هداف این عملیات ،عقب راندن دشمن از اطراف سوسنگرد.
عمليات امام مهدي (عج) را باید سرآغازی بر عمليات غير كلاسيك محدود توسط سپاه پاسداران ونیروهای مردمی دانست.

در نزدیکی مرز ایران و عراق و در غرب ارتفاعات میشداغ که زمین پوشیده از تپه‌های کوچک وبزرگ شنی می‌باشد تنگه رقابیه قرار دارد.
عراقی‌ها به دلیل مشکل بودن عبور از این بیابان و نیاز به کارگیری نیروهای بسیار زیاد، منطقه را رها نموده و هیچ‌گونه استقراری در منطقه نداشتند. لذا از شهر شوش تا عبدالی هر لحظه احتمال ورود عراقی‌ها از طریق بیابان به جاده اندیشمک اهواز وجود داشت، چرا که نیروهای ایرانی نیز در این منطقه مستقر نبودند.
برخورد یک گروه بزرگ گشتی 400 نفره عراقی که با انجام عملیات هلی‌برن در نزدیکی عبدالخان پیاده شده بودند ،با یک گروهان از تیپ 55 هوابرد ارتش جمهوری اسلامی ایران در چهارم اسفند ماه 1359 به خوبی نشان داد که منطقه بسیار حساس شده است. لذا جهت عقب راندن دشمن و برطرف کردن خط نفوذ عراقی‌ها، در تاریخ 25 اسفندماه سال 1359 عملیات رقابیه طراحی و اجرا شد که تا اول فروردین ماه سال 1360 به مدت 6 روز ادامه یافت.
در عملیات آفندی رقابیه هرچند تیپ 2 لشکر 16 به دلیل وضعیت زمین از سمت جنوبی تپه‌های ابوصلیبی خات و رقابیه متوقف شد ولی توانست ضمن وارد کردن تلفات و ضایعات فراوان انسانی و تسلیحاتی به عراق،پیشروی احتمال دشمن را در غرب رودخانه کرخه سد نماید.
کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس/علی سمیعی/ نمایندگی ولی فقیه درنیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی/تهران/1376

نی صدر در آغاز جنگ معتقد بود با دادن زمین وگرفتن زمان می شود در برابر ارتش متجاوز دشمن موفقیت به دست آورد،اما فقط 50درصد استرتژی ناکام او همیشه محقق می شد وآن هم دادن زمین بود.
با توجه به وابستگی او به دشمنان مردم ایران وآشنا نبودن با اصول وقواعد جنگ وسیاست جنگی مدیریت او بر جنگ چیزی جز شکست برای ایران نداشت.
پس از اجرای ناموفق عملیات بزرگ توسط بنی صدر در 3/8/59 در منطقه عمومی آبادان، عملیات توکل در تاریخ 20/10/59 با فرماندهی ستاد اروند و زیرنظر ستاد مشترک ارتش، طرح ریزی و اجرا شد. طبق طرح، مقرر شده بود که یگان های خودی در این عملیات در چند مرحله از شمال شرقی آبادان تا مرز شلمچه پیشروی کنند.

مرحله اول عملیات از سه محور آغاز شد. در دو محور قوای زرهی و در یک محور نیروهای پیاده وارد عمل شدند. در سه راهی آبادان و کوی ذوالفقاریه که یگان های پیاده تک می کردند، خط نیروهای دشمن شکسته شد و تعدادی از آنها به اسارت درآمدند. لیکن نیروهای پیروز این محور - که شامل یگانی از ارتش و شماری از نیروهای سپاه، ستاد جنگ های نامنظم و فداییان اسلام بودند – به سبب پیشروی نکردن دو محور دیگر، نتوانستند موقعیت خود را تثبیت کنند و به ناچار عقب نشینی کردند. به این ترتیب عملیات در مرحله اول متوقف گردید. با ناکامی در مرحله اول ،مراحل بعدی نیز متوقف گردید. این آخرین عملیات در سطح گسترده بود که در دوره فرماندهی بنی صدر بر نیروهای مسلح انجام شدو تا عزل او از فرماندهی کل قوا و تغییر استراتژی جنگ، عملیاتی روی نداد.

سومين و آخرين عمليّات كلاسيك ايران در جنگ، در محور آبادان- ماهشهر صورت مي‌گيرد. اين حمله در بيستم دي‌ماه 1359 انجام مي‌شود. براي انجام اين حمله نيز متأسفانه از تجربة شكست‌هاي دو عمليّات گذشته بهره‌اي گرفته نمي‌شود و اين عمليّات هم به علت بي‌تجربگي و خامي دچار شكست مي‌شود.
برخلاف دو عمليّات قبل، دشمن، هوشيار و آماده مقابله مي‌شود. يعني با شروع عمليّات، نيروهاي ايراني با موانع ايذايي برخورد مي‌كنند و تعدادي از اين نيروها پس از مواجهه با ميدان‌هاي مين و رشته‌هاي سيم خاردار به عقب باز مي گردند. بقيه هم پس از مقداري پيشروي به دليل نرسيدن نيروهاي عمل‌كنندة محورهاي ديگر، عقب‌نشيني مي‌كنند.
سرانجام نيروهاي ايراني بدون اينكه بتوانند اقدامي اساسي صورت دهند، بناچار به مواضع اولية خود باز مي‌گردند. با اين شكست، براي همگان مسجل مي‌شود كه با شيوة جنگ كلاسيك نمي‌شود به جنگ دشمن تا بن دندان مسلح رفت. زيرا اين اقدامات جز بر گستاخي دشمن نمي‌افزايد.
منبع:کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس/ علی سمیعی/ نمایندگی ولی فقیه درنیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی/1376
 

عمليات محدود حسين‌بن علي‌(ع)  در تاريخ 26/6/62 و در منطقه‌ي عملياتي ميمك با اهداف انهدام نيروهاي دشمن با رمز مبارك «يا جوادالائمه‌(ع) » آغاز گرديد. رزمندگان اسلام متشكل از سپاه و ارتش و عشاير با هجوم به دشمن موفق مي‌شوند تعدادي از تانك و نفربرهاي آن‌ها را منهدم و تعداد زيادي از بعثيان فريب خورده را كشته و مجروح كنند. با اين حركت محدود، دشمن در اضطراب فرو رفته و بيم حملة مجدد را از طرف ايران احساس مي‌كند.

نتايج عمليات
تجهيزات منهدم شده دشمن
تعدادي تانك و نفربر.
تعدادي خودرو..
ده‌ها قبضه انواع سلاح سنگين و نيمه‌سنگين.
تعداد كشته‌و زخمي بيش از 100 نفر.
منبع:کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس/ علی سمیعی/ نمایندگی ولی فقیه درنیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی/تهران/1376

اطلاعيه شماره 2 قرارگاه سپاه هفتم قدس
بسم الله الرحمن الرحيم
«محمد رسول الله والذين معه اشداء علي الكفار رحماء بينهم»
اي ياوران مهدي و اي عاشقان كوي حسين به پيش كه اينك قدس در انتظار است و كربلا حسينيان را طلب مي‌كند. به پيش كه امروز، تمامي قدرتهاي شيطاني جهان به نابودي اسلام عزيز كمر بسته‌اند و اين بازوان قدرتمند و متكي بر ايمان فرزندان غيور امت اسلام است كه بايد جانانه از انقلاب اسلامي پاسداري نمايد و با نابودي رژيم صهيونيستي حاكم بر بغداد، گامي بلند در جهت دستيابي به قدس شريف بردارد.
امت اسلام، ملت مسلمان ايران! رزمندگان پيروز و افتخارآفرين ما در ادامة عمليات تحريرالمقدس كه در منطقه دربنديخان عراق، واقع در جنوب مريوان انجام گرفت و دشمن با تعداد زيادي كشته و زخمي مجبور به فرار گرديد، موفق شدند به كلية اهداف اين مرحله از عمليات دست يابند. در اين عمليات رزمندگان اسلام با گذشتن از رودخانه زين كان ارتفاعات سوريز، برددكان و شميران و پاسگاه مرزي سيدكريم عراق را به تصرف خود درآوردند و همچنين دوازده روستاي عراقي به دست نيروهاي اسلام آزاد شد.
نبرد در منطقه عملياتي تحريرالمقدس با برتري نيروهاي خودي همچنان ادامه دارد و در حال حاضر به تثبيت و تحكيم مواضع به دست آمده ادامه مي‌دهند.
«قرارگاه هفتم قدس»

نتايج عمليات
مناطق آزاد شده:
ارتفاعات مهم منطقه از جمله بردكان و شميران و استقرار در 5 كيلومتري سد دربنديخان عراق.
تسلط بر جادة ارتباطي سليمانيه – بغداد و شهر و درياچه دربنديخان.
آزادسازي 12 روستاي عراق.
تلفات دشمن:
صدها كشته و زخمي.

