بعد از انقلاب مشروطيت چندين بار جايگاه اوقاف در حکومت ايران تغيير کرده است، به نحوي که مدتي پس از انقلاب مشروطيت تابع وزارت دادگستري و مدتي تابع وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه و زماني نيز به عنوان يکي از ادارات وابسته به وزارت فرهنگ يا آموزش و پرورش و در سال 1344 ه ش با نام سازمان اوقاف تابع نخست وزيري شد که رياست اين سازمان با يکي از معاونان نخست وزير بود و اين تابعيت از نخستوزيري تا سال 1363هش ادامه داشت، با اين تفاوت که بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به منظور رعايت مسائل شرعي موقوفات دو نفر از روحانيون از طرف رهبر انقلاب اسلامي حضرت امام خميني (ره) به عنوان نمايندهي معظم له در سازمان اوقاف تعيين شدند تا در مورد رعايت مسائل شرعي مراقبت لازم را معمول دارند. در سال 1363 ه ش قانون تشکيلات و اختيارات سازمان اوقاف و امور خيريه به وسيلهي مجلس شوراي اسلامي مورد تجديد نظر قرار گرفت که بعضي از وظايف قانوني اين سازمان به اين شرح در قانون مزبور درج شده است:
1. ادارهي امور موقوفات عام که فاقد متولي بوده يا مجهول التوليه است و موقوفات خاصه (اولادي) در صورتي که مصلحت وقف و بطون لاحقه يا رفع اختلاف موقوف عليه متوقف بر دخالت ولي فقيه باشد.
2. ادارهي امر اماکن مذهبي اسلامي که ترتيب خاصي براي ادارهي آنها داده نشده است.
3. ادارهي امر مؤسسات و انجمنهاي خيريهاي که از طرف دولت يا مراجع ذيصلاح به سازمان محول شده يا بشود.
4. کمک مالي در زمينهي تبليغ و نشر معارف اسلامي از محل موقوفات مربوطه.
در تاريخ 12 / 12 / 1375 به موجب مادهي واحدهاي که به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد اين موارد تحت عنوان بند 7 مادهي يک قانون تشکيلات و اختيارات سازمان به وظايف مربوطه اضافه شد:
ماده واحده: متنهاي زير به ترتيب به عنوان بند هفت و تبصرهي سه به مادهي يک قانون تشکيلات و اختيارات سازمان اوقاف و امور خيريه مصوب 1363، اضافه ميشود:
بند 7. اثلاث باقيه، محبوسات، نذور، صدقات و هر مال ديگري که بغير از عنوان وقف براي امور عام المنفعه و خيريه اختصاص يافته در حکم موقوفات عامه است و چنانچه فاقد متولي و متصدي باشد با اذن ولي فقيه، تحت اداره و نظارت سازمان اوقاف و امور خيريه قرار خواهد گرفت.
رعايت مفاد اسناد تنظيمي مربوط به اين اموال و رقبات اعم از وصيت نامه و حبس نامه و سيره جاريه در ادارهي امور و مصرف عوايد آنها ضروري خواهد بود.
تبصره 3. سازمان اوقاف و امور خيريه در صورت نياز در مورد رقبات و اموال موضوع بند هفت بالا با تأييد نمايندهي ولي فقيه و سرپرست آن سازمان، به منظور جلوگيري از تعدي و تفريط در ادارهي آنها نسبت به نصب امين يا هيئت امنا اقدام خواهد کرد«.
سازمان اوقاف و امور خيريه در حال حاضر از نظر تشکيلاتي داراي 15 ادارهي کل در سازمان مرکزي و 28 ادارهي کل در استانهاي کشور و 225 واحد شهرستاني است که با تعداد 2500 نفر پرسنل مشغول انجام وظيفه هستند. چهار معاون، رياست سازمان را در انجام وظيفه مساعدت مينمايند.
معاونتهاي سازمان عبارتند از:
معاونت امور اوقافي و خيريه؛
معاونت امور فرهنگي؛
معاونت بقاع و اماکن متبرکه؛
معاونت اداري و مالي و امور مجلس.
مديريتهاي مختلفي زير مجموعه اين معاونتها هستند که به انجام امور محوله اشتغال دارند. تعداد کل موقوفات کشور طبق آخرين آمار سال 1377 بالغ بر 92414 ميباشد که مجموعا داراي 659671 رقبه هستند. ميزان درآمد موقوفات متصرفي در سال 1377 مبلغ 77،483،736،378 ريال بوده است (لازم به تذکر است که ميزان درآمد و هزينهي موقوفاتي که توسط متوليان مربوطه اداره ميشود نيز تقريبا در همين حدود است) تنوع مصارف در موقوفات ايران بسيار زياد است که در اينجا فقط به عناوين هزينههاي سال گذشته به شرح ذيل اشاره مينمايم:
ترويج قرآن؛
توسعهي علم و دانش (کمک به مدارس، طلاب علوم ديني، دانش آموزان و غيره)؛
دارو و درمان؛
کمک به احداث و تعمير مساجد و مدارس علوم ديني؛ نشر معارف اسلامي (تهيه و چاپ کتاب و تجهيز کتابخانهها)؛
کمک به محرومين و مستمندان؛
انجام شعائر مذهبي؛
عمران و حفظ و نگهداري موقوفات؛
هزينههاي موقوفه، حق التوليه، ماليات، ثبتي، محاکماتي؛ ساير هزينههاي مربوط به اجراي نيات واقفين.
ادامه دارد ...
منبع :
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
--------
ميراث جاويدان
