیت الله اصفهانی بود (139) می‏فرماید:
  در حدود سال 1335 ه . در شب هجدهم ماه مبارک رمضان به مسجد کوفه مشرف شدم و تصمیم گرفتم که شبهای شهادت امیرمؤمنان را در آنجا بیتوته کنم و در حادثه‏ی بزرگ تاریخ بشریت، شهادت جانگداز مولای متقیان تفکر نمایم .
  نماز مغرب و عشا را در مقام مشهور به مقام امیرالمؤمنین ( علیه‏السلام) خواندم، برخاستم تا به گوشه‏ای از اطراف مسجد رفته افطار کنم .
  افطارم در آن شب نان و خیار بود . به طرف شرق مسجد به راه افتادم، از طاق اول گذشتم، چون به طاق دوم رسیدم، دیدم بساطی پهن شده، شخصی عبا به خود پیچیده، بر روی آن بساط استراحت نموده است .
  در کنار او شخص معممی در لباس اهل علم نشسته بود، به او سلام کردم، جواب سلام‏ام را داد و فرمود: «بنشین‏» .
  نشستم، از تک تک حال علما و فضلا پرسید، پاسخ دادم و گفتم: الحمدلله حال‏شان خوب است و به خیر و عافیت هستند .
  شخصی که در حال استراحت‏بود، جمله‏ای به او فرمود، که من متوجه نشدم و او دیگر سؤالی از من نکرد . پرسیدم این آقا که استراحت فرموده کیست؟ گفت:
  «ایشان سید عالم است‏» .
  این تعبیر برای من مبالغه‏آمیز جلوه کرد، زیرا می‏دانستم که عنوان «سید عالم‏» تنها شایسته‏ی حضرت حجت ( علیه‏السلام) می‏باشد، و لذا گفتم: «پس این سید عالم است‏» ، گفت: «نه، ایشان سید عالم است‏» . من ساکت‏شدم و دیگر چیزی نگفتم و هم‏چنان از سخن او در شگفت‏بودم .
  اوایل شب بود، همه‏جا در تاریکی فرو رفته بود، ولی نوری بر دیوارهای مسجد ساطع بود، گویی چراغ‏های فراوانی در مسجد روشن بود .
  نظر به این که همه‏ی حواس من متوجه سخن آن شخص بود، دیگر در مورد مبدا نور چیزی نیندیشیدم .
  در این هنگام آن آقایی که مشغول استراحت‏بود، آب مطالبه کرد، شخصی در جلو چشم من ظاهر شد که کاسه‏ی آبی در دست داشت، ظرف آب به را به ایشان تقدیم نمود، مقداری تناول کرد، سپس بقیه‏اش را به من داد، من گفت: تشنه نیستم .
  آن شخص کاسه‏ی آب را گرفتم، چند قدم برداشت و جلو چشم من ناپدید شد .
  من هم برای ادای فریضه‏ی مغرب و عشا و تفکر در مصیبت عظمای امیرمؤمنان برخاستم .
  آن شخص از من پرسید: کجا؟ هدف خود را گفتم، مرا تشویق نمود و در حق من دعای خیر نمود .
  به مقام آمدم، چند رکعت نماز خواندم، کسالت‏بر من عارض شد، مقداری خوابیدم، وقتی بیدار شدم دیدم هوا روشن است . خود را بسیار ملامت کردم که در چنین شبی که باید همه‏اش در مصیبت امیرالمؤمنین ( علیه‏السلام) اندوهگین باشم، چرا خوابیدم و از عبادت محروم شدم؟
  در آن اثنا متوجه شدم که نماز جماعت‏برپاست، دو صف تشکیل شده و یک نفر بر آن‏ها امامت نموده است .
  یکی از آن جمع مرا به اقام جماعت‏سفارش کرد و گفت: این جوان را با خود ببرید . ایشان فرمود:
  «او دو امتحان در پیش دارد، یکی در سال چهل و دیگر در سال هفتاد» . (140)
  در این هنگام من برای وضو ساختن از مسجد بیرون رفتم، چون به مسجد بازگشتم، دیدم هوا کاملا تاریک است و اثری از آن گروه نیست . تازه من به خود آمدم و متوجه شدم که:
  1 . آن سید بزرگواری که استراحت نموده بود، همان سید عالم و حجت منتظر، امام عصر (عجل‏الله‏تعالی‏فرجه‏الشریف) بوده است .
  2 . نوری که بر دیوارها ساطع بود، نور امامت و ولایت‏بود .
  3 . نماز جماعت‏به امامت آن حضرت برگزار بود .
  4 . آن گروه خواص اصحاب آن حضرت بوده‏اند .
  5 . روشنی هوا نیز به جهت نور جمال با هر النور آن حضرت بوده است .
  6 . کسی که برای آن حضرت آب آورده بود، از طریق اعجاز بوده است . (141) این داستان دنباله‏ای بسیار لطیفی دارد که در ضمن مطالب مربوط به «مسجد سهله‏» توسط آیة الله توحیدی، از شخص مرحوم کوفی نقل گردید . (142)

  پی‏نوشت:

  1) بحار الانوار، ج 53، ص 11 .
  2) سید رضی (متوفای 406 ه . ق) گزیده‏ای از خطبه‏های امیر مومنان ( علیه‏السلام) برفراز منبر مسجد کوفه را در کتاب بی نظیر «نهج البلاغه‏» گرد آورده است .
  3) بحار الانوار، ج 52، ص 326; تاریخ الکوفه، ص 100 .
  4) روضة الواعظین، ج‏2، ص 263; کشف الغمه، ج 2، ص 463 .
  5) بحار الانوار، ج 100، ص 246; فرحة الغری، ص 21; کامل الزیارات، ص 34 .
  6) من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 150; امالی شیخ صدوق، ص 189; روضة الواعظین، ج 2، ص 337; وسائل الشیعه، ج 5، ص 257 .
  7) شهری بود در سرزمین فعلی نجف به فاصله‏ی سه میل از کوفه (معجم البلدان، ج 2، ص 328) .
  8) تهذیب الاحکام، ج 3، ص 254; تاریخ الکوفة، ص 99 .
  9) ارشاد شیخ مفید . ج 2، ص 380; غیبت‏شیخ طوسی، ص 468; اثبات الهداة، ج 3، ص 515; کشف الغمة، ج 2 . ص 464; الصراط المستقیم، ج 2، ص 253، بحار الانوار، ج 52، ص 330; اعلام الوری، ج 2، ص 287; الخرائج و الجرائح، ج 3، ص 1176 .
  10) کافی، ج 3، ص 492; بحار الانوار، ج 100، ص 398 .
  11) منظور این است که مسجد کوفه به صورت مربع بوده، به قدری از آن کم شده که اکنون به صورت مستطیل در آمده است .
  12) المزارالکبیر، ص 129; بحار الانوار، ج 100، ص 396 .
  13) کافی، ج 8، ص 234; تهذیب الاحکام، ج 3، ص 255; الفقیه، ج 1، ص 148تفسیر عیاشی . ج 2، ص 144; وسائل الشیعه، ج 5، ص 255; مستدرک وسائل، ج 3، ص 400; بحار الانوار، ج 11، ص 331; ج 100، ص 386; تفسیر برهان، ج 5، ص 130 .
  14) کسری به سلاطین ایران گفته می‏شد .
  15) منظور از نعمان، «نعمان بن منذر» است . (مرآة العقول، ج 26، ص 296) .

اماکن زیارتی منتسب به امام زمان (عج) در ایران و جهان (1) مسجد سهله

اشاره:
مسجد سهله، در اطراف کوفه، در دو کیلومتری شمال غربی مسجد اعظم کوفه، کهن‏ترین مکان منتسب به حضرت بقیة‏الله (عج) است . در احادیث ماثور از امامان نور، مسجد سهله، به عنوان اقامت گاه شخصی حضرت ولی عصر (علیه‏السلام) در عصر ظهور معرفی شده است . در این نوشتار، به استناد بیست‏حدیث از پیشوایان معصوم (علیهم‏السلام) جایگاه مسجد سهله از دید روایات بررسی شده و ویژگی‏های آن مکان مقدس شمارش گردیده، و به چهل مورد از نیک بختان تاریخ که در این پایگاه ملک پاسبان به حضرت دوست راه یافته‏اند، اشاره شده است .

جایگاه آن امام نور به هنگام ظهور

در احادیث فراوانی، به صراحت، اعلام شده که اقامت‏گاه شخصی حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، در دوران ظهور مسجد مقدس سهله است . اینک شماری از این روایات آورده می‏شود .
