هنر مصرف صحيح

درخت اين جاندار بي زبان ازگرانبهاترين آفريده هاي خداوند دانا براي آدمي است و به دليل نقش حياتي كه در زندگي تمامي موجودات زنده علي الخصوص انسانها دارا مي باشد در سالنامه جمهوري اسلامي ايران روز پانزدهم اسفند بنام روز درختكاري ناميده شده است و ازآنجا كه حيات درخت به عواملي نظير آب ، خاك و هوا بستگي صد در صد دارد كه توسط مسئولين امر سالهاست كه تحت عنوان هفته منابع طبيعي (15 الي 21) اسفند برنامه هاي متعدد آموزشي ، اطلاع رساني و درختكاري اجرا مي گردد به نقش و اهميت درخت در زندگي انسانها و با توجه به فرا رسيدن فصل درختكاري به شيوه هاي صحيح كشت درخت اشاره گردد.



درختكاري

كمتر كسي است كه به عمرش درخت نكاشته باشد و يا لااقل در فكر كاشتن يك درخت نبوده باشد ، درختكاري يك سنت پسنديده است كه همه مردم به آن علاقه دارند. شرع مقدس اسلام نيز امر كشت و زرع و درختكاري را تشويق و ترغيب كرده و رهبران بزرگ اسلام در عمر مقدسشان اغلب به اين امور اشتغال داشته اند . مولاي متقيان علي (ع) به دست مباركشان هسته هاي خرما را مي كاشتند و نخلستانهاي احداثي را در راه خداوند يكتا وقف مي كردند بنابراين ما هم كه پيروان اين بزرگان هستنم بايد به درختكاري توجه بيشتري داشته باشيم و همه ساله درخت بكاريم و از آن نگهداري كرده و ذيگران را هم در اين كار خداپسندانه تشويق نماييم.



درختكاري با نهال

نهال معمولا به سه صورت در اختيار قرار مي گيرد :1- نهال ريشه عريان 2- نهال گلداني 3- نهال گوني پيچ



- نهالهاي ريشه عريان :

مي توان اين گونه نهال را در اواخر زمستان و يا اوايل بهار قبل از بيدار شدن درخت از نهالستانها و مراكز فروش نهال تهيه كرد در موقع خريد به سالم بودن كليه اجزاي نهال توجه شود و شاخه ، تنه و ريشه تازه ، سالم و مناسب باشد. گوده را به اندازه اي حفر كنيد كه ريشه ها در هم پيچ نخورد وقتي نهال را در گوده قرار داديد در آن بريزيد و آن را با لگد فشار بدهيد پس از آن اطراف گوده را براي آبياري به صورت حوضچه آماده كنيد .نهال بايد به اندازه اي كه در نهالستان در خاك بوده است در خاك داخل گوده قرار گيرد و اين را از روي رنگ قسمت يقه گياه ( فاصله ريشه و ساقه اصلي )‌مي توانيد به خوبي تشخيص دهيد.



- نهالهاي گلداني :

اينگونه نهالها را در تمام طول سال مي توان انتقال داد و در محل مورد نظر كشت نمود، مشخص كردن وضعيت ريشه ها قبل از بيرون آوردن نهال از گلدان كار مشكلي است و مي توانيد ظاهرا آنرا معاينه كنيد و اگر ريشه ها از سطح خاك اطراف گلدان و سوراخهاي زهكش زير گلدان بيرون زده باشد از انتخاب اين چنين گلداني جدا خودداري كنيد.

عمق گودال يا گوده را دو برابر قطر دهانه گلدان حفر كنيد. لازم است كه به خاك مقداري كود اضافه نماييد.زيرا نهالهاي گلداني از حساسيت بيشتر برخوردار هستند و بايد در عمليات كاشت و مواد غذايي مورد نظر دقت نمود. وقتي كه نهال را از گلدان بيرون مي آوريدريشه هاي اضافي پيچ خورده و صدمه ديده را قطع كنيد و به آهستگي ريشه هايي را كه در هم شده اند از يكديگر دور كنيد گياه را اندكي بالاتر از آنچه در گلدان بوده است در گوده قرار دهيد و اگر گوده را عميق تر حفر كرده ايد مقداري خاك و كود كف آن بريزيد خوب آن را با لگد مستقر و محكم كنيد.بهتر است گوده را قبلا آبياري كنيد و بگذاريد آب آن زهكش شده و جذب شود .پس از اينكه نهال را داخل گوده گذاشتيد اطراف آن را با خاك و كود پركنيد و بعد آبياري نماييد.



