مي توان اذعان نمود که لايحه "هدفمند کردن يارانه ها" پيش نياز اصلاح الگوي مصرف بوده و کم توجهي مجلس شوراي اسلامي به اين لايحه مي تواند به مانعي جدي در مسير اصلاح الگوي مصرف تبديل شود .

« يک اقدام اساسى در زمينه‏ى پيشرفت و عدالت، مسئله‏ى مبارزه‏ى با اسراف، حرکت در سمت اصلاح الگوى مصرف، جلوگيرى از ولخرجى‏ها و تضييع اموال جامعه است؛ ... لازم است به عنوان يک سياست، ما مسئله‌ي صرفه‏جوئى را در خطوط اساسى برنامه‏ريزى‏هايمان در سطوح مختلف اعمال کنيم. ... صرفه‏جوئى به معناى مصرف نکردن نيست؛ صرفه‏جوئى به معناى درست مصرف کردن، بجا مصرف کردن، ضايع نکردن مال، مصرف را کارآمد و ثمربخش کردن است. ... جامعه‏ى ما بايد اين مطلب را به عنوان يک شعار هميشگى در مقابل داشته باشد؛ چون وضع جامعه‏ى ما از لحاظ مصرف، وضع خوبى نيست. ... بنابراين مسئله‏ى صرفه‏جوئى و اجتناب از اسراف، فقط يک مسئله‏ى اقتصادى نيست؛ هم اقتصادى است، هم اجتماعى است، هم فرهنگى است؛ آينده‏ى کشور را تهديد مي‌کند. ... بايد خودمان را اصلاح کنيم. بايد الگوى مصرف جامعه و کشور اصلاح شود. ... قوه‏ى مقننه و قوه‏ى مجريه موظفند به پيگيرى. برنامه‏ريزى کنند، قانونگذارى کنند، قانون را با قاطعيتِ تمام اجراء کنند. پيشرفتى که ما در اين ده سال خواهيم داشت، بخش مهمى‏اش مربوط به همين قضيه است .»

جملات فوق بخشي از بيانات رهبر معظم انقلاب در اولين روز دهه‌ چهارم انقلاب است. ايشان که در پيام نوروزي خطاب به ملت فهيم ايران، با توجه به اهميت «حياتي و اساسيِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع کشور» سال جديد را «سال اصلاح الگوي مصرف» در همه زمينه‌ها و امور ناميدند در سخنراني خود در روز اول فرودين 1388 در حرم مطهر ثامن‌الائمه(ع) مسوولين نظام را موظف به برنامه‌ريزي و حرکت در جهت اصلاح الگوي مصرف نمودند .

با توجه به تأکيدات فراوان معظم له در خصوص «جلوگيري از اسراف» و «اصلاح الگوي مصرف» از اين پس در سلسله يادداشت‌هايي به بررسي نقش دستگاه‌ها و نهادهاي نظام در اين خصوص و راهکارهاي اجرايي آن خواهيم پرداخت و در گام اول و با توجه به اشاره‌ي مقام عظماي ولايت بر تقدم قانون گذاري در اين موضوع،نخستين يادداشت را به نقش مجلس شوراي اسلامي در «اصلاح الگوي مصرف» اختصاص مي‌دهيم .

بدون ترديد ارزان بودن قيمت حامل‌هاي انرژي (نفت، گاز، بنزين، گازوئيل، برق، آب) در ساليان گذشته باعث اسراف و ولنگاري و رشد بي‏رويه مصرف شده و به هدر رفتن منابع ملي و نيز تشديد تخريب محيط زيست را در پي داشته است. اگر چه با عمومي شدن فرهنگ صرفه‌جويي و آموزش شيوه‌هاي درست مصرف کردن مي‌توان اميدوار به کاهش هزينه‌هاي مصرف انرژي در کشور بود اما فراموش نکنيم که با توجه به مصرف بسيار بالاي حامل‌هاي انرژي در کشور، حتي در خوش بينانه‌ترين حالت(10 الي 15 درصد)، ميزان صرفه‌جويي مردم قابل توجه نخواهد بود چرا که در حال حاضر مصرف انرژي در کشورمان به شدت بالاتر از ميانگين جهاني است و اين آثار بسيار نامطلوب و مخربي بر اقتصاد ‏کشور دارد به طوري که مصرف انرژي در ايران، 5/3 برابر کشور چين با جمعيتي بالغ بر 3/1 ميليارد نفر مي‌باشد !

بر اساس آمارهاي منتشر شده، سهم يارانه‌هاي مستقيم و حامل‌هاي انرژي از توليد ناخالص ملي‌ (GDP) در سال 1380، 6/7 درصد بوده که در سال 1385 ، 9/25 درصد رسيده و بدون ترديد با وضعيت کنوني هر سال رو به افزايش است. به زبان گوياتر ميزان مصرف، يارانه و قيمت حامل‌هاي انرژي در ماه که در سال 1380، 2/15 ميليارد دلار بوده در سال 1386 ، به 8/78 ميليارد دلار رسيده است که رقمي فوق‌العاده بالا و غير قابل تصور براي اقتصاد ايران است. بدون شک با اين 87 ميليارد دلار مي‌توان بسياري از پروژه‌هاي عمراني را به ثمر رساند و آن را هزينه آموزش، بهداشت، رسيدگي به مناطق محروم و غيره نمود .

از سوي ديگر روند شدت مصرف انرژي در ايران نسبت به بسياري از کشورهاي جهان قابل مقايسه نبوده و بنا به اظهارات وزير محترم نفت، با اين شدت مصرف در آينده‌اي نه چنان دور نه تنها ديگر انرژي براي صادرات نخواهيم داشت بلکه به وارد کننده‌ي انرژي تبديل خواهيم شد که اين امر تهديدي جدي براي نظام و انقلاب محسوب مي‌شود .

همچنين، انرژي ارزان بهره‌وري را پايين آورده و استفاده از تکنولوژي‌هاي قديمي و ناکارآمد را ترويج مي‌کند و اين حکايتي غم‌انگيز از دورنماي اقتصاد و صنايع و کشاورزي ايران در سال‌هاي آينده دارد !

در چنين شرايطي اصلاح قيمت حامل‌هاي انرژي بهترين شيوه براي اصلاح الگوي مصرف و مقابله با اسراف و هدر رفتن منابع ملي مي‌باشد و ارتقاي بهره‌وري و رقابت‌پذيري در اقتصاد و گسترش زيرساخت‌هاي اقتصادي و صنعتي را به دنبال خواهد داشت از همين روي، رهبر معظم انقلاب در سخنراني مهم خود در بارگاه رضوي، با درايت و هوشمندي، «مسئله‏ى هدفمند کردن يارانه‏ها» را «ناشى از تجربه‏ى بلندمدت نخبگان کشور» دانستند و «رسيدن به اين حقيقت و تصميم و عزم راسخ بر اجراى آن» را «ناشى از تجربه‏ى طولانى‏مدتي که در طول اين سالها متراکم شده است و به مرحله‏ى عمل درآمده است» بيان نمودند .

يکي از چهار هدف اصلي لايحه هدفمند کردن يارانه‏ها، «مديريت صحيح مصرف انرژي و منابع آن در کشور» اعلام شده است و در اين لايحه، دولت پيشنهاد کرده نرخ حامل‏هاي انرژي شامل بنزين، نفت سفيد، نفت گاز، آب، برق، گاز و... طي يک دوره حداکثر سه ساله، به نرخ‏هاي منطقه‏اي، بين‏المللي و صادراتي نزديک شود و براي جبران اثرات تورمي اجراي اين لايحه نيز، بخشي از يارانه آن بر اساس اولويت به دهک‌هاي پايين جامعه بازپرداخت شود که بدين ترتيب مي توان اذعان نمود که لايحه "هدفمند کردن يارانه ها" پيش نياز اصلاح الگوي مصرف بوده و کم توجهي مجلس شوراي اسلامي به اين لايحه مي تواند به مانعي جدي در مسير اصلاح الگوي مصرف تبديل شود .

بديهي است تورم ناشي از اجراي اصلاح قيمت حامل‌هاي انرژي قابل با گذشت زمان و با اقدامات حمايتي دولت قابل تعديل است لکن تورم ناشي از انتشار اسکناس جديد و بدون پشتوانه (به دليل حذف بند هدفمند کردن يارانه‌ها از بودجه 88) تأثير عميق‌تري داشته و فشار بسياري به دهک هاي پايين جامعه وارد مي‌آورد .

همچنين کاهش مصرف سوخت‌هاي فسيلي موجب صيانت از منابع نفتي کشور خواهد شد و نسل‌هاي آينده ذخاير بيشتري از اين موهبت الهي را در اختيار خواهند داشت و از سوي ديگر، يکسان شدن قيمت بنزين و گازوئيل با کشورهاي منطقه، در جلوگيري از قاچاق اين ثروت ملي نقش بسياري مهمي ايفا خواهد کرد .

در مورد آب و برق مورد استفاده در صنايع و بخش کشاورزي نيز، مجلس شوراي اسلامي مي‌تواند با وضع قوانين مدون و با درنظر گرفتن اعتبارات لازم، دولت را در اصلاح شبکه‌هاي آبرساني و بهبود شيوه‌هاي آبياري و صيانت از ذخاير آب‌هاي سطحي و زير زميني کشور ياري کند و نوسازي شبکه‌ي انتقال برق و جلوگيري از اتلاف انرژي الکتريکي در مسير بين نيروگاه‌ها تا محل مصرف را در اولويت کاري وزارت نيرو قرار دهد. همچنين وکلاي ملت مي‌توانند استفاده از لامپ‌هاي کم مصرف و شيرهاي هوشمند را در نهادهاي حکومتي به تکليفي قانوني مبدل سازند و با برنامه‌ريزي و نظارت دقيق، تمرکز دولت را بر افزايش راندمان انرژي مصرفي و ارتقاي بهره‌وري و بهبود فناوري توليد در صنايع کشور خصوصا صنايع خودروسازي معطوف نمايند .