آغاز عمليات مقابله به مثل در جنگ شهرها
در حالي كه مردم و مسؤولان كشور خود را براي برپايي مراسم پنجمين سالگرد يوم‌الله بهمن آماده مي‌كنند، صدام عفلقي زمينه را براي بمباران و موشكباران شهرهاي ايران فراهم مي‌كند و براي اين مقصود با تبليغات دروغين ادعا مي‌كند به خاطر گلوله‌باران شهرهاي مرزي عراق از سوي ايران، هفت شهر ايران مورد حملة موشكي و هوايي قرار خواهند گرفت.
در پاسخ به اين تبليغات و جنگ رواني دشمن، حضرت آيت الله خامنه‌اي (رئيس جمهوري وقت ايران) در مراسم نماز جمعة تهران اعلام مي‌دارد:
«... بيايند و ببينند شهرها را تا يقين كنند كه ما هيچگونه تعرضي به اين شهرها نكرديم، اما اگر تهديدي را كه عراقيها كرده‌اند، ديوانگي كنند و آن تهديد را عملي كنند، من در اين پايگاه مقدس نماز جمعه قاطعاً اعلام مي‌کنم كه ملت ما اين دفعه انتقام سختي از جنايتكاران خواهد گرفت.»

تيمسار ظهيرنژاد، رئيس ستاد مشترك وقت ارتش جمهوری اسلامی ايران نيز به دنبال سخنان رئيس جمهوري و نخست وزير مي‌گويد:
«در صورت كوچكترين حركتي از سوي رژيم عراق در بمباران شهرهاي ميهن  اسلامي، تمام تأسيسات و مراكز صنعتي حكومت كافر بعثي را ويران مي‌كنيم.»
سرهنگ هوشنگ صديق فرماندة نيروي هوايي وقت ارتش نيز مي‌گويد:
«خلبانان شجاع اسلام آمادگي انجام هرگونه عمليات نظامي عليه دشمن انقلاب اسلامي را دارند.»
صدام حسين با عكس‌العمل مسؤولان جمهوري اسلامي ايران بر گستاخي خود مي‌افزايد و تهديد مي‌كند يازده شهر ايران را مورد حمله قرار خواهد داد. با اين تهديدات، خشمي مقدس ايران اسلامي را فرا مي‌گيرد و از طرف مسؤولان و رزمندگان اسلام و مجلس شوراي اسلامي تقاضا مي‌شود كه همة آحاد ملت آمادة مقابله با توطئه جديد دشمن باشند تا با پشتيباني قاطع ملت، جواب دندان شكني به رژيم بغداد داده شود.
براي نخستين بار، رئيس جمهور اسلامي  ايران به تقاضاي مردم مبني بر انجام عمليات مقابله به مثل پاسخ مي‌دهد و اين اقدام با پيام مهم رئيس جمهور ايران، خطاب به مردم عراق از طريق صدا و سيماي جمهوري اسلامي اعلام مي‌شود:
پيام هشدار رئيس مجلس شورای اسلامي ايران به مردم بصره، خانقين و مندلي عراق در 17 بهمن 1362

بسم الله الرحمن الرحيم
«اكنون بيش از چهل ماه است كه شهرها و مراكز غيرنظامي ما به طور ناجوانمردانه به وسيلة عوامل رژيم عراق كوبيده مي‌شود و ما تاكنون فقط در ميدانهاي جنگ به اين حملات پاسخ گفته‌ايم: اما مقابله به مثل نكرده‌ايم. اخيراً‌ صدام تهديد كرده است كه چندين شهر ايران را خواهد زد و مرتباً به تهديد خود ادامه مي‌دهد. من اعلام مي‌كنم كه ما از اين به بعد مقابله به مثل خواهيم كرد و اگر اين تهديدها  عملي بشود ما شهرهاي بصره، خانقين و مندلي را خواهيم زد.
من از همة مردم اين شهرها عذرخواهي مي‌كنم و از آنها درخواست مي‌كنم سريعاً اين شهرها را تخليه كنند. براي مردم ما تحمل 4600 شهيد و 22 هزار مجروح در طول چهل ماه در بمباران شهرها رقم زياد و غيرقابل تحملي است و مردم، بيش از اين نمي‌تواند كشتارهايي را كه ناجوانمردانه بر آنها تحميل مي‌شود، تحمل كنند. من مجدداً از همه برادران و خواهراني كه در سه شهر بصره، خانقين و مندلي سكونت دارند، درخواست مي‌كنم كه اين شهرها را تخليه كنند و در صورتي كه صدام به اين تهديد خود عمل كند، ما يقيناً اين شهرها را خواهيم زد.»

حجت الاسلام والمسلمين هاشمي رفسنجاني رئيس وقت مجلس شوراي اسلامي:
«توپهاي ما در سراسر مرز آماده‌باش هستند تا به تجاوز دشمن با گلوله باران شهرهاي عراق پاسخ دهند.
نصيحتها، اخطارها و همه چيزهايي كه در گذشته گفتيم به گوش صداميان عفلقي نرفت و معلوم شد كه اينها هيچ زباني را غير از زبان زور و تهديد كه زبان خودشان است، نمي‌فهمند. بارها به دنيا گفتيم كه توپهاي ارتش و سپاه جمهوري اسلامي ايران در سراسر مرزها دهها شهر كوچك و بزرگ عراق را مستقيماً در تيررسي خود دارد و نمي‌زند. بارها از دنيا دعوت كرديم كه بيايند و نتايج جنايتهاي عفلقي‌ها را در مراكز غيرنظامي ببينند و سازمان ملل فرستادگاني فرستاد و ديدند و گزارش تهيه كردند و به دنيا هم آن مطالب را گفتند، اما هيچ ترتيب اثري ندادند.»

دكتر ولايتي وزير امور خارجه:
«... از كشورهاي جهان مي‌خواهيم اتباع خود را از شهرهاي مرزي عراق خارج كنند.»
سخنگوي مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق هم با صدور دستورالعملي خطاب به مردم عراق اعلام مي‌كند:
«رژيم بعثي عراق مسؤول هرگونه تلفات مردم شهرهاي بصره و خانقين و مندلي خواهد بود.»
حجه الاسلام والمسلمين هاشمي رفسنجاني طي سخناني در نماز جمعه، پس از روشن كردن مردم از چگونگي عمليات مقابله به مثل، اعلام مي‌كند كه غير از سه شهر ياد شده، (بصره، خانقين و مندلي) شهرهاي زيادي از جمله العماره، علي غربي، شانه دري، سيدصادق و روستاها و قصبات فراوان در برد و آتش توپخانه ايران است.
در روز 22 بهمن در حالي كه مردم دزفول آمادة برپايي جشن سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي هستند، در ساعت 23/4 و 30/5 بامداد و 06/11 (قبل از ظهر) 5 فروند موشك زمين به زمين دشمن در نقاط مختلف شهر منفجر مي‌شود و مردم مظلوم و بي‌گناه دزفول را به خاك و خون مي‌كشد. در اين حملة موشكي دشمن، هشت تن به شهادت مي‌رسند و بيش از 100 نفر مجروح مي‌شوند و يكصد خانه ويران و به 400 خانه و مغازه و اتومبيل و بيمارستان و... آسيب وارد مي‌شود.
به دنبال اين موشك باران دشمن، حضرت امام خميني(ره) مي‌فرمايند:
«ديوانگي صدام با علم به اين بوده كه بي‌جواب نمي‌ماند.»

