تاملي در ديدگاه امام خميني درباره خطرات مصرفي شدن جامعه و ضرورت تلاش مستمر براي دست يابي به خودكفايي
اصلاح الگوي مصرف جامعه به برنامه ريزي اشتراك مساعي هماهنگي و حركت هدفمند نيازمند است. اگر اين شاخص ها از فضاي ذهن و فكر به حيطه عمل در آينده مي توان اميدوار بود كه مصرف صحيح در همه چيز به نحو مطلوب و شايسته چهره ظاهر كند و جامعه و كشور را از رنج اسراف و آفات و زيان هاي آن مصون دارد.
اصلاح الگوي مصرف در سطح كلان به «خودكفايي» منتهي مي شود و كشور را بر بلنداي قلل اقتدار و عزت و استقلال اقتصادي مي نشاند.
ترديدي وجود ندارد كه جامعه و كشور مصرف زده و فاقد هرگونه فكر و عمل براي نيل به خودكفايي همواره در «وابستگي» به سر خواهد برد و روي بي نيازي را نخواهد ديد و چشمش به دست بيگانگان است تا نيازهاي روزمره او را تامين نمايند.
بديهي است خودكفايي «جامعه» با اصلاح الگوي مصرف نه امري يكباره است كه سريع ظهور نمايد و نه هدفي است كه بدون حضور هر «فرد» و تلاش و حركت او امكان پذير مي باشد.
به ديگر سخن اصلاح الگوي مصرف به تدبير و زمان نياز دارد و سريع و شتاب آلود نمي توان به آن دست يافت. همچنين تمام افراد جامعه بايد در اين حركت حاضر و فعال باشند زيرا جامعه از مجموعه افراد به وجود مي آيد و چنانچه هر كس و در هر موقعيت و شغل ـ و حتي افراد درون خانه ها ـ به مصرف صحيح روي آورند از مجموعه به هم پيوسته افراد جامعه تشكيل مي شود و الگوي صحيح مصرف به وجود خواهد آمد.
در نقطه مقابل خودكفايي و استقلال اقتصادي وابستگي و طفيلي گري قرار دارد كه به هيچ وجه شايسته جامعه و كشور اسلامي نمي باشد. زيرا وابستگي در تامين نيازهاي روزمره از جمله مواد غذايي همواره اهرمي در دست قدرت هاي استكباري به منظور مهيا ساختن زمينه هاي استعمار سياسي بوده است و كم بوده اند سرزمين هايي كه در عين نيازمندي به قدرت ها و وابستگي اقتصادي به آنها در برابر استعمار سياسي مقاومت كرده و استقلال كشور خود را صيانت نموده اند.
ترديدي وجود ندارد كه وابستگي اقتصادي آرام آرام و به مرور به وجود مي آيد و از عوامل مهم و به وجود آورنده آن مصرف ناصحيح و فقدان يك الگوي جامع و سالم در بهره وري از امكانات و نعمت ها مي باشد.
اگر جوامع تحت سلطه قدرت ها و يا كشورهاي به استقلال رسيده و به مرور ذوب شده در نظام هاي استكباري و تبدل يافته به طفيلي گري و وابستگي شديد اقتصادي و پس از آن وابستگي سياسي از ابتدا از ضايع كردن نعمت ها و امكانات خود اجتناب مي ورزيدند و به الگوي مصرف صحيح مي رسيدند هرگز در دام فقر اقتصادي گرفتار نمي شدند كه در پي آن مجبور به پذيرش سلطه سياسي كشورهاي استكباري شوند.
اين كلام عميق اميرمومنان (ع) كه مي فرمايد: «سبب الفقر الاسراف....»: «علت اصلي فقر اسراف و ضايع كردن نعمت هاست» (1) به وضوح نشان مي دهد كه اگر ملت ها از نعمت ها به نحو صحيح استفاده نكنند فقر اقتصادي توليد مي شود و اين مقدمه اي است براي دست نياز به سوي قدرت هاي استعماري دراز كردن.
و نيز اين سخن ژرف حضرت علي (ع) كه مي فرمايد: «لا غني مع الاسراف»: «با اسراف كاري ها توانگري و قدرت اقتصادي به وجود نمي آيد.» (2) همه ملت ها و دولت ها را به بيداري و بينش فرامي خواند كه حركت هاي مبتني بر تجمل گرايي اشرافي گري ميهماني هاي پر خرج و كلان و مصارف زايد ديگر كه از مصاديق بارز اسراف مي باشند نه تنها دليلي بر توانايي و قدرت اقتصادي نيست كه موجب فقر كشور و وابستگي به بيگانگان مي گردد و به دنبال اين وابستگي است كه دولت ها و ملت هاي گرفتار در دام هاي گوناگون قدرت هاي سيطره جوي جهاني به اجبار بازار مصرف كالاهاي آنها مي شوند و آنچه باقي مي ماند سلطه پذيري و مصرفي شدن و از بين رفتن خودباوري و در پي آن ناتواني در مسير نيل به خودكفايي و توسعه است.
حضرت امام خميني هم در جايگاه رفيع يك اسلام شناس جامع نگر و هم در مسئوليت يك مصلح و رهبر بيدار و سياستمدار هوشيار و آگاه به سياست جهاني و استراتژي و تاكتيك هاي حاكم بر نظام هاي حكومتي دنياي استعمار به موضوع «مصرف» و نقش آن در رشد و پيشرفت جوامع و كشورها و نيز نقشه هاي دشمنان بشريت براي تخريب الگوي صحيح مصرف در ميان ملت ها و دولت ها ديدگاه هاي روشن و راهگشايي دارند كه بايد به تبيين و تشريح درآيند.

عقب ماندگي و مصرف زدگي
امام خميني انحراف ملت ها و دولت ها از الگوي صحيح مصرف را ناشي از تحركات مخرب و نقشه هاي ضد انساني قدرت هاي بيگانه مي دانند كه با ترفندهاي خود شرايط خاصي را به وجود مي آورند كه در نهايت موجب حفظ مطامع و گسترش منافع ضد انساني آنها خواهد شد.
امام خميني اعلام مي كنند: قدرت هاي استكباري ملت هاي ستمديده زير سلطه را در همه چيز عقب نگه داشته و كشورهايي «مصرفي» بار آورده اند و به قدري ما را از پيشرفت هاي خود و قدرت هاي شيطانيشان ترسانده اند كه جرات دست زدن به هيچ ابتكاري نداريم و همه چيز خود را تسليم آنان كرده و سرنوشت خود و كشورهاي خود را به دست آنان سپرده و چشم و گوش بسته مطيع فرمان هستيم. (3)
امام خميني با درايت و روشن بيني هر چه تمامتر در اين رهنمود به سه موضوع مهم اشاره مي نمايند.
موضوع اول اين است كه قدرت هاي استكباري ابتدا به «عقب مانده» نگاه داشتن كشورهاي جهان سوم مي پردازند. اين حيله و نقشه استعماري سابقه اي طولاني در تاريخ سياسي جهان دارد و جاي پاي آن را در كشورهاي زير سلطه مي توان مشاهده نمود.
در تاريخ بشريت نمي توان سراغ گرفت مصاديق و نمونه هايي را كه قدرت هاي استعماري براي سرزمين ها و ملل جهان سوم از جمله سرزمين هاي اسلامي دلسوزي نموده و در صدد رفع تنگناها و موانع و مهيا نمودن زمينه هاي رشد و پيشرفت آنها در ابعاد سياسي اقتصادي فرهنگي و نظامي باشند.
موضوع دوم «مصرفي» كردن دولت ها و ملت هاست. بديهي است عقب مانده كردن كشورها تمهيد و مقدمه اي براي مصرفي كردن آنهاست. زيرا وقتي دولت ها و ملت ها در ابعاد مختلف توسعه به هيچ رشد و پيشرفتي نائل نيامدند و در همه چيز در ركود و سكون باقي ماندند چاره اي جز گشودن دست نياز به سوي كشورهاي سلطه جو ندارند و از همين جاست كه كالاهاي متعدد به وفور و پي در پي به ممالك توسعه نايافته و عقب مانده سرازير مي شوند و جامعه و كشور به طور كامل مصرف زده و وابسته به بيگانگان مي گردد.
موضوع سوم القائات استعماري است كه توسط عوامل و ايادي قدرت هاي سلطه جو در فرهنگ عمومي جامعه راه پيدا مي كند و دولت و ملت را در احساس ضعف و ناتواني فرو مي برد و به گونه اي به هراس و ترس مي افكند كه قدرت هر ابتكاري در اقتصاد و صنعت از آنان سلب مي شود و به اين ترتيب سرنوشت خويش را به دست بيگانگان مي سپرند و خود در تسليم و اطاعت كامل درمي آيند.