در بحث مسکن به عنوان يک مصرف کننده مهم انرژي نيز، قوه‌ي مقننه مي‌تواند با وضع قوانين لازم، شهرداري‌ها و سازمان نظام مهندسي کشور و مردم را مکلف به رعايت اصول مطروحه در مبحث 19 نمايد تا با استفاده از مصالح مناسب و استاندارد و دستگاه‌ها و سيستم‌هاي مناسب گرمايشي و سرمايشي، ميزان مصرف انرژي در ساختمان‌ها و منازل مسکوني را به حد معقول آن نزديک شود .

همه‌ي آنچه گفته شد تنها با هماهنگي و همدلي مسوولان در سه قوه و مردم ميسر خواهد بود و در نهايت منجر به تسريع در روند توسعه‌ي اقتصادي کشور و «حرکت پر شتاب و بزرگ به سمت تحقق پيشرفت و عدالت» و نيل به اهداف سند چشم‌انداز خواهد شد.

به قلم مهندس محمد مهدي پوينده  

منبع پایگاه خبری تحلیلی قلم پرس

آموزه های وحیانی قرآن به عنوان راهنمای زندگی بشر، در بردارنده بهترین، آسان ترین ، ساده ترین و کامل ترین شیوه زندگی است. از این روست که دین اسلام به عنوان اکمال و اتمام اخلاق بشر معرفی شده است؛ زیرا در مواردی که انسان نسبت به اموری غافل و یا بیرون از دسترسی عقل بشری است راهنمایی هایی را ارایه کرده است که وی را به کمال مطلق می رساند. بخش بزرگی از زندگی بشر بر اساس تصرف در چیزها و مصرف کردن آن شکل گرفته است. تصرفات بشر ، مجموعه ای بزرگ را در بر می گیرد که بخشی از آن شامل مصرف کردن است. هر تصرفی که بشر انجام می دهد ، در راستای تغییر و دگرگون سازی چیزی برای استفاده بهتر و آسان تر و کامل تر از آن چیز است. از این رو، تصرفات بشری ، در کلیت امر، تصرفاتی کمالی بخش می باشد. به این معنا که هر تصرفی از سوی انسان به خود وی و یا چیزی که در آن تصرف می شود، کمالی می بخشد .

با این همه برخی از تصرفات بشر در چیزها، به گونه ای است که آثار و پیامدهای زیانباری بر انسان و یا اشیا به جا می گذارد. خداوند برای این که تصرفات انسانی هماره در مسیر کمالی و در راستای خلافت الهی وی باشد، راهنمایی هایی را در قالب امر و نهی بیان کرده است. این مجموعه از آموزه های دستوری قرآن ، نیز مانند سنت ها و قوانین تکوینی الهی ، تنها در راستای بهره وری و بهینه سازی مصرف و تصرفات بشری و جلوگیری از آسیب های احتمالی می باشد .

اسلام و قرآن همان گونه که به بیان الگوی صحیح و درست مصرف و تصرفات بشری توجه داشته و آن را در قالب فرمان ها و اوامر تشریح کرده است، برخی از روش ها و شیوه هایی که آسیب زا و بحران آفرین است به عنوان شیوه ها و روش های ضد مصرف و صرفه جویی معرفی نموده است. به این معنا که اگر اسلام از انسان ها می خواهد که اعتدال و میانه روی را به عنوان یکی از مبانی اساسی الگوی مصرف در پیش گیرند، از ایشان می خواهد که از برخی از شیوه های مصرف و تصرف خودداری کنند.

نویسنده در این نوشتار کوتاه بر آن است تا با نگاهی به آموزه های قرآنی الگوی ضد مصرف از نظر قرآن را تبیین و آثار و پیامدهای زیانبار آن را تشریح کند. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم .

الگوهای ضد هنجاری در مصرف

بی گمان ارایه الگوهای هنجاری به معنای ارایه راهکارهایی است که انسان را در مسیر کمالی قرار می دهد تا از هر چیزی به مقدار توان و ظرفیت خویش به اندازه نیاز بهره گرفته و آن را مورد استفاده قرار دهد. هنگامی که در آموزه های عقلانی و عقلایی و یا شرعی از اموری پرهیز داده می شود و افعال اختیاری انسان در آن تحلیل می شود و از وی خواسته می شود که افعال خاصی را در پیش گیرد ، در حقیقت از وی خواسته می شود تا کمالاتی را به دست آورد و نواقص و کاستی هایی را از خود دور سازد. اصولا تاکید بر هنجارها واخلاق در علوم مختلف از آن روست که انسان به کمال فردی و جمعی لایق و شایسته خویش دست یابد .

بسیاری از چیزهایی که عقل و عقلا و شریعت آن را به عنوان امور خوب و پسندیده معرفی می کند و خواستار تحقق صفاتی خاص در انسان از طریق تکرار می شود، در حقیقت همان امور اخلاقی و هنجاری است .

یکی از زیر مجموعه های اخلاق ، اخلاق کاربردی است که در حقیقت خود زیر مجموعه اخلاق هنجاری است. با این تفاوت که اخلاق کاربردی ناظر به حوزه خاصی از زندگی فردی و اجتماعی بشر است. از جمله اخلاق کاربردی می توان به اخلاق زیستی و یا اخلاق سیاسی و اخلاق جنسی اشاره کرد .

اخلاق کاربردی و یا کاربستی بیانگر اصول و ارزش ها و آرمان های اخلاقی است که شخص می بایست در محیط اجتماعی آن را رعایت کند. در اخلاق کاربردی به انسان آموخته می شود که چگونه می بایست زیست کند. از این رو می توان آن را ا خلاق زیستن دانست. در این شیوه به انسان این معنا آموخته می شود که چه چیزی ارزشی است و چگونه می توان بهره مندی از خوبی ها را تجربه کرد و زشتی ها گریخت. بنابراین افزون بر تحلیل و بررسی ریشه ای و بنیادین فضایل و راذیل اخلاقی ، راه تشخیص تکالیف اخلاقی و شیوه های تحقق آن ها در قلمروهای خاصی از زندگی تبیین می شود .

اخلاق مصرف نیز یکی از بخش های مهم زندگی بشر است که آموزه های اخلاق کاربردی ناظر به آن است. هر چند که این بخش خود زیر مجموعه بخش کلی تر و عمومی تری به نام اخلاق معیشت است ولی از آن جایی که شیوه درست مصرف تاثیر شگفت و شگرفی در کلیت زندگی بشر به جا می گذارد ، توجه خاصی به این بخش مبذول می شود .

قرآن به مساله مصرف به عنوان یکی از مهم ترین کلیدهای دست یابی به اخلاق کامل زیستی در کنار اخلاق معیشت توجه داشته است. ازاین رو الگوهای درست و نادرست در این حوزه را به شکل آموزه های اخلاقی و یا حقوقی و بلکه فقهی بیان کرده است تا مومنان بلکه انسان ها از آن بهره مند شده و در مسیر کمالی خویش از آن سود جویند .

بخش عمده ای از مباحثی که قرآن در این حوزه بدان پرداخته است ، مربوط و یا مرتبط به حوزه الگوهای ضد کمالی مصرف است. به این معنا که قرآن خواسته با معرفی روش های نادرست مصرف که آدمی را از کمال دور می سازد ، الگوهای درست مصرف را تبیین نماید. در ادامه این بحث ، برخی از این روش ها و شیوه های نابهنجار در مصرف مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد .

اتراف و رفاه زدگی

اتراف از واژه عربی ترف به معنای تنعم و برخورداری از مال و نعمت گرفته شده ا ست. مترف که باب افعال آن می باشد به معنای کسی است که در مال و نعمت خویش فساد پدید آورد و با طغیان گری و مصرف نادرست آن ، حق نعمت را ادا نکرده و شکر گزار آن نباشد. در کاربردهای عربی مترف به کسی گفته می شود که از نعمت بسیار برخوردار بوده و متنعم به آن باشد و در تصرفات خویش هیچ گونه منعی را نپذیرد و زیر بار هیچ حد و مرزی نرود. از این روست که گاه به انسان جبار ، مترف گفته می شود.( المنجد )

بنابراین می توان گفت ، اتراف نوعی تصرف و مصرف کردن نابهنجار و ضد اخلاقی در نعمت های الهی است. در حقیقت اتراف ناظر به رفتارهای شخص نسبت به سرمایه ها و نعمت هایی الهی است که در اختیار وی می باشد. از آن جایی که متنعم و مترف از نعمت های الهی به درستی بهره نمی گیرد و رفتار ضد اخلاقی و ناسپاس گونه ای را در پیش گرفته است، انسانی ضد اخلاقی تلقی و معرفی می شود .

ثروت و مکنت زیاد و امکان هرگونه تصرف بی حد و مرزی چنین انسان هایی را به انسان های متکبر در باطن و مستکبر نسبت به دیگران تبدیل می کند.(هود آیه 10 و نیز اسراء آیه 83 و کهف آیه 32 و 34) احساس از مصونیت از عذاب الهی (سبا آیات 34 و 35) و روحیه تجاوزگری (شورا آیه 27 و قصص آیه 76) ، اعراض از حق و حقانیت ( سبا آیات 15 و 16) تفاخر (هود آیه 10)،شادمانی غرور آمیز (انعام آیه 44) از اخلاق چنین افرادی است .

خداوند توضیح می دهد که چنین اخلاق زشت و نابهنجاری در مترفان موجب می شود که ایشان رفتارهای ضد اخلاقی و ضد هنجاری خویش را نیک و زیبا بانگارند و در چشم دیگران زشت را زیبا جلوه دهند.(یونس آیه 12) این گونه است که تباهی و رفتارهای ضد اخلاقی و هنجاری را در جامعه گسترش داده و دامن می زننند .

