فلسفه و اهداف قيام عاشورا از ديدگاه امام حسين (ع):
ابتدا در بررسي دلايل قيام بايد ويژگي هاي خاص دوره امامت آن حضرت مورد توجه قرار گيرد ، دوران امامت حسين بن علي (ع) را مي توان به دو بخش: دوره حاکميت معاويه و حکومت يزيد تقسيم کرد. در حقيقت در زمان امام حسين(ع) انحراف از اصول و مباني و موازين اسلام که پس از رحلت رسول خدا (ص) آغاز و در زمان عثمان خليفه سوم گسترش يافته بود به اوج خود رسيد و معاويه به نام خليفه مسلمين سرنوشت و مقدرات کشور اسلامي را در دست گرفته و حزب اموي را بر امت اسلامي مسلط ساخت. به هر حال دوران معاويه به پايان رسيد و با روي کار آمدن يزيد وضعيت تغييراساسي و بنيادي نمود ، قيام و نهضت عظيم امام در دوره اي آغاز مي شود که يزيد به حکومت سلطنتي رسيده و با ارائه چهره اي زشت ، شرايط خاصي را ايجاد کرده است. يزيد که جواني ناپخته ، شهوتران ، هوسباز ،بي خرد ، خوشگذران و فاقد هر گونه صلاحيتي براي اداره امور مسلمين بود ، پس از اينکه به قدرت رسيد به صورت علني تظاهر به فسق و فجور نموده و مقدسات و احکام اسلامي را به راحتي زير پا مي گذاشت و... .
از آنچه در باره اهداف و فلسفه قيام عاشورا با نگاه هاي مختلف بيان شد و مورد نقد و بررسي قرار گرفت ، روشن شد که علاوه بر آنکه برخي از نظريه ها تصوير وارونه و يا دست کم نامناسب با شان رهبر نهضت و اهداف قيام ارائه کرده بودند ، هيچ کدام از آنها، در ارائه يک تصوير جامع از انگيزه هاي قيام توفيق نداشته اند.دليل اين عدم توفيق را بايد در عواملي همچون نگاه يک سويه و تک بعدي به نهضت کربلا و نيز عدم شناخت کافي نسبت به اهداف اديان الهي ، اسلام ، شخصيت رهبر اين قيام و ماهيت حرکت انقلابي وي و تاثير پذيري آن در جوامع دانست . لذا ، پژوهشگر تاريخ عاشورا اگر بخواهد به ماهيت و جوهره قيام پي ببرد ، بايد در گام نخست ، با مطالعه و نگاه جامع و کامل در باره امام ، به زندگي ، شخصيت و مفام حضرت به عنوان امام معصوم ، شناخت لازم و کافي بيابد و سپس با مطالعه و تعميق لازم در بيانات و گفتار حضرت که در مقاطع گوناگون قيام و حتي پيش ازآغاز آن در باره انگيزه حرکت خويش بيان کرده است ، به فلسفه و ماهيت قيام تا حدي شناخت پيدا نمايد. با اين مقدمه و با توجه به اينکه بهترين و مطمئن ترين سند براي شناخت فلسفه و اهداف نهضت سيدالشهدا ، مجموع خطبه ها ، بيانات ، نامه ها و وصيت نامه امام است، با مطالعه ،بررسي و سپس استخراج فهرست وار اهداف قيام ، به تفسير و تحليل آنها ، پرداخته مي شود:
1-امام در واپسين سالهاي عمر معاويه ، جهت زيارت خانه خدا ، عازم مکه شدند.و در جمع گروهي از عالمان و نخبگان ديگر مناطق اسلامي با ايراد خطبه اي شور انگيز و کوبنده ضمن ياد آوري وظيفه سنگين و تکليف خطير عالمان و بزرگان شهرها در برابر پاسداري از کيان دين و اعتقاد مسلمانان و پيامدهاي سکوت و بي تفاوتي در برابر جنايات امويان ، از خاموشي آنان در برابر سياست هاي دين ستيزانه و بي عدالتي اقتصادي حاکمان اموي انتقاد کرده و هر گونه همراهي و سازش با آنان را گناه نابخشودني دانستند . ودر پايان سخنان خود ، هدف از اقدام و فعاليت برضد نظام ستمگر حاکم را چنين اعلام فرمودند: خدايا تو مي داني آنچه از سوي ما بر ضد حاکمان اموي انجام مي گيرد ، به خاطر سبقت جويي در فرمانروايي و افزون خواهي در متاع ناچيز دنيا نمي باشد ، بلکه براي آن است که نشانه هاي دينت را به مردم نشان دهيم و اصلاح در امور شهرهايت را آشکار نموده و مي خواهيم بندگان ستم ديده ات در امان باشند و به دستورها و سنتها و احکامت عمل شود. از اين بيانات مهم چهار هدف ذيل را براي فعاليتهاي امام در عصر حاکميت اموي و جزو اهداف قيام آن حضرت مي توان به شمار آورد: .................................................................... .........
