همچنین عدم تناسب توسعه جاده‌ها با تعداد خودروهای اضافه شده و ناهماهنگی و نداشتن مدیریت واحد ترافیك كه منجر به افزایش ترافیك و نهایتا افزایش مصرف سوخت می‌شود ، عدم توسعه بهره‌برداری از سیستم‌های هوشمند كنترل ترافیك نظیر تابلوهای متغیر خبری و تجهیزات كنترل هوشمند تقاطع‌ها و تقاضای زیاد خودرو در كنار قیمت‌های نازل سوخت، بزرگ‌ترین عوامل در افزایش سریع مصرف بنزین در سال‌های اخیر در كشور بوده است .

قیمت‌های فروش بنزین در داخل كشور در سال ۱۳۸۵ حدود ۶ برابر ارزان‌تر از نرخ جهانی بوده است. شاید بتوان گفت استفاده از جاده‌های بسیار ارزان و رایگان نیز می‌تواند دلیل مكمل دیگری برای این مساله باشد .

همچنین فرهنگ حاكم بر جامعه نیز با توجه به وجود منابع عظیم نفت و گاز یكی از عوامل موثر بر تقاضای انرژی در اقتصاد و بخش حمل و نقل به شمار می‌رود .

وجود این ذخایر سرشار در كشور گاهی این تلقی را به وجود آورده است كه صرفه‌جویی در مصرف انرژی چندان ضروری نیست؛ در صورتی كه باید از این مساله به عنوان یك مزیت نسبی برای كشور در جهت رشد بخش‌های مختلف اقتصادی استفاده كرد. لزوم سهیم بودن نسل‌های آینده در ذخایر انرژی كشور و احیای فرهنگ صرفه‌جویی و پرهیز از اقدامات مسرفانه در مقوله مصرف انرژی می‌تواند در این خصوص راهگشا باشد .

بدون شك حذف تدریجی یارانه‌های سوخت و افزایش همزمان كارایی و عملكرد سیستم حمل و نقل عمومی با افزایش و گسترش حمل و نقل ریلی و بهینه‌سازی سیستم حمل و نقل عمومی جاده‌ای می‌تواند سبب كاهش استفاده از خودروهای شخصی و جلوگیری از استفاده مسرفانه سوخت شود .

حمل و نقل ریلی برون‌شهری یكی از روش‌های بسیار مناسب جهت جابه‌جایی انبوه بار و مسافر است كه در كشورهای پیشرفته، سهم قابل توجهی از جابه‌جایی‌ها را به خود اختصاص داده است .

حمل و نقل ریلی دارای مزایایی نظیر ایمنی بالا، رفاه و آسایش بیشتر مسافران، عوارض كمتر زیست محیطی، امكان افزایش سرعت در ترابری مسافری و رقابت با حمل و نقل جاده‌ای و هوایی و مصرف بسیار كمتر انرژی در حمل بار نسبت به جاده است؛ به صورتی كه مصرف سوخت به ازای هر تن كیلومتر بار روی جاده ۳۰ میلی‌لیتر و بر روی ریل ۵ میلی‌لیتر است .

با وجود این مزایا ، متاسفانه در كشور حمل و نقل ریلی با توجه به زیرساخت‌ها و ناوگان، سهم ناچیزی در جابه‌جایی‌ها دارد و لازم است توجه جدی به توسعه و گسترش این شیوه حمل و نقل در كشور مبذول شود .

بر این اساس نیز وزارت راه و ترابری حمایت از برقی كردن راه‌آهن را در دستور كار خود قرار داده است. همچنین نوسازی ناوگان بویژه ناوگان باری و استفاده بیشتر از ظرفیت حمل و نقل باری ریلی می‌تواند در كاهش مصرف حامل‌های انرژی مفید باشد .

احمد كارخانه   

رهبر معظم انقلاب اسلامی سال جدید را سالی مهم دانستند و در تشریح زمینه‌هایی كه نیازمند تغییر و تحول جدی است به موضوع «اسراف‌های شخصی و عمومی» و مصرف بی‌رویه منابع مختلف كشور اشاره كردند و فرمودند اسلام عزیز و همه عقلای عالم، بر این نكته تاكید می‌كنند كه مصرف باید مدبرانه و عاقلانه مدیریت شود .