رفاه زدگی و اتراف در انسان ها موجب می شود تا نه تنها خود اهل فساد و تباهی باشند بلکه دیگران را به فساد بکشانند و در زمین افساد و تباهی کنند. (قصص آیات 76 تا 83) این گونه است که شیوه نادرست مصرف و تصرفات ایشان در اموال ، هر گونه پیشرفت و سازندگی را منع می کند و زمینه تباهی و فساد جامعه را فراهم می آورد. از این روست که خداوند ، این الگوی مصرف را نابهنجار و ضد اخلاقی و کمالی ارزیابی کرده و به شدت از آن منع می کند؛ زیرا از نظر خداوند ، این گونه تصرفات موجبات فروپاشی جامعه و عذاب الهی می شود.(انعام آیه 44 و هود آیه 116 و فرقان آیه 18 و آیات دیگر )

تبذیر و ریخت و پاش

از دیگر الگوهای نادرست مصرف که در آیات قرآنی بدان پرداخته شده است، روش تبذیر است. تبذیر که از ریشه بذر گرفته شده است به معنا ریخت و پاش است. به این معنا که اموال به گونه ای تصرف نماید که پخش شود بی آن که به شکل درست و مناسبی مصرف شود .

خداوند در آیات 26 و 27 سوره اسراء به صراحت این شیوه مصرف کردن را نقد کرده و آن را ضد اخلاقی می شمارد و مردمان را از آن رفتار نابهنجار پرهیز می دهد: وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا؛ و حق خويشاوند و درويش بينوا و در راه‏مانده را بده و مال خود را بيهوده و به گزاف مريز و مپاش- تباه مكن- همانا ريخت و پاش كنندگان- كسانى كه مال را به گزاف تباه مى‏كنند- برادران شيطانهايند و شيطان خداوند خويش را ناسپاس است .

در این آیات سخن از این است که در هر مالی حقی برای خویشان و مساکین و در راه ماندگان است. اما نمی بایست در این مساله چنان شیوه ای را در پیش گرفت که مصداق ریخت و پاش باشد. به سخن دیگر، می بایست حتی در انفاق و کارهای خیر رعایت اعتدال و تعادل را کرد؛ چه برسد که در کارهای دیگر باشد .

یکی از اصحاب امام صادق(ع) می گوید: من در خدمت حضرت بودم که نیازمندی رسید و کمک خواست. حضرت او را مورد لطف و عطای خویش قرار داد .

بعد از او، سائل دیگری رسید، به او هم کمک فرمود. پس از او، فرد دیگری به حضور حضرت رسید. به او نیز مساعدت فرمود؛ سپس شخص چهارمی برای درخواست کمک آمد که حضرت به او فرمود: خدا روزی تو را وسیع گرداند .

بعد فرمود: اگر شخصی سی یا چهل هزار درهم داشته باشد و چیزی از آن را برای خود باقی نگذارد، و همه آن را در راه خیر به مصرف برساند و تهیدست بماند، از آن سه کسی خواهد بود که دعایشان مستجاب نمی گردد .

من به حضرت عرض کردم آنان چه کسانی هستند؟  

فرمود: یکی از آنان شخصی است که ثروتی داشته باشد و همه آن را در راه درستی انفاق کند و بعد بگوید پروردگارا: به من روزی عنایت فرما که در جواب او گفته می شود: آیا برای تو، راهی به طلب روزی قرار ندادم؟ (وسایل الشیعه، ج 6، ص 293 )

بنابراین هر گونه ریخت و پاشی به معنای کفران نعمت و ناسپاسی و مصداقی از مصرف بی رویه و ناهنجاری است که معیشت فردی و جمعی بشر را مختل می سازد .

در جامعه کنونی مصادیق بسیاری را می توان برای تبذیر و ریخت و پاش شناسایی و معرفی کرد. این مساله اختصاص به بخش خصوصی و افراد مترف ندارد بلکه در بسیاری از عروسی ها و مهمانی های دولتمردان و همایش های دولتی ، به وفور می توان مصادیق آن را یافت و معرفی کرد .

پارچه نویسی ها بسیار برای بازگشت از زیارت و یا برای مراسم تدفین و مانند آن یکی از مصادیق تبذیر است. پس از هر مهمانی و مجلسی رسمی از جشن تولد گرفته تا ولیمه نوزاد و حج و عروسی ، می توان غذاهای تبذیری را دید که در ظروف اشغال و پلاستیک ها گذاشته شده است و این در حالی است که بسیاری از مردم به شکم های خویش سنگ بسته و با سیلی چهره و رخسارشان را سرخ نگه می دارند .

اسراف و خروج از اعتدال

از دیگر رفتارهای ضد مصرفی می توان به مساله اسراف اشاره کرد. اسراف كه به معناي زياده روي و تجاوز از حد و مرزهاي قانوني و طبيعي در هر كاري است نه تنها از نظر قرآن امري ناپسند است و در حوزه منكرات دسته بندي مي شود بلكه يكي از عوامل اصلي دوري از رحمت خداوند محسوب مي شود .

خداوند در آيه 141 سوره انعام و 31 سوره اعراف به صراحت بيان مي دارد كه خدا مسرفان در حوزه اقتصادي و مصرف را دوست نمي دارد .

براي كساني كه مي خواهند محبوب خداوند باشند اين مساله بسيار مهم است از اين رو از هر كاري كه آنان را از حوزه محبوبان خداوندي بيرون برد و يا در جرگه دشمنان خدا قرار دهد، پرهيز مي كنند و مي كوشند تا به هر شكلي شده با شناخت عوامل و علل دوري و يا دشمني، از آن پرهيز كنند. به نظر مي رسد كه حتي براي كساني كه طالب دنيا و متاع دنيوي هستند نيز مي بايست دوري از اسراف در دستور زندگي قرار گيرد؛ زيرا چنان كه از آيات قرآني به دست مي آيد اسراف نه تنها عامل مهم در دوري از محبت خداوند مي شود بلكه موجب مي شود خود و يا جامعه دچار نابودي گردد. (يس آيات 13 و 19 )

با توجه به اين كه بحران غذايي در جهان و پيامدهاي زيانبار آن دست كم يك ميليارد انسان را تهديد به مرگ و گرسنگي مي كند، بازخواني مساله اسراف و آثار و پيامدهاي آن در حوزه مادي و معنوي و دنيوي و اخروي از نگاه قرآن مهم و اساسي است. هدف از اين بازخواني بيان نگرش قرآن نسبت به مساله زياده روي و اسراف در حوزه اقتصادي و مصرف است تا با شناسايي آثار و پيامدهاي آن در شيوه مصرف و بهره مندي خود از مواهب خداوندي تجديدنظر و بازنگري نماييم و راه را براي بهينه سازي مصرف هموار سازيم .

در این باره سخن بسیار است و خوانندگان را به مقاله های " اسراف و انواع آن " و " اسراف ، واقعيت تلخ جامعه" به قلم همین نویسنده ارجاع می دهم .

به هر حال این ها نمونه های از الگوها و روش های ضد مصرف و ضد هنجاری در حوزه مصرف است که در آیات قرآنی بدان اشاره شده است. بازخوانی مجدد آن می تواند ما برای دست یابی به الگوی صحیح و درست مصرف یاری رساند و زمینه برای اصلاح الگوی مصرف در جامعه را فراهم آورد .

منبع     www.   somamus.com

«توليد» و «مصرف» دو مقوله مهم در علم اقتصاد هستند که بين آنها يک ارتباط استراتژيک تعريف مي شود. اساساً مصرف بويژه در مورد کالا و خدمات، از يک نياز واقعي سرچشمه مي گيرد.