وابستگي و خودكفايي
مصرفي شدن جوامع و كشورها با نقشه هاي شوم و ضد انساني قدرت هاي استكباري آفت و خطر بزرگ «وابستگي» را به صورت سرنوشت محتوم كشورهاي عقب مانده و توسعه نايافته رقم مي زند و آنان را از حركت و تلاش براي دست يابي به «خودكفايي» بازمي دارد.
القائات استعماري در پي تثبيت عقب ماندگي و خودداري از حركت در مسير ارتقاي فكري و پيشرفت اقتصادي و ادامه حيات تحت نظارت و سيطره قدرت هاي جهاني مي باشد و به تعبير امام خميني آنان «با القاي تفكرات و تحقيقات خودساخته به توده هاي محروم باورانده اند كه بايد تحت نفوذ ما زندگي كرده والا راهي براي ادامه حيات پابرهنه ها جز تن دادن به فقر باقي نمانده است.» (4)
اين القائات براي دولتمردان و زمامداران متزلزل جهان سوم و ملت هاي تابع آنان كاربرد دارد و تداوم دهنده راه سلطه قدرت هاي استعماري مي باشد لكن براي حضرت امام خميني كه مصلح و انقلابگر و رهبر حركت مقدسي است كه در طول حركت پيامبر اسلام و ائمه اطهار(ع) قرار دارد پشيزي ارزش و اعتبار ندارد كه او با خروش سهمگين خود اركان سيطره قدرت ها و چارچوب ها و داربست هاي حكومت كافران را لرزاند و طبيعي است كه نه تنها اين القائات را برنمي تابد كه با نفي وابستگي در مسير خودكفايي ملت و دولت حركت مي نمايد.
در نگاه حضرت امام خميني پيروزي انقلاب اسلامي ايران نقطه آغاز تلاش و فعاليت براي رهايي از مصرف زدگي ناشي از سياست هاي رژيم ستمشاهي بود كه نظريه پردازان غربي آن در صدد پيمودن آخرين گام ها براي نابودي و انهدام كامل استقلال و هويت مردم مسلمان و وابسته و مصرفي كردن آن به طور مطلق بودند.
به سخنان امام خميني بنگريد و بينديشيد كه اين پيشواي بصير و همه سو نگر چند ماه پس از پيروزي انقلاب چگونه به مذمت وابستگي اقتصادي و ترغيب و تشويق به حركت در مسير نيل به خودكفايي در توليد مواد غذايي مورد نياز و رهايي از وابستگي و مصرف زدگي مي پردازد:
«يك كشوري كه الان مال خودتان شده است آن كشور به دست خودتان اداره بشود.... يكي از اموري كه براي ما الان لازم است اين «زراعت» است.... اين زراعت را كوشش كنند كه به طور شايسته انجام دهند. ما اگر چنانچه زراعت خودمان كشاورزي خودمان نتواند كفاف براي خودمان باشد و دستمان دراز باشد پيش آمريكا و امثال آمريكا براي ارزاقمان خوب ما وابسته خواهيم بود نمي توانيم كاري انجام دهيم آن وقت در جهات سياسي هم بايد وابسته بشويم... كشاورزي ـ كه يكي از امور مهمه مملكت ماست و ما بايد صادر كنيم محصولات خودمان را به خارج ـ اين طور نباشد كه ما باز هم گرفتار باشيم و دستمان پيش خارجي ها دراز باشد براي اين كه نان به ما بدهيد! اين براي يك مملكتي اولا يك مملكت اسلامي عار است كه دستش را دراز كند طرف آمريكا كه شما نان ما را بدهيد حالا بفروشيد به ما! اين يك عاري است براي ما. ما بايد خودكفا بشويم در همه چيز... چرا بايد ايران محتاج باشد به غير اين ها اين كار را كردند به اسم «اصلاحات ارضي» به كلي كشاورزي را از بين بردند و مملكت را به تباهي كشيدند.» (5)
حضرت امام خميني در اين رهنمودها وابستگي و مصرف زدگي را براي جامعه و كشوري كه از بندهاي اسارت استعمار خارجي و استبداد داخلي رسته است ننگ و عامل ذلت و خواري مي دانند و در نقطه مقابل آغاز حركت براي نيل به خودكفايي را يك ارزش و مايه عزت جامعه اسلامي معرفي مي كنند. نگاه امام خميني به خودكفايي و وابستگي مبنايي و ريشه گرفته از فرهنگ جامع و زندگي ساز اسلامي مي باشد همان فرهنگي كه عزت و سرافرازي را از مشخصه هاي اصلي اهل ايمان مي شمرد(6) و بيزاري جستن از ذلت و حقارت را از بزرگترين فضايل مي داند(7) و به جامعه مسلمانان تفهيم مي كند كه اگر بخواهيد از بردگي و اسارت رهايي يابيد و به آزادگي برسيد بايد سختي هاي اين راه را كه طبيعي و اجتناب ناپذير است بپذيريد تا در پرتو رنج تلاش در مسير نفي وابستگي و مصرف زدگي به گنج خودكفايي و استقلال اقتصادي نائل آئيد. (8
افق ديد امام خميني در موضوع خودكفايي بسيار وسيع است به گونه اي كه معتقدند بايد به گونه اي در نفي مصرف زدگي و نيل به خودكفاي بكوشيم كه علاوه بر بي نيازي از قدرتهاي استكباري به صدور محصولات خويش به خارج توفيق حاصل كنيم.
اين آرزو اگر چه دست يافتني است و در مواردي نيز ـ همچون خودكفايي در خريد گندم از خارج ـ محقق گرديده است لكن نياز به زمان دارد و با پشتوانه طرح و برنامه و كار و تلاش قابل تحقق مي باشد و قبل از همه بايد الگوي مصرف جامعه اصلاح شود.
امام خميني به واقعيت تلخ اصلاحات راضي در رژيم ستمشاهي اشاره مي كنند كه چگونه كشاورزي ايران را نابود كرد و كشور را به تباهي كشاند.
براي نسل جوان امروز ما رويكرد تاريخي به اين واقعه بسيار ضروري مي باشد و بايد اين رخداد را در مسير كسب بينش هاي لازم نسبت به ماهيت رژيم پهلوي به مطالعه و بررسي گذارند.
در اين رويكرد تاريخي مشخص خواهد شد كه طرح اصلاحات ارضي يك طرح آمريكايي براي از بين بردن كشاورزي و تبديل ايران به بازار مصرف كالاهاي آمريكايي بود و اين طرح به مرور و در مراحل مختلف مردم ايران را به دام هاي پيدا و پنهان مصرف زدگي ـ آن هم از نوع غربي و آمريكايي ـ گرفتار ساخت و اين روند تا امروز تداوم داشته است و آنچه تحت عنوان ضرورت اصلاح الگوي مصرف مطرح مي باشد يافتن راهكارهاي رفع همان مشكلات و موانع است كه جامعه ما را هم اينك نيز به بيراهه مي برد و همچنان در دام اقتصاد و مصرف غربي و آمريكايي اسير مي كند.
واقعه از اين قرار بود كه «جان. اف. كندي» رئيس جمهور وقت آمريكا در پيام خويش به كنگره آمريكا (1961 ميلادي 1340 هجري شمسي) به صراحت اعلام نمود كه تنها پيمان هاي نظامي و ايجاد پايگاه در كشورهاي كم توسعه براي مقابله با مخالفان موثر نمي باشد بلكه بايدبه اصلاحات اقتصادي و اجتماعي متوسل شويم تا به اين وسيله كشورهاي مزبور به ويژه آنان را كه تبديل به ميدان مبارزه عليه ما شده اند در دست داشته باشيم. ما با اين كار مي توانيم در اين جوامع اميد به وجود آوريم و از اين طريق به اهدافمان برسيم. (9)
ايران يكي از كشورهاي مورد نظر و طمع آمريكا بود و به همين منظور مقدمات اجراي طرح آمريكا آماده گرديد. شاه به عنوان حلقه اي از زنجيره توطئه هاي مرموز آمريكائيان با برنامه اي از قبل تنظيم شده به آمريكا رفت و با جان اف كندي ديدار نمود و پس از گرفتن دستورات لازم به ايران بازگشت.
مطبوعات ايران در 26 فروردين 1341 اعلام كردند:
«شاهنشاه اطمينان يافتند كه آمريكا پشتيباني سياسي و نظامي خود را از ايران ادامه خواهد داد. دستگاه دولتي آمريكا نيز به نوبه خود اطمينان يافت كه شاهنشاه يك متحد استوار است كه تصميم قاطع به اصلاحات اقتصادي و اجتماعي دارند.» (10)
اصلاحات اقتصادي و اجتماعي مورد نظر آمريكا تحت عنوان «اصلاحات ارضي» و با شعارهاي «الغاي رژيم ارباب ـ رعيتي» «تقسيم اراضي» و به همراه امور اجتماعي و اصلاحات مربوط به آن و تحت عنوان «انقلاب سفيد» توسط محمد رضا شاه به اجرا درآمد.
در بخش اقتصادي و امور كشاورزي اين طرح آمريكا عملا كشاورزي ايران را نابود كرد و طبق نقشه قبلي كشور ما به بازار مصرف آمريكائيان تبديل گشت و گندم و ساير غلات و حبوبات از آمريكا وارد شد!
در بخش اجتماعي آزادي هاي غربي و آمريكايي و مصرف كالاهاي تجملي و تزئيني و پوشاك و وسايل آرايش بازار ايران را به محاصره درآورد و اين گونه بود كه در دوران سلطنت محمد رضا به روش استعمار نو ـ كه ديكته شده جان. اف. كندي بودـ علاوه بر مسدود شدن راه هاي رشد و پيشرفت و توسعه الگوي مصرف مردم ايران كاملا غربي و آمريكايي شد.
به دليل خزنده و نامرئي بودن استعمار نو آفات و آسيب هاي ناشي از آن در فرهنگ و اقتصاد مستمر است و از همين روست كه شرايط تلخ و آسيب زاي امروز در «مصرف» ارمغان غرب و آمريكا و از پي آمدهاي شوم حكومت دست نشانده پهلوي مي باشد و راه رفع آنها تا امروز كه سه دهه از عمر انقلاب و نظام اسلامي مي گذرد صاف و هموار نگرديده است ! به ويژه آن كه جريان هاي فكري و فرهنگي و اقتصادي سرچشمه يافته از مكاتب فكري و فلسفي غرب امروز ـ و بيش از ديروز ـ در حال تحرك و فعاليت هاي پيدا و پنهان مي باشند و شگفت انگيز اين كه جاي پاي اين جريان ها و عناصر نفوذي آنها را در تشكيلات نظام و مراكز فرهنگي و هنري و رسانه اي و از جمله برخي از نشريات و روزنامه هاي داخلي مي توان مشاهده نمود و بسي جاي تاسف است كه بعضي از نيروهاي خودي به سهولت خود را به تغافل مي زنند و ديده ها را نديده مي پندارند!
با اين وصف راه ما دراز و سخت و طولاني است و تنها كساني تا آخر با ما هستند و در ميادين مبارزه عليه استعمار در جلوه هاي فرهنگي و اقتصادي و سياسي آن شانه خالي نمي كنند و پرچم پرافتخار اسلام ناب محمدي (ص) را كه امام خميني به دست آنان سپرد در اهتزاز نگه مي دارند و با اسلام شاهنشاهي و اسلام غربي و آمريكايي به شدت مي ستيزند كه از پشتوانه هاي مستحكم معرفتي برخوردار مي باشند و به شناخت هاي جامع و كامل از دين مبين حق نائل آمده اند.