ستاد تبليغات جنگ نيز در اطلاعيه‌اي اظهار مي‌دارد:
بسم الله الرحمن الرحيم
فمن اعتدي عليكم فاعتدوا عليه بمثل مااعتدي عليكم
مردم عراق! مسلمانان جهان! آزادگان دنيا! سرانجام صدام مزدور دستور اربابان خود را اجرا نمود و انتقام شكستهاي پي در پي آمريكا و صهيونيزم را در لبنان، از مردم قهرمان و مقاوم دزفول گرفت. در سپيده‌دم ديروز و در سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي، دشمن 5 موشك به دزفول هميشه سرافراز پرتاب  كرد كه يكي از آنها به بيمارستان اصابت كرد و گروهي از مجروحين بيمارستان و اهالي شهر را شهيد و مجروح كرد.
اهالي بصره، مندلي و خانقين! اينك نوبت آن رسيده تا به صدام كافر انتقام الهي و قدرت انتقام نيروهاي اسلام نشان داده بشود. ما از شما مردم شهرهاي بصره، مندلي و خانقين مي‌خواهيم تا همچنان به تخلية شهر ادامه بدهيد؛ زيرا تا ساعاتي ديگر پاسخ جنايات صدام داده خواهد شد.
مردم شهرهاي بصره، مندلي و خانقين! اگر مزدوران بعثي عراق از خروج شما و مهاجرت به شهرهاي ديگر جلوگيري مي‌كنند به ايران مهاجرت كنيد و بدانيد از شما استقبال خواهد شد.
اين اطلاعيه هشدار ماست و جمهوري اسلامي ايران تمام مسؤوليت اقدامي را كه عراق آغازكنندة آن بوده است، متوجه حكام بغداد مي‌داند.
«ستاد تبليغات جبهه و جنگ»

از ساعت 8 شب 22 بهمن، به منظور هشدار به مردم بصره و مندلي توپخانه‌هاي ايران اقدام به پرتاب گلوله‌هاي منور به اين شهرها مي‌كنند. در پي آن، از صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران با زبان عربي به مردم اين شهرها گفته مي‌شود كه از ساعت 7 بامداد به طور حتم گلوله باران بي‌وقفه آغاز و از مردم خواسته مي‌شود كه هرچه سريعتر شهر را تخليه و به نواحي امن پناه ببرند.
سرانجام در ساعت 7 صبح 23 بهمن، در پاسخ به 118 حملة موشكي و هوايي و حملة اخير به دزفول قهرمان، آتش توپخانه‌هاي ايران روي شهرهاي ياد شده گشوده مي‌شود. مردم وحشت زدة اين شهرها در حالي كه به شدت از فرار آنان ممانعت به عمل مي‌آيد، راه فرار را در پيش مي‌گيرند. آتش گستردة ايران باعث اختلال شديد در نوار مرزي و سيل فراريان به هر طرف سرازير مي‌شوند.
مدارس، تجارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي تعطيل مي‌شوند و شهر دچار هرج و مرج مي‌گردد. ارتش بعثي كه مردم بصره را دائم تشويق به ماندن مي‌كردند، خود زودتر از همه، خانواده‌هايشان را به خارج از شهر انتقال مي‌دهند.
ساختمان راديو و تلويزيون بصره هدف چند گلوله قرار مي‌گيرد و كار آن دچار اختلال مي‌شود. با ادامة گلوله باران بصره باقيماندة مردم، براي نجات جان خود با دادن پول و جواهر به سربازان بعثي از شهر مي‌گريزند و به غرب و جنوب بصره و يا اماكن متبركه كربلا و نجف پناه مي‌برند.
با ادامة گلوله باران، مقر حزب بعث، ساختمان سازمان امنيت و منازل افسران عراقي در بخش طوسيه و منطقة عشار به شدت در هم كوبيده مي‌شوند و با اصابت چند گلوله به چند پمپ بنزين، آتش‌سوزي مهيبي رخ مي‌دهد و دود غليظي آسمان شهر را فرا مي‌گيرد.
در حالي كه بصره و حومة آن به شدت گرفتار آتش مقابله به مثل ايران است، راديو بغداد ادعا مي‌كند كه اوضاع شهر عادي است. رژيم بعثي عراق نيز به دنبال جنايتهاي قبلي خود، شهرهاي مسجد سليمان، انديمشك و بهبهان را با حملات موشكي و اسلام‌آباد، گيلانغرب و ايلام را با حملات هوايي و شهرهاي خرمشهر و آبادان را با توپخانه مورد تهاجم قرار مي‌دهد.
در پي افزايش جنايات دشمن، جمهوري اسلامي ايران طي پيامي از مردم عراق مي‌خواهد براي در امان ماندن از آتش مقابله به مثل ايران به شهرهاي امن كربلا، نجف و كاظمين پناه ببرند، زيرا ايران اسلامي مجبور است براي بازداشتن عراق از جنايات خود، شهرهاي ديگر عراق را مورد حمله قرار دهد.

رئيس جمهوري اسلامي ايران اعلام مي‌دارد:
«ما همانطور كه شروع كنندگان جنگ را پشيمان كرديم، مقابله به مثل را در كوبيدن شهرهاي عراق آنقدر ادامه خواهيم داد تا آغاز كنندگان بمباران شهرها را نيز پشيمان كنيم. ما مقابله به مثل را از سه شهر شروع كرديم، اما در اين سه شهر متوقف نخواهيم شد.»
با افزايش آتش توپخانة ايران هتل شرايتون بصره كه در مالكيت آمريكائيان قرار دارد، هدف قرار مي‌گيرد و در پي آن در چند حملة شجاعانه برون مرزي، خلبانان شجاع نيروي هوايي موفق مي‌شوند با عبور از ديوار دفاعي عراق، شهرهاي بعقوبه ، العماره ، كوت والعماره را درهم كوبند. با نفوذ جنگنده‌هاي ايران به نقاط عمقي خاك دشمن، مردم  عراق دچار وحشت مي‌شوند و براي اولين بار خود را در خط مقدم جنگ احساس مي‌كنند.
رژيم بعثي عراق مثل هميشه در تبليغات خود آسمان عراق را نفوذناپذير اعلام مي‌كند و دانسته تلاش مي‌كند حملة‌ اخير نيروي هوايي ارتش اسلام را يك حادثه معرفي كند كه بلافاصله شهر علي غربي نيز هدف حملة هوايي ايران قرار مي‌گيرد.
با اجراي آتش بي‌امان توپخانه‌هاي ايران روي شهرهاي مرزي عراق، دروغگويي صدام عفلقي بيش از پيش آشكار مي‌شود و همگان پي مي‌برند كه امنيت اين شهرها نه به خاطر قدرت صدام، بلكه به دليل خويشتنداري رزمندگان اسلام و پايبندي آنها به ارزش‌هاي اسلامي و انساني است.

در قرارداد 1975 الجزایر، خط الراس ارتفاعات میمک به عنوان مرز ایران و عراق تعیین گردید. سپس کمیته های مشترک دو کشور برای تهیه اسناد لازم و میله گذاری مرز به گفتگو پرداختند. این گفتگوها که به کندی انجام می شد، تا آستانه وقوع انقلاب اسلامی به نتیجه تعیین کننده ای نرسید. در این میان، رژیم عراق که به تعیین قطعی مرزها تمایلی نشان نمی داد، با پیروزی انقلاب اسلامی زمینه را بر ملغی کردن قرارداد مذکور فراهم دید و در تاریخ 19/6/1359 به میمک حمله کرد و در تاریخ 21/6/1359 آن را اشغال کرد.

چهار ماه بعد (19/10/1359)، طی عملیات ضربت ذوالفقار، اگر چه دشمن از قلل میمک عقب رانده شد، لیکن شمال و غرب این منطقه همچنان تحت اشغال او بود. این وضعیت ادامه داشت تا این که عملیات عاشورا به منظور آزادسازی ارتفاعات شمال میمک و نیز دامنه غربی آن طراحی و به اجرا درآمد.

اهداف عملیات
 انهدام بخشی از قوای دشمن.
 تحمیل پدافند در دشت به دشمن.
ایجاد تسهیلات در رفت و آمد از جنوب به غرب و بالعکس و نیز ارتباط و اتصال جبهه های جناحین میمک.
 آزاد سازی قسمتی از اراضی اشغالی.
 تامین منطقه میمک با تسخیر و تصرف ارتفاعات مهم منطقه، همچون: گرگنی، فصیل و فرورفتگی میمک.