1 - محدثان عالی مقام شیعه، با اسناد معتبر، در مجامع حدیثی خود، از راویان اخبار و ناقلان آثار، روایت کرده‏اند که روزی در محضر مقدس رییس مذهب، حضرت امام صادق (علیه‏السلام) از مسجد سهله گفت و شنود شد . فرمودند:
اما انه منزل صاحبنا اذا قام باهله; (1) آن جا اقامت گاه صاحب ما است، هنگامی که با خانواده‏اش قیام کند .
در برخی از منابع، به جای «قام‏» ، «قدم‏» تعبیر شده است; (2) یعنی، هنگامی که تشریف بیاورد .
و در نقل برخی از محدثان، به جای «اما انه‏» ، «مسجد السهله‏» آمده است; (3) یعنی، به جای ضمیر، اسم صریح آمده است .
2 - بیش از دو قرن، پیش از میلاد مسعود کعبه‏ی موعود، وجود مقدس امیرمؤمنان (علیه‏السلام)، به هنگام ترسیم خط سیر حضرت ولی عصر (علیه‏السلام) در آستانه‏ی ظهور، می‏فرماید:
«کانی به قد عبر من وادی السلام الی مسجد السهلة، علی فرس محجل (4) له شمراخ (5) ، یزهو، و یدعو، و یقول فی دعائه: «لا اله الا الله حقا حقا . . . ; (6) گویی او را با چشم خود می‏بینم که از وادی السلام عبور کرده، بر فراز اسبی که سپیدی پاها و پیشانی‏اش همی‏درخشد، به سوی مسجد سهله در حرکت است، و زیر لب زمزمه دارد و خدا را این گونه می‏خواند: «لا اله الاالله حقا حقا . . .» .
3 - بیش از یک قرن پیش از ولادت خجسته‏ی حضرت حجت (علیه‏السلام)، امام صادق (علیه‏السلام) خطاب به یار با وفایش ابوبصیر فرمود:
یا ابا محمد! کانی اری نزول القائم (علیه‏السلام) فی مسجد السهلة باهله و عیاله;
ای ابا محمد! گویی فرود آمدن قائم (علیه‏السلام) را با اهل و عیال‏اش در مسجد سهله، با چشم خود می‏بینم .
ابوبصیر عرضه داشت: «آیا محل اقامت دائمی آن حضرت، در مسجد سهله خواهد بود؟» . حضرت فرمود: «آری .» . سپس فرمود:
مسجد سهله، اقامت‏گاه حضرت ادریس (علیه‏السلام) بود .
مسجد سهله، اقامت‏گاه حضرت ابراهیم خلیل الرحمان (علیه‏السلام) بود .
خداوند، پیامبری را مبعوث نکرده، جز این که در مسجد سهله نماز گزارده است .
مسجد سهله، پایگاه حضرت خضر (علیه‏السلام) است .
کسی که در مسجد سهله اقامت کند، همانند کسی است که در خیمه‏ی رسول اکرم (صلی‏الله‏علیه‏وآله‏وسلم) اقامت کند .
مرد و زن با ایمانی یافت نمی‏شود، جز این که دل‏اش به سوی مسجد سهله پر می‏زند .
در مسجد سهله، تخته سنگی است که تمثال همه‏ی پیامبران بر آن نقش بسته است .
احدی در مسجد سهله نماز نمی‏گزارد که با نیت راستین خدا را بخواند، جز این که خداوند او را با حاجت‏بر آورده شده از آن جا بر می‏گرداند .
احدی نیست که در مسجد سهله به خدا پناهنده شود، جز این که خداوند او را از آن چه بیم دارد پناه دهد .
ابوبصیر عرض کرد: «فضیلت‏بسیار بزرگی است!» .
امام صادق (علیه‏السلام) فرمود: «آیا برای‏ات بیفزایم؟» . عرض کرد: «بلی .» . فرمود:
مسجد سهله، از آن بقعه‏هایی است که خداوند دوست دارد او را در آن جا بخوانند .
شب و روزی نیست که فرشتگان به زیارت مسجد سهله نشتابند و در آن جا به عبادت حق تعالی نپردازند .
اگر من در آن سامان سکونت داشتم، هیچ نمازی را جز در مسجد سهله نمی‏خواندم .
ای ابا محمد! اگر مسجد سهله هیچ فضیلتی جز فرود آمدن فرشته‏ها و اقامت پیامبران را نداشت، همین فضیلت‏بس بود، در حالی که این همه فضیلت دارد .
آن چه از فضایل مسجد سهله برای تو بازگو نکردم، بیش از فضایلی است که برای‏ات گفتم .
ابوبصیر عرض کرد: «آیا مسجد سهله، اقامت‏گاه دائمی حضرت قائم (علیه‏السلام) خواهد بود؟» . فرمود: «آری .» . (7) 4 - مفضل در ضمن حدیث مفصلی از محضر امام صادق (علیه‏السلام) پرسید: «منزل حضرت مهدی (علیه‏السلام) و مرکز اجتماع شیعیان کجا خواهد بود؟» . امام صادق (علیه‏السلام) در پاسخ او فرمود:
دار ملکه الکوفة، و مجلس حکمه جامعها، و بیت ماله و مقسم غنائم المسلمین مسجد السهلة، و موضع خلواته الذکوات البیض من الغریین; (8)
مرکز حکومت او، کوفه، و مرکز قضاوت‏اش، مسجد اعظم کوفه، و مرکز بیت المال و محل تقسیم غنایم مسلمانان، مسجد سهله، و محل خلوت و مناجات‏هایش تپه‏های سپید و نورانی نجف اشرف است . (9)
5 - ابوبکر حضرمی از محضر امام باقر (علیه‏السلام) پرسید: «بعد از خانه‏ی خدا و حرم رسول خدا (صلی‏الله‏علیه‏وآله‏وسلم) کدامین بقعه از همه‏ی بقعه‏ها با فضیلت‏تر است؟» . امام باقر (علیه‏السلام) فرمود: ای ابابکر! کوفه است که پاک و پاکیزه است، و قبور پیامبران مرسل و غیرمرسل در آن است، و قبور صالحان و صدیقان در آن است، و مسجد سهیل (10) در آن است که:
خداوند، هیچ پیامبری مبعوث نکرده، جز این که در آن نماز گزارده است .
و فیها یظهر عدل الله; عدالت‏خداوند در آن جا ظاهر می‏شود .
و فیها یکون قائمه و القوام من بعده; (11) خلیفه‏ی قائم به حق خداوند، و دیگر قائمان بعد از اونیز در آن جا خواهند بود .
آن جا اقامت‏گاه پیامبران، و اوصیای پیامبران و صالحان است . (12) 6 - ابان بن تغلب، در سفری با امام صادق (علیه‏السلام) هم سفر شد . در اطراف کوفه، در سه نقطه، امام صادق (علیه‏السلام) از اسب پیاده شد، دو رکعت نماز گزارد .
ابان، در مورد این سه نقطه، از آن حضرت پرسید . امام (علیه‏السلام) توضیح داد . سومین مورد را «محل نزول قائم (علیه‏السلام)» معرفی فرمود . (13)
در این حدیث اگرچه به نام مسجد سهله تصریح نشده، ولی از بررسی مجموع روایات اطمینان حاصل می‏شود که آن نقطه، مسجد سهله بوده است . 7 - محمد بن حسین بن عبدالله تمیمی، مشهور به «ابوسوره‏» از بزرگان زیدیه بود . روز عرفه‏ای، به زیارت امام حسین (علیه‏السلام) مشرف شد . شب عید را نیز در حائر حسینی بیتوته کرد . در پگاه عید اضحی، به هنگام خروج از حرم امام حسین (علیه‏السلام) به پیش‏گاه مقدس حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، شرفیاب شد . در محضر آن قبله‏ی موعود، به سوی مسجد سهله حرکت کرد . معجزه‏ای از آن حضرت مشاهده کرد . مستبصر شد و به آیین تشیع اثناعشری گروید .
ابوسوره می‏گوید: «هنگامی که به مقابر مسجد سهله (14) رسیدیم، آن امام همام فرمود:
«هو ذا منزلی; (15) این جا خانه‏ی من است .» .
