نصرت نادم/ مبارزهی اقتصادی با کدام وسیله موثرتر است؟
دانش و جهاد اقتصادی
استفاده از دانش در حوزهی اقتصاد نیز الزامی و غیرقابل اجتناب است، با اینکه به دلیل پیچیدگیهای علم اقتصاد و به صورت کلی پیچیدگیهای رفتار انسانها، تمام تلاشها برای فرموله نمودن اقتصاد خیلی هم نتیجه نداده است و این علم همچنان بر پایهی فروض استوار است و به همین دلیل ما به جای قضایای اقتصادی با نظریههای اقتصادی سروکار داریم.
گروه اقتصادی برهان/ نصرت نادم؛ هیچ وقت از خاطرم محو نمیشود؛ لحظهای را که مدیر ارشد سازمانی در شورای معاونان و مدیران آن سازمان، پس از بیان حجم زیاد کارهای انجام نشده و عقب مانده، ناگهان اعلام کرد که ما آن قدر کار داریم که همواره باید بدویم و حتی لحظهای فرصت برای صبر و توقف نداریم که من سئوال کردم؛ حتی برای فکر کردن و برنامهریزی کردن؟ که ایشان فرمودند: «فکر کردن و برنامهریزی هم بایستی در حال دویدن انجام گیرد!» پس به سرعت با لحنی طنزآلود گفتم؛ چرا بدویم؟ کمی صبر میکنیم و فکر میکنیم، چون اگر بتوانیم ماشینی پیدا کنیم به طور حتم از تمام قهرمانان دوندهی جهان نیز میتوانیم سریعتر حرکت کرده و زودتر به مقصد برسیم!
اگر در گذشته و در اقتصاد سنتی، این حضور حجم سرمایه و تعداد نیروی کار بود که میزان تولید را تعیین میکرد، اما هم اکنون این تفکر، برنامهریزی و دانش است که تعیین کننده است. تجارت الکترونیکی و بانکداری الکترونیکی خود گواهان بارزی از این مدعا هستند که در تمام ساعتهای شبانهروز و بدون وقفه، خواب و بدون حضور نیروهای انسانی، و در یک فضایی بسیار کوچک و با سرمایهای بسیار اندک، همواره بستری مناسب برای انجام فعالیتهای پولی و مالی را فراهم مینمایند.
مجموعهی دادهها تشکیل اطلاعات میدهند و این اطلاعات است که در صورت پردازش تبدیل به دانش میشود و البته هر دانشی مدنظر نیست، بلکه این دانش با ارزش و قابل فروش است که میتواند تحولی عظیم ایجاد کند. در واقع دانش، شریکی است که بدون هیچ ادعای شراکت و بدون مطالبهی سهمی از سود، در کنار ماست تا در افزایش و ارتقای سطح حجم و کیفیت تولیدات، ما را یاری نماید. بنابراین نباید به بهانهی آنکه بیگانگان آن را کشف کرده و یا کاربردی نمودهاند، خود را از استفادهی آن محروم کرد، چون در اینصورت فقط خود ضرر خواهیم کرد. این تعصب را که اگر هرچیزی و هر دانشی دارای خاستگاه غربی بوده و یا به طور کلی، به دست دشمنان دین و آیین ما کشف و یا تکمیل شده است، پس بایستی به آن توجه نکرد.... باید کنار گذاشت، که از قبل به ما توصیه شده است؛ «علم را بجوید، حتی اگر در دورترین نقاط باشد».