پاورقي:
1 ـ غررالحكم تنظيم موضوعي ج 1 ص 521
2 ـ همان منبع ص 522
3 ـ وصيت نامه الهي ـ سياسي امام خميني موسسه تنظيم و نشر آثار امام ص 37
4 ـ صحيفه امام موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني ج 20 ص 339
5 ـ همان منبع ج 10 ص 366
6 ـ قرآن كريم سوره منافقون (63) آيه 8
7 ـ غررالحكم ج 1 ص 431
8 ـ همان منبع ص 229
9 ـ رجوع شود به كتاب نهضت امام خميني تاليف سيد حميد روحاني بخش مربوط به انقلاب سفيد و اصلاحات ارضي و موضع گيريهاي حضرت امام خميني ص 260 ـ 139
10 ـ زندگينامه سياسي امام خميني محمد حسن رجبي ص 183

در پیشنهاد اصلاح الگوی مصرف در بخش مسکن، مباحث اقلیمی و اجتماعی لحاظ شده و هم اکنون در دولت در دست بررسی است.

به گزارش بصيرت به نقل از كيهان منوچهر خواجه دلویی معاون وزیر مسکن و شهرسازی با بیان این مطلب درخصوص اصلاح الگوی مصرف در بخش مسکن گفت: اصلاح الگوی مصرف از سال 85 در قالب الگوی خانه نمونه شهری و روستایی توسط وزارت مسکن و شهرسازی تهیه و به دولت ارسال شده است.وی که با خبرگزاری مهر گفت وگو می کرد با بیان اینکه الگوی خانه شهری و روستایی هنوز در دولت است، افزود: در حال حاضر این الگو در ساخت و سازها اجرا می شود، ولی براساس شرایط اجتماعی و وضعیت اقلیمی مناطق مختلف همچنین شرایط اقتصادی کشور یکسری الگوها و زیربناهای دیگر تعریف و به دولت ارسال شده است.وی اعلام کرد: براساس مصوبه کنونی، الگوی مصرف در بخش مسکن، در کلانشهرها میزان زیربنا 75 متر و در سایر شهرها 100متر است که در اصلاحیه مذکور زیربناها تعدیل شده است.

خواجه دلویی اظهار داشت: در حال حاضر الگوی مصرف در بخش مسکن در حال اجرا است ولی هنوز جایگزین این الگو که از سوی وزارت مسکن و شهرسازی براساس مباحث اقلیمی، اجتماعی و شرایط اقتصادی تهیه شده به تصویب نرسیده است.
 

از جمله اقدامات کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت در راستای اصلاح الگوی مصرف، اجرای سیاست‌های کلی اصل 144 عملیاتی کردن محورهای هفت‌گانه طرح تحول، اصلاح نظام بودجه‌ریزی سنتی و حرکت به‌سوی تدوین و اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی است.


نامگذاری سال 1388 به سال اصلاح الگوی مصرف از سوی مقام معظم رهبری، نهضتی را در میان تمام ارکان حکومت ایجاد کرده که از چند زاویه قابل تأمل و تدبر است.
1_ الگوی بهینه مصرفی چیست؟ متغیرها، ساختارها و سیستم‌های لازم در طراحی الگوی بهینه کدامند؟ میزان انحراف مردم، نهاد قانونگذار، نهاد مجری و نهادهای قضایی و نظارتی در روند انحرافی الگوی مصرفی گذشته و حال جامعه چقدر بوده است؟
سهم متغیرهای اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در رسیدن به مصرف بهینه چیست؟ اولویت اجرایی سیاست‌ها به چه صورتی است؟ اثر تحولات جهانی در عرصه‌های مختلف بر الگوی مصرفی چگونه است؟
بدون تردید پاسخ عالمانه و منطقی به چنین پرسش‌هایی می‌تواند زمینه را برای رسیدن به یک اجماع اصولی در این عرصه فراهم کرده و اصلاح الگوی مصرفی را که مبتنی بر یک اندیشه توسعه‌گرا است،‌ به ضد خودش تبدیل نسازد.

2_ در طول روزهای گذشته، نهادهای مختلف از جمله دولت و زیرمجموعه‌های آن،‌کمیسیون‌های مجلس شورای اسلامی، مجمع تشخیص مصلحت نظام، قوه قضائیه و... اقدامات ارزشمندی را تحت عناوین ستادهای اصلاح الگوی مصرف، کارگروه‌های اصلاح الگوی مصرف و... انجام داده‌اند که قابل تقدیر است. اما ضروری است که این مساله باید از حالت نمادین خارج شده و انجام آن به‌صورت جدی تبدیل به یک مطالبه واقعی از سوی همه ارکان حکومت شود.
به دیگر سخن این نهضت صورت گرفته در راستای تشکیل یک نظام واحد، تحت عنوان نظام اصلاح الگوی مصرف می‌تواند قابلیت اجرا، هدایت و نظارت را داشته باشد. در صورت گسستگی بین نهضت و نظام و بسنده کردن به طراحی چند راهبرد و سیاست کلی، انحرافات بزرگتری را در این عرصه شاهد خواهیم بود.



3_ از منظر رویکرد سیستمی، اصلاح الگوی مصرف قبل از هر اقدامی نیازمند اصلاح اندیشه‌ها و باورهای مصرفی تمام آحاد جامعه و حکومت است. بازشناسی آموزه‌های دینی، اسلامی و ایرانی ما، زمینه مناسبی را جهت بازنگری اندیشه مصرفی ایجاد می‌کند.
از سوی دیگر عملیاتی کردن آموزه‌های دینی نیازمند بازنگری در الگوهای رفتاری جامعه و شیوه‌های آموزشی در تمام مقاطع است.
نظام آموزشی الزاماً محدود به مدارس و دانشگاه‌ها نبوده، بلکه همه آموزش‌های غیر‌رسمی را نیز شامل می‌شود.



4_ با توجه به آموزه‌های طرح‌ریزی استراتژیک، اصلاح الگوی مصرف تنها در قالب طراحی و تدوین برنامه‌های توسعه با رویکرد سیستمی در حوزه‌های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قابلیت اجرا و نظارت را خواهد یافت.
از این منظر آسیب‌شناسی برنامه‌های توسعه اجرا شده در ایران با رویکرد و پیش‌زمینه اصلاح الگوی مصرف ضروری است تا از این رهگذر بتوان در برنامه پنجم توسعه این راهبرد اساسی را به‌صورت گزاره‌های عملیاتی مطرح کرد.


5_ از منظر اقتصادی، اصلاح الگوی مصرف ارتباط ارگانیکی با بهبود بهره‌وری دارد. حرکت به سوی طراحی و اجرای نظام اقتصادی کارآمد با مؤلفه‌های ایرانی _ اسلامی که هیچ‌گونه وابستگی به آموزه‌های لیبرالیسم یا نئومارکسیسم نداشته باشد، از رویکردهای بلندمدت در این عرصه به‌شمار می‌رود.
از جمله اقدامات کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت در راستای اصلاح الگوی مصرف، اجرای سیاست‌های کلی اصل 144 عملیاتی کردن محورهای هفت‌گانه طرح تحول، اصلاح نظام بودجه‌ریزی سنتی و حرکت به‌سوی تدوین و اجرای بودجه‌ریزی عملیاتی است که باید با توجه به رویکرد سیستمی در یک بازه زمانی تعریف شده همگام با اصلاح در الگوی نظامی اجرایی شوند.


6_ اصلاح سیاست‌های اقتصادی درباره رسیدن به الگوی بهینه مصرفی، بدون بسترسازی در عرصه‌های فرهنگی و اجتماعی به هیچ‌وجه امکان رسیدن به نتایج از پیش تعیین شده را فراهم نمی‌کند. عرصه‌سازی فرهنگی و اجتماعی در‌خصوص اصلاح الگوی مصرف را می‌توان با مهندسی و پالایش افکار عمومی جامعه عملیاتی و اجرایی کرد.

7_ از منظر رویکردهای نظارتی و کنترلی درباره اصلاح الگوی مصرفی شخصی، سازمانی و ملی اتخاذ شیوه‌های آمرانه و قهرآمیز از بالا به پائین کارآمدی میان‌مدت و بلندمدت پایدار را نخواهند داشت، هرچند که ممکن است در کوتاه‌مدت مؤثر باشند.
لذا حرکت به سوی طراحی سیستم‌های خودکنترلی در باب اصلاح الگوی مصرف باید از سوی متولیان فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد تا نیازی به تشکیل سازمان‌های جدیدی در این عرصه نباشد و این مسئله را به ضد خودش تبدیل نکند.

 

پهناي باند كل كشور ايران در نهايت به 15000 مگابيت درثانيه يعني 1500 مگابايت در ثانيه يا يك و نيم گيگابايت در ثانيه مي رسد كه رقم فوق العاده پاييني است.