الف:احياي مظاهر و نشانه هاي اسلام اصيل ب: اصلاح و بهبود وضع شهروندان ج: مبارزه با ستمگران اموي جهت تامين امنيت براي مردم ستمديده د:فراهم ساختن بستر مناسب جهت عمل به احکام و واجبات الهي 2-امام در وصيت نامه اي که هنگام خروج از مدينه به برادرش محمدبن حنفيه نگاشته، هدف از حرکت خويش را چنين نوشته اند: من از روي سر مستي ،گستاخي، تبهکاري و ستمگري از مدينه خارج نشدم ، بلکه براي طلب اصلاح در امت جدم خارج شده ام . مي خواهم امر به معروف و نهي از منکر نموده و نيز به سيره جدم رسول خدا و پدرم علي بن ابي طالب عمل نمايم. و در زيارت هاي مختلف که در باره امام حسين (ع) از امامان وارد شده ، اين تعابير فراوان ديده مي شود:گواهي مي دهم که تو نماز به پا داشتي و زکات دادي و امر به معروف و نهي از منکر نمودي. از اين عبارات ، اهداف ذيل را از قيام حضرت ، مي توان بر شمرد: الف : طلب اصلاح در امور امت پيامبر
ب:امر به معروف و نهي از منکر
ج:عمل به سيره رسول خدا و امام اول
3-امام در نامه اي که در زمان اقامت خويش در مکه در پاسخ دعوت به نامه هاي کوفيان مبني بر آمدن به کوفه نوشتند، فلسفه قيام خود را چنين بيان فرمودند:به جانم سوگند ، پيشوا و رهبر کسي است که به کتاب خدا حکم کند، عدل و داد را محقق سازد ، متدين و ملتزم به دين حق باشد و خود را وقف خدا و خدمت به بندگان خدا بنمايد.امام در اين نامه ، هدف از قيام را مبارزه و جهاد بر ضد حکومت ستمگر و تلاش در جهت برپايي حکومتي مي داند که رهبر و پيشواي آن ، صفات و امتيازهاي ذيل را داشته باشد: الف: به کتاب خدا حکم کند ب: عدالت را در جامعه حاکم نمايد ج: متدين و معتقد به دين خدا باشد د:خود را وقف خدا و اهداف دين الهي و خدمت به بندگان خدا نمايد 4 - امام در نامه اي که ضمن آن از بزرگان بصره دعوت به همراهي نموده است ، علت نهضت را چنين بيان مي نمايد:من شما را به کتاب خدا و سنت پيامبر فرا مي خوانم. همانا سنت پيامبر از بين رفته و بدعت زنده شده است. و در جواب عبدالله بن مطيع مي فرمايد: کوفيان به من نامه نوشته واز من خواسته اند به نزدشان بروم ، چون اميدوارند با رهبري من نشانه هاي دين حق زنده و بدعتها نابود شود.و نيز در نامه اي که به شيعيان بصره نوشتند، فرمودند:من شما را به زنده کردن نشانه هاي حق و نابود کردن بدعتها فرا مي خوانم.از مجموع نامه ها و پاسخهاي حضرت ، اين اهداف را مي توان براي نهضت عاشورا بر شمرد: الف:دعوت و عمل به کتاب خدا و سنت پيامبر ب:احياي سنت پيامبر و برپايي مظاهر حق و حقيقت ج: از بين بردن بدعتهاو جايگزيني احکام ناب اسلامي 5-امام در خطبه اي که پس از برخورد با سپاه حر ايراد فرمودند، انگيزه قيام خود را به استناد فرمايش پيامبرچنين بيان کردند: اي مردم ، رسول خدا فرمودند:کسي که فرمانرواي ستمگري را ببيند که حرام خدا را حلال کرده و پيمان الهي را شکسته و باسنت رسول خدا به مخالفت ورزيده و در ميان بندگان او با گناه و تجاوزگري رفتار مي نمايد، ولي در برابر آن ظالم با گفتار و کردار خود بر نخيزد،بر خداست که او را در جايگاه عذاب آور آن ستمگر قرار دهد. اي مردم بدانيد که اينها تن به فرمانبرداري از شيطان داده و اطاعت از فرمان الهي را رها کرده و فساد را نمايان ساخته و حدود خدا را تعطيل نموده اند، درآمدهاي عمومي و بيت المال مسلمانان را به خود اختصاص داده اند و حرام خدا را حلال و حلالش را حرام کرده اند و من با همراهي امتي که مرا فرا خوانده اند، شايسته ترين فرد براي تغيير در سرنوشت مسلمانان هستم.از اين خطبه ، علت قيام را مي توان اين امر دانست که حاکمان بني اميه اقدامهاي ضد ديني زير را مرتکب شده اند: ................................................................................................................................