استفاده از دانش در حوزهی اقتصاد نیز الزامی و غیرقابل اجتناب است، با اینکه به دلیل پیچیدگی های علم اقتصاد و به صورت کلی پیچیدگی های رفتار انسان ها، تمام تلاشها برای فرموله نمودن اقتصاد خیلی هم نتیجه نداده است و این علم همچنان بر پایهی فروض استوار است و به همین دلیل ما به جای قضایای اقتصادی با نظریههای اقتصادی سروکار داریم، اما عدم بهرهمندی از همین اندازه از علم و دانش در این حوزه، موجب ضرر و خسران خواهد شد. اگر نخواهیم در اقتصاد از دانش و آگاهی استفاده کنیم، چه چیزی را میخواهیم جایگزین آن کنیم؟
از این رو است که «آدام اسمیت» در قرن نوزدهم به نقش دانش و تخصص در تولید و اقتصاد تأکید کرد و «فردریک لیت» نیز تأکید مینمود که خلق و توزیع دانش به بهبود کارآیی در اقتصاد کمک خواهد کرد. در 2 قرن گذشته سه عامل؛ سرمایه، زمین و نیروی کار، از عوامل تولید بودند که خارج از سیستم اقتصادی قرار داشتند.از سال 1970 که دانش و تکنولوژی در رشد اقتصادی درازمدت بسیاری از کشورها تاثیر مثبت داشته، دانش به عنوان چهارمین عامل تولید در اقتصادهای پیشرفته مورد تایید قرار گرفت. تقریبا" از همین زمان است که موضوع اقتصاد دانش محور مطرح میگردد. در واقع یکی از مهمترین تحولات در جهان آینده، بحث توسعه ی مبتنی بر اقتصاد دانش محور است و اقتصاد نوین همان اقتصاد دانش محور خواهد بود.
اقتصاد دانش محور، اقتصادی است که در آن تولید، توزیع و استفاده از دانش، عامل اصلی رشد، ایجاد ثروت و اشتغالزایی در همه صنایع است. البته افزایش دانش به خودی خود موجبات دانش محوری اقتصاد را فراهم نمی آورد بلکه بهره گیری از آن در همه ابعاد مورد لزوم است. هدف اقتصاد دانش محور، ایجاد جامعه دانش محور است و جهانی شدن نیز از پی آمدهای دانش محور بودن اقتصاد می باشد.
در اقتصاد سنتی، که تولید بیشتر اقتصاد تولیدی را حاکم کرده بود، این سرمایه و بازوی کارگر بود که نقش اساسی را در تولید داشتند، بنابر این روند رشد اقتصاد تولیدی قابل پیش بینی بود، اما در چند دهه ی اخیر ما شاهد صعود و نزول موقعیت اقتصادی در جهان بوده ایم، که البته شاید دلیل اصلی این تغییرات سینوسی، تغییرات سریع دانش و فنآوری های نوین در عرصه ی تولید باشد. اما مطمئنا" اقتصاد دانش محور موجبات ثبات در اقتصاد جهانی را فراهم خواهد ساخت.بنابر این در آینده تنها کشورهایی شانس داشتن اقتصادی قوی را خواهند داشت که بتوانند با استفاده از سلاح علم و دانش فضای خلاقیت و نوآوری را در جامعه ی خود گسترش دهند.
تراکم دانش، نیروی محرکه ی رشد اقتصادی است و توسعه فناوریهای جدید زیر بنای لازم را برای ابتکار و نوآوری های بیشتر فراهم آورده است. برخلاف اقتصاد سنتی، در اقتصاد دانش محور ، سرمایه گذاری و تکنولوژی به طور متقابل ارزش یکدیگر را بالا می برند . تکنولوژی می تواند بازگشت سرمایه را به میزانی که نیروی کار و منابع مادی توانایی افزایش آن را ندارند ، ارتقا بخشد.اقتصاد دانش محور ، اقتصاد دیجیتالی یا شبکه ای نیز نامیده شده است که ICT به مقیاس وسیعی در آن مورد استفاده قرار گرفته است.عوامل موثر در دانش محوری اقتصاد:
1- پیشرفت در فناوری اطلاعات و ارتباطات( ICT )