با يك محاسبه ساده ساده در ذهن خود متوجه كم بودن اين سرعت مي شويد آمار كابران اينترنت در ايران (آمار واقعي) بيش از 18 ميليون نفر نيست كه معمولا از كل كاربران اينترنت يك كشور كل كاربران آنلاين 10 تا 15 درصد اين تعداد را شامل ميشود كه 10 درصد 18 ميليون نفر ميشود حالا كلا ميگوييم 2 ميليون نفر كه بايد آنلاين باشند، يعني اين 2 ميليون نفر بايد از ظرفيت 1500 مگابايت در ثانيه كل كشور استفاده كنند كه اگر ما عدد 1500000 كيلوبايت در ثانيه را به جمعيت 2 ميليوني آنلاين كل كشور تقسيم كنيم به هر كدام از آنها كمتر از يك 1 كيلوبايت در ثانيه سرعت و عرض باند ميرسد!!!
با توجه به اينكه 99 درصد از كاربران اينترنت خانگي در ايران از تلفن بصورت دايال آپ براي استفاده از اينترنت استفاده مي كنند(آمار خود مخابرات) و سرعت آنها هم از 3 تا 4 كيلوبايت در ثانيه بيشتر نمي شود پس يك كاربر معمولي در يك ساعت بيش از 12 مگابايت در بهترين شرايط نمي تواند فايل از اينترنت دانلود كند با حساب اتصال روزانه 4 ساعت استفاده از اينترنت حداكثر 60 مگابايت فايل در يك روز مي توان از اينترنت دايالاپي فايل دانلود كرد.

خوب مقدار مصرف برق 4 ساعت در روز يك كامپيوتر معمولي (بدون احتساب هزينه برق مصرفي خطوط مركز مخابراتي و آي اس پي در زمان استفاده) عدد حدود 1 كيلو وات در روز است و در ماه مي شود 30 كيلو وات كه رقم خيلي زيادي است.

اگر سرعت اينترنت اين كاربر فرضي 50 كيلوبايت در ثانيه بود بجاي 3 كيلوبايت در ثانيه، اين كاربر مي توانست 60 مگابايت فايل را كه برايش 4 ساعت وقت و انرژي هدر دادند را در مدت تنها بيست 20 دقيقه دانلود كنند كه مقدار برق مصرفي آن هم حدود دوازده برابر كمتر از مصرف برق 4 ساعته حالت قبل است و ميزان آن هم حدودا يك دهم كيلو وات در روز و 3 كيلو وات در ماه مي شود!!!

يعني مثلا يك و نيم ميليون نفركاربر آنلاين با سرعت 3 كيلوبايت در ثانيه و مدت استفاده چهار ساعت در روز ضرب در 27 كيلووات در ماه هدر روي برق ( اختلاف 30 و 3 كيلووات) مي شود 54000 مگاوات برق هدر مي رود كه مسئول آن هم وزرات ارتباطات و فناوري اطلاعات است.

در انتهاي اين نويسنده چنين نتيجه مي گيرد: حالا اگر ما 54000 مگاوات رو در قيمت هر كيلووات 70 تومان ضرب كنيم به عدد هولناك روزانه 4 ميليارد تومان نابودي منابع مالي البته بجز از بين رفتن وقت و انرژي افراد مي رسيم.



 

با نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان سال «اصلاح الگوى مصرف» از سوى رهبر معظم انقلاب اسلامى، وظيفه بسيار خطيرى بر دوش مسئولين و مردم نهاده شد. از سوى ديگر، در اواسط سال گذشته مسئولين اقتصادى كشور با معرفى «طرح تحول اقتصادى» به اصلاح سياست هاى اقتصادى در ۷ محور اساسى دست زده اند. سؤال اين است كه تا چه حد سياست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سياست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آيا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملياتى طرح وارد مى كند. قبل از ورود به بحث بايستى به نكات زير توجه كرد.

اولاً آمار منتشره از سوى بسيارى از مؤسسات تحقيقاتى كشور حاكى از آن است كه ميانگين مصرفى بسيارى از منابع و كالاها بالاتر از حد استاندارد جهانى است و شكى نيست كه بايستى اين نسبت ها «اصلاح» شوند. ثانياً كلمه «الگوى مصرف» دلالت بر بسيارى از «مصارف» دارد، اعم از مصرف مواد اوليه و منابع طبيعى، مصرف انواع حامل هاى انرژى در واحدهاى صنعتى و بخش تجارى و خانگى، استفاده از منايع انسانى ماهر و غيرماهر، و حتى زمان. بنابراين جاى تعجب نيست كه نامگذارى سال ۱۳۸۸ به عنوان «اصلاح الگوى مصرف» در اكثريت بخش هاى كشور جنب و جوش خاصى ايجاد كرده است و با اينكه در سال هاى قبل معمولاً به بخش مصرفى خانوارها و دعوت افراد به صرفه جويى تأكيد شده است، اين مرتبه به تمامى بخش هاى قبل از مصرف، يعنى توليد و توزيع نيز تسرى پيدا مى كند. حال به سؤالات اساسى اين مقاله برمى گرديم.

تا چه حد سياست هاى «اصلاح الگوى مصرف» هم سو با سياست هاى «طرح تحول اقتصادى» هستند و آيا خدشه اى بر ساختار برنامه هاى عملياتى طرح وارد مى كند اجازه دهيد به برنامه هاى عملياتى طرح تحول اقتصادى در يكايك نظام هاى كليدى طرح بپردازيم.

الف) اصلاح نظام گمركى: واحدهاى گمركى كشور وظيفه اداره جريان ورود و خروج كالاها و همچنين ترانزيت كالاها را از قلمرو كشور به عهده دارند. مسلماً چنين نظامى نيز شامل واردكنندگان و صادركنندگان كالا، قوانين و تشريفات گمركى و مأمورين گمرك مى باشد كه هر يك به نوبه خود مى توانند فرآيند خود را بررسى و اصلاح نمايند.

انجام سريع و كاراى تشريفات گمركى مى تواند در زمان و منابع مصرفى كمك نمايد و اصلاح فرآيند انجام امور گمركى مى تواند همراه با برقرارى و ارتقاى هماهنگى بهتر و بيشتر بين سازمانى واحدهاى گمركى و اعمال سياست هاى گمركى بهينه و كارا به ارتقاى رضايت واردكنندگان و صادركنندگان و حتى دولت كمك نمايد به طورى ديگر شاهد پديده هايى مانند قاچاق و صرف هزينه هاى مبارزه با آن نباشيم. چه بسى كه هزينه هاى صرفه جويى شده و درآمدهاى افزايش يافته از طريق اصلاح الگوى مصرف در زمينه گمرك كشور بتواند نيازهاى سرمايه اى ساير بخش ها را فراهم نمايد از اين رو توسعه گمرك الكترونيكى، بهبود نظام ارزشگذارى كالاها، آمايش بهينه واحدهاى گمركى و اصلاح ساختار سازمانى گمرك به ارتقاى هرچه بيشتر سلامت ادارى و تسهيل بهتر تشريفات گمركى كالاها و تسريع ترخيص كالاها از جمله برنامه هايى هستند كه در طرح تحول اقتصادى به حق مورد توجه قرار گرفته اند.

ب) اصلاح نظام مالياتى: اصولاً نظام مالياتى شامل اجزايى مانند ماليات دهندگان، ماليات گيرندگان، فرآيندهاى تعيين و وصول ماليات و قوانين مالياتى مى باشد. در بخش ماليات گيرندگان، نياز به ساختار سازمانى و مديريت منابع انسانى موجود در سازمان است كه سياستگذار مى تواند با «اصلاح» فرآيندها و سامانه هاى تعيين و وصول ماليات و آموزش مناسب افراد، به افزايش انگيزه پرداخت ماليات و افزايش ميزان ماليات، آن هم با رغبت، بپردازد. كمااينكه در برنامه هاى اين نظام، برنامه اصلاح فرآيندها و سامانه هاى عملياتى و اصلاح ساختار سازمانى و مديريت منابع انسانى به چشم مى خورد.

ج) اصلاح نظام توزيع كالاها و خدمات و صدور مجوزها: در اين نظام، زمان بسيار مورد توجه بايد قرار گيرد. صدور به موقع مجوزها و حتى تعيين تكليف شدن درخواست هاى صدور مجوزها مى تواند متقاضيان را به سمت بهترى هدايت نمايد و معطلى افراد درگير در اين نظام را به حداقل برساند. با ساماندهى بهينه نظام پخش كالا، بررسى و اصلاح توزيع واحدهاى توليدى، توزيعى و حتى تعيين نقاط بهينه مصرف كالاها و خدمات، كه جزو برنامه هاى عملياتى اين طرح مى باشند، مى توانند منجر به صرفه جويى هاى قابل توجهى در هزينه هاى بررسى، صدور و نهايتاً توزيع بهتر كالاها منتهى شوند و از آن مهمتر، «زمان صرف شده» باشند كه با اصلاح فرآيند انجام امور اين نظام مى تواند به حداقل برسد.

د) اصلاح نظام بانكى: نظام بانكى شامل مؤسسات مالى، سپرده گذاران و وام گيرندگان و آيين نامه ها و دستورالعمل هاى جذب، تخصيص و نظارت بر سيستم بانكى است. هدايت هر چه بهتر و صحيح تر منابع مالى و توسعه فرهنگ پسنديده قرض الحسنه براى تأمين نيازهاى ضرورى مردم مى تواند چنان سيستم بانكى را اعتلا بخشند كه هزينه ها و زمان نظارتى را به حداقل برسانند تا منابع صرفه جويى شده و بجا تخصيص يافته موجب رشد و توسعه اقتصادى كشور گردند.