در این احادیث، از مسجد سهله به عنوان اقامت‏گاه حضرت بقیة‏الله، ارواحنا فداه، به هنگام ظهور سخن رفته است در احادیث فراوان دیگری، به ابعاد دیگری از ویژگی‏های مسجد سهله اشاره شده، که شماری از آن‏ها را در این جا می‏آوریم: 8 - شیخ طوسی، با سلسله اسناد خود، در ضمن یک حدیث طولانی، از وجود مقدس امیرمؤمنان (علیه‏السلام) روایت می‏کند که به هنگام شمارش مساجد مبارکه‏ی کوفه فرمود:
و مسجد بنی ظفر مسجد مبارک . والله! ان فیه لصخرة خضراء، و ما بعث الله من نبی الا فیها تمثال وجهه، و هو مسجد السهلة; (16)
مسجد بنی ظفر، که همان مسجد سهله است، مسجد مبارکی است . به خدا سوگند! در آن، تخته سنگ سبز رنگی است که خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرده، جز این که تمثال صورت‏اش در آن هست . 9 - مرحوم کلینی، در همین رابطه، حدیثی با سلسله اسنادش از امام باقر (علیه‏السلام) روایت کرده که آن حضرت، در شمار مساجد مبارکه‏ی کوفه فرمود:
و مسجد بنی ظفر و هو مسجد السهلة; (17) و مسجد بنی ظفر که همان مسجد سهله است . 10 - امام صادق (علیه‏السلام) خطاب به علاءبن رزین فرمود: «در نزدیکی شما، مسجدی هست که شما آن را «مسجد سهله‏» می‏نامید و ما آن را «مسجد شری‏» (18) می‏نامیم، آیا در آن مسجد نماز می‏خوانی؟» . علاء گفت: «آری! جان‏ام به فدایت! من، در آن جا نماز می‏خوانم .» .
امام صادق (علیه‏السلام) فرمود:
ائته; فانه لم یاته مکروب الا فرج الله کربته - او قال: قضی الله حاجته - و فیه زبرجدة فیها صورة کل نبی و کل وصی; (19)
آری، آن جا برو; زیرا، هرگز اندوه‏ناکی به آن جا نمی‏رود، جز این که خداوند، اندوه‏اش را می‏زداید [. و یا فرمود: حاجت‏اش را بر می‏آورد ]. و در آن جا زبرجدی هست که تمثال همه‏ی پیامبران و همه‏ی اوصیای پیامبران در آن است . 11 - امیرمؤمنان (علیه‏السلام) به مالک بن ضمره رواسنی - که از خواص اصحاب‏اش بود - (20) فرمود: «آیا به مسجدی که در شت‏خانه‏ات هست، می‏روی؟ و در آن نماز می‏گزاری؟» . مالک گفت: «ای امیرمؤمنان! معمولا، در این مسجد، خانم‏ها نماز می‏خوانند .» .
فرمود:
یا مالک! ذاک مسجد ما اتاه مکروب قط، الا فرج الله عنه و اعطاه حاجته; (21)
ای مالک! این، مسجدی است که هرگز شخص اندوه‏ناکی به آن جا نمی‏رود، جز این که خداوند هم و غم‏اش را برطرف می‏کند، حاجت‏اش را بر می‏آورد .
در این حدیث، اگرچه به نام «مسجد سهله‏» تصریح نشده، جز این که از بررسی احادیث، اطمینان حاصل می‏شود که در مورد مسجد سهله است و لذا ابن مشهدی، آن را در باب احادیث مربوط به فضائل مسجد سهله نقل کرده است . (22) 12 - امام صادق (علیه‏السلام) در این باره فرمود:
[انه] (23) ما من مکروب یاتی مسجدالسهلة، فیصلی فیه رکعتین بین العشائین و یدعوالله تعالی، الا فرج الله کربه; (24)
هیچ غم‏زده‏ای نیست که به مسجد سهله برود و در آن دو رکعت نماز میان مغرب و عشا بخواند و خدای را بخواند، جز این که خداوند غم‏هایش را زایل گرداند . 13 - از امام زین العابدین (علیه‏السلام) روایت‏شده که فرمود:
من صلی فی مسجد السهلة رکعتین، زاد الله فی عمره سنتین; (25) هر کس در مسجد سهله دو رکعت نماز بگزارد، خداوند، دو سال بر عمر او می‏افزاید . 14 - امام صادق (علیه‏السلام) در این باره فرمود:
اذا دخلت الکوفة، فات مسجدالسهلة، فصل فیه واسال الله حاجتک لدینک و دنیاک . . . ; (26)
هنگامی که وارد کوفه شدی، به مسجد سهله برو و در آن جا نماز بگزار، آن گاه حاجت‏های مادی و معنوی خود را از خداوند بطلب که:
مسجد سهله خانه‏ی ادریس نبی بود .
حضرت ادریس در آن جا لباس می‏دوخت و نماز می‏خواند .
هر کس در مسجد سهله خدا را بخواند، برای هر حاجتی که مورد علاقه‏اش باشد، خداوند، حاجت‏اش را بر می‏آورد، و در روز قیامت، او را تا رتبه‏ی حضرت ادریس بالا می‏برد، و او را از ناملایمات دنیا و نیرنگ‏های دشمنان پناه می‏دهد . 15 - مرحوم کلینی با سلسله اسنادش از امام صادق (علیه‏السلام) روایت کرده که فرمود:
بالکوفة مسجد یقال له «مسجد السهلة‏» . لو ان عمی زیدا اتاه، فصلی فیه واستجار الله، لاجاره عشرین سنة . فیه مناخ الراکب و بیت ادریس النبی (علیه‏السلام)، و ما اتاه مکروب قط فصلی فیه بین العشائین و دعا الله، الا فرج الله کربته; (27)
در کوفه، مسجدی است که «مسجد سهله‏» نامیده می‏شود، اگر عمویم زید به آن جا می‏رفت و به خدا پناهنده می‏شد، خداوند، بیست‏سال او را پناه می‏داد .
آن جا جایگاه سواره و خانه‏ی ادریس نبی (علیه‏السلام) است .
هیچ غم زده‏ای نیست که به آن جا برود و میان مغرب و عشا نمازی بگزارد و خدا را بخواند، جز این که خداوند غم‏هایش را بر طرف می‏سازد .
در نقل شیخ طوسی آمده است که پرسیدند: «منظور از «سواره‏» کیست؟» . فرمود: «حضرت خضر (علیه‏السلام).» . (28) 16 - جعفر بن محمد بن قولویه (استاد شیخ مفید) با سلسله اسنادش از امام جعفرصادق (علیه‏السلام) روایت کرده که خطاب به ابوحمزه‏ی ثمالی فرمود:
ای اباحمزه! آیا عمویم زید را در شبی که خروج کرد، دیدار کردی؟» . عرض کرد: «بلی .» .
فرمود: «آیا در مسجد سهیل نماز گزارد؟» .
عرض کرد: «مسجد سهیل کجا است؟ آیا منظور شما مسجد سهله است؟» . فرمود: «آری .» .
[عرضه داشت: «نه‏» . (29) فرمود: اما انه لوصلی فیه رکعتین، ثم استجارالله، لاجاره سنة; اگر در آن جا دو رکعت نماز می‏خواند، آن گاه به خدا پناهنده می‏شد، بی گمان، خداوند، تا یک سال او را پناه می‏داد .
ابوحمزه‏ی ثمالی گفت: «پدر و مادرم به فدای شما! آیا مسجد سهله این گونه است؟» . فرمود: «آری‏» ;
مسجد سهله، خانه‏ی حضرت ابراهیم بود، هنگامی که به سوی عمالقه رفت .
خانه‏ی حضرت ادریس آن جا بود و آن جا لباس می‏دوخت .
پایگاه سواره (حضرت خضر) آن جا است .
آن جا، تخته سنگ سبز رنگی است که تمثال همه‏ی پیامبران در آن است .
در زیر آن سنگ، تربتی است که خداوند همه‏ی پیامبران را از آن آفریده است .
محل عروج آن جا است . (30)
فاروق اعظم، آن جا است، که در نقطه‏ای از آن است . (31)
آن جا، رهگذر مردمان است .
آن جا، از سرزمین کوفه است .
صور، در آن جا دمیده می‏شود .
حشر و نشر، به سوی آن جا است .
هفتاد هزار نفر از کنار آن محشور می‏شوند که بدون حساب وارد بهشت می‏گردند . . . (32) 17 - مرحوم کلینی، در همین باره از عبدالله بن ابان روایت می‏کند که گفت:
روزی، در خدمت امام صادق (علیه‏السلام) بودیم . خطاب به حاضران فرمود: «آیا کسی از شما، از سرگذشت عمویم «زیدبن‏علی‏» (علیه‏السلام) اطلاعی دارد؟» .
یکی از حاضران گفت: «آری; من، تا حدی از مطالب ایشان خبر دارم . شبی، در خانه‏ی معاویه بن اسحاق انصاری، در خدمت جناب زید بودیم که گفت: «مهیا شوید به مسجد سهله برویم و در آن جا نماز بگزاریم .» .