نهالهاي گوني پيچ :

معمولا بعضي از نهال درخت و درختچه ها را وقتي كه از زمين نهالستان براي انتقال به محل اصلي بيرون مي آورند به سبب حساسيتي كه دارد و احتمال خشك شدن آنها در فاصله بيرون آوردن از نهالستان و كشت به هنگام كندن از بستر خزانه ها نهال را همراه با خاك اطراف بيشه آن بيرون مي آورند و ريشه ها را بدون آنكه صدمه ببينند همراه يك توپي خاك داخل گوني پيچيده و محكم با نخ مي بندند و براي جلوگيري از خشك شدن داخل گوني ، مرتبا كمي آب به گوني مي پاشند گوده اي را كه براي اين گونه نهالها در نظر مي گيرند نبايد به اندازه اي عميق باشد كه از ارتفاع توپي خاك اطراف نهال بيشترباشد معمولا بايد نهال را حدود 5 سانتيمتر بالاتر ازحد طبيعي آن كاشت پهناي دهانه گوده تقريبا بايد دو برابر توپي خاك اطراف نهال باشد و عمق آن هم كمي كمتر از ارتفاع توپي وقتي گوده را به مشخصات بالا حفر نموديد كمي خاك خوب مخلوط با كود بريزيد سپس نهال را داخل گوده گذاشته اطراف آن را با خاك مناسب و كوددار پر كنيد و پس از آن حوضچه اطراف نهال را آماده و آبياري نماييد.



خصوصيات يك نهال خوب

1- ريشه فراواني داشته باشد.

2- ساقه آن مستقيم و بدون انشعاب باشد.

3- تاج آن طبيعي و انشعاب داشته باشد.

4- پوسته نهال بايد شاداب و آبدار باشد.

5- در نهالهايي كه هميشه سبزهستند رنگ برگها بايد سبز معمولي يا سبز تيره يكدست باشد.همچنين آثار ضعف و پژمردگي در برگها ديده نشود.

6- ريشه نهال بايد شادابي و رطوبت داشته باشد و بريدگي و شكستگي آن بسيار كم باشد.

7- بايد توجه داشته باشيد كه اعضاي مختلف نهال از زخم و وجود حشرات و بيماري به دور باشد.



توصيه هاي مهم

1- هيچ وقت نبايد براي در آوردن نهال از زمين آن را بكشيد.

2- بهترين زمان براي كاشتن نهال در روزهاي ابري و زماني كه باد كم مي وزد مي باشد.

3- براي كاشت نهال ابتدا مقداري خاك مرغوب كف گودال بريزيد و سپس نهال را روي آن قرار دهيد.

4- جاهايي كه خطر چراي نهال به وسيله دام وجود دارد بايد از نهال مراقبت بيشتر و كاملتري شود.

درختان همواره در زندگي بشر موثر بوده اند. قرنهاست كه آدمي در سايه شاخسارشان از شدت گرما و تابش خورشيد در امان مانده و از ميوه هاي الوان و شيرينشان بهره مند گشته است.

آواي پرندگان كه در لابلاي شاخسارشان مأوا گزيده اند، روح و جانش را صفا بخشيده و قلب وي را مملو از خوشي و شادابي نموده است. در دل زمستان سرد نيز بار ديگر به مدد هيمه اي كه از تنه درختان فراهم آورده و آتشي كه از آن افروخته سرما و يخبندان را تاب آورده و با آنها دست و پنجه نرم كرده است. و بار ديگر اين شكوفه هاي زيباي درختانند كه به او نويد فرا رسيدن بهاري دل انگيز را مي دهند.

به اين ترتيب بهره مندي هايي كه از درختان عايد بشر مي گردد بيشمار است و اگر درختان را نعمات الهي بدانيم، سخني به گزاف نگفته ايم. شايد به همين دليل است كه انسانهايي فرهيخته نظير شعرا و بزرگان و اساتيد در زمينه ادبيات و نيز پيشوايان و بزرگان ديني همواره آنرا مد نظر قرار داده و بدان توجه نموده اند.

چنانچه سعدي شاعر بزرگ ايراني در اين زمينه مي گويد:



برگ درختان سبز در نظر هوشيار هر ورقش دفتري است معرفت كردگار



پيامبر گرامي اسلام حضرت محمد (ص)‌ و امام جعفر صادق (‌ع) در پاره اي از احاديث خود به اهميت درخت و درختكاري اشاره نموده اند:



پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده اند:

مَن نَصَبَ شَجَرَةً و صَبَرَ عَلى‏ حِفظِها و الِقيامِ عَلَيها حَتّى‏ تُثمِرَ كانَ لَهُ في كُلِّ شَى‏ءٍ يُصابُ مِن ثَمَرِها صَدَقَةٌ عِندَ اللهِ؛(1)

هر كس درختى بكارد و در نگهدارى آن بكوشد تا ميوه دهد، در برابر هرچه از آن ميوه به دست آيد، پاداشى نزد خدا خواهد داشت.

إن قامَتِ السَّاعَةُ و فِي يَدِ أحَدِكُم فَسيلَةٌ، فإنِ استَطاعَ أنْ لايَقومَ حَتّى‏ يَغرِسَها، فَليَغرِسْها؛(2)

اگر قيامت فرا رسد و در دست يكى از شما نهالى باشد، چنانچه بتواند برنخيزد تا آن را بكارد، بايد آن را بكارد.