اصلاح الگوى اعتبارسنجى مشتريان از اتلاف و حتى سوخت شدن منابع جلوگيرى مى نمايد و توسعه بانكدارى الكترونيكى و ايجاد مؤسسات تخصصى مالى براى اعتبارسنجى مى توانند برنامه هايى باشند كه در اين طرح به اجرا گذاشته شوند، كمااينكه هم اكنون به نتايجى هم دست پيدا كرده اند.

ه) اصلاح نظام ارزشگذارى پول ملى: در بين منابع توليد، منابع ارزى و سرمايه خارجى مى تواند به ورود تكنولوژى و منابع كمياب و مورد نياز كشور براى كليه بخش هاى اقتصادى كمك نمايند. مسلماً اصلاح نظام ارزى موجود و بهينه ساختن فرآيند ارزشگذارى پول ملى مى تواند چنان به تقويت پول ملى از طريق واقعى (افزايش توان توليد و صادرات) كمك نمايد كه تخصيص منابع كميابى مانند ارز خارجى توليد را متحول و صادرات را بهبود بخشند و وابستگى كشور را به درآمدهاى نفتى كمتر سازد.

و) اصلاح نظام يارانه ها: به جرأت مى توان گفت كه وجه تمايز طرح تحول اقتصادى موجود با ساير برنامه هاى توسعه اى كشور مى باشد، همانا اصلاح قيمت حامل هاى انرژى و ساير كالاهاى يارانه اى است كه طى فرآيند مشخصى اقدام به شناسايى اقشار اجتماعى و فعاليت هاى اقتصادى آسيب پذير مى نمايد و بازتوزيع يارانه پرداختى به ساير بخش ها را بهبود مى بخشد. مسلماً اصلاح قيمت ها و هدفمند يارانه ها مى توانند به «اصلاح الگوى مصرف» بخصوص در سطح مصرف كننده نهايى منتهى شوند.

ز) اصلاح نظام بهره ورى: شايد بتوان ادعا كرد كه كليه نظام هاى «الف تا و» همگى در خدمت نظام بهره ورى مى باشند و اصلاح كليه نظام هاى اشاره شده، بهره ورى را ارتقا مى بخشند. اصلاح فرآيند بودجه ريزى و ارتباط دادن بودجه و دستمزدها با برنامه هاى بهبود بهره ورى مى توانند ايجادكننده نظامى باشند كه مانع هدر رفتن منابع ذى قيمت و زمان صرف شده براى بررسى ها گردند و استقرار نظام سنجش و تحليل بهره ورى و استقرار نظام تعيين جايزه ملى بهره ورى برنامه هايى هستند كه در اين طرح مورد توجه قرار گرفته اند.

در جمع بندى، كليه برنامه هاى عملياتى مرتبط با نظام هاى در حال بررسى به دنبال بهينه سازى و اصلاح الگوى مصرف منابع سرمايه اى و انسانى هستند و نشان مى دهند كه الگوى مصرفى نه تنها در بخش خانوار و مصرف كننده نهايى، بلكه در بخش توليد و توزيع نيز مى تواند اصلاح شود و وظيفه هر ايرانى است كه به نوبه خود فرآيندهاى كارى و به كارگيرى منابع را بهينه و اصلاح نمايد.





ايران 30 فروردين 88

 

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نامگذاری سال جاری به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف گفت: هنوز در فرهنگ ورزی به نقطه تعادل نرسیده ایم و اصلاح الگوی مصرف در حوزه فرهنگ زیادتر خواندن و در واقع نوعی اسراف در خواندن است. به گزارش خبرنگار مهر، در این مراسم صفار هرندی در سخنانی با اشاره به برگزاری جشنهای سی امین سال انقلاب اسلامی در ماههای گذشته نمایشگاه بین المللی کتاب را جشن دیگری از این دست نامید و گفت: جشن بزرگ دانایی و جشنواره کتاب و کتابخوانی یکی دیگر از تلاشهایی است که در 30 سال اخیر صورت گرفته است . البته حمایتهای رئیس جمهور باعث رونق فرهنگ در این سالها کارساز بوده است و امیدواریم ادامه پیدا کند.

وزیر فرهنگ و ارشاد، انقلاب اسلامی را نیز یک انقلاب فرهنگی نامید که خصوصیت بارز آن تغییر و تحول فرهنگ بود.

افزایش 60 برابری عناوین کتاب در طول 30 سال اخیر

وی گفت: در سالهای 56 و 57 تعداد کتابهایی که در این سرزمین به چاپ می رسید سالانه به هزار عنوان هم نمی رسید اما سال گذشته 55 هزار عنوان کتاب منتشر شد که در واقع نشان از افزایش حدود 60 برابری عناوین کتاب در طول 30 سال اخیر دارد. علاوه بر آن، ما شاهد موج بزرگ استقبال از کتابخوانی در چند سال اخیر بوده ایم. تعداد کتابهای ما چه در کتابخانه های عمومی، چه در مساجد، چه در مساجد برای ایجاد رفاقت بیشتر مردم با کتاب گویای این امر است و دولت نهم شرمنده نیست که در طول چند سال اخیر رکوردهای بی سابقه ای را برای دسترسی مردم به کتاب به ثبت رسانده است.

ادامه روند خرید کتاب توسط وزارت فرهنگ و ارشاد

صفار هرندی به خرید 25 میلیارد تومانی کتاب در سال 86 و رقم 22 میلیارد تومانی آن در سال 87 اشاره کرد و گفت: این روند امسال هم ادامه خواهد داشت و شاید بیش از 10 برابر آنچه در سالهای گذشته کتاب به کتابخانه ها می رود.

پالوده کردن محیط فرهنگ از اتهامات

وزیر ارشاد همچنین پالوده کردن محیط فرهنگ را از برخی اتهامات، جزو دیگر افتخارات دولت نهم برشمرد وگفت: ما وقتی کارمان را شروع کردیم اهالی فرهنگ و هنر به عنوان متهمان اصلی بروز برخی مفاسد در جامعه معرفی می شدند و این برای ما بسیار سخت بود. البته بخشی از اتهامات ناروا بود و برخی ناظر به اتفاقاتی بود که در حوزه فرهنگ و هنر می افتاد اما ما در این سالها تلاش کردیم این اتهام را از اهالی فرهنگ دور کنیم و امروز کسی جرات ندارد چنین اتهاماتی به اهالی فرهنگ بزند.

برای رسیدن به نقطه تعادل در کتابخوانی باید اسراف کنیم

وی همچنین با اشاره به نامگذاری سال جاری به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف، به راهبردهایی که در زمینه های فرهنگی می توان پرداخت اشاره کرد و گفت: من می خواهم یک تعبیر ذوقی کنم و امیدوارم اهالی فرهنگ آن را پیگیری کنند. برداشت بنده این است که در امر کتابخوانی و فرهنگ برای رسیدن به نقطه تعادل ما نیازمند نوعی اسراف هستیم اسراف در خواندن.

وزیر ارشاد در توضیح این نکته گفت: ما هنوز در فرهنگ ورزی و تظاهر فرهنگی به نقطه تعادل نرسیده ایم. باید بیشتر کتاب بخوانیم و اصلاح الگوی مصرف در حوزه فرهنگ، زیادتر خواندن و در واقع نوعی اسراف در خواندن است.

صفار هرندی همچنین با اشاره به ارتقاء سرانه مطالعه از آمار 8 دقیقه در روز طی سالهای پیروزی انقلاب اسللامی به 20 دقیقه در روز پیشنهاد کرد هر کدام از خانوارهای ایرانی دو درصد از درآمدشان را در قلک فرهنگ و کتاب و هنر بگذارند و آن را به سبد خریدشان اضافه کنند.

تقدیر معاون فرهنگی ارشاد از مسجدجامعی

در این مراسم همچنین محسن پرویز معاون فرهنگی وزیر ارشاد و رئیس بیست و دومین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در سخنانی جابجایی محل برگزاری این نمایشگاه را به مصلای امام خمینی (ره) مهم ارزیابی کرد و گفت: با جابجایی نمایشگاه و برگزاری آن در مصلا ما امروز توانسته ایم 125 هزار متر مربع فضای نمایشگاهی در اختیار ناشران قرار دهیم و در برخی حوزه ها فضای مفیدی که در اختیار ناشران قرار داده ایم تقریبا دو برابر فضای مفیدی است که 4 سال قبل در اختیارشان قرار می گرفت.

پرویز که روز گذشته نیز به طور ویژه از احمد مسجد جامعی رئیس کمیسیون فرهنگی - اجتماعی شورای شهر تهران تقدیر کرده بود امروز نیز از تلاشهای همه نهادها و در راس آن مسجد جامعی به عنوان عنصری موثر در شورای شهر قدردانی کرد.

افزایش سقف خرید کتابهای خارجی

وی در ادامه به اجرای طرح ارائه یارانه به مصرف کنندگان نهایی کتاب اشاره کرد و گفت: علیرغم گران شدن کتابهای خارجی ما نرخ ارز خرید این کتابها را در یوروی 462 تومانی ثابت نگه داشته ایم و از سویی دیگر سقف خرید را هم برای همه گروهها تا 20 درصد افزایش دادیم.

معاون فرهنگی وزیر ارشاد با قدردانی از حضور زودتر از موعد ناشران عرب افزود: امسال حدود 30 هزار عنوان کتاب در بخش یارانه ای و 150 هزار عنوان در بخش خارجی عرضه می شود.

پرویز ادامه داد: ما توانسته ایم موافقتنامه هایی با 7 کشور به امضا برسانیم که در راستای آن این کشورها می توانند در نمایشگاه تهران غرفه رایگان داشته باشند و از سوی دیگر امکان این کار برای نشر ما هم در این کشورها فراهم شده است.