امام صادق (علیه‏السلام) پرسید: «آیا انجام داد؟» . پاسخ داد: «نه . کاری پیش آمد و او را از رفتن به مسجد سهله بازداشت .» .
امام (علیه‏السلام) فرمود: «اما والله! لو اعاذالله به حولا لاعاذه; (33) به خدا سوگند، اگر در آن جا برای یک سال از خدا پناه می‏طلبید، خداوند به او پناه می‏داد .» .
سپس فرمود: «آیا نمی‏دانید که
آن جا، خانه‏ی ادریس نبی (علیه‏السلام) بود،
حضرت ادریس، آن جا خیاطی می‏کرد،
حضرت ابراهیم (علیه‏السلام) از آن جا به سوی عمالقه رفت،
داوود از آن جا به جنگ جالوت رفت،
در آن جا تخته سنگ سبز رنگی است که تمثال همه‏ی پیامبران در آن است،
گل همه‏ی پیامبران، از زیر آن سنگ اخذ شده است،
آن جا، پایگاه سواره است؟» .
پرسیدند: «سواره کیست؟» . فرمود: «خضر (علیه‏السلام) است .» . (34)
18 - علامه‏ی مجلسی از امام صادق (علیه‏السلام) روایت کرده که فرمود: مسجد السهلة مناخ الراکب; مسجد سهله، پایگاه سواره است .» .
پرسیدند: «منظور از سواره کیست؟» . فرمود: «حضرت خضر (علیه‏السلام).» . (35)
19 - ابن مشهدی، با سلسله اسنادش از علی بن ابراهیم (صاحب تفسیر قمی) روایت کرده که در ضمن یک حدیث طولانی از پدرش ابراهیم بن هاشم نقل کرده، که در مسجد سهله، به خدمت‏حضرت خضر (علیه‏السلام) شرف یاب شده . در زاویه‏ی شرقی مسجد، از آن حضرت پرسید: این جا چه نام دارد؟» . حضرت خضر (علیه‏السلام) فرمود:
انه مقام الصالحین والانبیاء والمرسلین; (36) این جا، مقام صالحان و پیامبران و رسولان است .
20 - ابن مشهدی، با چند طریق از «بشار مکاری‏» روایت می‏کند که روزی به محضر امام صادق (علیه‏السلام) شرف‏یاب شد، طبقی از خرمای طبرزد را در محضر امام (علیه‏السلام) مشاهده کرد . امام (علیه‏السلام) از آن خرما به بشار تعارف کرد . ایشان عذر آورد که در مسیر خود با حادثه‏ی دل خراشی مواجه شده است، لذا نمی‏تواند چیزی بخورد .
امام (علیه‏السلام) آن حادثه را جویا می‏شوند . بشار می‏گوید: «خانمی را در کوچه دیدم که زمین خورده بود . به یاد حضرت زهرا (علیهاالسلام) افتاده، گفته بود: "لعن الله ظالمیک یا فاطمة! " .
گزارش، به شرطه رسیده بود . شرطه، او را دستگیر کرد . به سوی زندان برد . مرتب، با تازیانه بر سرش کوبید . او نیز هر چه فریاد می‏زد و یاری می‏طلبید، کسی جرئت نمی‏کرد که به یاری‏اش بشتابد .» .
امام (علیه‏السلام) دست از طعام کشید . اشک از دیدگان مبارک‏اش سرازیر شد . آن قدر گریست که محاسن و سینه و دستمال‏اش خیس شد . آن گاه به بشار فرمود:
«بشار! برخیز به مسجد سهله برویم و خدای را بخوانیم و آزادی آن زن را از خداوند بخواهیم‏» .
امام (علیه‏السلام) کسی را به شرطه خانه فرستاد و به او فرمود: «آن جا بماند تا هنگامی که از آن زن خبری دریافت کند .» .
بشار می‏گوید: «در خدمت امام (علیه‏السلام) به مسجد سهله رفتیم . هر کدام دو رکعت نماز گزاردیم . آن گاه امام (علیه‏السلام) دست‏ها را به سوی آسمان برافراشت و دعای: «انت الله لا اله الا انت . . .» را تا آخر خواند . آن گاه به سجده رفت . من، جز صدای نفس‏هایش را نمی‏شنیدم .
پس از مدتی سر از سجده برداشت و فرمود:
"برخیز که زن آزاد شد" .» .
بشار گوید: «در محضر امام (علیه‏السلام) حرکت کردیم . در کوچه‏های کوفه بودیم که فرستاده‏ی امام (علیه‏السلام) آمد و آزاد شدن آن خانم را به امام (علیه‏السلام) نوید داد . . . (37) » .

ویژگی‏های مسجد سهله

از بررسی مجموع روایاتی که درباره‏ی مسجد سهله رسیده، به این نتیجه می‏رسیم که برای مسجد سهله ویژگی‏های فراوان و امتیازات بی شمار است که به گوشه‏ای از آن‏ها در این جا اشاره می‏کنیم . برای رعایت اختصار، فقط به شماره‏ی حدیث و یا احادیثی که به آن ویژگی دلالت می‏کند، در داخل کروشه اشاره می‏کنیم . 1 - آن جا، از سرزمین کوفه است [. ح 16 ]. 2 - آن جا، اقامت‏گاه پیامبران و صالحان است [. ح 5] 3 - آن جا، اقامت‏گاه جانشینان حضرت مهدی (علیه‏السلام) است [. ح 5] 4 - آن جا، اقامت‏گاه حضرت ابراهیم (علیه‏السلام) بود [. ح 3 و 16] 5 - آن جا، اقامت‏گاه حضرت ادریس (علیه‏السلام) بود [. ح 3، 14، 15، 16 و 17] 6 - آن جا، اقامت‏گاه حضرت بقیة‏الله، ارواحنا فداه، است [. ح 1، 3، 5، 6 و 7] 7 - آن جا، اقامت‏گاه دائمی آن حضرت است [. ح 3] 8 - آن جا، پایگاه حضرت خضر (علیه‏السلام) است [. ح 3، 15، 16، 17 و 18] 9 - آن جا، تربتی هست که همه‏ی پیامبران از آن آفریده شده‏اند [. 16 و 17] 10 - آن جا، رهگذر راهیان بهشت است [. ح 16] 11 - آن جا، عبادت‏گاه حضرت ادریس بود [. ح 14] 12 - آن جا، کارگاه خیاطی حضرت ادریس بود [. ح 14 و 17] 13 - آن جا، مبارک است [. ح 8 و 9] 14 - آن جا، محل تقسیم غنایم در عصر ظهور است [. ح 4] 15 - آن جا، محل عروج است [. ح 16] 16 - آن جا، محل نزول فرشته‏ها است [. ح 3] 17 - آن جا، محل نیایش حضرت صاحب (علیه‏السلام) است [. ح 19] 18 - آن جا، مرکز بیت المال حضرت است [. ح 4] 19 - آن جا، مقام صالحان و پیامبران است [. ح 19] 20 - امام صادق (علیه‏السلام) برای حوائج مهم به آن جا تشریف می‏برد [. ح 20] 21 - تمثال همه‏ی پیامبران در سنگ سبز رنگی در آن جا است [. ح 8، 10، 16 و 17] 22 - تمثال همه‏ی پیامبران و اوصیای آنان نیز در آن سنگ است [. ح 10] 23 - حشر و نشر همگان، به سوی مسجد سهله است [. ح 16] 24 - حضرت ابراهیم (علیه‏السلام) از آن جا به سوی عمالقه رفت [. ح 16 و 17] 25 - خانواده‏ی حضرت مهدی (علیه‏السلام) در هنگام ظهور، در آن جا فرود می‏آیند [. ح 1 و 3] 26 - خدا، دوست دارد که در آن جا نیایش شود [. ح 3] 27 - داوود، از آن جا به جنگ جالوت رفت [. ح 17] 28 - دل هر زن و مرد مؤمن به آن جا پر می‏کشد [. ح 3] 29 - دو رکعت نماز در آن جا، انسان را در پناه خدا قرار می‏دهد [. ح 16] 30 - دو رکعت نماز میان مغرب و عشا، در آن جا، موجب افزایش عمر است [. ح 13] 31 - دو رکعت نماز میان مغرب و عشا، در آن جا، موجب رفع غم می‏شود [. ح 12] 32 - صور، در آن جا دمیده می‏شود [. ح 16] 33 - عبادت در آن جا، همانند عبادت در خیمه‏ی رسول اکرم (صلی‏الله‏علیه‏وآله‏وسلم) است [. ح 3] 34 - عدالت الهی، در آن جا ظاهر می‏شود [. ح 5] 35 - فاروق اعظم، آن جا است [. ح 16] 36 - فرشتگان، هر شب و روز، در آن جا فرود می‏آیند [. ح 3] 37 - فضایل ناگفته‏ی آن جا، بیش‏تر از آن چه بیان شد، است [. ح 3] 38 - گل همه‏ی پیامبران، از آن جا برداشته شده است [. ح 17] 39 - مسجد بنی ظفر، همان مسجد سهله است [. ح 9] 40 - مسجد سهیل، همان مسجد سهله است [. ح 5 و 16] 41 - مسجد شری، ثری، بری نیز همان مسجد سهله است [. ح 10] 42 - نیایش در مسجد سهله، موجب قضای حوائج و تقرب به خدا است [. ح 14] 43 - نیایش در آن جا، موجب مصونیت از ناملایمات است [. ح 14] 44 - نیایش در آن جا، موجب مصونیت از نیرنگ دشمنان است [. ح 14] 45 - هفتاد هزار نفر از آن جا، بدون حساب، وارد بهشت می‏شوند [. ح 16] 46 - هیچ اندوهگینی وارد آن مسجد نشود، جز این که غم و اندوه‏اش زدوده شود [. ح 10 و 11] 47 - هیچ پیامبر مبعوث نشد، جز این که در آن جا نماز گزارد [. ح 3 و 5] 48 - هیچ کس در آن جا به خدا پناهنده نشود، جز این که خدا او را پناه دهد [. ح 3، 15 و 17] 49 - هیچ کس در آن جا نماز نگزارد، جز این که حاجت روا بر می‏گردد [. ح 3 و 12] 50 - هیچ کس در آن جا وارد نشود، جز این که حاجت‏اش برآورده شود [. ح 10 و 11]

باریافتگان مسجد سهله

در طول یک هزار و نود و چهارسالی که از آغاز غیبت کبرای حضرت بقیة‏الله، ارواحنا فداه، می‏گذرد، هزاران نفر از شیعیان شیفته و منتظران دل سوخته، به قصد دیدار یار، از اقطار و اکناف جهان، به سوی مسجد مقدس سهله می‏شتابند، شب‏هایی را در آن جا بیتوته می‏کنند، با کعبه‏ی مقصود و قبله‏ی موعود مناجات می‏کنند . به دیدار جان جانان موفق می‏شوند، ولی به دلایلی دم فرو بسته، راز دل را به احدی اظهار نمی‏کنند .
در این میان، شمار اندکی از این نیک بختان یافت می‏شوند که علی رغم تحفظ و خویشتن داری که در کتمان توفیقات خود معمول داشته‏اند، راز شان بر ملا شده، به گوش دیگر دل سوخته‏ها نیز رسیده است .
تعداد بسیار نادری از این عزیزان، داستان تشرف‏شان، به آثار مکتوب راه یافته، در لابه‏لای کتب درج شده، به دست ما رسیده است .
با توجه به مشکلات فراوانی که در نقل این رویدادها هست، فقط اسامی شماری از این افراد سعادت‏مند که در مسجد سهله به حضور یار بار یافته و یا مورد توجه محبوب قرار گرفته‏اند، ثبت می‏شود، تا مورد بررسی و مراجعه‏ی علاقه‏مندان قرار گیرد .
آن عده از شیفتگان پژوهنده و خوانندگان ارج‏مند که تمایل به مطالعه‏ی متن کامل این رخدادها باشند، می‏توانند به منابع یاد شده در پایان نوشتار مراجعه فرمایند . 1 - محمد بن ابی رواد رواسی، با محمد بن جعفر دهان، در یکی از ایام رجب، به قصد دیدار حضرت صاحب الامر (علیه‏السلام) به مسجد سهله مشرف شدند . به هنگام بازگشت، در مسجد صعصعه، به محضر آن قطب دایره‏ی امکان شرف یاب شدند، دعای معروف: «اللهم یاذا المنن السابغة‏» را از آن حضرت استماع کردند . (38) 2 - افتخار قرون و اعصار، آیة‏الله سید مهدی بحرالعلوم (متوفای 1212 ه) بنا به تقاضای میرزای قمی (صاحب قوانین (متوفای 1231 ه) تشرف خود را در مسجد سهله به پیش‏گاه جان جانان و استماع مناجات گوش‏نواز آن امام دل‏نواز را بیان کرد، اما از اظهار گفت‏وشنود خود با آن حضرت امتناع کرد . (39) 3 - سید بحرالعلوم، یک بار دیگر در مسجد سهله، به محضر آن حضرت شرف‏یاب شد و در نماز جماعتی که به امامت آن بزرگوار برگزار شده بود، شرکت کرد . (40) 4 - سید جعفر قزوینی، در خدمت پدر بزرگوارش سید باقر قزوینی - که صاحب کرامات فراوان بود (41) در مسجد سهله، به محضر خورشید فروزان امامت‏شرف‏یاب شده است . (42) 5 - سید مهدی عباباف نجفی که هر شب چهارشنبه به مسجد سهله مشرف می‏شد، در نیمه شبی، به خدمت‏خورشید عالم تاب شرف‏یاب شد و مشاهده کرد که در آن شب تار، در و دیوار مسجد، چون روز، روشن بود . (43) 6 - حاج سید احمد اصفهانی (مشهور به خوشنویس) که در زمان میرزای شیرازی به سامرا مهاجرت کرده بود، روز جمعه‏ای، در مسجد سهله، به پیش‏گاه پیشوای انس و جان شرف‏یاب شد و فرمان یافت که همه روزه، صبح‏گاهان، به نیابت از سوی حضرت صاحب الزمان (علیه‏السلام) زیارت عاشورا بخواند . (44) 7 - شیخ محمود عراقی (متوفای 1306 ه) از تبار جناب میثم تمار و از شاگردان شیخ انصاری، از مولی عبدالحمید قزوینی، بدون واسطه نقل می‏کند که چهل شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شد . در چهلمین شب، جمال باهرالنور آن حضرت را مشاهده کرد، و صحن مسجد را بدون شمع و چراغ، از نور آن خورشید جهان افروز، روشن و منور دید . (45) 8 - وی، از سید باقر اصفهانی - که او را به عنوان سید ثقه‏ی جلیل و فاضل عادل نبیل ستوده است - بدون واسطه نقل کرده که در شب چهارشنبه‏ای، در مسجد سهله، به محضر مولا شرف‏یاب شد و از خوان کرم‏اش برخوردار گشت . (46) 9 - سید عبدالله قزوینی در سال 1327 ه . در مسجد سهله، به دیدار آن حضرت توفیق یافت و مقام حضرت مهدی (علیه‏السلام) را روشن‏تر از روز دید . (47) 10 - حاج علی نجفی با یک گروه یازده نفری، هر شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شد . در یک شب چهارشنبه که مسئول شام فراموش کرده بود غذا بیاورد، بعد از اعمال مسجد، به مسجد کوفه رفتند و در حجره‏ای بیتوته کردند و از شدت گرسنگی، خواب شان نبرد که ناگهان، خورشید جهان افروز، به داخل حجره تشریف آورده، چای و برنج داغ به آنان مرحمت فرموده است . (48) 11 - شیخ محمود عراقی، داستان تشرف شخص فلاح یزدی سهلاوی را در مسجد سهله، از حاج ملا باقر بهبهانی، و ادای قرض‏هایش را به فرمان حضرت، به دست‏سید اسدالله رشتی، نقل کرده است . (49) 12 - میرزا هادی بجستانی، از دوست‏اش سید حسن - که او را به تقوا و دیانت‏ستوده است - نقل می‏کند که چهل شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شد و در شب چهلم، مورد عنایت قرار گرفت . (50) 13 - شیخ محمدتقی حائری مازندرانی، شب چهارشنبه‏ای، در مسجد سهله، به محضر آن حضرت شرف‏یاب شد و دعای حضرت‏اش را در مورد شیعیان، به لفظ «شیعتی‏» استماع کرد . (51) 14 - محدث نوری، از شیخ باقر کاظمی - که او را به داشتن ملکه‏ی اجتهاد مطلق ستوده است - نقل می‏کند که در شب چهارشنبه‏ای، در وسط مقام آن حضرت در مسجد سهله، نور بسیار قوی همانند شعله‏های آتش مشاهده کرده است . (52) 15 - وی، داستان یک سبزی فروش نجفی را نقل کرده که در شب‏های چهارشنبه، به مسجد سهله می‏رفته و در یک شب ظلمانی، در مقام حضرت، به محضر آن خورشید جهان افروز شرف‏یاب شده است . وجود