الف:فرمانبرداري از خدا را رها کرده و به اطاعت از شيطان رو آورده اند....................................................................... ب: فساد را در جامعه آشکار و علني کرده اند ج: احکام و حدود الهي را تعطيل کرده اند د: بيت المال را به خود اختصاص داده اند ه: حرام خدا را حلال و حلال الهي را حرام کرده اند .........................................
واز اين رو است که در زيارات وارده در باره امام ، شهادت و اعتراف به برپايي احکام الهي و سنت پيامبر و امير مؤمنان ودعوت به عدل و داد آمده است. 6- امام در منزل "ذوحسم" در راه کربلا در تبيين نهضت خونبار خويش چنين مي فرمايند:آيا نمي بينيد که به دين حق عمل نمي شود و از رژيم باطل باز خواست نشده و از ادامه راهش باز داشته نمي شود؟در چنين شرايطي بايد مؤمن ، به حق خواهان مبارزه و خواهان ديدار خدا باشد. و من چنين مرگي را جز شهادت و زندگي با ظالمان را جز ننگ و خواري نمي بينم.از اين خطبه نيز اهداف ذيل استنباط مي گردد:................................................................................................................................................................................
الف:ترويج به حق و عمل به آن
ب: نهي از ترويج باطل و باز داشتن از عمل به آن و مبارزه در راه حق
7- امام صادق (ع) در زيارت اربعين ، هدف از نهضت حسيني را چنين بيان مي فرمايند: امام حسين (ع) جان خويش را در راه خدا فدا کرد تا بندگان خدا را از بي خبري و سرگرداني و گمراهي نجات دهد. از ديدگاه امام ششم ، نتايج زير به دست مي آيد:
الف:نجات مسلمانان از بي خبري نسبت به احکام دين و وظائف خويش در برابر پروردگار
ب:رهايي بندگان از گمراهي باآگاه ساختن آنان به لزوم پيروي از رهبران راستين و واقعي دين
8-جمع بندي دلائل قيام:
الف: امتناع از بيعت با خليفه و رهبر فاسق
ب- شايسته دانستن رهبري جامعه اسلامي توسط امام معصوم
ج-ايستادگي در برابر ظالم
د- ممنوع دانستن فرمانبرداري از فرومايگان و زندگي ذلت بار
ه- اصلاح امور جامعه اسلامي
م- احياي سنت نبوي و از بين بردن بدعتها
ن- احياي احکام الهي و ياري ستم ديدگان
ي- گرايش و عمل به حق و انجام امر به معروف و نهي از منکر
9- علل حدوثي و غايي احياگري و اصلاح طلبي در قيام عاشورا:
الف- مبارزه با انحرافات فکري و استحاله فرهنگي جامعه
ب- احياي اسلام نبوي
ج- مبارزه با ظلم و استبداد و تبعيض
د- مبارزه با بدعتها و تحريف هاي ديني و فرهنگي
ه مبارزه با باطل گرايي ، فسادخواهي ، فزون طلبي و تجمل گرايي در جامعه
تحليلي پيرامون اهداف و ماهيت قيام امام حسين (ع):
با اندکي دقت در اهداف استخراج شده از اين بيانات ، ملاحظه مي شود که امام علت و انگيزه اصلي قيام خويش را احياي دين اسلام و اصلاح امور جامعه بيان مي نمايند. پيامبران الهي از بزرگترين احياگران و اصلاح طلبان به شمار مي رفته اند، در اين ميان زندگي و قيام جاودانه امام حسين (ع) ، حلقه اتصال و معيار ي براي شناخت و سنجش احياي دين و اصلاح اجتماعي است که اساسا هويت و ماهيت قيام عاشورا احياگري و اصلاح گرايي آن بوده است و نهضت حسيني در جهت احياي انديشه و تفکر اسلام ناب نبوي و مبارزه با همه انحرافها ، تحريفها، کژانديشي ها ، تحجر ، فسادهاي فردي ،اجتماعي و فساد حاکمان بوده است و عنصر احياگر و اصلاح کننده "امر به معروف و نهي از منکر"همه حوزه هاي ديني، انساني ،فردي و اجتماعي را شامل مي شده است. قيام عاشوراي حسيني از مصاديق بارز احياي ديني در دو جنبه فرهنگي و اجتماعي آن نيز بوده است، امام زنده کردن سنتها ،ميراندن بدعتها ،اصلاح امت اسلامي ،حاکم کردن حق ،عدل و اقامه دين خدا را از اهداف اصلي قيام بيان نموده اند.