موقعیت منطقه
سراسر منطقه عملیاتی پوشیده از شیارها و پستی و بلندی های بسیاری است که پراکندگی آنها شکل پیچیده ای به منطقه می دهد. نوع زمین منطقه از خاک رس و در بعضی نقاط همراه با شن می باشد که حرکت خودروها را دچار مشکل می کند.
حد فاصل تنگه های بینا و بیجار که عملیات در آن متمرکز گردیده بود، ارتفاعات نسبتا بلندی قرار دارد که مرتفع ترین آنها کوه میمک است. به هر میزان که از ارتفاعات به طرف خاک عراق پیشروی شود، به تدریج زمین پست تر گردیده و تقریبا مسطح می شود. 
ارتفاعات مهم این منطقه عبارتند از: کانی سخت، زالوآب، شورشیرن، شینو، میمک، فصیل، گرگنی، تلخاب، گلم زرد، قلالم و کانی شیخ.

استعداد دشمن
-   تیپ های 403، 503 و 604 پیاده.
-   تیپ 4 پیاده کوهستانی.
-    تیپ 46 مکانیزه.
-   تیپ 12 زرهی.
-    یک گردان از گارد ریاست جمهوری.
-    یک گردان کماندویی.
-     یک گردان جیش الشعبی.

سازمان رزم خودی
فرماندهی و هدایت عملیات بر عهده قرارگاه سلمان بود و نیروهای عمل کننده متناسب با وظایف و اهداف مورد نظر به چهار قسمت به شرح زیر تقسیم شدند:
قرارگاه سلمان
فجر 1
سپاه = تیپ مستقل 21 امام رضا (ع) با 4 گروهان تانک از تیپ زرهی 28 صفر.
ارتش = تیپ 1 لشکر 81 زرهی با 2 گردان.
فجر 2
سپاه = تیپ مستقل انصار الحسین (ع).
در احتیاط کل عملیات بودند و تا پایان عملیات وارد عمل نشدند.
فجر 3
سپاه = لشکر  5 نصر با 4 گردان + 1 گروهان تانک از تیپ زرهی 28 صفر.
ارتش = گردان ِ 211 تانک از لشکر 84 پیاده.
فجر 4
سپاه = تیپ مستقل 29 نبی اکرم (ص).
ارتش = یک گروهان از گردان 211 تانک.
توپخانه = 3 گردان از ارتش و 2 گردان از سپاه.

طرح عملیات
پس از انجام شناسایی های لازم، عملیات از سه محور زیر طراحی گردید:
محور اول= ارتفاعات فصیل، 350 و بانی-  تلخاب، که در مأموریت فجر 1 بود.
محور دوم = ارتفاعات فصیل و یال میمک، که در مأموریت فجر 3 بود.
محور سوم = فرورفتگی میمک، که در مأموریت فجر 4 بود.

شرح عملیات
از غروب روز 25/7/1363، نیروها به طرف اهداف خود حرکت کردند. درگیری با دشمن با رمز یا اباعبدالله الحسین (ع) حدود ساعت 01:30 بامداد در محور میانی (فصیل) آغاز شد و رزمندگان پس از چندین ساعت نبرد موفق شدند در ساعت حدود 9 صبح ارتفاعات فصیل را تصرف و سپس پاکسازی کنند. در این میان، تلاش برای تصرف یال میمک (348) به نتیجه نرسید.
در محور جنوبی (فرورفتگی میمک) که درگیری در ساعت 02:45 آغاز شد، اگر چه نیروها توانستند به برخی از اهداف خود دست یابند، لیکن در حالی که فاقد سنگرهای دفاعی بوده و از امکانات پشتیبانی نیز بی بهره بودند، با پاتک زرهی دشمن مجبور شدند عقب نشینی کنند.
در محور شمالی (گرگنی)، نیروها که اغلب اوقات خود را به خنثی سازی میادین مین و بازکردن معبر اختصاص داده بودند، سرانجام پس از مدتی درگیری با دشمن توانستند ارتفاع گرگنی را تصرف کنند.
در این میان دشمن با جمع آوری و سازماندهی نیروهایش از صبح روز دوم پاتک های سنگین خود را که به آتش شدید توپخانه و حملات هوایی همراه بود، آغاز کرد و هر بار با مقاومت نیروهای خودی مواجه شد و ضمن تحمل تلفات و ضایعات مجبور می شد عقب نشینی کند.
نهایتا، پس از چند روز درگیری بین طرفین، مواضع متصرفه تأمین گردید.

نتایج عملیات
-   بازپس گیری بیش از 50 کیلومتر مربع از مناطق اشغالی.
-    تصرف بخش مهمی از ارتفاعات منطقه (فصیل – گرگنی).
-   در معرض تهدید قرار گرفتن جاده بدره – مندلی.
-    آزاد شدن جاده مرزی خودی.
-   کشته و زخمی شدن حدود 1500 نفر از نیروهای دشمن.
-    به اسارت درآمدن 190 نفر.
-   انهدام چندین دستگاه تانک و خودرو نظامی.
-  به غنیمت درآمدن 4 تانک، 7 خودرو، 6 قبضه تفنگ 106 میلیمتری، 29 قبضه خمپاره انداز و تعداد زیادی سلاح سبک و مهمات.
منبع:کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس،نوشته ی علی سمیعی،نشر نمایندگی ولی فقیه درنیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی-1376

رکز مطالعات وتحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در کتاب "درتدارک عملیات سرنوشت ساز"از مجموعه کتابهای "روزشمار جنگ ایران وعراق"حوادث این روز را اینگونه بیان می کند:
پنجشنبه 20 شهریور 1365 6 محرم 1407 11 سپتامبر 1986
  در اولین ساعات بامداد امروز، سه گروهان از نیروهای خودی به منظور تصرف قسمتی از پد غربی در جزیره جنوبی و نیز جاده نصر که درسمت غربی این پد احداث شده است ، حرکت خود را از سمت چپ و راست پد به سوی دشمن آغاز کردند . در این ملیات ابتدا نیروهای غواص به عنوان خط شکن و در پشتیبانی آنها نیروهای بلم سوار در دو سمت پد غربی وارد عمل شدند.

 رزمندگان تا ساعت 2 بامداد با غافل گیری کامل از دو سمت پد ب ه نیروهای دشمن نزدیک شدند و پس از یک درگیری نیم ساعته ، با شکستن خط آنها، در اهداف از پیش تعیین شده در 200 متری جنوب سه راهی ( تقاطع پد غربی و خاک ریز نصر ) مستقر شدند، سپس به پاک سازی منطقه متصرفه و خاک ریز نصر پرداختند . تیم دیگری از نیروهای خودی از جنوب محور عملیاتی به قصد انهدام مواضع دشمن و پاک سازی منطقه وارد عمل شدند . این تیم همچنین به برقراری " تأمین " برای گروه تخریب پرداخت تا این گروه بتواند در سیل بند( پد) شکاف ایجاد کند که مکمل عملیات بود . تا ساعت 5 صبح نیروهای خودی پاک سازی ضلع غربی و خاک ریز نصر را پایان دادند و به تحکیم مواضع پرداختند، ولی دشمن در سنگر کمین واقع در نوک خاک ریز نصر هنوز مقاومت می کرد . برای رفع این مشکل به دستور معاون تیپ 32 انصارالحسین ( ع ) _ که در منطقه درگیری حضور داشت _ یک گروه مأمور انهدام کمین شد. این گروه پس از ساعتی توانست کمین دشمن را خاموش کند.
 مرحله اول عملیات که شامل تصرف مواضع دشمن و پاک سازی منطقه بود با موفقیت انجام گرفت ، ولی مرحلۀ دوم در سمت چپ با مشکل موا جه شد. در این مرحله نیروهای جاده نصر : خاک ریزی است که ارتش عراق در جزیره جنوبی در دست احداث دارد تا تمام ضلع غربی این جزیره را برای نیروهای ما ناامن کند و نیز ضعف خود را در جزیره جنوبی ، یعنی دور خوردن ، از بین ببرد . این جاده از پد غربی جزیره جنوبی شروع و به طرف پد الهویدی کشیده می شود و تاکنون یک کیلومتر از آن ساخته شده است .