وی همچنین از روسیه، اوکراین، افغانستان، پاکستان و برزیل در کنار 33 کشور دیگر به عنوان کشورهایی که امسال به صورت مستقل در نمایشگاه کتاب تهران غرفه دارند نام برد.

جسارت در جابجایی یارانه کاغذ

معاون فرهنگی وزیر ارشاد اجرای اصل مربوط به جابجایی یارانه مربوط به کاغذ را در برنامه چهارم توسعه از جسارتهای دولت نهم برد و گفت: خیلی ها جسارت انجام این مصوبه را نداشتند و فکر می کردند در تیراژ کتاب تاثیر خواهد داشت و نتیجه آن را امروز در تحلیل های این افراد می بینید. آنها می گفتند که اجرای این قانون موجب کاهش تیراژ کتاب می شود اما دیدیم که نه تنها این اتفاق نیفتاد بلکه قیمت کتاب معادل نرخ تورم بود و از سوی دیگر تیراژ کتاب نه تنها کم نشد بلکه اندکی ارتقاء یافت.

در این مراسم همچنین صلاح عزالدین مدیر انتشارات دارالهدای لبنان و برنده بخش جنبی شانزدهمین جایزه جهانی کتاب سال در سخنانی نمایشگاه کتاب تهران را یک جشنواره جهانی که متاثر از انقلاب اسلامی است نامید و گفت: این رخداد به برکت انقلاب و رهبری آگاهانه آن صورت گرفته است و اکنون جایگاه ویژه ای در جهان یافته است.

این ناشر لبنانی خطاب به حاضران در مراسم افتتاحیه نمایشگاه کتاب تهران گفت: کتاب شما همان کتاب ما و فرهنگ شما همان فرهنگ ماست و این فرهنگ یکی از بالاترین انواع فرهنگ بشری به شمار می رود

 

تا به حال درباره برگزاري همايش‌هاي بي‌حاصل بيشتر دولتي بسيار خوانده‌ايد، اما واقعا محاسبه كرده‌ايد يك همايش حداقلي بي‌كلاس دست و پا شكسته چقدر براي بيت‌المال خرج برمي‌دارد؟



آنچه تا به حال درباره برگزاري همايش‌ها و سمينارهاي بي‌حاصل بعضا دولتي در رسانه‌ها مطرح شده، بيشتر در حد كلي‌گويي بوده و از آمار و ارقام ملموس، خالي است. به همين دليل، شايد كمتر سراغ داشته باشيم كه شهروندان بدانند يك همايش براي بيت‌المالي كه متعلق به آنان هم هست، چقدر هزينه مي‌تراشد و مهم‌تر آن كه فايده و سود و بهره اين همايش‌ها براي شهروندان و كشور چيست.

لذا به نظر مي‌رسد بازخواني ميداني هزينه‌هاي برگزاري همايش‌هاي دولتي با استناد به ارقامي كه براحتي از طريق چند مراجعه و پرس‌وجوي ساده قابل دسترسي است؛ در سالي كه سال اصلاح الگوي مصرف ناميده شده، اهميت ويژه‌اي دارد. چرا كه توجه به آن مي‌تواند دست‌كم برخي دستگاه‌هاي دولتي را از برگزاري همايش‌هاي بيهوده در سال‌جاري منصرف و پول صرفه‌جويي شده را صرف كارهاي متعدد و ضروري بر زمين مانده كشور كند. اگر فقط يك سال هم اين چنين شود، باز در حد خود ارزشمند است.

سالن‌هاي تهران

قبل از برگزاري هر سمينار، دستگاه دولتي بايد سراغ رزرو سالن مناسبي برود؛ سالني كه حداقل گنجايش 500 تا 800 نفر را داشته باشد، چرا كه در پاي سخنان فلان مدير يا مسوول بايد تعداد مكفي شنونده حاضر باشد. سالن بايد سن و جايگاه مناسب سخنراني هم داشته باشد تا تقديرها و جوايز در فضايي باشكوه اهدا شود. نورپردازي، صداي مناسب، دكور، گل‌آرايي، پيش‌بيني تابلوها و استندهاي تبليغاتي مناسب و خلاصه هر چه فضا را براي برگزاري آبرومند همايش مهيا كند، بايد وجود داشته باشد. گشتي در تهران نشان مي‌دهد مكان‌هاي اين‌چنيني كه مطابق با استانداردهاي سنگين و رنگين و در شأن سمينارهاي دولتي باشد، زياد نيست. تالار بزرگ كشور، مركز همايش‌هاي بين‌المللي ، مركز همايش‌هاي قوه قضاييه در پل رومي، مركز تازه‌ساز همايش‌هاي ميلاد، مجموعه اريكه ايرانيان، سالن اجلاس سران كنفرانس اسلامي، مركز همايش‌هاي رازي، مركز همايش‌هاي وزارت خارجه، چند هتل بزرگ مانند هتل استقلال، هتل هما، هتل انقلاب، هتل لاله، هتل المپيك، چند تالار بزرگ چون تالار وحدت، تالا رودكي و سرانجام چند فرهنگسراي آبرومند چون فرهنگسراي نياوران.

اينها مكان‌هايي هستند كه خدمات استاندارد و به اصطلاح در شأن سمينارها و همايش‌هاي دولتي را ارائه مي‌كنند. حالا فرض كنيد شما به عنوان نماينده يك دستگاه دولتي مي‌خواهيد براي بازديد و رزرو جا به چند مكان از فهرست يادشده مراجعه كنيد. سالني را در نظر بگيريد با گنجايش حدود 800 نفر بعلاوه چند سالن جنبي كوچك‌تر به همراه رستوران و پذيرايي ميان وعده روزگاهي و عصرگاهي كه در كنار دارد. اين مركز خدمات فيلمبرداري و صدابرداري و نورپردازي مداربسته، گل‌آرايي، تغيير دكور سن و عكاسي ارائه مي‌كند.

اتاق مخصوص خبرنگاران و خدمات ويژه تشريفات چون اتاق وي.آي.پي و سالن جنبي مخصوص برگزاري نمايشگاه نيز از ديگر مزيت‌هاي آن است كه خدماتش را كيفي و متناسب استاندارد مي‌سازد. هم‌اكنون كه تقويم رزرو اين سالن تا شهريور 88 پر است، تازه اگر زمان مناسب خالي گير بياوريد براي دريافت تمام خدمات يادشده در يك روز حدود 100ميليون تومان بايد بپردازيد. تازه هزينه غذا هم جداگانه است. حداقل هزينه غذا به ازاي هر نفر 15 هزار تومان است كه اگر فقط ظرفيت سالن اصلي يعني 800 نفر بخواهند يك وعده غذا بخورند، سازمان بايد 12‌ميليون تومان جداگانه بپردازد.

به سالن دوم سر مي‌زنيم؛ مركز همايش‌هاي بين‌المللي ميلاد در كنار برج ميلاد و حاشيه بزرگراه همت. سالن اصلي اين مركز گنجايش 1500 نفر را دارد، تازه هنوز بسياري از بخش‌هاي آن درست و حسابي تكميل نشده است. اما با همين وضعيت و با ارائه تمامي خدمات موردنياز يادشده براي يك روز كامل 120‌ميليون تومان درخواست مي‌كند كه البته تهيه و سرو غذا براي هر نفر 20 هزار تومان در كف قيمت است.

سالن سوم اجلاس سران كنفرانس اسلامي در ولنجك، كمي دورتر از حاشيه اتوبان چمران است. سالن اصلي با بالكن گنجايش 3000 نفر را دارد و هزينه رزرو فقط همان سالن اصلي 200 ميليون تومان براي يك روز. هزينه غذا هر نفر 20 هزار تومان و سرجمع خدمات جانبي مورد درخواست چون ترانسفر از محل در اصلي به سوي سالن اصلي،‌ گل‌آرايي، چاپ استند و بنر، فيلمبرداري داخلي، اتاق انتظار مقامات و پذيرايي ميان وعده به تناسب افراد در يك پكيج 20 ميليون توماني عرضه مي‌شود. يعني حداقل هزينه برگزاري سمينار در اين مكان بدون غذا 220 ميليون تومان آب مي‌خورد.در مجموعه اريكه ايرانيان كه بتازگي در سعادت‌آباد تهران افتتاح شده نيز هزينه رزرو سالن اصلي حداكثر 500 نفري براي يك روز 40 ميليون تومان است كه هزينه‌هاي جانبي بر آن افزوده مي‌شود.

هزينه غذا به ازاي هر نفر 25 هزار تومان و پكيج خدمات جانبي به ازاي هر نفر 100 هزار تومان است. تازه اين مكان با تمام دكور و نماي آبرومندي كه دارد به علت چندمنظوره بودن و محل نمايش فيلم و نداشتن سن بزرگ و اتاق وي.آي.پي چندان مورد استقبال دولتي‌ها نيست، اما باز هم برگزاري يك همايش 500 نفري در آن با احتساب غذا حدود 80‌ميليون تومان آب مي‌خورد.

هزينه‌هاي خارج از سالن

با اين حال فهرست هزينه‌هاي برگزاري يك سمينار در همين نقطه تمام نمي‌شود. چرا كه هنوز هزينه‌هاي خارج از سالن همايش باقي است. اين هزينه‌ها عبارتند از: استخدام نيروهاي اجرايي براي پذيرايي، راهنمايي، نصب دكور، خدمات و ساير امورات. چاپ بروشور، بنر، پوستر، كاتالوگ، سربرگ و ساير مواد چاپي لازم، خريد هداياي تبليغاتي چون كيف و خودكار و ساعت مچي و غيره، هزينه گروه احتمالي سرود يا نمايش و تهيه و ساخت تيزر يا فيلم همايش و پخش به طور رپورتاژآگهي از رسانه‌ها كه اين روزها بدجور مد شده است.