و در زمينه احياي دين ، عناصري چون کرامت و حريت انسان ، پويايي دين، خلوص و صداقت، ايثار و نثار ، جهاد و اجتهاد، ارزش گرايي و اصول خواهي، تامين حقوق فردي و اجتماعي ، استبدادستيزي ، خداباوري ، مردم باوري ديني ، نقش برجسته امامت کاملا مشهود و محسوس است. از ديگر مؤلفه هاي اصلي قيام امام اصلاح امت مي باشد و چنين عبارتي به روشني مفهوم اصلاح را با نظام اجتماعي پيوند مي دهد و تاکيد دارد که آن حضرت با ملاحظه تفاوت ماهيت نظام اموي با نظام عصر نبوي، برآن است تا به مسلمانان خاطر نشان سازد که وضع موجود جامعه با واقعيات عصر نبوي متفاوت و سخت نيازمند اصلاح است. اصلاحي نه در عرصه انجام فرايض ، بلکه اصلاحي در عرصه نظام اجتماعي و بازگرداندن مناسبات سياسي و اجتماعي و حيات جامعه اسلامي به مناسبات عصر نبوي و سيره مرتضوي، پس فرض متوقف شدن نهضت حسيني با فرض اصلاح شخص يزيد و باقي ماندن نظام اموي ، فرضي نامعقول است ، چرا که يزيد محصول آن نظام بود نه عنصري فاسد از نظامي سالم و مشروع. مراد امام از " معروف متروک مانده" و "منکر مسلط در امت محمدي"، نيز اصلاح امت پيامبر و باز گرداندن حاکميت و حکومت به قالب و محتواي عصر نبوي و سيره علوي بوده است. اگر حضرت علت حرکت خويش را مبارزه با اموري ، چون: رواج بدعتها، مخالفت با کتاب خدا و حلال و حرام الهي ، نابودي سنت پيامبر ، شيطان محوري ، فساد ، ظلم ، بي عدالتي و ناامني در جامعه اسلامي ، تعطيلي حدود الهي ، در انحصار گرفتن و تاراج بيت المال مسلمانان مي دانست ، تمام اين امور حاکي از فراواني و شيوع امري به نام "منکر" در جامعه اسلامي است ، که حضرت خود را موظف به نهي از آن مي دانستند. و اگر امام جامعه اسلامي را به اموري از قبيل :عمل به کتاب خدا و سنت پيامبر ، احياي مظاهر و نشانه هاي حق ، ايجاد امنيت ، اصلاح و بهبودي وضع امر امت ، تامين حقوق مردم و برپايي حکومتي صالح ، فرا مي خواند ، اين نشانگر آن است که امري به نام" معروف" در جامعه از بين رفته يا دست کم در حال نابودي مي باشد. از اين رو اگر حضرت از بيعت با يزيد خودداري کرده، با اين عمل از يک سو تلاش خود را جهت مبارزه و براندازي حکومت يزيد و تاسيس حکومت اسلامي و از سويي ديگر آمادگي خود را براي مقاومت و نبرد تا شهادت ، به کارگرفته اند. به اين دليل ، امتناع از بيعت ، به معناي نهي از منکر ، ترويج معروف و اتمام حجت و نماياندن راه به مسلمانان در باره حرمت سکوت و بي تفاوتي در برابر بدعتها و جنايات بني اميه بوده است و بيعت و يا حتي سکوت و راي ممتنع در مقابل چنين حکومتي ، افزون برآنکه ترويج منکر و مبارزه با معروف بوده، عذر و بهانه اي نيز براي افراد عادي در همکاري با حاکمان اموي مي شده است. .............................................................................................................................................................................................