2- سرعت عمل در تولید دانش ( کشورهایی که توجه بیشتری به تحقیق و توسعه (R&D) و کاربرد و انتشار دستاوردهای آن نشان می دهند و در تولید سریع دانش نقش بیشتری ایفا می کنند،درحرکت به سمت دانش محور کردن اقتصاد خود توفیق بیشتری به دست می آورند)
3- افزایش رقابت پذیری در عرصه بین المللی ( کاهش هزینه ارتباطات، تقلیل هزینه حمل ونقل، دستیابی وسیع تر به بازارها و سرعت عمل در تبادل دانش ، موجبات افزایش قابلیت رقابت را در سطح جهانی فراهم می آورد)
4- پاسخ گویی سریع به تغییر تقاضا ( از آنجا که چرخه حیات کالاها از طریق تاثیر رسانه ها بر قدرت تصمیم گیری تصمیم گیرنده ، کوتاه تر شده است در نتیجه رقابت فشرده تر شده است)
5- تحولات اجتماعی ( مقابله با فقر، نابرابری، سرمایه گذاری در بهداشت وآموزش و فراهم آوردن زمینه های لازم برای استفاده از دانش و اطلاعات چه بخواهیم و چه نخواهیم باید بپذیریم که علم و دانش با سرعت زیاد رشد میکنند آن هم با سرعتی بیش از حد تصور ما! موفقیت و رشد اقتصادی کشورهای؛ مالزی، سنگاپور، ایرلند و کرهجنوبی در دو دههی اخیر، همه و همه در اثر بهرهمندی بیشتر از کاربرد علم و دانش در حوزهی اقتصاد بوده است. عزم جدی دولت برزیل در اجرای طرح بزرگ «حذف فقر و گرسنگی» ( به جای انتظار حذف فقیر و گرسنه!) در سال 2003میلادی باعث بروز پیشرفتها و موفقیتهای بزرگ اقتصادی، همانند دستیابی به تکنولوژی تولید هواپیمای جت، شده است.
توجه به استفاده از دانش در ارتقا و بهبود وضعیت اقتصاد کشورمان از سال 1384 آغاز شد یعنی از زمانی که عزم کردیم تا برنامهیچهارم توسعهی کشور را با شعار «برنامهی داناییمحور»آغاز کنیم. در حال حاضر نیز برای توسعه و استفاده ازدانش کاربردی در اقتصاد کشور نیازمند:
1) عزم جدی تمام ارکان دولت؛
2) تدوین یک استراتژی منسجم بلند مدت؛
3) فرهنگسازی عمومی؛
4) توسعهی آموزشهای کاربردی (همانند آموزش ICDL در بخش IT)؛
5) و انجامسرمایهگذاری سنگین در امر تحقیق و پژوهش؛ میباشیم. حال اگر واقعاً به این باور رسیدهایم که:
- منظور از جهاد اقتصادی، مبارزهی اقتصادی است.(1)
- و دشمنان طرف مبارزهی ما نیز قصد دارند با ابزار اقتصادی ما را به زانو درآورند،(2)
پس شایسته است برای موفقیت این طرح عظیم «جهاد اقتصادی» با همان وسایلی که دشمنان ملت و نظام، از آن برضد ما بهره میگیرند، یعنی با استفاده از علم و دانش روز به مبارزه با آنان برخیزیم و نگذاریم طرحهایشان برضد منافع ما به نتیجه برسد.
پینوشتها:
1- «جهاد اقتصادی صرفاً یک تلاش اقتصادی نیست، بلکه منظور از آن مبارزهی اقتصادی است، در کلمهی جهاد، همواره مفهوم مبارزه با دشمن نهفته است.» بیانات رهبر معظم انقلاب در روز دوشنبه هشتم فروردین در منطقهی ویژهی پارس جنوبی در عسلویه
2-«امروز دشمنان نظام اسلامی و دشمنان ملت ایران از ابزار اقتصادی دارند برضد ما استفاده میکنند که نمونهاش همین تحریمهایی است که گفته شد،... از همه روشهای؛ درست، منطقی، زیرکانه و عاقلانه باید استفاده کرد و استفاده کنید و تحریمها را خنثی کنید... پس جهاد اقتصادی برای این است.» بیانات رهبر انقلاب در دیدار با دولتمردان درتاریخ 6/6/90(*)
* نصرت نادم؛ کارشناسی ارشد اقتصاد و مدرس دانشگاه
موضوع:اقتصادی
منبع: پایگاه تحلیلی برهان