نگاهي به جريانهاي توليد جهاني نشان مي دهد حيات و ممات کشورهاي پيشرفته صنعتي در دنيا به موضوعي به نام توليد انبوه و استمرار آن وابسته است و هر نوع وقفه اي در اين روند که مي تواند ناشي از رکود يا کاهش تقاضا باشد، چالشهاي سياسي براي کشورهاي صنعتي ايجاد کرده و در صورت فراگير بودن نظامهاي سلطه اقتصاد جهاني را دچار اختلال و زوال مي نمايد.
تجربه چند دهه گذشته نشان داده است استمرار توليد به استمرار تقاضا براي کالا يا خدمات وابسته است و براي استمرار تقاضا به جاي آنکه تقاضا منطقاً براي پاسخ به نيازهاي اساسي باشد از طريق القاي نياز و تحميل تقاضا، اين جريان استمرار مي يابد.
يکي از ابزارهاي قبلي دنياي سلطه اقتصادي، استفاده گسترده و معنادار از جريان تبليغات است که از طريق ابزارهاي گسترده تبليغي خود و حتي رسانه ملي کشورهاي در حال توسعه و کم توسعه يافته، براي القاي نياز، تحميل مصرف و در حقيقت القاي تقاضاهاي کاذب صورت مي پذيرد.
يا اينکه با وجود افزايش توان فني و دانش توليد کنندگان، عمر کالاهايي مانند خودرو به طور عمدي کاهش يافته، به طوري که مقايسه کالاهاي توليدي با دوام نيم قرن اخير مثلاً خودرو، مبين آن است که به شدت از عمر مفيد اين کالاها به عمد کاسته شده و يا آنها به جاي وضعيت قبلي «تعمير» قطعات، در وضعيت «تعويض» قطعات قرار گرفته اند.
ابزار و استراتژي ديگر آنها «دمده» جلوه دادن کالاها و خدمات است. اين دمده کردن در مورد کالاهاي ضروري مانند پوشاک نيز يک جريان شناخته شده است. کانالهايي تحت عنوان فشن يا مد بطور شيطنت آميز نسبت به دمده کردن پوشاک فعاليت مي کنند.
مبادي ورود گسترده کالا در پوشش عنوانهايي مانند مناطق آزاد (که در واقع بايد مراکز پردازش و عمليات صادرات باشند) جريان گسترده ورود کالا را بر عهده دارند. در همين راستا شاهد گسترش بي رويه و البته حساب شده و هوشمند تغييرات کالبدي در شهرها و برنامه ريزي شهري با عنوان گسترش بي رويه پاساژ، بوتيک و مراکز خريد هستيم.
نتيجه ظهور اين بازارهاي جديد، فشار و حمله به شهروندان در نقاط مختلف کشور است. بنابراين، بدون توجه به چرخه هاي سازمان يافته ورود کالا، پرداختن به مقوله «اصلاح الگوي مصرف» از اين جنبه اقدامي ناقص خواهد بود.
جنبه مهم ديگر اصلاح الگوي مصرف، موضوع توجه به منابع استراتژيک و ضروري کشور است که عموماً مصرف آن توسط دولتمردان و نظام قانونگذاري کشور صورت مي گيرد. از جمله آن، مصرف منابع ارزي و بودجه کشور است که خود را در قالب تخصيص منابع نشان مي دهد.
دولت داراي بزرگترين خانواده مصرفي کشور است، لذا اگر در مورد عملکرد آن ميزان و معيار مشخصي وجود نداشته باشد، داستاني که در سالهاي اخير با برداشتهاي بي رويه ارزي به وجود آمد، حادث مي شود. در حقيقت، درست مصرف کردن منابع کمياب و حياتي کشور مي تواند اولين اقدام اصلاحي باشد.
اکنون واردات بي رويه، سطح و نوع رفتار مصرفي مردم و دولت را تغيير و افزايش داده است، در حالي که با توجه به کاهش قيمت نفت، ادامه روند سابق واردات ممکن نيست، لذا بايد تأکيد کرد اصلاح الگوي مصرف زماني ميسر مي شود که در رفتارهاي مصرفي ناشي از سياستهاي کلان ملي، تجديدنظر شود.
آنچه مسلم است، اصول برجسته قانون اساسي، جهت گيريهاي حضرت امام و مقام معظم رهبري بويژه آموزه هاي ديني و نظام اسلامي و همچنين غناي فرهنگي حاکم بر جامعه ايراني، مي تواند تأثير بسزايي در اصلاح الگوي مصرف داشته باشد، خاصه آنکه رهبر معظم انقلاب نيز با نامگذاري سال جاري بر حساسيت موضوع تأکيد کرده اند.
لذا بايد دور افتادگي از باورهاي فرهنگي و ديني در خصوص چگونگي توليد و مصرف کالاها و خدمات جبران شود که اين امر امکان پذير نيست، مگر با سياستگذاري و رها کردن مردم از انحراف تبليغاتي موجود در جامعه که اتفاقاً مقام معظم رهبري نيز به يکي از مصداقهاي آن به طور آشکار اشاره کردند.
از طرف ديگر، اصلاح الگوي مصرف ضمن آنکه مستلزم درک صحيح از واژه هاي «اصلاح»، «الگو» و متعاقباً خود «مصرف» مي باشد، تقسيم بندي منطقي آن بر اساس اقدامهاي کوتاه مدت و آني، ميان مدت و بلندمدت، مفهوم برنامه ريزي اصلاح الگوي مصرف را در بر خواهد گرفت. به عنوان مثال، در مورد تغيير فرهنگ مصرفي که اقدامي زمان بر است، تأکيد بر بازبيني نظام تعليم و تربيت، اقدامي اساسي است چون شاکله رفتار مصرفي همان گونه که تجربه جهاني براي کشورها و جوامع موفق نشان مي دهد، متأثر از نحوه تعليم و تربيت و اصول پايه اي در فرهنگ اصيل ملي کشورهاست که در نظام جمهوري اسلامي به دليل تأثير از آموزه ها و دستورهاي ديني، غناي بيشتري دارد تجربه موفق ژاپن پس از جنگ جهاني دوم نقش تعيين کننده نظام تعليم و تربيت را که در آن فرهنگ قناعت، سختکوشي، انضباط و تعاون و همکاريهاي جمعي در دوران کودکي به افراد آموخته شده است، نشان مي دهد. سياستها و قوانين هوشمند و عالمانه، از ژاپن شکست خورده ظرف کمتر از سه دهه ژاپني قدرتمند و با صلابت را در عرصه توليد نشان داده و تنها مصرف آنها زماني افزايش يافت که ميزان توليد ملي به چند برابر آن بالغ شد، در حالي که بر عکس در ايران تناسبي منطقي بين ميزان مصرف و ميزاني که آحاد مختلف مردم توليد مي کنند وجود ندارد و افراد بخصوص در شهرهاي بزرگ مصرفي هستند و اين شکاف با درآمدهاي نفتي پر مي شود.
متأسفانه در سال گذشته با وجود تلاش براي اعتلاي ملي رکورد واردات بعد از انقلاب شکسته شد و رقم آن به بالاي 70 ميليارد دلار بالغ گرديد که متأسفانه بخش قابل توجه آن مربوط به کالاهاي مصرفي بوده است. البته اين رقم بدون محاسبه 10 ميليارد دلار کالاهايي است که به صورت قاچاق وارد کشور شده اند.
از اين رو، تجديدنظر در رفتار دولتمردان و مسؤولان و بازنگري در نحوه استفاده از منابع استراتژيک ضرورتي اجتناب ناپذير است که در جذب مردم براي بازنگري در رفتارهاي خرد و کلان آنها تأثير حداکثري دارد. بنابراين، صرف موعظه و پند و نصيحت توسط دولتمردان نمي تواند چاره ساز اصلي اين امر حياتي و استراتژيک باشد.
واقعيت آن است که بدون بازنگري در شيوه ها و روشهاي مصرف کالاي استراتژيک و منابع پولي داخل، با توجه به افت معنادار قيمت نفت و همچنين رکود حاکم بر بخشهايي از اقتصاد مانند بخش مسکن، سال سخت اقتصادي را پيش رو خواهيم داشت که بدون درک صحيح از «اصلاح الگوي مصرف» اصلاح شرايط امکان پذير نخواهد بود .

دکتر محمد خوش چهره
منبع روزنامه قدس

 در آمدی بر اصلاح الگوی مصرف در فرهنگ دینی  

در دین مبین اسلام داشتن برنامه صحیح اقتصادی در امور زندگی از نشانه‌های انسان‌های پرهیزكار و با ایمان است .

امام باقر(ع) می‌فرماید: «الكمال كل الكمال، التفقه فی‌الدین و الصبر علی النائبه و تقدیر المعیشه؛ رسیدن به درجات عالی كمال انسانی در سایه سه چیز امكان‌پذیر است، فهم دین و شناخت آن، داشتن عزمی بلند و همتی استوار در برابر مصائب و مشكلات و سنجش و اندازه نگه داشتن در امور مربوط به معیشت و زندگی اقتصادی»  

یكی از پایه‌های زمینه‌ساز حركت تكاملی برنامه‌ریزی اقتصادی و به روایت دیگر «من علامات المومن ... حسن التقدیر فی معیشه؛ تدبیر خوب زندگانی و برنامه‌ریزی درست اقتصادی از نشانه‌های انسان‌های با ایمان است»  

اقتصاد صحیح و پویا، امكانات وسیعی برای رشد سایر استعدادهای انسانی فراهم می‌سازد و نداشتن نظام اقتصادی درست و عدم كارآیی آن، باعث اختلال در امكانات رشد و شكوفایی دیگر بخش‌های زندگی انسان می‌شود و آن‌طور كه شایسته و لازم است به آرزو‌ها و آرمان‌های مطلوب نخواهیم رسید .

در جهان پیشرفته امروز، وجود قوانین و تصمیم‌های صحیح اقتصادی، می‌تواند سرنوشت و آینده یك جامعه را تحت تأثیر قرار دهد تا جایی كه گسترش تكامل معنوی یك جامعه و فراهم نمودن زمینه‌های اندیشه توحیدی و دفاع از كیان جامعه اسلامی و مبارزه با مفاسد اخلاقی و تأمین بهداشت همگانی منوط به اقتصاد سالم است .

از سوی دیگر سردم داران نظام‌های شرقی و غربی، زندگی و حیات اقتصادی را هدف قرار داده‌اند و تمام تلاش خود را صرف ایجاد اقتصاد برتر می‌كنند، زیرا رمز سعادت، موفقیت دولت و نظام سیاسی و اقتصادی خود را در رسیدن به اهداف اقتصادی خلاصه می‌كنند و موفقیت یا شكست خود را در حل مسایل و مشكلات اقتصادی رمز اساسی پایداری حكومت می‌دانند .

از مهم‌ترین مسائل جامعه اسلامی و از پایه‌های رشد و تعالی آن، داشتن برنامه درست در امور معیشتی و اقتصادی است كه برای اجرا و تحقق آن نیازمند عزم الهی محكم در برابر مشكلات و برنامه‌ریزی مدون و همكاری مردم و مسئولان از یك سو و هماهنگی سرمایه‌های فرهنگی و مذهبی و ملی یعنی حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها از سوی دیگر؛ بالا بردن سطح فرهنگی جامعه در زمینه‌های اقتصادی، مبارزه با فرهنگ مصارف‌گرایی در میان مردم، حذف یارانه‌ها از كالاهای خارجی، حمایت از تولیدكنندگان داخلی، مبارزه با قاچاق كالا و سرمایه، توجه به فرهنگ دینی و ملی، ایجاد بازارهای رقابتی سالم در درون جامعه، ترویج فرهنگ ساده‌زیستی و قناعت در قشرهای مختلف جامعه، مبارزه با مدگرایی و تجمل‌پرستی، استفاده از نیروهای خلاق و ژرف‌اندیش جامعه است .

الگوهای مصرف  

همچنین از دیگر مسائل از بین بردن فاصله‌های طبقاتی در سطح كل، تدوین طرح جامع دراز مدت اقتصادی و هماهنگی آن با برنامه‌های كوتاه مدت، استفاده از اندیشه‌های ناب اسلامی در تدوین برنامه‌های اقتصادی یا استناد به آیات و روایات، استنباط احكام فقهی در بعد اقتصادی و تفسیر صحیح آن با به كارگیری نیروهای آگاه و اندیشمند، تحقق اصل عدالت اجتماعی، كنترل و هدایت شیوه‌های مصرف در جامعه، محدودیت در واردات كالاها و اشیاء غیرضروری، اجرای اصول قانون اساسی در زمینه اقتصادی، توجه به كرامت انسانی بر اساس اصل خلیفه الهی و محور آفرینش و امانت داری الهی و ... است كه می‌تواند راه كارهایی در جهت پویایی و شكوفایی اقتصادی جامعه اسلامی باشد .