تخریب می بایست با ایجاد شکافی به طول 100 متر در 200 متری تقاطع جاده نصر و پد غربی ، از پاتک نیروهای زرهی دشمن به مواضع خودی ممانعت می کردند، در نتیجه پیروزی به دست آمده تثبیت می شد، اما نیروهای تخریب که قرار بود در 200 متری سیل بند و خاک ریز جاده نصر شکاف ایجاد کنند، در همان ساعات اولیه به سبب گرفتار شدن در سیم های خاردار، مسیر حرکت خود را گم کردند . در همین حال مسئول تخریب تصمیم گرفت به جای دور زدن جاده نصر، با قایق مواد منفجره را به زاویه شمالی تقاطع سیل بند و جاده برساند، سپس با نفر آن را به سمت جلو حمل کند . دشواری این کار سبب شد که نیروهای تخریب تا ساعت 6 صبح که هوا رو به روشنایی می رفت ، نتوانند مواد منفجره را به منطقه مورد نظر برسانند و شکاف را ایجاد کنند.
 با روشن شدن هوا نیروهای زرهی و پیاده دشمن پاتک خود را آغاز کردند و چون روی سیل بند شکاف ایج اد نشده بود، فشار آنها افزایش یافت به طوری که در ساعت 9 صبح امروز تانک های دشمن در 500 متری مواضع نیروهای خودی مستقر شدند.
 نیروهای پیاده دشمن نیز با پشتیبانی زرهی توانستند 600 متر پیش روی کنند، اما با مقاومت نیروهای خودی و انهدام یک دستگاه تانک دشمن ، در ساعت 10: 30 صبح پیش روی آنها، موقتاً متوقف شد.
 تمام تلاش نیروهای خودی و مسئولان بر آن بود که حتی المقدور مواضع تصرف شده حفظ شود تا نیروهای تخریب بتوانند بعد از غروب آفتاب شکاف موردنظر را ایجاد کنند، ولی فشار دشمن و نبودن نیرو برای مقابله با آنها مانع از این امر شد و حتی تعدادی از نیروهای تخریب که با زحمت بسیار مقداری مواد منفجره را حدود 300 متر بر دوش خود حمل کرده و جلوتر از نیروهای " تک ور " خودی مشغول حفر گودالی برای کار گذاشتن مواد بود ند، به دست نیروهای پاتک کننده دشمن شهید و اسیر شدند.
 ساعتی بعد نیروهای خودی بر اثر فشار دشمن شروع به عقب نشینی به مواضع قبلی خویش کردند و فرمانده تیپ 32 انصارالحسین ( ع ) در ساعت 12 به فرمانده قرارگاه نصرت اعلام کرد: » تمام شد و بچه ها به مواضع اولیه عقب نشینی کرده اند. «
 در این عملیات ، گردان سوم از تیپ 601 پیاده دشمن حدود 70 تا 80 درصد منهدم شد و 30 تن از افراد دشمن نیز به اسارت درآمدند . همچنین 3 بولدوزر و تعدادی لودر و وسایل نقلیه دشمن منهدم گردید . از نیروهای خودی 17 تن به شهادت رسیدند، 240 تن مجروح و 35 تن نیز مفقود شدند( 1 ) 
به دنبال حمله نیروهای خودی به مواضع دشمن در جزیره مجنون ، فرمانده نیروهای عراق در شرق بصره به کلیه یگان های عراقی مستقر در این مناطق از جز ایر خیبر تا " ابوالخصیب " آماده باش صددرصد داد .( 2 )
از سوی دیگر، در ساعت 12: 25 امروز هشت فروند از جنگنده های دشمن مواضع نیروهای خودی را در مناطق شرق بصره ، طلائیه و جزایر مجنون بمباران کردند.( 3 ) در ساعت 15: 30 نیز سه ، هواپیمای دشمن جزیر ه خیبر جنوبی را بمباران کردند.( 4 ) فرمانده کل نیروهای مسلح عراق در اطلاعیه نظامی خود که امروز از رادیو صوت الجماهیر پخش شد ادعا کرد که نیروهای ایرانی در جزیره مجنون جمعی از اسیران عراقی را دست و پا بسته با رگبار مسلسل به قتل رسانده و یا مجروح کرده اند .( 5 )
در واکنش به این ادعا، سخن گوی ستاد تبلیغات جنگ جمهوری اسلامی ایران امروز ادعای رژیم عراق در مورد اعدام اسیران عراقی در جزیره مجنون جنوبی را کذب محض خواند و آن را صرفاً یک مانور تبلیغاتی توصیف کرد . این سخن گو به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت : رزمندگان اسلام در نخستین ساعات بامداد امروز ( پنجشنبه 20 / 6 / 1365 ) در یک عملیات انهدامی به قوای دشمن یورش برده و ضمن به هلاکت رساندن ده ها تن از نظامیان عراقی ، 30 تن از آنان را اسیر و به پشت جبهه منتقل کردند . « وی افزود: » ادعای رژیم عراق مبنی بر اعدام افسران عراقی با دست و پای بسته ، یک دروغ آشکار است . این ادعاها یک مانور تبلیغاتی است که دشمن به منظور جلوگیری از پناهنده و تسلیم شدن نظامیان عراقی به ایران و نیز زمینه سازی برای جنایات تازۀ آن رژیم عنوان می کند. 6) « )
 
 در پی بمباران شدید شیمیایی سه روز پیش منطقه دربندیخان و با توجه به چشم اندازهای مبهم راه کارهای موجود و مخصوصاً حذف تصرف ارتفاع " شاخ خشیک " که دشمن از آن جا دید و تی ر بر منطقه عملیاتی دارد و هرگونه اقدام نیروهای خودی را با مشکل جدی مواجه خواهد کرد، در جلسه امروز قرارگاه نیروی زمینی با مسئولان قرارگاه نجف ، تصمیم گرفته شد که عملیات دربندیخان منتفی شود . به گزارش راوی ، همچنین مقرر شد که نیروها به تدریج و با احتیاط منطقه را تخلیه کنند. به قرارگاه نجف نیز مأموریت داده شد که ظرف یک ماه آینده عملیات های محدودی را در جبهه های میانی طراحی و اجرا کند.( 7 )
 از سوی دیگر، دشمن به منظور پیش گیری از تحرکات احتمالی آیندۀ نیروهای خو دی در منطقه عمومی دربندیخان ، یک گردان کماندویی به تنگه " سرتک " اعزام کرده است ( 8 ) و از نیروهای ضدانقلاب به همراه نیروهای خود جهت طرح ریزی عملیات نفوذی و ضربه زدن به مقرهای پشتیبانی و قرارگاه های رزمندگان ما استفاده می کند .( 9 ) در همین زمینه امروز یکی از فرماندهان ضدانقلاب و افرادِ " سردار جاف " به نام علی احمدی ضمن سخن رانی در بالای " بَمو "، گفت که می باید از هرگونه عملیات ایران در داخل عراق جلوگیری کنیم . گفتنی است که این فرد سرپرستی 300 نیروی ضدانقلاب را برعهده دارد.( 10 )