حضرت، مقام را بدون شمع و چراغ، چون روز، روشن کرده بود . (53) 16 - سید جلیل القدری از علمای زاهدان، پس از چهل شب مداومت‏بر تشرف به مسجد سهله، شب چهارشنبه‏ای، در مسجد سهله، خدمت مولا رسیده و مورد عنایت قرار گرفته است . (54) 17 - محدث نوری، از یک مرد صالح سلمانی نقل می‏کند که چهل شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شده، در شب چهلم، به دیدار محبوب شرف‏یاب شده، حضرت‏اش او را به ملازمت پدر پیرش، توصیه فرموده است . (55) 18 - حضرت آیة‏الله حاج میرزا مهدی اصفهانی (متوفای 1365 ه) مکرر در مکرر، در مسجد سهله، برای ملاقات حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، و رهایی از منجلاب افکار یونانی و التقاطی، استغاثه کرد . سرانجام، روزی به هنگام بازگشت از مسجد سهله، در مقام هود و صالح، به محضر آن حضرت شرف‏یاب شد و این جمله‏ی نورانی را بر سینه‏ی آن حضرت مشاهده کرد: طلب المعارف من غیر طریقنا اهل البیت مساوق لانکارنا; (56) طلب کردن معارف دینی، به جز از طریق ما اهل‏بیت، با انکار ما مساوی است . (57) 19 - محدث نوری، از طرق متعدد، از حاج عبدالله واعظ نقل کرده که مکرر، در مسجد سهله، در مقام حضرت، نور درخشانی چون آتش مشتعل مشاهده کرده است . (58) 20 - مرحوم آیة‏الله مرعشی نجفی (متوفای 7 صفر 1411 ه) داستان تشرف سید جلیل القدری را در مسجد سهله به پیش‏گاه مقدس مولا، با دست‏خط خود نوشته، به مرحوم عمادزاده مرحمت کرده، ایشان نیز آن را عینا در کتاب خود آورده است . (59) پس از درگذشت آن مرجع عالی‏قدر، این داستان، به نام خود آن مرحوم ثبت‏شده است . (60) 21 - علامه‏ی طباطبایی صاحب تفسیر المیزان .(متوفای 18 محرم 1402 ه) از استادش مرحوم آقا سید علی قاضی نقل می‏کرده که برخی از افراد زمان ما، مسلما، به محضر مبارک آن حضرت رسیده‏اند . یکی از آنان، حاج شیخ محمد تقی آملی بود که در مسجد سهله، در مقام آن حضرت - که به مقام صاحب الزمان معروف است - مشغول دعا و ذکر بود که ناگهان آن حضرت را در میان نوری بسیار قوی می‏بیند که می‏خواهد به او نزدیک شود، ابهت و عظمت آن نور، طوری او را می‏گیرد که نزدیک بوده قبض روح شود، نفس‏هایش به شماره می‏افتد، حضرت را به اسمای جلالیه‏ی خدا قسم می‏دهد که نزدیک‏تر نشود . (61) 22 - سید جلیل القدری به عشق دیدار مولا، از مشهد مقدس به عتبات عالیات می‏رود . حدود یک سال، در کربلا اقامت می‏کند . چهل شب چهارشنبه به مسجد سهله می‏رود . در شب چهلم، در حجره‏ی حاج شیخ محمد جواد سهلاوی به آرزوی خود می‏رسد و جان جانان را دیدار می‏کند . مرحوم حاج شیخ محمود عتیق (مشهور به حاج ملا آقا جان) نیز در آن محفل نورانی، حضور داشته است، ولی به جهت عصبانی شدن و تندی کردن به یک طلبه، که خیال می‏کرده، حضور او، مانع فیض است، از این سعادت محروم می‏شود . (62) 23 - حاج شیخ محمود کمله‏ای (63) در ایام اقامت‏اش در نجف اشرف، چهل شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شد . در این مدت، تلاش زیاد کرده که معصیت نکند و ضمنا از غذاهای حیوانی نیز اجتناب کرد . در شب چهارشنبه 34 یا 35 به محضر مقدس مولا می‏رسد . مولا، سفره‏ای پهن، و از او نیز برای صرف غذا دعوت می‏کند . او، عذر می‏خواهد و می‏گوید: «من، در شرایطی هستم که غذای حیوانی نمی‏خورم .» . مولا می‏فرماید: «آن چه شنیدی، معنایش این است که مثل حیوان نخور، نه آن که غذای حیوانی نخور .» . (64) 24 - حاج صادق کربلایی، چند شب چهارشنبه، برای حاجتی، با پای پیاده، از کربلا به مسجد سهله مشرف می‏شود . در یکی از شب‏ها، در مسیر مسجد سهله، به محضر مولا شرف‏یاب می‏شود . در بامداد همان روز، حاجت‏اش نیز روا گشته است . (65) 25 - عالم دل‏سوخته‏ای، چهل شب چهارشنبه، به قصد دیدار یار، به مسجد سهله مشرف می‏شود، ولی به مقصود نمی‏رسد . سرانجام، او را به مغازه‏ی پیرمرد قفل سازی در بازار آهنگران رهنمون می‏شوند . رخت‏سفر بسته به آن شهر سفر می‏کند . مغازه‏ی پیرمرد را پیدا می‏کند . رفتار صادقانه و منصفانه‏ای از او مشاهده می‏کند . از دو لب جان جانان، این جمله را استماع می‏کند که فرمود: «این گونه باشید، ما به سراغ شما می‏آییم .» . (66) 26 - از مرحوم آیة‏الله حاج شیخ محمد علی اردوبادی (متوفای 15 صفر 1380 ه) نقل شده که یک تاجر تبریزی به نام حاج محمد جعفر اصفهانی، دچار تنگ دستی می‏شود . به عتبات می‏رود و در نجف اشرف رحل اقامت می‏افکند . چهل شب چهارشنبه، به عشق دیدار مولا به مسجد سهله می‏رود، پس از چهارشنبه‏ی چهلم، به سوی سامرا حرکت می‏کند . دچار گرسنگی می‏شود . در مسیر سامرا، به محضر مقدس مولا شرف‏یاب می‏شود . در وسط بیابان، نان گرم و تازه از دست مولا تناول می‏کند، آن گاه پیامی دریافت می‏کند که در سامرا به خدمت میرزای شیرازی برساند و مامور می‏شود که به این تعبیر بگوید: «کسی که در شب نیمه‏ی شعبان، به تو انگشتری داد، این پیام را به شما ابلاغ فرمود .» . پس از ابلاغ پیام، به شدت مورد عنایت مرحوم میرزا قرار می‏گیرد . (67) 27 - مرحوم آیة‏الله حاج سید محمد علی موحد ابطحی (متوفای 13 رجب 1423 ه) بدون واسطه، از مرحوم آیة‏الله حاج سید ابوالقاسم خویی، قدس سره، نقل کردند که به مدت چهل شب چهارشنبه، از نجف اشرف به مسجد سهله مشرف شده است . در شب چهلم، مورد عنایت قرار گرفته است . 28 - آیة‏الله حاج شیخ محمد غروی، در ایام اقامت‏اش در نجف اشرف، در مسجد سهله، در مقام حضرت الیاس، به مدت دوازده روز، مشغول تهجد و تضرع و استغاثه می‏شود . شبی، مورد عنایت قرار می‏گیرد . در اطاق در بسته، احساس می‏کند که آفتاب بالای سرش قرار گرفته است! به شدت عرق می‏کند . قطرات اشک‏اش با عرق سر و صورت، آمیخته، به سوی سینه‏اش سرازیر می‏شود . مدتی در این حال بوده تا به تدریج‏به حال طبیعی بر می‏گردد . 29 - در همان ایام، مکاشفه‏ای در مسجد سهله برای ایشان رخ می‏دهد . شخصی، در کسوت قندهاری برای او مجسم می‏شود . به سویش می‏آید . با ایشان معانقه می‏کند . در آن حال می‏بیند که روی سینه‏ی آن شخص با خط بسیار زیبایی از نور نوشته شده: «مامور صاحب الزمان‏» . (68) 30 - حجة‏الاسلام شریفی، مقیم کویته‏ی پاکستان را در محفلی دیدم . از مسجد سهله سخن رفت . فرمودند، در ایام اقامت‏ام در نجف اشراف، به مسجد سهله مشرف می‏شدم . در آن جا، سیدی را از اهل بحرین دیدم که به محضر مولا شرف‏یاب شده بود . از داستان‏اش جویا شدم . فرمود: یک سال تمام، در بحرین، به قصد دیدار مولا، هر شب، دعای توسل خواندم . سپس به زیارت عتبات عالیات مشرف شدم . به هنگام ورود به مسجد سهله، در قسمت‏شمالی آن، به آرزوی خود رسیدم . 