ما مِن رَجُلٍ يَغرِسُ غَرساً إلاّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنَ الأجرِ قَدرَ ما يَخرُجُ مِن ثَمَرِ ذلِكَ الغَرسِ؛(3)

هر كه نهالى بكارد، خداوند به مقدار ميوه‏اى كه از آن درخت به دست مى ‏آيد، در نامه اعمال او پاداش مى ‏نويسد.



امام صادق ‏عليه السلام فرموده اند:

لاتَقطَعُوا الثِّمارَ فَيَبعَثَ اللَّهُ عَلَيكُم العَذابَ صَبًّا؛(4)

درختان ميوه را قطع نكنيد كه خداوند بر شما عذاب فرو مى ‏ريزد.

اِزرَعُوا و اغرِسُوا وَاللَّهِ ما عَمِلَ النّاسُ عَمَلاً اَجَلَّ و لاأطيَبَ مِنهُ؛؛(5)

كشت كنيد و درخت بنشانيد؛ به خدا قسم آدميان كارى برتر و پاك‏تر از اين نكرده ‏اند.

امروزه با صنعتي شدن جوامع بشري درختان نقش مهم تري در زندگي بشر ايفا مي كنند، از سويي مقدمات پيشرفت بيشتر صنعت و فناوري را موجب مي شوند و منابع تامين كننده محصولاتي نظير وسايل چوبي، مبلمان، لوازم التحرير (كاغذ، انواع مدادهاي مختلف) ‌الوار و هزاران محصول ديگر محسوب مي شوند و از سو ي ديگر به منزله ريه هاي يك شهر تلقي شده و نقش مهمي در تامين سلامت اعضاي جامعه را ايفامي كنند. اين مورد اخير از مورد قبل مهم تر مينمايد.

چرا كه به دليل فعاليت كارخانجات صنعتي و نيز ازدياد وسايط نقليه عمومي و فعاليت روزانه آنها در سطح شهرهاي بزرگ از جمله تهران آلاينده ها و گازهاي مهلك و خطرناكي نظير دي اكسيد كربن در هواي شهرها فزوني يافته و سلامت افراد را تهديد مي كند. و افزايش هر چه بيشتر اين مواد آلاينده كاهش ميزان اكسيژن در هوا را سبب مي شود و اين وضع نامساعد گروههاي آسيب پذير نظير بيماران ريوي و قلبي، سالخوردگان و كودكان را بيشتر تهديد مي كند.

در چنين شرايطي مساله درخت و درختكاري راه حلي مناسب براي مبارزه با آلودگيهاي مذكور به شمار مي آيد. ايجاد جنگلهاي مصنوعي و فضاي سبز در اطراف شهرهاي بزرگ به تاسيس كار خانجات توليد اكسيژن مي ماند.

در همين راستا در ايران كه ملهم از تعاليم ادبي و ديني مي باشد كه خود دستاورد فرهنگ غني اسلامي ايراني است، روزي را به درخت و درختكاري اختصاص يافته و آن را روز درختكاري نام نهاده اند. به اين ترتيب همه ساله در روز 15 اسفند ماه كه آخرين ماه فصل زمستان است در حاليكه همه ايرانيان خود را براي استقبال از روزهاي پر طراوت بهاري آماده مي كنند. نهالهاي جوان به دست خاك مهربان صبور و مقدس ايران اسلامي سپرده مي شود تا به درختاني نيرومند و سرسبز بدل گردند و به اين ترتيب گامي در آبادي ايران اسلامي برداشته مي شود و نيز امري خداپسندانه انجام مي گيرد كه وارستگاني چون پيامبر گرامي اسلام و حضرت امام جعفر صادق (ع) آن را واجب الاجرا دانسته اند.



امروزه با صنعتی شدن جوامع بشری درختان نقش حیاتی تری در زندگی بشر ایفا می كنند از سویی مقدمات پیشرفت بیشتر صنعت و فناوری را موجب می شوند و منبع تأمین كننده صدها نوع محصول محسوب می شوند و از سوی دیگر به منزله ریه های زمین تلقی می شوند. این مورد اخیر از تمام موارد قبلی مهم تر می نماید. چرا كه به دلیل فعالیت های



گوناگون صنعتی انسان امروزی ،افزایش میزان آلاینده ها در جوّ زمین سلامت انسان را تهدید می كند.

در چنین شرایطی درختكاری و ایجاد جنگل های مصنوعی و کمربند سبز در اطراف شهرهای بزرگ راه حلی مناسب برای مبارزه با این مشکل به شمار می آید.

در همین راستا در ایران اسلامی همه ساله در روز 15 اسفند و در آخرین روزهای زمستان ، در حالی كه همه مردم خود را برای استقبال از روزهای پر طراوت بهاری آماده می كنند، نهال های جوان به دست خاك مهربان کشور سپرده می شود تا به درختانی نیرومند و سرسبز بدل گردند؛ امری خداپسندانه که وارستگانی چون پیامبر گرامی اسلام و حضرت امام جعفر صادق(ع) آن را واجب الاجرا دانسته اند .