جامعه با ثبات جامعه ایست که چندان قابل دستکاری نیست. نمی شود از بالا و از نهادهای دولتی برایش تصمیم گرفت تا یک شبه پدیده ای را، سنتی را و یا عرفی را جا به جا کرد یا حذف نمود. در جوامع با ثبات برای هرگونه دستکاری و تغییر باید فرهنگ سازی کرد. باید از گروه های کوچک شروع کرد. هرگونه تغییری از پایین به بالا می تواند اتفاق بیافتد. اینجاست که نهادهای اجتماعی مردمی و غیر دولتی مهم می شود. نهادهایی که قرار نیست همه چیز را اصلاح کنند. نهادهایی که اهداف عالیه و آرمانی، که غیر قابل رسیدن است ندارند. نهادهایی که قرار است یک تغییر بسیار کوچک را مدیریت کنند.

در جامعه بی ثبات هر روز چیزی مد می شود. هر روز دستورالعملی از بالا برای فعالیت مردمان به تصویب می رسد اما ماندگاری اش کمتر از ان است که حتی به قانون تبدیل شود. عرف شدن یا هنجارمند شدنش هم که نیاز به زمان طولانی دارد. لذا دستورالعمل ها هیچگاه درونی ِ مردمان نمی شوند و اگر قرار به اجرایشان باشد در قالب زور و با داشتن پشتوانه های قدرت ِ دولتی است. در جامعه بی ثبات حرکت آرام چندان معنا ندارد. فردایی روشن آنچنان موجود نیست که حرکت آرام به سمت آن معلوم شود. جامعه های بی ثبات اغلب دارای سری قوی- به دلیل در اختیار داشتن قدرت  ِ نظامی - و بدنه پرشمار و ضعیف است. بدنه ای که توده وار کنار هم قرار می گیرد و هیچ نهادی در آن بروز و ظهور نمی یابد.

به عمد از اصطلاح توسعه یافته و در حال توسعه استفاده نکردم. اما پیامدهای دو گونه بالا بودن کم نیست. پیامدهای اقتصادی اش که مشخص است. پیامد اجتماعی اش هم می شود از دست رفتن سرمایه های اجتماعی بخاطر نهادمند نبودن ِ توده مردمی. جامعه ای که بدن بزرگ و آویزانی دارد مانند بیماری می ماند که سیستم عصبی اش از کار افتاده و به ضرب و زور به سری کوچک متصل شده است. دولت با تمام قوا می خواهد جامعه را دستکاری کند. اما این دستکاری، آشفتگی های بعدی را با خود همراه دارد. حال نمی دانم تصمیم گیری های این روزها، چه سیاسی باشد چه اجتماعی- با چه معیاری صورت می گیرد. اینکه شروع کنیم مسئله حجاب و گناه در جامعه را اینگونه زیر ذره بین ببریم که نهادهایی مثل دانشگاه تهران و … در صدد دستکاری در دانشگاه برآیند، نتیجه مورد نظر آقایان را حاصل نمی کند. هرگونه دستکاری اجتماعی و فرهنگی نیازمند برنامه های از پایین به بالا است. وقتی تمام نهادها را از بین می بریم، سیاسی و غیر سیاسی اش هم مهم نیست، نمی شود با چند سازمان خود ساخته تغییر اجتماعی را مدیریت کرد. وقتی زور و بگیر و ببند را اساس کار قرار دهیم، پیامدهایش دیگر اجتماعی نخواهد بود. آن هم در جامعه ای که اینچنین در اندرونش التهاب وجود دارد.

چندان هدف ِ برهم زنندگان نظم را متوجه نمی شوم. آنهم نظمی که به ضرب و زور پدید آمده است. یعنی دولت می خواهد هم زمان هم با عنوان ِ حفظ عفت عمومی، بگیر و ببندها و سخت گیری های اجتماعی اش را افزایش دهد و هم از سمت و سوی یارانه ای فشارهای اقتصادی بر مردم وارد آورد؟ معنای مهندسی ِ اجتماعی که چند سالی است خودشان مطرح کرده اند را متوجه نمی شوم. اماآیا این روش ها با مهندسی اجتماعی همخوانی دارد؟ هرگونه جراحی اقتصادی - به تعبیر رهبری، آرامش سیاسی و اجتماعی می خواهد. وقتی طبق قانون  می خواهند دستکاری بزرگ و بی سابقه ای آن هم با اینهمه مخالف انجام دهند، آیا عاقلانه است که همزمان به دنبال تغییرات ِ دیگری هم باشند؟ نتیجه اش استفاده از قوای نظامی ِ بیشتر و نارضایتی ِ بیشتر نیست؟

اینچنین است که جامعه بی ثبات همیشه در تنش و بی ثبات می ماند. تنش ها همیشه بروز سیاسی ندارد. گاهی نحوه بروز و ظهور ِ تنش ها را حتی نمی شود پیش بینی کرد.

پی نوشت: پست نوشته شده ربطی به محتوای تغییرات ندارد. مد نظرم نحوه انجام تغییرات و همزمانی آنها بوده است. درباره محتوای تغییرات و پیامدهایش هم می شود نوشت. دستکاری اجتماعی هم برگردان منیوپولیت کردن است که به نظرم برگردان ِ جالبی نیست. اما یک واژه جامعه شناختیست.