اقتصاد بر سه پایه اساسی تولید، توزیع و مصرف استوار است، ولی در حقیقت هدف نهایی تولید و توزیع، ایجاد زمینه‌های مناسب برای تأمین مصرف است و هدف نهایی همه تلاش‌ها و كوشش‌های اقتصادی افراد، مصرف است. در مصرف، اشباع تمایلات و ارضای نیازهای جسمی و روانی انسان است .

هدایت و كنترل مصرف  

هدایت و كنترل مصرف از راه‌های زير امكان‌پذير است. 1- ایجاد انگیزه‌های مثبت كه انسان را به سوی شیوه‌های صحیح آن هدایت كند 2- ایجاد انگیزه‌های منفی و حذف بسیاری از مصارف غیرضروری 3 – محدودیت قوانین مصرف و جلوگیری از مصرف‌های غیرضروری مانند مصرف مواد مخدر و مشروبات الكلی 4 – تدوین قوانین و الگوهای صحیح مصرف مانند استفاده از شبكه آبرسانی بهداشتی همگانی یا بهره‌برداری درست از سرمایه‌های ملی چون نفت و گاز 5 – جلوگیری از تولید كالاهای غیرضروری و تجمل گرایانه 6 – هماهنگی سطح مصرف افراد جامعه با سرمایه‌های ملی 7 – حاكمیت نظام ارزشی مصرف بر اساس احكام دینی و دستورات اسلامی .

اسلام برای ایجاد انگیزه‌های مثبت و زدودن انگیزه‌های منفی، اهرم‌های هدایت و ارشاد فراوانی دارد كه با وضع قوانین جامع دینی و اجرای آن می‌توان از مواردی كه به صلاح جامعه نیست و مفاسد فراوانی را به همراه دارد جلوگیری نمود كه می‌توان آن‌ها را بدین گونه دسته‌بندی كرد .

الف: مصارف لازم و ضروری :  

مقدار مصرفی كه برای ادامه زندگی انسانی و حفظ وجود از امراض و بیماری‌ها و ناراحتی‌های جسمی و روانی لازم و ضروری است و برای افراد واجب است كه وظیفه دولت اسلامی، اجرای آن است .

خداوند در قرآن می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا ، لاتحرموا طیبات ما اَحَلّ الله لكم و لاتعتدوا، ان الله لایحب المعتدین و كلوا مما رزقكم الله حلالاً طیباً و اتقوا الله الذی انتم به مومنون؛ ای كسانی كه ایمان آوردید چیزهای خوبی كه خداوند بر شما حلال فرموده است بر خود حرام نكنید و از آن چه حلال كرده است نیز تجاوز ننمایید، همانا خداوند تجاوزكاران را دوست نمی‌دارد و از آن چه خداوند به شما روزی داده است، در حالی كه حلال و نیكو است بخورید و تقوای الهی كه به آن اعتقاد دارید، پیشه سازید »

استفاده صحیح از نعمت‌های الهی، در این مورد تشویق قرار می‌گیرد. خداوند كسانی كه از روی جهالت و نادانی، برخی از نعمت‌های الهی را بر خود حرام كرده، مورد سرزنش قرار می‌دهد و می‌فرماید: «قَد خسر الذین قتلوا اولادهم سفها بغیر علم و حرموا ما رزقهم الله افتراء علی الله قدضلوا و كانوا مهتدین؛ به راستی زیان كردند، كسانی كه فرزندان خود را از روی نادانی و بدون علم كشتند و آن چه به آنان به آنان روزی داده شده است، از روی افترا بر خدا بر خویش حرام كردند، به راستی گمراه شدند و آن‌ها هدایت نمی‌یابند.   »

اسلام اجازه نمی‌دهد كه آن چه را خداوند به عنوان نعمت‌های خویش را در اختیار بشر قرار داده، متروك و بدون استفاده بماند و پارسایی، بدین معنی كه انسان از خوردن و پوشیدن و بهره‌مندی از مكانات مادی صرف نظر كند مورد پذیرش اسلام نیست‌ .

هم چنین آن چه مربوط به افراد تحت تكفل انسان است نیز واجب است و انسان باید نیازهای متعارف زندگی همسر و فرزندان و افراد تحت تكفل خود را تأمین نماید. امام رضا(ع) می‌فرماید: «ینبغی للرجال ان یوسع علی عالیه لئلا یتمنوا موته، برای مرد سزاوار است كه بر عائله‌اش توسعه بخشد تا آرزوی مرگ او را نكنند. 5  

ب: مصارف برتر  

استفاده از نعمت‌های الهی با حدود شرایط و ضوابط آن، نبود اسراف و تنذیر و ادای حقوق دیگران از نظر شریعت پسندیده و لازم است خداوند در آیات قرآنی نعمت‌های خویش را بر می‌شمرد و انسان‌ها را به بهره‌مندی از آن تشویق می‌كند. ذیلا نمونه‌ای بیان می‌گردد: «كلوا من رزق ربكم و اشكروا له، بلدة طیبة و رب غفور؛ از روزی پروردگارتان بخورید و برای او شكر كنید، شهر خوب و خدای بخشنده‌ای دارید »

به كارگیری نعمت‌های الهی با عمل در نزد خداوند محبوب و پسندیده است و روحیه انباشتن و احتكار و مخفی نگه داشتن و ظاهر خویش را فقیر و بیچاره جلوه دادن به شدت از دیدگاه دینی مورد نكوهش است. در عین حال اسلام ، استفاده از همه چیزهایی كه از جانب شرع حرام نیست، مجاز می‌شود و نسبت به مصرف بعضی از كالاها مانند استعمال عطر و بوی خویش توجه شده است .

در دین امر انفاق و نیازمندان و پرداخت زكات و خمس و پذیرش هدایای دوستانه نیز تأكید شده كه تاریخ اسلام پر از اطعام‌ها و اكرام‌ها و پذیرایی‌هایی است كه دوستان مومن نسبت به یكدیگر انجام می‌دادند كه همگی ناشی از ارشادهای و راهنمایی‌های رهبران دینی بوده است .

ج: مصارف حرام  

در اسلام مواردی وجود دارد كه ما را از مصرف بعضی چیزها باز می‌دارد و آن را گاه حرام و گاهی مكروه و ناپسند می‌شمرد مانند مصرف چیزهایی كه به صراحت حرام است مانند گوشت خوك و مصرف چیزهایی كه برای انسان زیان‌آور است مانند سموم و مواد مخدر. خداوند متعال می‌فرماید: «و لاتلقوا بایدیكم الی التهكه؛ خود را با دست خویش به هلاك نرسانید »

مصادیق سیاسی و اقتصادی نیز اقتضا می‌كند كه برخی از كالاهایی كه از كشورهای غیراسلامی وارد می‌شود، تحریم گردد. مثلا در صورتی كه روابط سیاسی ـ اقتصادی این نوع كشورها موجب تسلط دشمنان اسلام بر جهان یا زمینه‌های وابستگی اقتصادی یا توهین و تحقیر و تضعیف جامعه اسلامی شود، بر مسلمانان واجب است كه از استقلال و موجودیت سیاسی ـ اقتصادی خود را دفاع كنند كه این دفاع گاه به صورت عدم خرید و مصرف نكردن كالاهای بیگانه یا كالاهایی كه كشورهای اسلامی در اختیار دارند، صورت می‌پذیرد .

در این صورت زمامداران باید مصرف و تجارت این كالا را تحریم كنند. امام خمینی(ره) در این زمینه می‌فرماید: «اگر در روابط بازرگانی دولت‌ها یا تجار مسلمان با برخی از دولت‌ها یا تجار بیگانه، بر بازار مسلمین و زندگی اقتصادی آنان خوفی باشد، ترك این روابط واجب و تجارت حرام است و بر بزرگان مذهب است كه با وجود چنین ترسی، بر حسب اقتضای شرایط، كالا وتجارت آنان را تحریم كنند و بر امت اسلامی لازم است كه از آنان پیروی كنند، همچنان كه بر همه مسلمین واجب است كه در قطع روابط بكوشید. »

اسراف یكی دیگر از مصادیق حرام است، اسراف تجاوز از حد و اگر انسان در به كارگیری اشیاء از حدود شایسته آن خارج شود مصداق «مسرف» خواهد بود. در قرآن كریم و روایات معصومان تأكید فراوان بر پرهیز از اسراف شده است. خداوند تبارك و تعالی می‌فرماید: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا »

منبع www.iqna.ir

رهبر انقلاب اسلامي در پيامي به مناسبت آغاز سال نو، سال جديد را سالي مهم خواندند و با ابراز اميدواري درباره غلبه قدرت ايماني ملت ايران بر همه حوادث و تحولات اين سال، افزودند: با توجه به اهميت "حياتي و اساسيِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور"، سال جديد را در همه زمينه ها و امور، سال اصلاح الگوي مصرف مي دانم. اهميت و سبب اين نامگذاري را زماني در مي يابيم که ميزان مصرف در ايران را با کشور هاي ديگر مطالعه، مقايسه و مورد بررسي قرار دهيم .
بر اساس گزارش، موسسه «مارکت اوراکل» ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين کشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين کالا نخستين کشور در ميان کشورهاي جهان است و بيش از 36 درصد کل مصرف بنزين خاورميانه در سال 2007 در ايران مصرف ‌گرديده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود 11 ليتر در روز است در حالي که متوسط مصرف سوخت در كشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن 5/2، در انگليس 5/3، در فرانسه 9/1، در كانادا 5/6 و در كشور آمريكا 3/7 ليتر در روز است .
هر 10 سال يك بار ميزان مصرف سوخت در ايران 2 برابر مي‌شود اما اين نرخ رشد در مقياس جهاني يك تا 2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يك بار 2 برابر مي‌شود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5 برابر بيشتر سوخت مصرف مي‌كند. هم‌اكنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف مي‌شود. و هر ساله بيش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي‌يابد در حالي که در صورت مصرف استاندارد، ايران مي‌تواند يکي از صادر کنندگان بنزين باشد .
سرانه مصرف نان در ايران به گفته معاون وزير بازرگاني حدود 160 كيلوگرم در سال است كه نسبت به كشورهاي اروپايي نظير فرانسه كه 56 كيلوگرم و در آلمان 70 كيلوگرم در سال است بيش از 2 تا 3 برابر است. و به اذعان رئيس کميسيون برنامه و بودجه مجلس يارانه نان طي پنج سال اخير به طور متوسط سالانه بيش از 30 درصد رشد داشته است و در سال جاري اين رقم بالغ بر 26 هزار ميليارد ريال است و ادامه اين روند طي 10 سال آينده با رشد متوسط 15 درصد بدون در نظر گرفتن افزايش يارانه قيمت نان ، ميزان يارانه پرداختي به 600 هزار ميليارد ريال خواهد رسيد .
براساس گزارش صندوق بين‌المللي پول، ايران دومين کشور جهان از نظر پرداخت يارانه انرژي با رقم 37 ميليارد دلار مي‌باشد .مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه كشوري مانند اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، 2 برابر چين با يك ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت و 4 برابر كشور هند با يك ميليارد و 122 ميليون نفر جمعيت است كه با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژى در ايران با بسيارى از كشورهاى جهان ، شاهد وضعيت ناهنجار بهره بردارى انرژى هستيم .
در بخش ساختمان و مسكن ايران براساس آمار و ارقام منتشره، متوسط مصرف انرژي به ازاي هر مترمربع در ايران 6/2 برابر متوسط مصرف در كشورهاي صنعتي است كه در بعضي از شهرهاي كشورمان، اين رقم به حدود 4 برابر مي رسد .
الگوي مصرف آب آشاميدني بر اساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر در سال، يك متر مكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر اين اساس، در كشور ما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي‌شود! از نظر مصرف برق هم ، ايران نوزدهمين كشور پرمصرف برق در دنياست.ودولت ساليانه يارانه‌ 4 هزار ميليارد توماني براي برق در نظر مي گيرد. دکتر داوودى معاون اول رئيس‌جمهور در همايش ملى نگاه قدسى به آب گفته است که سرانه مصرف آب ايرانى‌ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است .
تبريزي مديرعامل سابق شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي در خصوص ميزان مصرف گاز ايران گفته است: ايران بعد از كشورهاي امريكا و روسيه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد؛ ميزان مصرف گاز طبيعي در ايران از 68 ميليارد متر مكعب در سال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 ميليارد متر مكعب در سال 2008 رسيده و پيش بيني مي شود در سال 2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 ميليارد متر مكعب برسد. و با ادامه اين روند در سال هاي آينده ايران به يك مصرف كننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبديل خواهد شد.اين در حالي است که دولت در سال گذشته 134هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشترکان بخش خانگي تعلق داده است .
سرانه مصرف شکر در ايران 29 کيلو گرم است در حالي که ميانگين مصرف شکر در جهان 22 کيلو گرم مي باشد . و نيز تحقيقات کارشناسان نشان مي دهد ايراني ها 30 درصد بيشتر از ميانگين جهاني روغن مصرف مي کنند و همچنين مصرف ميوه در ايران 4 برابر استاندارد جهاني است .
همانطور که مشاهده مي کنيم مقايسه ميزان مصرف در بخش هاي مختلف با ساير كشورها ، نشان‌دهنده وضعيت بسيار نامطلوب مصرف در همه زمينه ها است. و جالبتر اينجاست که ساليانه نزديك به 2/12 هزار ميليارد تومان يارانه واقعي و 78 هزار ميليارد تومان يارانه پنهان پرداخت مي كنيم. که در مجموع مبلغ كل يارانه آشكار و پنهان دولت چيزي در حدود 90 هزار ميليارد تومان است .
اميد است با استراتژي و راهبردي که مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خويش تبيين فرمودند، يک عزم جدي در دولت و مجلس براي تهيه يک نقشه راه در جهت اجراي اصلاح الگوي مصرف تهيه شود . ونبايدخودمان را با برگزاري چند سمينار وکنگره در اين خصوص ،سرگرم کنيم و ا ز اصل پيام ايشان غافل شويم. تحقق فرمايشات مقام معظم رهبري بصورت واقعي تنها با ورود همه جانبه مردم، دولت و مجلس امکان پذير است و ورود به اين پيکار امروز يک تکليف شرعي و ملي محسوب مي گردد .

مسعود احمدي

 اصلاح پایدار الگوی مصرف در همه بخش‌های باید با حفظ و ثبات درآمد و سطح تولید مقارن باشد. مساله مهم در اصلاح الگوی مصرف آن است که تا چه اندازه جامعه آمادگی پذیرش آن را در مصادیق مختلف و تا چه اندازه دولت و مسئولان دولتی و برنامه ریزان توان پذیرش و ایجاد ظرفیت برای این اصلاح را دارند؟ به طوری که اگر این دو امر مهم بتوانند در یک راستا قرار بگیرند، می‌توان امیدوار بود در یک دوره زمانی میان کدت، شاهد تحقق اصلاح الگوی مصرف باشیم.

دکتر محمود دانشور کاخکی با بیان این که یکی از مهمترین راهکارها در شرایط بحران اقتصاد جهانی، اصلاح الگوی مصرف است، می‌گوید: تحقق اصلاح الگوی مصرف واقعی نه شعاری و تبدیل شدن به یک جامعه اصلاح شده در الگوی مصرف، نیازمند یک دوره زمانی 5 ساله است. بنابراین باید مشخص شود اصلاح در الگوی مصرف شامل چه زمینه‌هایی می‌شود؟
دانشور با بیان این که هر نوع اصلاح الگوی مصرف چه در سطح خرد و چه در سطح کلان اقتصادی تابع دو مولفه اساسی است، تصریح می‌کنند: در مرحله اول اقبلا عمومی و پذیرش جامعه و مردم اهمیت دارد. چرا که از یک مصرف کننده یا تولید کننده کشاورزی که برای تولید یک محصول، چهار برابر مقدار لازم، آب نهاده مصرف می‌کند، نمی‌توان انتظار داشت به یکباره مصرف آب و نهاده خود را اصلاح کند. چنین مساله قطعاً به یکباره امکان‌‌پذیر نیست، مگر آنکه شرایط از لحاظ ذهنی و جامعه شناختی شهری، روستایی و مردم آماده شود و این آمادگی و پذیرش جامعه زمان بر است. هم اکنون در مصادیق مختلف رفتاری و برنامه‌ریزی شاهد اسرافهای بی رویهای هستیم. بنابراین آمادگی برای حل این مساله نیز نیازمند زمان است و بنابراین به نظر می‌رسد نمی توان در طول یک سال اقدام موثری در زمینه اصلاح الگوی مصرف انجام داد، مگر آنکه زمینهای این دو مولفه آماده شود که در نهایت اگر اصلاح الگوی مصرف به باد فراموشی سپرده نشود، در یک بازه زمانی میاني مدت حداقل 5 سال می‌توانیم به یک حرکت اصولی دست پیدا کنیم. دانشور می‌گوید: این مساله باید از بالاترین سطوح برنامه‌ریزی، در تیمهای کارشناسی مورد واکاوی و بررسی قرار گیرد. بنابراین نمی‌توان همه وظایف را به مردم حواله داد و این اقدام در حرکت اول باید از سوی سیاست‌گذاران اقتصادی و برنامه‌ریزی آغاز شود.
بیشترین اسراف نگران‌کننده در سطوح کشور بخش انرژی و استفاده از سرمایه‌های ملی است. انرژی در مرحله اول و بخش آب مربوط می‌شود و آب به عنوان عامل تعیین کننده در شرایط فعلی است.
حدود 80 درصد آب از 100 متر مکعب، در بخش کشاورزی است که بیشترین بخش آن نیز از طریق مختلف به غیر تولید مولد اقتصادی و ضایعات تبدیل میشود. بنابراین حل این مشکل نیازمند مدلهای پيش‌بینی در مورد وضعیت ذخایر آبی و در نهایت اصلاح رفتار مصرف است. این متخصصین اقتصاد کشاورزی در این زمینه می‌گوید: هر گونه اصلاح الگوی مصرف در بخش آب و انرژی نباید با کاهش درآمد تولید کنندگان مصادف باشد که در غیر این صورت اصلاح الگوی مصرف در بخش انرژی نباید با کاهش در آمد تولیدکنندگان مصادف باشد که در غیر این صورت اصلاح الگوی مصرف نتیجه ای ندارد. بنابراین اصلاح پایدار الگوی مصرف در بخش آب و کشاورزی باید با حفظ و ثبات درآمد و سطح تولید کشاورزی مقارن باشد. باید خاطر نشامن کرد: اصلاح الگوی مصرف در بخش آب متضمن برنامه ریزی در مورد پیش‌بینی بارندگی و نزولات آسمانی و ذخایر آبی و بررسی در مورد الگوی تولید کشاورزی با توجه به مزیت‌های نسبی بر اساس مناطق مختلف جغرافیای و اقلیمی با محوریت آب است. در این صورت میتوان به یک الگوی تولید مطلوب در بخش کشاورزی با محوریت آب و اصلاح الگوی مصرف رسید. در همه زمینهها باید زمینه اقبال عمومی را آماده کرد و برنامه ریزان دولتی را سامان داد. بازده سرمایه گذاریها با مصرف حداقل نهادهها باید به یک حداکثر برسد و زمانی میتوان به یک اقدام عملی، اصولی و واقعی و پایدار در زمینه اصلاح الگوی مصرف رسید که اقدامات ما مبتنی بر نتایج مطالعات علمی و تیمهای کارشناسی باشد که در نهایت نتایج را در اختیار برنامه‌ریزان دولت قرار دهند.
دانشور می‌افزاید: اصلاح الگوی مصرف در سطح کلان در تمام موارد باید بر اساس یک نظام برنامه‌ریزی مدون و مشخص ملی از طریق تشکیل هسته‌های مطالعات منطقه‌ای صورت گیرد که دانشگاه‌ها به عنوان هدایت کننده و مسئول تیمهای کارشناسی قرار می‌گیرند تا در یک دوره میان مدت، شاهد حرکت خوبی باشیم  و بدون شک در طول یک سال تحقق ایم امر صرفاً در حد شعار و دور از واقعیت و ذهن است.
این متخصص کشاورزی در باره اهمیت آموزش کشاورزان در زمینه اصلاح الگوی مصرف گفت: کشاورزان جزء جامعه هستند و باید این آمادگی را در آنها ایجاد شود. حد مصرف نهاده‌ها باید در الگوی کشت فعلی بررسی و درآمد حاصل از مصرف نهاده‌ها مشخص شود. حد مصرف نهاده‌ها باید در الگوی کشت فعلی بررسی و درآمد حاصل از مصرف نهاده‌ها مشخص شود. همچنین اصلاح الگوی کشت و مصرف باید از طریق اقتصادی و جامعه شناختی روستایی و آموزش کشاورزان، برای آنها و از سویی مصرف کنندگان و مردم تبیین شود تا آنها بپذیرند اصلاح الگوی مصرف و رفع ضایعات در وهله اول به نفع خودشان است.

