هدف از نزول سوره لقمان چیست؟
پاسخ:
برخی سورههای قرآن شأن نزول خاصی ندارند و میتوان گفت هدف از نزول آنها تبیین و توضیح محتوای سوره برای مردم است. سوره مباركه لقمان دارای 34 آیه و براساس ترتیب كتاب قرآنكریم سی و یكمین سوره میباشد. این سوره را به آن جهت لقمان میگویند كه نام حضرت لقمان در تمام قرآن دو بار آن هم در همین سوره آمده و خداوند در این سوره موعظهها و نصیحتهای لقمان به فرزندش را با سبك و شیوه زیبایی بیان كرده است.
به همین خاطر، به دلیل تجلیل از مقام معنوی و علمی لقمان و بزرگی سخنان حكمتآمیز او، این سوره به نام وی نامگذاری شده است.
سوره لقمان نكات آموزنده فراوانی را در بر دارد كه مهمترین آنها عبارتند از:
1. اشاره به حروف مقطعه و رمزی.
2. اشاره به عظمت و اهمیت قرآن و نقش سازنده و اهداف بزرگ آن.
3. این سوره انسانها را به طور كلی به دو دسته و گروه تقسیم میكند، یك گروه، نیكوكاران و صالحان و گروه دوم، گمراهان و مستكبران، سپس قسمت هایی از اعمال ،صفات و نشانههای آنان را توضیح میدهد، بعد عاقبت كار هر دو گروه را در دنیا و آخرت ترسیم میكند.
4. در قسمتی دیگر از آیات این سوره، به این نكته اشاره شده كه زمین و آسمانها بدون تكیهگاه و بدون ستون و با پایههای نامرئی در میان فضا معلق هستند، این واقعیت در آیه 10 این سوره آمده كه از یك راز بزرگ علمی، یعنی نیروی جاذبه، پرده برداشته و یكی از جنبهها و ابعاد اعجاز و معجزات قرآن به شمار میرود.
5. در قسمتی دیگر از این سوره به موعظهها و نصیحتهای آموزنده و حكمتآمیز حضرت لقمان نسبت به فرزندش كه در ضمن آیه 12 تا 19، سخنان حكیمانه و مهم و آموزندهای از زبان آن دانشمند حكیم آمده است.
6. حقوق والدین و لزوم اطاعت از فرمان آنان و خدمت و حفظ حرمت آنها و رعایت حدود شرعی و حقوق پدر و مادر قسمتی دیگر از این سوره میباشد.
7. در بخشی دیگر از سوره لقمان، درباره وسعت و بزرگی جهان خلقت و آفرینش كه بینهایت گسترده و بزرگ میباشد و نیز درباره اسرار و پدیدههای شگفتانگیز كه غیر قابل شمارش هستند و همچنین درباره كتاب بزرگ هستی كه با قلم پر قدرت خداوند متعال نگاشته شده و صفحات آن بیشمار و در هر ورقش معرفت كردگار و در هر سطرش كلمات بیشمار به چشم میخورد، سخن گفته شده است.
برگ درختان سبز در نظر هوشیارهر ورقش دفتری است، معرفت كردگار
8. در قسمتی دیگر از این سوره آیات و نشانههای توحید، خداشناسی، قدرت و عظمت و بزرگی خداوند متعال، دلایل و برهانهای وجود خداوند، بیان شده است.
9. در بخش دیگری از سوره مذكور به یك نكته اشاره شده كه انسان تا گرفتار دام مصیبت و بلاست، عاجز و درمانده، روی نیاز به سوی خدا میكند و تمام امیدش به او است؛ ولی همین كه رهایی یافت، خدا و لطف او را به دست فراموشی میسپارد و به نا شكری و نا فرمانی میپردازد.
10. در بخشی دیگر از این سوره خداوند متعال برخی از صحنهها، اموال و اوضاع وحشتانگیز روز قیامت را بیان میكند كه انسان در این دنیای فانی و زودگذر از آن صحنهها و اوضاع غافل است.
11. در قسمت پایانی سوره، به پنج علم از علوم كه اختصاص به خداوند متعال دارند و غیر از او كسی از آن اطلاع ندارد اشاره میشود كه آنها عبارتند از: زمانی برپایی روز قیامت، نزول باران و تعداد قطرات و آثار و خصوصیات آن، آنچه در رحم مادران قرار دارد؛ فردا چه سرنوشتی در انتظار انسان است؛ انسان در كجا و چگونه خواهد مرد.(ر.ك: تفسیر نمونه، آیت اللّه مكارم شیرازی و دیگران، ج 17 ،ص 5 ـ 6، دارالكتب الاسلامیه، تهران ، برنامه رایانهای صراط، تهیه شده توسط مركز فرهنگ و معارف قرآن دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.)
از نكات یاد شده معلوم میشود غرض از این سوره دعوت به توحید و ایمان به معاد و عمل به احكام و دستورات دین است. پس این سوره نازل شد تا اصول عقاید و كلیات اسلام را بیان فرماید. همچنین آیاتی از این سوره درباره بعضی از مشركین نازل شده، كه مردم را از راه خدا و شنیدن قرآن منع میكردند. و این سوره در برابر گفتهها و داستانهای سر گرم كننده آنان، مقداری از داستان لقمان و مواعظش را آورده است.(ترجمه المیزان، سیدمحمدباقر موسویهمدانی، ج 16، ص 328، بنیاد علمی و فكری علامه طباطبایی؛.)