با توجه به حساسیت دشمن به عملیات بزرگ آتی نیروهای خودی ، فرمانده سپاه سوم عراق امروز طی جلسه ای در قرارگاه این سپاه خطاب به فرماندهان یگان های تحت امر خود ضمن تأکید بر این که بصره هدف حمله آینده ای ران خواهد بود، خواستار هوشیاری نیروها و انجام دادن اقدامات لازم به منظور کسب اطلاعات مورد نیاز و همچنین امنیت مواضع پدافندی برای مقابله با این حمله شد . براساس اسناد به دست آمده از دشمن در جلسه امروزِ فرماندهان سپاه سوم عراق ، فرمانده این سپاه گفته است : » الف ) قرائن موجود حاکی از آن است که حمله دشمن احتمالاً به منطقه سپاه سوم خواهد بود .
 مسئولان ایرانی تأکید کرده اند که امسال سال سرنوشت است . به نظر ما دشمن در حمله آتی خود بصره را مورد حمله قرار خواهد د اد و بدین منظور حمله به منطقه سپاه سوم در اولویت قرار دارد.
 ب ) منطقه سپاه هفتم ، سوم ، ششم در مجاورت یکدیگر قرار دارند و در حقیقت یک منطقه محسوب می شوند، لذا دشمن می تواند در این منطقه دست به عملیات غافل گیرانه زده و با انجام د ادن مانورهایی در مقابل مناطق سپاه های مذکور در همان شب اول عملیات بدون این که نیاز به تجمع نیرو در مقابل یگان های ما داشته باشد، به منطقه سپاه سوم حمله نماید. «
 وی افزود : » یگان های ما با استعداد کنونی خود توانایی دفع حمله دشمن ، محاصره و انهدام آنها را دارند، بنابراین لازم است که روش ما به جای پاتک ، انهدام نیروهای دشمن در مقابل مواضع پدافندی و پایداری و عدم عقب نشینی ( ولو یک وجب ) باشد، لذا باید طرح های خود را بر این اساس پایه ریزی نموده و از نیروهای احتیاطی در این زمینه استفاده کنیم و به این نکته توجه داشته باشیم که دشمن قصد دارد با فرسایش نیروهای ما، زمینه را برای وارد آوردن ضربه بزرگ آماده کند.
 نیروهای ایرانی در عملیات به حیله و نیرنگ شناخته شده هستند؛ آنها در نظر دار ند حمله آینده خود را با رعایت اصل غافل گیری در زمان و مکان و با روش مناسب اجرا کنند، به همین دلیل لازم است با تأمین تمام امکانات ، مراقبت ، دیده بانی ، اعزام گشتی ها، برقراری کمین و سایر منابع اطلاعاتی لازم ، طرح های دشمن کشف و خ نثی گردد. محل تجمع آنها باید با سلاح های دوربرد، قبل از رسیدن به مواضع پدافندی ما کوبیده شود . همچنین با حفظ هوشیاری یگان های خودی از جناح ها و خطوط مقدم مراقبت شدید به عمل آید و موارد فوق به نحوی اجرا شود که باعث خستگی بیش از حد یگان ها نگردد، چرا که روش دشمن ابتدا فرسایش یگان های ما و سپس آغاز حمله می باشد. «
•    این اسناد در عملیات کربلای 5 در بهمن 1365 به دست نیروهای خودی افتاد.

وی در خاتمه گفت : » پیش بینی می شود که ایرانیان اخراجی از عراق × در حمله آینده ایران شرکت کنند، همچنان که این مسئله در حمله شکست خورده ایران در منطقه سپاه پنجم نیز اتفاق افتاد . دشمن از آنها به دلیل تسلط بر زبان عربی و آشنایی با عوارض زمین استفاده می کند، لذا لازم است امنیت مواضع پدافندی تأمین شده و از رفت و آمد افراد مخصوصاً به هنگام شب جلوگیری شود . گاهی اوقات این دسته از افراد به بهانه این که از فلان واحد ما بوده و یا یکی از نیروهای ما هستند به مواضع خودی نفوذ می کنند، بنابراین هرکس که مشکوک به نظر آمد باید دست گیر شود. 11) « )
 همچنین به منظور تقویت بیش تر سپاه های سوم و هفتم ، بنابه گزارش واحد اطلاعات نیروی زمینی سپاه ، امروز دو تن از مقامات ارتش عراق ( طه یاسین رمضان و عبدالجبار شنشل ) ضمن بازدید از پادگان های آموزشی منصوریه ، جلولا و مصیب ، به فرماند هان این پادگان ها دستور دادند که هر پادگان باید حداکثر تا تاریخ 5 / 7 / 1365 حداقل تعداد دو تا سه هزار نیرو به جبهه های عملیاتی فاو و شرق بصره اعزام کند .( 12 ) یادآوری می شود که منطقه استقرار سپاه سوم از جزیره جنوبی ( نهر صویب ) تا آخر جزیره " بوارین " و " فیاض " می باشد. از سوی دیگر، گزارش منابع خودی در منطقه شرق بصره نیز حاکی از افزایش اقدامات مهندسی و تقویت نیروهای دشمن در این جبهه می باشد . به گزارش واحد اطلاعات قرارگاه جنوب ( ارتش جمهوری اسلامی ایران )، دشمن در منطقه شرق بصره حدفاصل " طلائیه " تا " کوشک " و از کوشک به طرف جنوب تا " خرنوبیه " ضمن افزایش موانع پدافندی و استفاده از مانع آب ، می کوشد تا هرچه بیش تر نقاط ضعف خود را در طول خط پدافندی برطرف کند و این عمل را با توجه به تجربیات گذشته و کسب اطلاعات بیش تر در مورد توانایی های نیروهای خودی انجام می دهد.
 این منبع افزود : » ارتش عراق به این موضوع آگاه بود که دریاچه مصنوعی " بوبیان " با توجه به وضعیت گذشته اش ( قبل از اقدامات مهندسی کنونی )، نقطۀ ضعفی در خط پدافندی جنوب " زید " است و در عملیات والفجر 8 نیز این تهدید را عملاً احساس نمود، لذا اقدام به احداث پدهایی از بوبیان به طرف شمال و جنوب کرده و روی این پدها با استقرار نیرو و با زیرنظر داشتن حرکات و جابه جایی نیروهای خودی ، احتمال غافل گیرشد ن نیروهایش را از بین برده و پیوستگی خط پدافندی را تأمین نموده است در منطقه شلمچه و کوشک خط پدافندی عراق به گونه ای است که فرماندهان یگان های مستقر، به قابلیت پدافندی آن مطمئن بوده و نیازی به ترمیم آن نمی بینند، لذا تمرکز فعال یت دشمن در این مناطق ، احداث دکل های دیدبانی جدید و انجام دادن پروازهای شناسایی با هلی کوپتر است . 13) « )
 × این فرمانده عراقی با رعایت جنبه روانی موضوع ، مجاهدان عراقی را عمداً ایرانیان رانده شده از عراق می خواند.

هواپیماهای عراقی امروز نیز در آسمان ارومیه ( 14 ) و تبریز ظاهر شدند، اما بدون هیچ گونه اقدامی فضای منطقه را ترک کردند .( 15 ) از سوی دیگر خبرگزاری عراق به نقل از شماره امروز روزنامه عراقی " الجمهوری " گزارش داد: » عراق از زدن هدف های حیاتی ، اقتصادی و نظامی ایران دست برنخواهد داشت ، هر چند که حکام ایران فریاد خود را بلند کنند ... اگر حکام ایران علاقه مند هستند که اقتصاد و تأسیسات حیاتی خود را حفظ کنند، باید از تجاوز دست بردارند و جنگ را پایان دهند و در راه صلح گام بردارند ولی در صو رتی که به روش های تجاوزکارانه خود ادامه دهند، باید منتظر ضربه های نابودکننده باشند . 16) « ) همچنین در اطلاعیه نظامی امروز عراق به گلوله باران بصره با 5 غیرنظامی کشته و 4 منزل ویران اشاره شده است .( 17 )
 
 به دنبال بمباران پالایشگا ه نفت باختران در دوم مرداد سال جاری ،( 18 ) امروز کار ترمیم این پالایشگاه به همت کارشناسان و کارگران تلاشگر صنعت نفت پایان یافت و مجدداً فعالیت خود را از سرگرفت . یک کارشناس تعمیراتی پالایشگاه در گفت وگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی ، گفت : » این پالایشگاه اکنون آماده پالایش روزانه 30 هزار بشکه نفت می باشد . این رقم 11 هزار بشکه از شرایط عادی و 6 هزار بشکه از شرایط اضطراری قبلی بیش تر است . 19) « )