به ديگر سخن، آنچه در سيره حسين بن علي (ع) به عنوان امام معصوم ، مسلم و غير قابل ترديد به نظر مي رسد، آن است که شخصيتي همانند امام حاضر نبودند با شخصي همچون يزيد بيعت کرده و حکومت وي را به رسميت بشناسد، چرا که حضرت با مشاهده و بررسي عمق انحراف امت اسلامي در عصر حکومت معاويه و يزيد ، به اين نتيجه رسيده بود، ديگر نمي توان با موعظه و خطبه هاي آتشين و سخنراني، انحرافي را که در مباني اعتقادي ، سياسي و اقتصادي جامعه اسلامي و نيز در دستگاه خلافت رسوخ کرده را از بين ببرد. بلکه تنها راه درمان و نجات امت اسلامي ، برپايي يک نهضت عميق و انقلابي است که با تبيين علل و ريشه و اهداف قيام حجت را به مردم تمام نموده و راه تحريف نهضتش را ببندد که بازتاب و گستره آن ، الگويي براي آزادمردان تاريخ در همه عصرها باشد . البته در مقابل ، يزيد نيز کسي نبود که بدون بيعت از امام ، ساکت بنشيند، چرا که به رسميت نشناختن حکومت از سوي امام ،به معناي رد مشروعيت و مقبوليت آن و آمادگي يراي مبارزه با حکومت بود و يزيد به خوبي به اين موضوع آگاهي داشت. نکته ديگري که شايان توجه است ، آن که از مجموع سخنان و خطبه هاي امام که به ترتيب و در مراحل گوناگون قيام ايراد فرموده اند ، استفاده مي شود که حضرت از آغاز ، فلسفه نهضت خويش را به صراحت و بي پرده بازگو نمي کردند، بلکه به تناسب حوادث و رخدادهايي که پيش مي آمد ، مردم را با ماهيت و روح نهضت کربلا آشنا ساخته و براي آنان روشن مي کردند که با اوضاع و شرايط حاکم که اصل دين به خطر افتاده ، راهي جز فداکاري و جانبازي در قالب يک حرکت خونين نمانده است . و اگر امام حتي با تشکيل حکومت اسلامي براي مدت کوتاهي اداره جامعه را به عهده مي گرفتند ، شايد همانند حکومت پدرشان ايجاد جامعه اي آرماني براي مدت طولاني ميسر نمي گرديد ، که با جانبازي و ايثار خونشان ، انگيزه و پيام ماندگار خويش را به امت اسلامي در طول تاريخ رساندند، تا آنجا که حتي پس از قرنها قلبهاي آکنده از قساوت را نيز خاضع و مريد مرام و منش خويش کرده ا ند. به ديگر سخن ، نمي توان پذيرفت که امام صرف نظر از آگاهي به شهادت از راه علم غيب ، از پيمان شکني کوفيان و در نهايت شهادت خويش آکاه نبوده است ، چرا که حضرت به عنوان فرزند امير مؤمنان از سنين کودکي در متن حوادث تاريخ اسلام حضور داشتند ، و شاهد حوادث گوناگون و انسانهاي زيادي بوده که در آن حواد ث تغيير چهره و موضع داده بودند ، چنانکه طلحه و زبير ، از نخستين اصحاب پيامبر را ديده بود که در مناسبات اقتصادي – اجتماعي غير عادلانه سه خليفه نخست ، چندان متحول شده و به نابرابري عادت کرده بودند که نتوانستند عدالت و حق مداري علي (ع) را تحمل کنند ، از اين رو بر ضد حضرت شورش کردند. همچنين امام جريان مکرر خيانت و پيمان شکني کوفيان را پس از بيعت با پدر و برادر بزرگوارش و نيز دوران سخت و دهشتناک حاکميت معاويه را در مدينه تجربه کرده بودند. از اين رو امام حسين (ع) طي اقامت در کوفه نزد پدر و برادر ، توانستند به تحليلي درست و سنجيده ، از وضعيت اعتقادي و روحيات کوفيان دست يافته، به نقاط ضعف و قوت آنان ، آگاه شده و از جناح بندي ها