برگرفته از: نشریه گسترش صنعت- شماره 288- سال ششم- شنبه خرداد ماه 1388- ص 29
 

سال جديد توسط رهبر معظم انقلاب، سال اصلاح الگوي مصرف نام‌گذاري شد. اولين مصداق‌هايي كه از اين مسئله به ذهن متبادر مي‌شود، مصرف سوخت، حامل‌هاي انرژي، نان،آب و مواردي از اين دست مي‌باشد، اما بايد به اين مهم توجه داشته باشيم كه منابع كشور محدود به منابع انرژي و منابع طبيعي نمي‌شوند. اصلاح الگوي مصرف به معني استفاده صحيح از منابع و امكانات موجود است، به طوري كه سبب ارتقاي شاخص‌هاي بهره‌وري و شاخص‌هاي زندگي شده و موجب بالا رفتن رفاه اجتماعي گردد. مصرف بهينه منابع موجب توزيع درست منابع و بالا رفتن كارايي تخصيص منابع مي‌شود.

 همانطور كه مي‌دانيم رهبر معظم انقلاب اسلامي در پايان پيام نوروزي تاكيد كردند همه ما به خصوص مسئولان قواي سه گانه، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي يعني اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه‌ها، برنامه‌ريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته‌اي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حال‌ها، ظهور و بروز يابد.

اشاره: مصرف انرژي در ساختمان‌ها سهم عمده‌اي از کل مصرف انرژي جهان را به خود اختصاص مي‌دهد که بيشترين سهم در اين بخش نيز مربوط به تأمين شرايط آسايش حرارتي داخل ساختمان است. از آنجا که ساختمان‌ها براي استفاده در طولاني مدت ساخته مي‌شوند، به همين دليل هرگونه تلاش در جهت افزايش کارايي استفاده از انرژي در ساختمان باعث صرفه‌جويي در مصرف انرژي و بازگشت سرمايه خواهد شد. بهبود کارايي مصرف انرژي در ساختمان‌ها در مرحله طراحي  و ساخت امري نسبتاً ساده است، اما بعد از ساخت مسأله‌اي دشوار خواهد بود. به اين دليل تدوين و اجراي ضوابط و الزامات استفاده انرژي (مقررات و کدهاي ساختماني) براي ساختمان‌هاي جديد اهميت بسياري دارد. اين مسأله به ويژه براي کشورهاي در حال توسعه‌اي مانند ايران که نرخ ساخت و ساز نسبتاًبالايي دارند اهميت دو چندان پيدا مي‌کند. تدوين و ارائه هر گونه راهکار جهت افزايش کارايي مصرف انرژي در ساختمان مستلزم «تحليل مصرف انرژي در ساختمان» است. در اين راستا پاي سخنراني يکي از اساتيد کاردان و برجسته اين حوزه مهندس فرزاد ويسي مي‌نشينيم.

ضرورت اصلاح الگوي تجويز و مصرف دارو در ايران ؛ اسراف دارو، دواي درد نيست!

* بيتا مهدوي

امروزه يكي از مشكلات بزرگ نظام سلامت دنيا، استفاده غيرمنطقي از داروهاست. سازمان بهداشت جهاني برآورد مي كند كه بيش

از نيمي از تمامي داروهايي كه تجويز و يا توزيع و فروخته مي شوند، مورد نياز نبوده اند و نيمي از بيماران با وجودي كه دارو درماني در آنان به طور صحيحي انجام مي گردد، با شكست درماني مواجه مي شوند.
براساس تحقيقات انجام شده، هر ايراني ساليانه 339 عدد دارو مصرف مي كند كه بيش از استاندارد جهاني است.
همچنين براساس اين تحقيقات، ايراني ها 10 تا 15 درصد مجموع داروهاي كشور را بدون مشورت با پزشك مصرف مي كنند و مسكن ها، قطره هاي چشمي و آنتي بيوتيكها بيشترين ميزان مصرف خودسرانه دارو را به خود اختصاص داده اند.
اين در حالي است كه آنتي بيوتيكها به علت نوع تأثير دارويي، بدترين داروهايي هستند كه به اين شيوه مصرف مي شوند؛ زيرا در صورت عدم نياز بدن، اين دارو مانند سم عمل مي كند و ميكروبهاي بدن را نسبت به داروها مقاوم مي كند و در صورت ايجاد عفونت در بدن، ديگر آنتي بيوتيك در درمان بيماري مؤثر نخواهد بود.
براساس يافته هاي آماري، بيماراني كه همزمان بيش از 3 دارو مصرف مي كردند تقريباً دو برابر افراد ديگر به پزشكان متعدد مراجعه كرده و بروز عوارض جانبي حدود 5/2 برابر بيشتر مشاهده مي شود.
گزارشهاي مركز ثبت و بررسي عوارض جانبي دارويي وزارت بهداشت و درمان طي 10 سال اخير حدود 10 هزار عارضه دارويي در مركز « ADR » ايران به ثبت رسيده كه از اين ميزان 30 درصد عوارض دارويي ناشي از داروهاي تزريقي بوده است.
بيشترين عوارض گزارش ثبت شده شامل آنتي بيوتيكها و داروهاي مؤثر بر سيستم عصبي به لحاظ مصرف گسترده آن است و 10 تا 20 درصد بيماران بستري در بيمارستان به عوارض دارويي مبتلا مي شوند.
* رعايت نكردن الگوي تجويز در ايران
دكتر رسول ديناروند، معاون غذا و داروي وزارت بهداشت چندي پيش در مصاحبه با رسانه هاي گروهي اظهار داشته بود: 65 درصد بار بيماري ها در كشور به علت رعايت نكردن الگوي صحيح تجويز و مصرف غيرمنطقي داروست.
به گفته او، اهميت اين موضوع را نمي توان با اعلام عدد و رقم و سنجش آمارها سنجيد، بلكه بايد با نگاهي دقيق تر و ريز شدن به بيماري هاي به وجود آمده حتي به صورت انفرادي به جايگاه اين موضوع پي برد. به عنوان مثال، با ديدن كودكي كه به علت تزريق داروي ضد انگل يا مرد جواني كه به خاطر كنترل نكردن پرفشار خوني جزو بيماران دياليزي قرار گرفته يا خانم ميانسالي كه با مصرف نكردن به موقع انسولين، دياليزي شده است كه اين موضوع باعث شده كه اهميت ايجاد سريع تجويز و مصرف منطقي دارو براي جامعه پزشكي دو چندان شود.
او با اعلام اينكه اصلاح الگوي تجويز مصرف دارو بسيار حياتي است، گفته: در حال حاضر يازده سياست ملي دارويي در معاونت غذا و دارو وجود دارد كه سياست تجويز و مصرف منطقي دارو مهمترين و اصولي ترين سياست اين معاونت است.
ديناروند اظهار داشته است: در حال حاضر شاخصهاي مصرف منطقي دارو بهتر شده، به طوري كه ميزان اقلام دارويي از 4/5 در هر نسخه به 3/5 در هر نسخه رسيده كه بايد براساس تعريف سازمان بهداشت جهاني به 2/5 قلم در هر نسخه برسد.
او با اشاره به اينكه افزايش تعداد اقلام دارويي در هر نسخه را مي توان تجويز غيرمنطقي دارو دانست، اضافه كرده است: در تجويز آنتي بيوتيكها و داروهاي تزريقي به طور نسبي وضعيت مناسب شده، اما اين در حالي است كه اجراي برنامه ها كافي نبوده، به طوري كه بعد از 12 سال هنوز در مسأله تجويز و مصرف منطقي دارو مانده ايم.
* اصلاح مصرف دارو نيازمند برنامه ريزي منسجم
دكتر اكبر عبداللهي اصل، مدير نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي مي گويد: ما به عنوان متولي نظارت بر مصرف دارو در كشور براساس آمارهاي انجام شده از روي بررسي نسخ دارويي معتقديم كه مصرف دارو در كشور غيرمنطقي است.
او مي افزايد: مصرف انواع داروهاي آنتي بيوتيك و داروهاي بيماران خاص در كشور غيرمنطقي است و به هيچ وجه با استانداردهاي لازم همخواني ندارد. مردم ما در حالي براي عفونتهاي فوقاني دستگاه گوارش از آنتي بيوتيك استفاده مي كنند كه با پيشگيري و رعايت يكسري نكات ساده به استفاده آنتي بيوتيك نياز نيست. آنان خودسرانه و بدون تجويز پزشك در بسياري از مواقع اقدام به مصرف آنتي بيوتيك مي كنند و از عوارض آن هم بي اطلاعند.
در مورد بيماران خاص مي توان گفت، خود بيماران تصميم گيرنده نيستند و نظام درماني دارويي كه در اين باره تصميم گيرنده است داراي نقصان است و همين امر باعث شده مصرف بعضي از داروها از حد استاندارد بالاتر باشد.
او يادآوري مي كند: عده زيادي به بعضي از سرطانها و بيماري هاي خاصي مبتلا هستند و بودجه اي كه براي داروي اين بيماران اختصاص مي يابد، بسيار اندك است، به طوري كه بيمار از هزينه هاي بيماري اش بيشتر از خود بيماري در عذاب است.
بررسي ها نشان مي دهد، داروهاي خانواده آنتي بيوتيكها، آموكسي سيلين ها و داروهاي مصرفي در بيماران مغز و اعصاب، انواع مسكن و داروهاي دستگاه گوارش بيشترين مصرف را در بين بيماران دارند و اين در حالي است كه ما در كشور با پراكندگي دارو هم مواجهيم، يعني 25 دارو در كشور ما جزو اولويتهاي ما هستند كه از بين آنها مي توان به بيماري هاي قلبي - عروقي، سرطان ها، بيماريهاي گوارشي، آسم و بيماري هاي تنفسي اشاره كرد.
او مي گويد: مصرف و توزيع غيرمنطقي دارو در مدت چند ماه از بين نمي رود و به يك برنامه منسجم و طولاني نياز دارد، ما از سالها پيش هم با مصرف خودسرانه دارو در كشور رو به رو بوده ايم.
او مي افزايد: ما از معدود كشورهاي جهان هستيم كه حدود 90 درصد از مردم جامعه ما بيمه هستند، در حالي كه سرانه پايين داريم و چون دارو در كشور ارزان است مردم به سمت مصرف خودسرانه آن روي مي آورند.
وضعيت اقتصادي در نظام ژنريك دارويي بسيار مهم است و اميدواريم با بهبود وضعيت اقتصادي نظام ژنريك دارويي كشور بسامان شود.
*نبود اطلاعات صحيح
دكتر علي شيرازي داروساز مي گويد: مصرف دارو در كشور غيرمنطقي است و متأسفانه به دليل اين مصرف غيرمنطقي، عوارض دارويي بيش از حد در بيماري هاي مزمن مانند فشار خون، ديابت و... بروز مي يابد.
او مي افزايد: بيمار اطلاعات ناقصي از عوارض دارويي ناشي از مصرف غيرمنطقي دارو دارد و اين در حالي است كه بسياري از بيماران معتقدند، پزشك بايد داروهاي زيادي برايشان بنويسد، همچنين بيشتر بيماران تصور مي كنند كه با داروي تزريقي، بهتر درمان مي شوند. از اين رو از پزشك تقاضاي تجويز آن را دارند به همين دليل در سال گذشته مصرف سرانه داروهاي تزريقي 4/11 عدد بوده است كه چهار برابر ميانگين مصرف سرانه كشورهاي در حال توسعه است.
او يادآوري مي كند: مردم بايد بدانند مصرف زياد چند قلم دارو به طور همزمان سم است و بايد به پزشك معالج اعتماد داشته باشند.
در كشور ما در حالي كه نرخ متوسط رشد جمعيت كشور طي سالهاي گذشته حدود 1/5 درصد بوده است، مصرف دارو طي اين سالها بيش از 10 درصد رشد داشته است. تجويز دارو براي بيمار تحت تأثير عوامل متعددي شامل پزشك، ارتباطات متقابل پزشك و داروساز و بيمار، بستر اجتماعي حاكم بر محيط و منطقه، قيمت دارو و شرايط اقتصادي بيمار و قوانين بيمه ها قرار دارد.
لذا اجراي هر برنامه اي براي منطقي كردن تجويز و مصرف دارو بايد شامل مجموعه فعاليتهاي به هم پيوسته اي باشد كه تمامي عوامل مؤثر را شامل مي شود.
در اين راستا كميته كشوري تجويز و مصرف منطقي دارو و كميته هاي واقع در دانشگاه هاي علوم پزشكي در سال 1357 با عنوان كميته بررسي نسخ و خدمات پزشكي با دستورالعمل وزير وقت فعاليت خود را آغاز كرد كه بعدها با گسترش فعاليتهاي آموزشي و پژوهشي خود از سال 1379 به «كميته كشوري تجويز و مصرف منطقي دارو» تغيير نام داد.
به نظر مي رسد، امسال و در سال اصلاح الگوي مصرف اين كميته كشوري بايد حركت و شتابي مضاعف به فعاليتهاي خود در راستاي رسيدن به الگوي تجويز و مصرف دارو و خدمات دارويي در كشور بدهد.