به منظور سازمان دهی مناسب نیروهای مردمی در استان لرستان ، س مینار رابطان ستاد پشتیبانی جنگ استان لرستان با حضور بیش از دو هزار تن از اعضای شوراهای اسلامی روستایی ، نمایندۀ امام در استان ، استاندار و فرماندۀ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ناحیۀ لرستان در سالن " جهان پهلوان تختی " خرم آباد برگزار شد. در پایان سمینار قطع نامه ای شش ماده ای را یکی از عشایر قرائت کرد . در این قطع نامه بر آمادگی عشایر برای شرکت در جبهه های نبرد حق علیه باطل تأکید شده است .( 20 )
 امروز همچنین دو گردان از پاسداران وظیفه استان تهران به جبهه ها اعزا م شدند.( 21 )
 فرمانده سپاه ناحیۀ اصفهان نیز درخصوص اعزام نیروها به جبهه اعلام کرد که از اول تیر سال جاری تا به امروز بیش از 9900 تن از ناحیۀ اصفهان رهسپار جبهه ها شده اند. از این تعداد، 1978 تن در تیر، 6119 تن در مرداد، 1807 تن درشهریور اعزام شده اند.( 22 )
 در حالی که اعزام نیرو از شهرهای کشور به صورت پراکنده ادامه دارد، ستاد مرکزی سپاه امروز طی اطلاعیه ای اعلام کرد که دومین کاروان " راهیان کربلا " با نام " حماسه سازان عاشور ا" عازم جبهه ها خواهند شد . اعزام این کاروان در ادامه کار تأمین 500 گردان رزمی و همزمان با ایام عاشورای حسینی از محل های برگزاری مراسم عزاداری در سراسر کشور انجام می شود .
در این اطلاعیه از داوطلبان دعوت شده است همزمان با ایام عاشورا که نویدبخش پیروزی خون بر شمشیر است ، به مراکز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رده های بسیج در سراسر کشور مراجعه کنند و به کاروان های بزرگ " راهیان کربلا" بپیوندند.( 23 )

 در این حال ، در بازتاب چگونگی روحیه نیروهای داوطلب اعزام به جبهه ها در ایران ، روزنامۀ هندوستان تایم ز چاپ دهلی نو در شمارۀ امروز خود نوشت : » روحیۀ بالای ایرانیان با فرسودگی نیروهای عراقی و روحیۀ از دست رفته در جامعه عراق تفاوت دارد . در حالی که حملات عراق به خاک ایران یک عمل سیاسی از جانب یک دولت سوسیالیستی محسوب می شود، دفاع ایران ، از خداوند الهام می گیرد. 24) « )
 
 نشریه " تلکس کنفیدانسیل " چاپ پاریس در گزارش امروز خود اعلام کرد : » مصر درباره فروش 500 میلیون دلار جنگ افزار به عراق که برخی از آنها با کسب امتیاز از شرکت های غربی در داخل مصر تولید می شود، سرگرم مذاکره با این کشور است . این قراردادها شامل فروش هواپیما، موشک و خمپاره انداز می باشد . طبق اظهارات منابع دیپلماتیک عرب در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس ، در ژوئیه ( تیر و مرداد ) گذشته عربستان سعودی و کویت جمعاً یک کمک 4 میلیارد دلاری را بابت خرید تسلیحات به عراق وعده داده بودند. 25) « )
 
 در سمینار " قاهره " تحت عنوان " جنگ خلیج فارس و هفتمین سال آن " که کمیته ای به نام " همبستگی مردم مصر با مردم آسیا و آفریقا " آن را برگزار کرد، جمعی از سیاست مداران و کارشناسان نظامی عرب و کشور مصر طی سخنانی به بررسی وضعیت کنونی جنگ ایران و عراق پرداختند . در این سمینار ضمن حمایت از خاتمه جنگ ، به عراق توصیه شد تا از لاک دفاعی خود خارج شود و دست به حمله نظامی بزند . به گزارش روزنامه " الخلیج " چاپ ابوظبی ، این سمینار با شرکت سرتیپ " طلعت مسلم " کارشناس مرکز بررسی نظامی و سیاسی الاهرام ، " محمد عوده " نویسنده مصری ، دکتر " یحیی جمیل " وزیر سابق کابینه مصر، کاردار رژیم عراق در مصر، " احمد حمروش " رئیس کمیته همبستگی مصر با مردم آسیا و افریقا و گروهی از شخصیت های عراقی مقیم قاهره برگزار شد.
 سرتیپ طلعت مسلم کارشناس مرکز بررسی های نظامی و سیاسی الاهرام به عنوان اولین سخن ران سمینار، پس از متهم کردن ایران به عنوان آغازگر جنگ ، به بررسی توانایی های نظامی ا یران و عراق پرداخت و گفت : » با توجه به برتری نیروی انسانی ایران ، می بایست عراق قبل از برهم خوردن توازن قوا به نفع ایران ، از لاک دفاعی خود خارج شود . « وی افزود: » ایران اقدام به خرید هواپیما از چندین منبع کرده و ممکن است تا یک سال دیگر از نظر نیروی هوایی خود را به عراق برساند. 26) « )
 سپس محمد عوده طی سخنانی خواستار بررسی راه های توقف جنگ ایران و عراق شد . به گفته وی ، این جنگ نیروهای کشورهای جهان سوم را به تحلیل کشانده است . وی همچنین گفت : » عراق نشانه هایی از پیش رفت در عمران و سرمایه گذاری و استقرار سیاسی را از خود نمایان ساخته است و انقلاب ایران نیز نظام وابسته و تحمیلی امریکا را در هم کوبید، بنابراین کشورهایی که نمی توانستند شاهد استقلال و پیش رفت واقعی کشورهای نفتی باشند، جنگ بین دو کشور عراق و ایران را آغاز کردند. «
 کاردار رژیم عراق در مصر نیز در این سمینار گفت : » ما هیچ گونه چشم طمعی به خاک ایران نداشته و تنها می کوشیم اقتصاد ایران را به عنوان ابزار اصلی جنگ نابود کنیم . در حال حاضر بهترین راه بر ای این کار، وارد آوردن فشار سیاسی و اقتصادی بر ایران جهت وادار نمودن این کشور به قبول صلح می باشد. 27) « )
" نبیل ناجم " سفیر عراق در یونان در مصاحبه مطبوعاتی امروز خود در آتن ، در خصوص حمایت های لیبی از ایران ، ارسال اسلحه از چین به ایران و حملات هوایی عراق به مراکز اقتصادی ایران سخنانی بیان کرد . وی در این کنفرانس مطبوعاتی گفت : » معمر قذافی رهبر لیبی از طریق روش های مختلف سیاسی و نظامی از ایران در جنگ خلیج فارس حمایت می کند ولی نمی دانیم علت حمایت " قذافی " از ایران چیست نبیل سپس گفت که دولت متبوعش خواستار توضیح دولت پکن در مورد گزارش های مربوط به ارسال اسلحه از چین به ایران شده است . وی درباره حمله های هوایی عراق به یک پالایشگاه و اردوگاه نظامی ایران در سه روز گذشته را چنین توجیه کرد : » این اقدام به منظور جلوگیری از تجاوز ایران انجام گرفت . ایران درصدد انجام دادن یک تهاجم گسترده علیه عراق می باشد . « نبیل ناجم گزارش ایران در مورد استفاده عراق از سلاح های شیمیایی را تکذیب کرد و گفت : » ما هرگز از سلاح های شیمیایی استفاده نکرده ایم . 28) « )
 
 " داود اجاوارا " رئیس جمهوری گامبیا، در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت که تلاش های میانجی گری " کمیتۀ منتخب سازمان کنفرانس اسلامی " میان ایران و عراق ادامه خواهدیافت . وی که ریاست این کمیته را به عهده دارد، افزود: » موضوع میانجی گری کشورهای عضو جنبش عدم تعهد که در اجلاس " حراره " اتخاذ شده است ، مکمل تلاش های این کمیته خواهد بود. 29) « )

حجت الاسلام عارف حسین حسینی رهبر " حرکت فقه جعفری " پاکستان با صدور بیانیه ای به مناسبت نزدیک شدن هفته جنگ اعلام کرد : » امروز بر همگان روشن شده است که امریکا، شوروی ، فرانسه ، انگلستان و سایر قدرت های ضداسلامی از صدام حمایت می کنند و در مقابل ، ملت غیور ایران به رهبری امام خمینی مردانه در برابر نیروهای کفر ایستاده ان د. « رئیس حرکت فقه جعفری ضمن رد صلح با رژیم عراق ، گفت : » اگر امام حسین ( ع ) با یزید صلح کرد، ایران نیز می تواند با صدام صلح کند. 30) « )
 