و دسته بنديهاي گروهي و قبيله اي عراقيان ، شناخت درست و کافي به دست آورند، بنا بر اين با چنين تجربيات و آگاهي هايي که حضرت در باره کوفيان داشتند نمي توان پذيرفت که امام صرفا به دليل دعوت کوفيان ، به آنان اعتماد کرده و به اين نتيجه رسيده باشند که با تاسيس حکومت اسلامي ، جامعه اسلامي را از خطر تحريف و نابودي نجات خواهند داد. بنابراين ، آنچه امام را به قيام بر ضد حکومت اموي واداشته، حفاظت و صيانت و پاسداري دين جدش از خطر انحراف در مباني و حتي نابودي آن بود که اين قيام مي توانست به نابودي رژيم استبدادي سلطنتي اموي و تشکيل دولت اسلامي منجر گردد که در عمل به علت عدم همراهي مردم محقق نگرديد که مردم در عدم موفقيت قيام و کشته شدن امام و خاندانش نيز بي تقصير نمي باشند ، چرا که بنا به فرموده پيامبر ، مشيت خداوند بر اين بوده که امام حسين را کشته ببيند که اراده قطعي بر شهادت از آن استنباط نمي شود و در صورت همراهي مردم و پشتيباني از قيام مي توانست شهادت امام و خاندانش روي ندهد ، که سر انجام در اوج تنهايي در ميان جامعه اسلامي با جانبازي و شهادت در راه خدا ، که که شيوه فداکاران است اسلام را از خطر انحراف نجات دادند.............................................................................................................................................................. نکته درس آموز مهم اين قيام در همه عصرها و براي همه نسلها آن است که تمام کساني که با ادعاي دين داري و بندگي خداوند امام حسين (ع) را در دوران نهضت تنها گذاشتند و از حضور ، شرکت در قيام و سرانجام فوز عظيم شهادت غايب شدند ، در هر حالي و در هر شرايطي که بوده اند همه در حمايت از امام زمان خويش غفلت و کوتاهي کرده اند. چه آنهايي که حسين (ع) را تنها گذاشتند و ابزار دست حکومت يزيد و مزدور او شدند، و چه آنهايي که در هواي سوداي بهشت به کنج راحتي و خلوت عبادت خزيدند و در گوشه محراب ها به عبادت خدا پرداختند و چه آنهايي که مرعوب و تسليم زور شدند و خاموش ماندند ،همه به شيوه هاي مختلف بار ديگر سست ايماني و بي وفايي خود را به بدترين حالت به سلاله پاک رسول الله و تاريخ نشان دادند. در هر زمان که امام حسين (ع) و اهداف قيام او حضور داشته باشد ، هر کس که در صحنه و همراه با او نيست هر کجا که هست ، يکي است . و بنا به تعبيري عميق " اگر هدف مقدسي در زندگي نباشد و اگر همراهي ، ياري و نصرت به اهداف امام در هر عصري نباشد ، و يزيد و حاکميت غير خدايي و ستمگرانه حاکم باشد چرخيدن بر گرد خانه خدا با بت خانه مساوي است ، و در آن هنگام که امام حسين (ع) جهت ياري دين خدا از مکه آهنگ کربلا نمود ، کساني که به طواف ، در غيبت امام ادامه دادند ، مساوي هستند با کساني که در همان حال در تامين منافع دنيوي خويش بر گرد کاخ جبار معاويه و خاندانش طواف نموده و پايه هاي حکومت ظالمانه او را مستحکم مي نمودند".