طبق محاسبات صورت گرفته توسط كارپرداز يكي از سالن‌هاي برگزاري همايش پايتخت كه اين‌گونه خدمات را نيز به مشتري عرضه مي‌كرد، به ازاي هر نفر، 100 هزار تومان هزينه‌هاي جانبي هر همايش است كه البته اين رقم كف است. در اين صورت براي برگزاري بخش دوم يك همايش مثلا 500 نفره بايد علاوه بر پول سالن و خورد‌ و خوراك و غيره، 50 ميليون تومان نيز براي تشريفات و هدايا و بروشور گزارش كار و غيره هزينه شود....

محاسبات نهايي

حالا شايد بتوان هزينه متوسط برگزاري يك همايش كاملا معمولي نصف روزه 800 نفره را كه به ناهار يا شام ختم شود، محاسبه كرد: سالن 100‌ميليون تومان بعلاوه 12 ميليون تومان غذا و 80‌ميليون تومان هزينه‌هاي جانبي، رقم 192 ميليون تومان را به عنوان رقم كف و حداقلي به دست مي‌دهد.

به خاطر داشته باشيد اين رقم براي يك همايش كاملا داخلي است و فرض بر اين است كه تمام مدعوين از تهران در همايش حضور ‌يابند و پول احتمالي بليت رفت و برگشت هواپيما براي عزيمت مهمانان از ساير نقاط ايران پرداخت نشود. مدل محاسباتي ما شامل همايش‌هاي بين‌المللي هم نمي‌شود كه بليت رفت و برگشت خارجي و اقامت در هتل‌هاي چند ستاره و گردش‌هاي پرخرج توريستي يا هداياي گرانقيمت مانند صنايع دستي يا قاليچه و زعفران جزو جدايي‌ناپذير آن محسوب مي‌شود، مي‌بينيم كه 192 ميليون توماني كه مورد محاسبه قرار گرفته در برابر ارقام حداكثري تا چه حد كوچك و بي‌كلاس است...

قطعا كارشناسان اقتصادي حذف همايش‌هاي عمدتا بي‌مصرف را يكي از راهكارها براي تحقق اهداف سال اصلاح الگوي مصرف يادآوري مي‌كنند.

به گفته آنان، اكثر اين همايش‌ها، دستاورد خاصي را به دنبال ندارد و ماتركي جز يك كتاب خلاصه مقالات كه مطالعه نشده در گوشه كتابخانه‌اي خاك مي‌خورد، در بر نخواهد داشت. البته همايش‌ها و سمينارهاي اجرايي و مفيد از اين قاعده مستثناست اما چشمان با انصاف گواهي مي‌دهند كه چقدر از سمينارها و همايش‌هاي دولتي غيرضرور و بي‌مصرف است
 

شايد همين نكته كافي باشد كه بر اساس تازه ترين تحقيقات به‌عمل آمده در اين زمينه، استفاده از شيوه‌هاي نوين مصرف انرژي نظير شيشه‌هاي دوجداره، درزگيري شكاف چارچوب درها و پنجره‌ها و عايق بندي سيستم‌هاي لوله كشي و گرمايش و سرمايش مي‌توان تا 30 درصد در مصرف انرژي صرفه‌جويي كرد و اگر اين رقم را در صدها هزار منزل مسكوني ضرب كنيم، اهميت آن بيشتر نماي يك «بايد غيرقابل اجتناب» پيدا خواهد كرد.

به باور بسياري از كارشناسان و متخصصان امور فني سازه‌سازي، استفاده از شيوه‌هاي بهتر و مؤثرتر مصرف چه در منازل مسكوني و چه در ادارات عمدتا در قالب مصرف بهينه انرژي خلاصه مي‌شود و نمود پيدا مي‌كند.

در حال حاضر يكي از مهم‌ترين شاخصه‌هاي ساخت بناهاي استاندارد در زمينه مصرف بهينه انرژي استفاده از پنجره‌هاي دوجداره است. گرچه استفاده از اين نوع پنجره‌ها در مقايسه با پنجره‌هاي معمولي كمي پرهزينه‌تر است؛ اما اگر صرفه‌جويي درازمدت ناشي از پرداخت هزينه كمتر حامل‌هاي انرژي را در همان ابتدا محاسبه كنيم، استفاده نكردن از آنها اقدامي اشتباه و حتي خنده‌دار جلوه خواهد كرد.

بررسي‌هاي آزمايشگاهي نشان داده است كه تبادل گرمايي و سرمايي در سازه‌هايي كه با استفاده از اين نوع پنجره‌ها ساخته شده‌اند، بسيار كمتر است. تا آنجا كه در دوره‌هاي سرد سال نياز كمتري به استفاده از سيستم‌هاي گرمايشي احساس مي‌شود.

يكي ديگر از مزاياي استفاده از پنجره‌هاي دو جداره، كاهش راه يافتن آلودگي صوتي كوچه و خيابان به محيط ساكت منازل و ادارات است كه اين خود نتيجه‌اي جز آسايش بيشتر و انجام كارها با تمركز بهتر و استرس كمتر ندارد.

يكي ديگر از راهكارهاي مؤثر در زمينه كاهش مصرف انرژي بخصوص در منازل مسكوني، استفاده از نسل جديد عايق‌هاي پوششي براي پشت بام‌هاست كه در سال‌هاي اخير پيشرفت‌هاي جالب توجهي در زمينه دانش ساخت آنها صورت گرفته است.

به عقيده كارشناسان استفاده از نوعي از اين پوشش‌ها كه لايه رويي آنها قابليت انعكاس نور خورشيد را دارد، مي‌تواند يكي از راهكارهاي مؤثر در مصرف بهينه انرژي به خصوص در فصول گرم سال شود.

اين نوع پوشش‌ها به دليل ساختار خاص و مواد مخصوصي كه در بافت سازنده آنها به كار گرفته شده است، در فصول سرد سال مانع از تبادل گرمايي با محيط مي‌شود واز اين رو در مصرف سوخت و توليد حرارت صرفه‌جويي قابل توجهي صورت مي‌گيرد.

از آن گذشته نه تنها استفاده از اين پوشش‌ها بسيار راحت و سريع است، بلكه ضريب نفوذ آب باران نيز در آنها تقريبا به صفر رسيده است كه اين نكته نيز در افزايش طول عمر مفيد ساختمان‌ها بسيار مهم است.

در عين حال، بررسي‌هاي آزمايشگاهي نشان داده‌اند كه در فصول گرم سال كه تابش مستقيم نور خورشيد به ميزان قابل توجهي افزايش مي‌يابد، مانع از گرم شدن بي دليل ساختمان مي‌شوند و در نتيجه سيستم‌هاي سرمايشي منازل از جمله كولرها فعاليت كمتري خواهند داشت.

فعاليت كمتر سيستم‌هاي سنتي و رايجي نظير كولرهاي آبي معادل مصرف كمتر آب و الكتريسيته است و اين يعني اصلاح الگوي مصرف.

تجربه و بررسي‌هاي آزمايشگاهي نشان داده اند كه استفاده از شومينه به عنوان منبع توليد حرارت در منازل با صرف انرژي قابل توجهي همراه است.

در حقيقت مشكلي كه درخصوص شومينه وجود دارد، نبود سيستم به جريان انداختن گرماي توليد شده در محيط و همچنين خارج شدن حجم قابل توجهي از گرماي توليدي به همراه گازهاي ناشي از سوخت و سوز از مجراي دودكش آن است. اين هم اكنون عمدتا از شومينه به عنوان يكي از عناصر تزئيني و دكوري منازل ياد مي‌شود تا بخشي از سيستم حرارتي منازل.

روي آوردن به چنين راهكارهايي در مرحله نخست با صرف هزينه بيشتري همراه است؛ اما همان‌طور كه گفته شد در طولاني مدت بازگشت سرمايه قابل توجهي دارد. اما در كنار اين نكات، راهكارهاي ديگري نيز وجود دارد كه نه تنها از بعد صرف هزينه هيچ تفاوتي نمي‌كنند بلكه در پايين آمدن هزينه‌هاي مربوط به حامل‌هاي انرژي تأثير غيرقابل انكاري دارند.

يكي از اين راهكارها، استفاده از پرده‌هاي ضخيم در زمستان‌ها به منظور ايجاد لايه‌هاي بيشتر عايق در كنار ديوارها و پنجره‌هاست تا به اين ترتيب تبادل گرمايي منازل با محيط باز و سرد خارج به حداقل برسد.

به نظر مي‌رسد استفاده از مجموعه‌اي از اين راهكارها به عنوان گامي مهم و اساسي در كاهش مصرف انرژي در منازل و ادارات سرآغاز خوبي براي دستيابي به اهداف نهفته در راهبرد اصلاح الگوي مصرف در جامعه باشد. البته دستيابي به چنين اهدافي چندان هم سخت به نظر نمي‌رسد.

يكي از مهم‌ترين راهبردهايي كه بايد در زندگي روزمره مورد توجه قرار گيرد، تعمير و نگهداري علمي و اصولي از وسايل و سيستم‌هاي مختلفي است كه در منازل به كار گرفته مي‌شوند.

به عنوان مثال، وسايلي همچون يخچال و فريز از جمله مصرف‌كنندگان اصلي انرژي در منازل به حساب مي‌آيند كه با كمي دقت و توجه ضمن آن‌كه مي‌توان سرانه مصرف انرژي آنها را پايين آورد ، مي‌توان طول عمر مفيد بيشتري نيز به آنها بخشيد.