   رهبر معظم انقلاب اسلامی سال جدید را سالی مهم دانستند و در تشریح زمینه‌هایی كه نیازمند تغییر و تحول جدی است به موضوع «اسراف‌های شخصی و عمومی» و مصرف بی‌رویه منابع مختلف كشور اشاره كردند و فرمودند اسلام عزیز و همه عقلای عالم، بر این نكته تاكید می‌كنند كه مصرف باید مدبرانه و عاقلانه مدیریت شود .

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام نوروزی تاكید كردند كه همه ما بخصوص مسوولان قوای سه‌گانه، شخصیت‌های اجتماعی و آحاد مردم باید در سال جدید در مسیر تحقق این شعار مهم، حیاتی و اساسی یعنی «اصلاح الگوی مصرف در همه زمینه‌ها» ، برنامه‌ریزی و حركت كنیم تا با استفاده صحیح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته‌ای از تبدیل احوال ملت به نیكوترین حال‌ها، ظهور و بروز یابد .

بخش راه و ترابری و حمل و نقل با توجه به گستره‌ای كه تحت‌پوشش دارد، می‌تواند یكی از نخستین اولویت‌های اصلاح الگوی مصرف باشد .

نگارنده در این مطلب به اصلاح الگوی مصرف با نگاه ویژه به حامل‌های انرژی شامل بنزین، نفت گاز و برق پرداخته است، هر چند كه اصلاح الگوی مصرف در بخش بهره‌وری نیروی انسانی، ارائه آموزش‌های ناكارآمد یا استفاده نكردن ازآموزش های داده شده، برگزاری جلسات و همایش‌های تشریفاتی و بدون نتیجه اجرایی و عملیاتی، طولانی شدن اجرای پروژه‌ها و استفاده نكردن از امكانات دستگاهی و سازمان‌ها و ظرفیت‌های موجود را می‌توان از دیگر مصادیق اسراف تلقی كرد .

سیاست‌گذاری و تدوین برنامه‌های بهره‌وری انرژی در تمامی زیربخش‌های اقتصادی یكی از مهم‌ترین مباحث مطرح در دولت و مجلس در طول ۲ دهه گذشته بوده است .

تدوین مناسب سیاست‌ها و برنامه‌های بهره‌وری انرژی نیازمند شناسایی دقیق مولفه‌های موثر است. یكی از بخش‌های مهم مصرف انرژی بخش حمل و نقل كشور است. این بخش حدود ۲۷ درصد كل انرژی كشور را به خود اختصاص داده كه پس از بخش خانگی و تجاری كه حدود ۴۰ درصد كل انرژی را مصرف می‌كند، دومین بخش پرمصرف انرژی كشور و اولین بخش از لحاظ ارزش مالی است .

همچنین این بخش با اختصاص دادن ۵۵ درصد مصرف فرآورده‌های نفتی مایع، بزرگ‌ترین مصرف‌كننده این فرآورده‌های نفتی است. بخش حمل و نقل در سالیان اخیر از رشد مصرف فزاینده‌ای برخوردار بوده است. تقاضای بسیار بالای خودرو در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ موجب شده هر ساله مبلغ هنگفتی بابت واردات بنزین و نفت گاز از منابع مالی كشور هزینه شود .

مصرف بنزین و نفت گاز بخش حمل و نقل در سال ۱۳۸۵ به ترتیب ۲۷ و ۱۷ میلیارد لیتر بوده است كه ارزش آن حدود ۲۰ میلیارد دلار و یارانه پرداختی از طرف دولت حدود ۵/۱۶ میلیارد دلار بوده است .

مصرف بنزین طی سال ‌های اخیر با رشدی حدود ۱۰ درصد به ۷۴ میلیون لیتر در روز در سال ۱۳۸۵ رسید كه برای جلوگیری از این اسراف ، اصلاح نظام قیمت گذاری ، تعیین استانداردهای موردنیاز متناسب با استانداردهای روز جهانی ، استفاده از انرژی‌های جایگزین به منظور حفاظت از محیط ‌زیست و كاهش هزینه‌ های ملی ، خروج وسایل نقلیه فرسوده، بهبود مدیریت ترافیك ، كاهش تقاضای سفرها و ارتقا و بهبود سطح خدمات‌رسانی سیستم‌های عمومی و مدیریت منابع مالی از سوی وزارت نفت پیشنهاد شده است .