اکنون امام حسين (ع) حضور اهداف قيامش را در همه عصرها و در برابر همه نسل ها ، در همه جنگ ها و در همه صحنه هاي زمين و زمان اعلام کرده است ، و اين آموزگار بزرگ مبارزه و شهادت در کربلا شهيد شد تا در همه عصرها و براي همه نسلها بعثت کند و در نتيجه به عنوان عصاره همه بعثت ها ، نهضت ها و انقلاب هاي مردان الهي جاويدان بماند و ما اگر بدين گونه شيعه واقعي نباشيم بايد بر مصيبت خويش گريه کنيم. علاوه بر آنچه در مباني فلسفي عاشورا گفته شد ، اين وافعه عظيم ، عرصه درس آموزيهاي اخلاقي و انساني براي بشريت است ، مکارم اخلاقي که پيامبر عظيم الشان اسلام ، رسالت خود را براي تحقق آن مي دانست ، از خروج کاروان امام حسين (ع) از مکه تا ظهر عاشورا به نمايش گذارده شد. ما دلباختگان حسيني وظيفه داريم با معرفت به عزاداري او و فرزندان پاکش بنشينيم،و با شناخت علل قيام و تاثير پذيرفتن عملي آن در افکار ،عقايد و رفتارمان در صحنه هاي روزمره سياسي ، اجتماعي و اقتصادي سعادت دنيا و آخرت خويش را تامين نمائيم. و هميشه اين مهم را به خاطر داشته باشيم که امام حسين (ع) بدان خاطر شهيد نشد که آيندگان فقط برايش عزاداري و گريه نمايند، او به جگرسوزترين شکل قرباني شد تا من و تو بياموزيم و همانگونه رفتار نمائيم تا پيرو و شيعه واقعي او باشيم..........................................................................................................................................................
منابع:
آياتي از قران مجيد
و کتاب هاي ذيل:
1-شهيد آگاه و رهبر نجات بخش اسلام ، حضرت آيت الله گلپايگاني ، انتشارات بينا
2-شهيد جاويد، مرحوم آيت الله خوانساري
3-تاريخ اسلام، علي اکبر فياض ، انتشارات دانشگاه تهران
4-زندگاني چهارده معصوم، حسين مظاهري ، انتشارات پيام آزادي
5-فرهنگ جامع امام حسين، ارشاد مفيد ، نشر معروف
6- نهضت امام حسين و قيام کربلا، غلامحسين زرگري نژاد ، انتشارات سمت
7-امام حسين الگوي زندگي، حبيب الله احمدي،انتشارات فاطميا
8- امام حسين و پاکبازان راه عشق، مصطفي اوليايي،انتشارات شهر انديشه
9-حيات فکري و سياسي امامان شيعه، رسول جعفريان،انتشارات انصاريان
10-زندگي خامس آل عبا،ابوالقاسم سحاب تفرشي،انتشارات ابن سينا
11-الفباي فکري امام حسين، محمد رضا صالحي کرماني، انتشارات کانون انتشار
12-فريادهاي شهيد مطهري بر تحريف هاي عاشورا ، به کوشش محمد حسين حق جو، نشر روح
13-الامامه، تحف العقول، الفتن،و بحارالانوار، علامه مجلسي جلد 44 ، ترجمه محمد جواد نجفي ، کتابفروشي اسلاميه
14- اللهوف، سيدبن طاووس ، انتشارات پيشين
15-تاريخ بزرگ اسلام و ايران ، ابن اثير، ترجمه عباس خليلي، انتشارات علمي
16-تاريخ مختصرالدول، ابن العبري، ترجمه دکتر محمد علي تاج پور، انتشارات اطلاعات
17-الفتوح، ابن عثم کوفي، ترجمه محمدبن احمد مستوفي هروي، انتشارات علمي و فرهنگي
18-ناسخ التواريخ، ميرزا محمد تقي سپهر ، کتاب فروشي اسلاميه
19-الارشاد، شيخ مفيد، ترجمه سيد هاشم رسولي محلاتي، انتشارات علميه اسلاميه
20-مقتل الشمس، محمد جواد صاحبي ، انتشارات هجرت
21-منتهي الامال، شيخ عباس قمي، انتشارات هجرت
22-العواصم من القواصم ، قاضي ابوبکربن عربي
23-زبده الاسرار ، صفي عليشاه
24-زيارت عاشورا
25- مثنوي مولانا
26-چرا حسين قيام کرد؟، مرحوم استاد محمد تقي شريعتي
27- حسن وارث آدم ، زنده ياد دکتر علي شريعتي