همواره توجه داشته باشيد كه فنرهاي پشت يخچال در صورت تميز ماندن امكان بهتري براي جريان آزادانه هوا ايجاد مي‌كنند و اين يعني افزايش ضريب بازدهي يخچال و در نتيجه افزايش طول عمر مفيد آن.

ماشين لباسشويي نيز از جمله اين وسايل است كه با كمي دقت و توجه به اصول اوليه علمي مي‌توان صرفه‌ جويي قابل توجهي در مصرف انرژي در اين دستگاه داشت. هيچ‌گاه ماشين لباسشويي را بيشتر از حجم متناسب مملو از لباس‌هاي چرك نكنيد، چون احتمالا لباس‌ها به خوبي شسته نمي‌شود و در نتيجه با شستشوي مجدد شما هم در هدر رفتن انرژي سهيم خواهيد بود.

از آن گذشته، تجربه ثابت كرده است با قرار دادن چند تكه پارچه حوله‌اي يا حتي همان حوله دست و صورت در ميان لباس‌ها در زماني كه مرحله خشك كردن آغاز مي‌شود، آب اضافي لباس‌ها به راحتي گرفته مي‌شود.

تمامي اين راهكارهاي ساده از اصول اوليه علمي نشأت گرفته‌اند و از اين رو مي‌توان گفت توجه به همين اصول پيش‌پا افتاده نقش قابل توجهي در كاهش هزينه‌هاي زندگي خواهد داشت.

در حقيقت زماني كه نگاهي توام با مباني بنيادين و ساده علمي در قبال چگونه زندگي كردن داشته باشيم بي‌شك، اصلاح الگوي مصرف به صورت خودكار در زندگي نمود پيدا خواهد كرد و در نتيجه بهبود كيفيت زندگي را شاهد خواهيد بود.

 

يك كارشناس كشاورزي گفت: با توجه به رشد روزافزون جمعيت و كمبود منابع توليد نهادينه كردن اصلاح الگوي مصرف در بخش كشاورزي امري ضروري است



جهانگير فرخي در گفتگو با خبرنگار باشگاه خبرنگاران با بيان از مهمترين راهكارها در شرايط بحران اقتصاد جهاني، اصلاح الگوي مصرف است و تحقق اصلاح الگوي مصرف واقعي و تبديل شدن به يك جامعه اصلاح شده در الگوي مصرف نيازمند يك دوره زماني پنج ساله است.

وي اقبال عمومي و پذيرش جامعه را يكي از مولفه هاي اصلاح الگوي مصرف دانست و تصريح كرد: اصلاح الگوي مصرف در بخش كشاورزي نياز به فرهنگ‌سازي دارد بطوريكه از يك كشاورز كه براي توليد محصول چهار برابر مقدار لازم، آب و نهاده مصرف مي كند نمي توان انتظار داشت كه به يكباره مصرف آب و نهاده خود را اصلاح كند.

اين كارشناس با اشاره به اينكه اصلاح الگوي مصرف در سطح توليدات كشاورزي را افزايش مي دهد،خاطرنشان كرد: مصرف بهينه نهاده هاي كشاورزي سبب افزايش توليد و در نتيجه خودكفايي محصولات مي‌شود.

 

اگر جامعه اي دچار بحران در يك يا چند كالاي اقتصادي شد مي بايست همگان چنان تلاش كنند تا از آن برهند. در اين زمان است كه صرفه جويي گاه به معناي كم مصرف در حد اعتدال و ميانه است كه تنها نيازهاي اساسي و اصلي شخص و يا جامعه پاسخ داده شود.
در آيه 47 سوره يوسف خداوند به ضرورت صرفه جويي در زمان بحران هاي اقتصادي اشاره مي كند و در آيات 47 و 48 بر لزوم برنامه ريزي ازسوي دولت مردان براي مقابله و يا حل بحران هاي اقتصادي تأكيد مي ورزد.
اين آيات ضمن اشاره به مسئوليت هاي دولت نشان مي دهد كه عوامل طبيعي بوجودآورنده بحران نمي تواند توجيه گر رفتارهاي دولت باشد و دولت ها موظف هستند كه حتي براي شرايط فوق العاده چون خشكسالي برنامه ريزي كنند.
بنابراين بهره مندي از ابزارهاي پيش بيني اوضاع و آمادگي دايمي براي حالت هاي فوق العاده، از ضروريات و مسئوليت هاي دولت است كه در آيه مورداشاره قرار گرفته است.
لزوم جيره بندي از ارزا ق و كالاهاي اقتصادي در وضعيت كمبود و تنگناهاي اقتصادي از مطالبي است كه در آيات 60 سوره بقره و نيز 160 سوره اعراف بدان توجه داده شده است.
لزوم نظارت حكومت و دولت بر امور اقتصادي از توليد گرفته تا توزيع و مصرف آن ازجمله وظايف و مسئوليت هاي دولت است كه در آيه 47 و 55 سوره يوسف آمده است. مديريت توزيع و اصلاح در توليد و توزيع و مصرف به عنوان وظايف پيامبران و دولت هاي اسلامي امري است كه در آيات مختلف به ويژه 84 تا 86 سوره هود و آيات ديگر بدان اشاره شده است.

از همه اين مطالب و بسياري مطالب و آيات ديگر كه در حوصله اين نوشتار نيست مي توان دريافت كه وظيفه همگاني ايجاب مي كند تا در مصرف درست و بهينه كالاهاي اقتصادي تلاش كنيم و هريك از ما موظف است تا براساس چارچوب هاي مورد پذيرش اقتصادي عمل كند و در مصرف كالاي اقتصادي زياده روي و اسراف نكند.

 

كشاورزان بخوانند
آبياري شبانه از راهكارهاي كاهش مصرف آب در خشكسالي
حذف نوبت آبياري روزانه و جايگزيني آن با آبياري شبانه تا 30 درصد مقدار تبخير را كاهش مي دهد.كارشناسان كشاورزي اين مطلب را مي گويند و تاكيد دارند آبياري شبانه علاوه بر اين كه آب بيشتري در اختيار گياه قرار مي دهد باعث خشكسالي گياه در طول روز نيز نخواهد شد.براي اين دسته از كشاورزان، استفاده از فانوس هاي خورشيدي كه نور خورشيد را در طول روز جذب و در شب به صورت نورافكن مزرعه را روشن مي كند، توصيه مي شود و كشاورزان بايد آبياري روزانه را حذف و از سيستم هاي آبياري تحت فشار و مدرن استفاده كنند زيرا در چنين وضعيتي استفاده بهينه در مصرف آب و افزايش بهره وري با روش هاي مناسب، بهترين راه مقابله و گذرا از اين بحران است.همچنين با توجه به آسيب ديدن اراضي ديم در اثر كمبود بارش، تدابيري بايد به كار گرفته شود كه عملكرد در واحد سطح اراضي آبي افزايش يابد و استفاده از كودهاي زيستي سريع الجذب بسيار مفيد خواهد بود.به علاوه استفاده از بذرهاي گواهي شده و مقاوم به بي آبي مركز تحقيقات ديم در كاهش خسارات ناشي از خشكسالي مفيد است و در صورت لزوم بايد برنامه اي تدوين شود تا امكان استفاده از ماشين هاي آب پاش نظامي و آتش نشاني براي آبياري باغات ديم و جلوگيري از خشكي درختان فراهم شود.

 

توجه و اهميت خاصي كه مسلمانان در طول تاريخ همواره به عمل اسراف، به پيروي از نبي اكرم ْ و ائمه معصومين - صلوات اللّه عليهم اجمعين - از خود نشان مي دادند، نمايانگر حساسيت و عنايت ويژه اسلام و رهبران پاك اسلامى، درباره آن است كه همواره كوشيده اند، تا فرهنگ اعتدال در هر زمينه، از جمله مصرف را - كه خود الگوي آن بودند - به پيروان خويش تعليم دهند. از برخورد شديد با مسرفان و حساسيت نشان دادن در برابر اسراف - گرچه در موارد ناچيز - تا استفاده از دعا - كه از بهترين شيوه ها براي تزريق يك خلق وخوي در جان آدمي است - براي اين منظور اقدام مي نمودند.

حضرت سجّاد ژ در يكي از بخش هاي دعاي شريف مكارم الاخلاق، در راز و نياز خود با خداوند عرض مي كند:.

پروردگارا بر محمد و آل او درود فرست و مرا از ارتكاب اسراف بازدار و روزي مرا از تلف شدن حفظ فرما.(25).

اكنون به اين قضيّه توجه كنيد، تا ميزان حسّاسيّت مسلمين را در مورد اسراف دريابيد:.

مردي مي گويد: به امام صادق ژ عرض كردم: ما در راه مكه اراده احرام و زيارت خانه خدا مي كنيم. پس از آن كه براي نظافت بر بدن خود نوره مي زنيم، نخاله به همراه نداريم تا بر خود بماليم، به ناچار براي اين منظور از آرد استفاده مي كنيم و من از اين كار دچار نوعي تشويش و نگراني مي شوم كه خدا بدان آگاه است، حضرت فرمود: آيا نگراني تو از اين جهت است كه مي ترسي اين عمل اسراف باشد عرض كردم: آرى. فرمود: در آنچه مايه اصلاح و بهداشت بدن باشد اسراف نيست و من خود گاهي آرد خالص را با روغن مخلوط مي نمايم و سپس بر بدن خود مي مالم. اسراف، تنها در آن چيزي است كه مال را تلف كند و به بدن صدمه بزند.(26).

و بنابر آنچه بعضي مي گويند(27) كه: شهرت به عظمت و بزرگ بودن گناهي در ميان مسلمين دليل بر كبيره بودن آن است، همين توجّه و حسّاسيّت زياد مسلمان ها به عمل اسراف، نشانه و دليل ديگري بر كبيره بودن آن خواهد بود.