منبع خبر: قدس

استفاده بهینه از داروهای بدون نسخه 

 داروهای بدون نسخه ( OTC )، داروهایی هستند كه شما بدون نیاز به نسخه پزشك می‏توانید تهیه نمایید. این داروها به دفعات جهت تسكین درد، یبوست یا تهوع و یا درمان علائم سرماخوردگی و آنفلوآنزا استفاده می‏شوند. در بیشتر مواقع داروهای OTC ، جهت مصرف در بالغینی كه بیماری خاصی ندارند، داروهای كم خطری هستند. البته در صورتیكه به مقدار مناسب و به روش صحیح مصرف شوند. اما برخی افراد قبل از مصرف این داروها لازم است با پزشك مشورت نمایند:

▪ اگر شما بیماری خاصی دارید قبل از دریافت داروهای OTC با پزشك مشورت نمایید. زیرا ممكن است در صورت مصرف این داروها شما نسبت به افراد دیگر در معرض خطر بیشتری باشید.

▪ در صورتیكه داروهای دیگری مصرف می‏كنید قبل از مصرف داروهای OTC با پزشك مشورت كنید زیرا گاهی اوقات مصرف همزمان داروهای OTC با سایر داروها موجب تغییر در اثرات داروها می‏گردد.

▪ زنان باردار، شیرده یا زنانی كه قصد باردار شدن دارند، كودكان و سالمندان نیز باید قبل از مصرف هر دارویی با پزشك مشورت نمایند.

● نحوه انتخاب داروی OTC  

قبل از دریافت داروی OTC اطلاعات لازم را در مورد آن دارو كسب نمایید و دارویی را انتخاب كنید كه فقط مشكل خاص شما را برطرف نماید. به عنوان مثال اگر شما فقط آبریزش بینی دارید دارویی كه علاوه بر آبریزش بینی، سرفه و سردرد را هم بهبود می‏بخشد، انتخاب نكنید.

▪ اطلاعاتی كه باید در مورد یك داروی OTC كسب نمایید:

۱) فرآورده‏های دارویی موجود در محصول

۲) مشكلات قابل درمان توسط داروی مورد نظر

۳) مقدار و نحوه مصرف دارو ( قبل یا بعد از غذا) ، مدت زمان مصرف دارو

۴) امكان ایجاد مشكل در افراد با بیماریهای خاص ( آسم یا فشارخون بالا)

۵) امكان ایجاد تداخل دارو با سایر داروها، برخی غذاها یا نوشیدنیها

۶) عدم انجام برخی فعالیتها در طول دوره مصرف دارو

۷) عوارض جانبی شایع و مهم دارو

۸) تاریخ انقضاء دارو

۹) سایر موارد قابل توصیه

در صورتیكه در مورد داروی خود مطلبی را متوجه نشدید از پزشك یا داروساز سوال نمایید.

رعایت نكات زیر به شما در مصرف بهینه دارو كمك می‏نماید:

▪ فقط مقدار توصیه شده دارو را مصرف كنید. گاهی اوقات تصور مردم بر این است كه هرچه مقدار بیشتری از دارو مصرف كنند، بهتر است. مصرف زیاد دارو می‏تواند مضر باشد.

▪ داروهای بدون نسخه را فقط در طول یك دوره كوتاه مصرف كنید. مگر اینكه پزشك شما مصرف طولانی مدت آنها را تأیید كند.

▪ داروها را خرد نكرده و نجوید (مگر به توصیه پزشك) گاهی برخی داروها جهت تأثیر مطلوب باید به طور كامل بلعیده شوند.

▪ قبل از مصرف همزمان دو دارو یا بیشتر با هم، با پزشك خود مشورت نمایید. زیرا گاهی مصرف برخی داروها همراه یكدیگر موجب بروز مشكل می‏شود.

▪ مطمئن شوید كه پزشك معالج شما از تمام داروهایی كه مصرف می‏نمایید اعم از داروهای نسخه‏ای و بدون نسخه، ویتامینها، داروهای گیاهی و سایر مكملها مطلع است.

▪ هر دارویی جهت تأثیر بر بدن شما نیازمند زمان است. بهرحال اگر شما یك داروی بدون نسخه مصرف می‏نمایید و علائم بهبود در شما مشاهده نمی‏گردد با پزشك خود تماس بگیرید. اگر شما مدت زمان طولانی به پزشك مراجعه نكنید ممكن است بیماری شما شدیدتر شود.

تهیه و تنظیم : دكتر نسرین پرهیزكاری 

 پایگاه اطلاع رسانی پرستار و پرستاری

ارتباط مستقيم ميزان مصرف لوازم آرايش مادران با شير خشك در ايران

نتايج يك تحقيق كه توسط گروه پژوهشي آسيب‌هاي اجتماعي دانشگاه شهيد بهشتي انجام شده است نشان ‌مي دهد كه نسبت مصرف شيرخشك نوزادان با مصرف لوازم آرايش مادرانشان رابطه مستقيم دارد.‌ يك استاد جامعه شناسي دانشگاه شهيد بهشتي با اعلام اين مطلب تاكيد كرد : افزايش ‌مصرف لوازم آرايشي در ميان زنان يعني صرف كردن وقت بيشتر براي خودآرايي و رسيدگي به ظواهر كه ‌اين مسئله ارتباط مستقيمي به كم توجهي به كودكان دارد.‌وي با اشاره به اينكه كم توجهي مادران به كودكان خود با توجه به نياز مبرم بچه‌ها به اين مسئله ‌اثرات بدي در پي خواهد داشت، تصريح كرد: بر اساس آخرين آمار اعلام شده سالانه هزار ميليارد تومان ‌بودجه در كشور صرف تهيه مواد و لوازم آرايشي مي شود كه اين مسئله خود حكايت از افزايش چشمگير توجه ‌زنان به ظواهر دارد.‌بنابر گفته اين آسيب شناس اجتماعي، زنان علاوه بر اين بايد توجه داشته باشند كه بيش از 70 درصد لوازم ‌آرايشي موجود در بازار كشور چون از مجاري غيرقانوني وارد مي شوند، غيراستاندارد و تقلبي بوده و مي‌تواند براي سلامتي آنها بسيار خطرناك باشد.‌

منبع خبر: آفتاب يزد