31 - یکی از مراجع بزرگواری که در تاریخ دوم شوال 1422 ه وفات کرد، چهل شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف شد . در شب چهلم، به دیدار حجت‏خدا نایل شد و از زبان درربارش این فرمان را استماع کرد که فرمود: «اکتب; بنویس .» . متوجه می‏شود که الآن، وظیفه‏اش، نوشتن است . درس و بحث را تعطیل می‏کند، به تالیف و تحقیق روی می‏آورد و آثار ارزش‏مند فراوانی را از خود به یادگار می‏نهد . (69) 32 - آیة‏الله حاج سید محمد مفتی الشیعه فرمود، در ایام اقامت ما در نجف اشرف، یکی از وعاظ تهران به نام حاج سید عبدالله کروبی، با پسرش سید احمد، به عتبات مشرف شدند . چون با پسر عموی ما، آقای مرتضوی همسفر بود، در نجف، به منزل ما وارد شدند . تصادفا، در آن جا به شدت مریض شدند . شب چهارشنبه‏ای، در معیت ایشان، به مسجد سهله رفتیم . اظهار کردند که محل خلوتی می‏خواهند . به مقام امام زین‏العابدین (علیه‏السلام) رهنمون شدند . مدتی در آن جا به تضرع و استغاثه پرداختند . مورد عنایت قرار گرفتند و کاملا خوب شدند . پس از مراجعت‏به ایران، به من نامه نوشتند که ما، در آن شب، الحمدلله، به حاجت‏خود رسیدیم . 33 - ایشان، اضافه کردند که ما، در ایام اقامت‏خود در نجف اشرف، هر وقت‏با مشکلی مواجه می‏شدیم، به مسجد سهله پناه می‏بردیم و هرگز دست‏خالی بر نمی‏گشتیم . 34 - آیة‏الله حاج شیخ رضا توحیدی، از فقهای برجسته و علمای شایسته‏ی مقیم تبریز (70) فرمودند، در مدرسه‏ی ما، شخص فاضلی به نام شیخ محمد یا شیخ محمدرضا بود . او، اهل خوراسکان بود . همواره، مشغول بود و تا از مطالعه فارغ می‏شد، به نماز می‏پرداخت . او، هر شب چهارشنبه، به مسجد سهله مشرف می‏شد . هنگامی که بر می‏گشت، حال بسیار خوشی داشت . روزی از او پرسیدم: «چه شده؟» . گفت: «یدرک ولایوصف .» . 35 - ایشان، از یکی از سادات معروف تبریز نام بردند که به هنگام تشرف به عتبات، به من گفت: «مرا همراه خود به مسجد سهله ببر و مقداری از فضائل و اعمال آن را برای‏ام بازگو کن .» . در معیت ایشان، به مسجد سهله رفتیم . من، به جهت درس و بحث، ناگزیر بودم به نجف برگردم . او، شب را در مسجد بیتوته کرد . وقتی به نجف آمد . مشخص بود که مورد عنایت واقع شده است . استقرار نداشت . می‏خواست پرواز کند . به پشت‏بام می‏رفت و با مولایش راز دل می‏گفت . 36 - آیة‏الله غروی، از مرحوم حاج شیخ محمدجواد سهلاوی که در مجاورت مسجد سهله اقامت داشت، نقل کردند که گفت: روزی، چیزی برای خوردن نداشتیم . به حضرت عرض کردم که «من، هیچ ولی برای بچه‏ها چه کنم؟» . به دل‏ام گذشت که به مقام ابراهیم (علیه‏السلام) بروم . چون به آن جا رسیدم، دیدم ظرف بزرگی پر از غذا آن جا است و هنوز بخار از آن متصاعد است . متوجه شدم که از عنایت مولا است . آیة‏الله غروی فرمود، در ایام اقامت دوازده روزه‏ام در مسجد سهله، روزی، مرحوم سهلاوی، در مقام امام زین العابدین (علیه‏السلام) به من گفت: یک وقت، این جا را حفر کردند، به تخته سنگ سبز رنگ بسیار بزرگی رسیدند . روی آن سنگ، تصویرهایی نقش بسته بود . جنازه‏هایی مشاهده شد که قامتی بسیار رسا داشتند و مشخص بود که به تاریخ قبل از اسلام مربوط بودند . (71) 37 - شیخ محمد کوفی شوشتری، مقیم شریعه‏ی کوفه، از خوش‏بخت‏ترین انسان‏های عصر در رابطه با حضرت بقیة‏الله، ارواحنا فداه، بود . او، مکرر، به محضر جان جانان شرف‏یاب شد . تشرفات‏اش مورد قبول بزرگان نجف اشرف بود . یکی از تشرفات‏اش به این صورت بود که روزی، بعد از نماز، مشغول تسبیح بوده . صدایی می‏شنود که «ای شیخ محمد! اگر می‏خواهی حضرت حجت را ببینی، به سوی مسجد سهله بشتاب .» . (72) به سرعت، به سوی مسجد سهله حرکت می‏کند . در مسجد را بسته می‏بیند و مولا را مشاهده می‏کند که از طرف مسجد زید، به سوی سهله در حرکت است . در گوشه‏ای می‏ایستد و تماشا می‏کند که آیا مولا در می‏زند یا در مسجد خود به خود باز می‏شود . هنگامی که مولا به در مسجد می‏رسد، در، به روی او باز می‏شود . (73) 38 - آیة‏الله توحیدی - که از نزدیک‏ترین خواص شیخ محمد کوفی بود - فرمود، روزی دیدم که مرحوم کوفی، خیلی متاثر است . از سبب‏اش جویا شدم . گفت: «یک فرد افغانی، آقا را دید، ولی من ندیدم .» . 39 - شیخ محمد کوفی، داستان لطیفی دارد که در مسجد کوفه برای‏اش اتفاق افتاده است . در آن داستان، یکی از خادمان حضرت، برای آن حضرت، آب می‏آورد . حضرت مقداری میل می‏فرماید و بقیه را به ایشان تعارف می‏کند . ایشان می‏گوید: «من تشنه نیستم .» . بعد از لحظاتی، از دیدگان‏اش غایب می‏شود . (74) هنگامی که آن خادم، آب را می‏برد، آقای کوفی مشاهده می‏کند که از انگشتان‏اش شهد جاری است . آیة‏الله توحیدی فرمود، روزی، در خدمت مرحوم کوفی، در مسجد سهله بودیم . کوزه و کاسه‏ای از آب پر کردیم، در کنار خود گذاشتیم .
مرحوم کوفی، داستان تشرف‏اش را برای من شرح می‏داد . چون قسمت اخیر را می‏گفت، کاسه را برداشت و به من نشان داد و گفت: «همین طور که کاسه را آن خادم می‏برد، از دست‏اش شهد جاری بود .» .
آیة‏الله توحیدی فرمود، هنگامی که مرحوم کوفی، آن صحنه را ترسیم می‏کرد، من دیدم که از انگشتان مرحوم کوفی نیز شهد سرازیر است! 40 - مرحوم حاج شیخ محمد کوفی، روزی، از مسجد کوفه به سوی مسجد سهله در حرکت‏بود . یک مرتبه متوجه می‏شود که خورشید جهان تاب نیز در کنار او در حرکت است . (75)
حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، به او امر می‏فرماید که به خدمت مرحوم آیة الله اصفهانی برود و از سوی حضرت به او، این پیغام را دهد:
ارخص نفسک، واجعل مجلسک فی الدهلیز، واقض حوائج الناس! نحن ننصرک; (76)
خودت را برای مردم ارزان کن، محل نشستن خود را در دهلیز خانه قرار بده، نیازهای مردم را برآور! ما، یاری‏ات می‏کنیم .
بی گمان، این پیغام، به صورت شفاهی بوده، ولی آیة‏الله اصفهانی، از مرحوم کوفی خواسته بودند که آن را بنویسد و به صورت کتبی به او تقدیم کند . پس آن چه در برخی از منابع، به عنوان «توقیع‏» نقل شده، سهو القلم است .
مرحوم آیة‏الله حاج شیخ مرتضی حائری (متوفای 24 جمادی الثانیه 1406 ه) از یکی از مراجع بزرگ تقلید نقل می‏کند که از مرحوم آیة‏الله اصفهانی پرسیده بود: «آیا شما مطمئن هستید که وجود مقدس حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، در مورد این دست و دل‏بازی شما در صرف سهم مقدس امام (علیه‏السلام) رضایت دارند؟» . مرحوم آیة‏الله اصفهانی، به این پیغام استناد کرده بود . (77)
روی این بیان، همه‏ی مراجع تقلید، صدور این پیام را به افتخار مرحوم آیة‏الله اصفهانی، تلقی به قبول کرده بودند . (78)
آیة‏الله توحیدی فرمودند، برای یکی دیگر از مراجع بزرگوار پیغام آورده بود که:
«به منبرت بپرداز! عنایات ما به تو می‏رسد .» .
و به یکی از فقهای برجسته، چنین پیغام آورده بود: «نماز حضرت ولی عصر (علیه‏السلام) را ادامه بده!» . (79)
در مورد یکی از علما که نام‏اش را فاش نکرده بود، از محضر حضرت شنیده بود که: «فلانی، بسیار خوب است، جز این که گاهی به ذهن‏اش می‏رسد که من نیز کسی هستم. [یعنی حالت عجب بر او عارض می‏شود].» .
آیة‏الله توحیدی فرمود، مرحوم کوفی، به هنگام تشرف به مسجد سهله، به اذن دخول و دیگر دعاهای رائج‏خیلی پا بند نبود، بلکه در هر مقامی هر دعایی بر زبان‏اش جاری می‏شد، همان را می‏خواند و می‏گفت: «همه‏ی این‏ها درست است، ولی خلوص چیز دیگری است.» .
نگارنده گوید، روزی از محضر مرحوم آیة‏الله آقای میرزا کاظم تبریزی (متوفای 18 رجب 1416 ه) در مورد مرحوم کوفی پرسیدم، فرمود: «ما، روزی، از نجف اشرف عازم مسجد سهله بودیم . ماشین ایستاده بود . منتظر بودیم که پر شود . مرحوم کوفی را با یکی دیگر از علما دیدم که با پای پیاده عازم مسجد سهله بود . یکی از رفقا، به ایشان پیشنهاد کرد که سوار ماشین شود . فرمود: «ما قدم زنان می‏رویم .» . وقتی به مسجد سهله رسیدیم، دیدیم آنان پیش از ما رسیده‏اند و قسمت اعظم اعمال مسجد را نیز انجام داده‏اند!
مرحوم آیة‏الله تبریزی، با آن سخت‏باوری، مطمئن بود که ایشان با طی‏الارض رفته بودند . (80)

چند نکته درباره‏ی مسجد سهله

1 - امام صادق (علیه‏السلام) می‏فرماید: «هنگامی که حضرت قائم (علیه‏السلام) وارد کوفه شود، فرمان می‏دهد که چهار مسجد آن را خراب کنند تا به پایه‏های نخستین برسد .» . (81)
منظور از مساجد چهارگانه، مسجد کوفه، مسجد سهله، مسجد زید و مسجد صعصعه است . (82) 2 - امام صادق (علیه‏السلام) در مورد پایه‏های اولیه‏ی مسجد سهله می‏فرماید: حد مسجدالسهلة الروحا (83) ; حد مسجد سهله، «روحا» است .
مرحوم کلینی، این حدیث را به این تعبیر نقل کرده: «روی ان مسجدالسهلة حده الی الروحا; (84) روایت‏شده که حد مسجد سهله تا روحا است .» .
علامه‏ی مجلسی فرموده: «اکنون «روحا» جای شناخته شده‏ای نیست، ولی مفهوم حدیث آن است که حدود مسجد سهله بیش از محدوده‏ی فعلی است .» . (85)
یاقوت می‏نویسد: «روحا، یکی از روستاهای رحبه است .» . (86)
و در جای دیگر می‏نویسد: «رحبه، یکی از محلات کوفه است .» . (87)
روی این بیان، مسجد سهله، در عصر ظهور، بسیار وسیع‏تر از وضع فعلی آن خواهد بود . 3 - اعمال مسجد سهله، بسیار فراوان است . مقداری از آن‏ها از امام صادق (علیه‏السلام) و مقداری دیگر از حضرت خضر (علیه‏السلام) روایت‏شده است . (88) 4 - مهم‏ترین عمل مسجد سهله، دو رکعت نماز تحیت مسجد است که امر شده میان نماز مغرب و عشاء خوانده شود . (89) شیخ طوسی، به استحباب آن فتوا داده است . (90) 5 - در مورد شب چهارشنبه، سندی از معصوم (علیه‏السلام) به دست ما نرسیده است (91) ، جز این که سید ابن طاووس فرموده:
اگر خواستی به مسجد سهله بروی، آن را در میان مغرب و عشاء قرار بده، در شب چهارشنبه، و آن، افضل از دیگر وقت‏ها است . (92)
سید ابن طاووس، برای فرمایش خود، سندی نقل نکرده، ولی هرگز احتمال این معنا نمی‏رود که بدون سند آن را گفته باشد . لذا احتمال این معنا هست که سندی در دست او بوده که به دست ما نرسیده است . (93) 6 - محدث نوری فرموده: «اما مستند چهل شب، همان عمومات است .» . (94)
منظور از عمومات، روایاتی هستند که حکایت از قداست عدد چهل می‏کنند . (95)

پی‏نوشت‏ها:

1) کافی، ج 3، ص 495; تهذیب الاحکام، ج 3، ص 252; اثبات الهداة، ج 3، ص 453; وسائل الشیعة، ج 5، ص 267; بحارالانوار، ج 100، ص 439; مرآت العقول، ج 15، ص 491; حلیة‏الابرار، ج 5، ص 339; گزیده‏ی کفایة‏المهتدی، ص 279 .
2) ارشاد مفید، ج 2، ص 380; غیبت‏شیخ طوسی، ص 471; کشف الغمة، ج 3، ص 253; المستجاد، ص 264; بحارالانوار، ج 52، ص 331 .
3) مزار شیخ مفید، ص 25; المزار الکبیر، ص 134; نیز ر . ک: الصراط المستقیم، ج 2، ص 251 .
4) محجل، به اسبی گفته می‏شود که قسمتی از پاهای آن، سفید و درخشان باشد [. لسان العرب، ج 3، ص 65 ].
5) شمراخ، عبارت از سپیدی باریک هلال گونه‏ای است که از پیشانی اسب به سوی لب هایش کشیده شود [. فقه اللغه، ثعالبی، ص 67 ].
6) دلائل الامامة، ص 458; نیز ر . ک: العدد القویة، ص 75; منتخب الاثر، ج 3، ص 250 .
7) المزارالکبیر، ص 134; بحارالانوار، ج 100، ص 436; مستدرک الوسائل، ج 3، ص 417; نیز ر . ک: قصص الانبیاء، راوندی، ص 80 .
8) بحارالانوار، ج 53، ص 11 .
9) ذکوات، جمع ذکات، به معنای سنگ ریزه‏های مشتعل و درخشان است [. مجمع البحرین، ج 1، ص 159 ]. به تپه‏های نجف اشرف، به جهت‏سنگریزه‏های شفاف و درخشنان‏اش که «در نجف‏» نامیده می‏شود، «ذکوات بیض‏» می‏گویند . امام صادق (علیه‏السلام) به هنگام بیان انگشتری‏هایی که دوست دارد همه‏ی شیعیان داشته باشند، از در نجف چنین یاد می‏کند: «ومایظهره الله بالذکوات البیض بالغریین‏» ; و آن چه خداوند در تپه‏های شفاف و درخشان نجف پدید می‏آورد [. تهذیب الاحکام، ج 6، ص 37 ].
10) در حدیث‏شانزدهم بیان خواهد شد که منظور از مسجد سهیل، همان مسجد سهله است .
11) منظور از قائمان بعد از حضرت بقیة‏الله (علیه‏السلام) جانشینان آن حضرت‏اند; زیرا، به طوری که سید مرتضی علم الهدی به تفصیل بیان فرموده، با ارتحال حضرت بقیة‏الله، ارواحنافداه، تکلیف برداشته نمی‏شود و چون باید هرگز روی زمین خالی از حجت نباشد، باید پیشوایانی به عنوان جانشینان آن حضرت در روی زمین باشند [رسائل الشریف المرتضی، ج 3، ص 146 ].
شاید منظور از قائمان بعد از او، امامان معصوم (علیهم‏السلام) باشند که بر اساس عقیده‏ی قطعی ما، رجعت‏خواهند کرد [. بحارالانوار، ج 100، ص 440]