 یونایتدپرس به نقل از نشریۀ نفتی " پلاتس " چاپ امریکا گزارش داد که ترکیه به دنبال حساس شدن ب ه شمال عراق ، تهدید کرده است که اگر رژیم عراق سقوط کند و ایران در جنوب عراق یک " جمهوری شیعه " ایجاد نماید، ترکیه نیز کنترل مناطق نفتی در شمال و شمال شرقی این کشور را به دست خواهد گرفت . این نشریۀ تجاری افزود: » موضوع مناطق شمال و شمال شرقی عراق که شامل " موصل " و " کرکوک " می شود، در جریان مذاکرات " وحید خلف اوغلو " وزیر خارجه ترکیه و " غلامرضا آقازاده " وزیر نفت ایران که در تاریخ 27 اوت ( 10 شهریور ) در تهران انجام گرفت ، مطرح گردید . « نشریۀ " پلاتس " نوشت : » براساس گزارش های رسیده ، دیپلمات ترک در ملاقات با وزیر ایرانی تأکید کرد که ترکیه در این مناطق در جایی که قسمت اعظم تأسیسات و ذخایر نفتی عراق در آن قرار دارد، دارای منافع حیاتی است و اگر رژیم عراق سقوط کند و ایران یک جمهوری شیعه ایجاد نماید، ترکیه بی کار نخواهد نشست . 31) « )
 
 در ادامه گسترش همکاری های رو به رشد یوگسلاوی با عراق ، معاون نخست وزیر یوگسلاوی عصر امروز به دنبال ملاقات با طارق عزیز معاون صدام ، سفر خود به عراق را پایان داد. خبرگزاری رسمی یوگسلاوی ( تا نیوگ ) ضمن مخابره این خبر افزود : » علاوه بر وجود روابط تجاری بین عراق و یوگسلاوی ، همکاری تعداد زیادی از شرکت های یوگسلاوی در پروژه های عمرانی عراق ، دلیل بارزی بر همکاری اقتصادی دو کشور می باشد . « این منبع افزود : » تخمین زده می شود که حدود 10 هزار کارشناس و کارگر یوگسلاوی در حال حاضر در عراق مشغول به کار هستند. 32) « )
 
 رادیو سوئد گزارش داد که در ششم ماه محرم ( 20 / 6 / 1365 ) 40 تن از افسران ارشد عراق به همراه یکی از اعضای شورای حاکمیت عراق اعدام شدند . در این باره گفته می شود موج نارضایتی علیه صدام در میان افسران ارشد و سیاست مداران نزدیک به وی افزایش یافته و به نزدیکان صدام حسین نیز سرایت کرده است . این رادیو افزود که اعدام افسران و عضو شورای حاکمیت عراق نشانۀ وقوع کودتای نافرجام ای ن عده علیه صدام بوده است . رادیو سوئد درادامه گفت : » البته به علت وجود کنترل امنیتی بسیار شدید در عراق _ که مستبدترین کشور جهان عرب است _ دست یابی به جزئیات کودتا مشکل می باشد. 33) « )
 
 رادیو لندن به نقل از وزیر انرژی سودان گزارش داد که ایران با آزادی 41 سودانی که در جنگ ایران و عراق اسیر شده اند، موافقت کرده است . این اسیران در سال 1984 هنگامی که در کنار نیروهای عراق می جنگیدند، اسیر شده اند . " نُمیری " رئیس جمهور سابق سودان قبل از برکناری ، آنها را به عراق فرستاده بود. به گفتۀ وزیر انرژی سودان ، این اسیران ماه آینده قبل از سفر " صادق المهدی " نخست وزیر سودان به ایران ، آزاد خواهند شد . این مقام سودانی افزود : » ایران همچنین موافقت کرده است که 70 میلیون دلار از بدهی های سودان را که بابت خرید مواد نفتی به ایران مقروض است ، ببخشد و یا تاریخ پرداخت آن را به تعویق اندازد. 34) « )
 
 خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از سخن گوی مجاهدان عراقی گزارش داد که مجاهدان مسلمانی که در لشکر هفتم دریایی عراق به خدمت اشتغال دارند، روز دهم شهریور با نفوذ به پایگاه پرتاب موشک این لشکر در " ام القصر"، دستگاه کامپیوتر پرتاب موشک های زمین به دریای ارتش عراق را باز و از پایگاه خارج کرده اند . این سخن گو در گفت وگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی مرکز اهواز، ضمن تشریح این عملیات بی سابقه ، نام این عملیات را " شهدای کربلای 2 " اعلام کرد و گروه مجاهد شهید " طالب العلیلی " را مسئول اجرای آن دانست . وی همچنین افزود : » به دنبال این عملیات ، 150 تن از پرسنل شاغل در پایگاه به جرم همکاری با مجاهدین عراقی دست گیر و برخی اعدام شدند. 35) « )

عملیات محدود انصار
 عملیات محدود انصار روی پد غربی جزیره جنوبی نتایج دیگری در پی داشت که بدین شرح است :
 1 _ انصراف دشمن از ادامۀ احداث خاک ریز ( جاده نصر) و اتصال پدغربی جزیره جنوبی به پد الهویدی .
 2 _ اسیران دست گیر شده به اتفاق می گفتند که این عملیات ، عملیات مورد نظر عراق را در جزیره منتفی کرد.
 3 _ عراق آگاه شد که ایران در جزیره صرفاً موضع انفعالی ندارد که همین امر موجب کاهش روحیه تهاجمی و قدرت نمایی دشمن شد.( 36 )

عراق در ادامه طرحهاي دفاعي خود، تمامي سواحل غربي اروندرود را مين‌گذري و در خطوط جلوتر از آن، موانع خورشيدي همراه با مينهاي منور كار مي‌گذارد و آن را در ميان انواع سيمهاي خاردار محصور مي‌سازد. همچنين براي تسلط بر جاده‌هاي تداركاتي ايران، دكلهاي بلندي در منطقه توسط دشمن نصب مي‌شود. عراق به موازات تمام اين اقدامات امنيتي، اقدام به پروازهاي شناسايي و فيلمبرداري و عكسبرداري از مناطق مورد نظر مي‌كند و در اين جهت از ماهواره‌ها و آواكسهاي غرب نيز بهره مي‌گيرد.
با مشاهدة اعزامهاي گسترده قواي اسلام به سوي جبهه‌هاي جنوب، دشمن حالت آماده‌باش به خود مي‌گيرد و با تمام وجود چشم به آبهاي هورالهويزه مي‌دوزد؛ زيرا طبق برآورد كارشناسان غرب و ديگر محاسبات آنها همه چيز حكايت از آن دارد كه منطقه آبستن عمليات گسترده است.
ايران اسلامي پس از عمليات بدر، منطقه فاو را به خاطر داشتن ارزشهاي نظامي، سياسي از جمله قطع ارتباط با خليج فارس و همسايگي با كويت و تسلط بر شمال خليج فارس براي عمليات انتخاب مي‌كند. از ابتداي جنگ در اين منطقه، عملياتي صورت نگرفته است و تنها جوش و خروش اروندرود براي دشمن حجت است كه ايران هرگز نخواهد توانست از آن عبور و به عمق خاك عراق نفوذ كد. اما اين نقطه به دلايلي مانند باتلاقي بودن آن، كه قدرت هرگونه مانوري را از دشمن مي‌ستاند، ساكت بودن منطقه از ابتداي جنگ، عقبه كوتاه و كم‌عمق بودن هدف و تسلط آتش توپخانه و خمپاره‌ بر آن، فرماندهان را بر آن مي‌دارد كه پس از طرحهاي مقدماتي، عملياتي را در منتهي‌اليه اروندرود به اجرا بگذارند.
جاده‌هايي براي نقل و انتقالات نفرات و ادوات كشيده مي‌شود. نيروهاي يگان مهندسي ـ رزمي سپاه و وزارت راه و ترابري در زير نگاه نامحرم ماهواره‌هاي غرب و ديده‌باني عراق با تلاش و كوشش فراوان اين مهم را بدون اينكه تحركات آنها غيرعادي جلوه كند، با هوشياري تمام به پايان مي‌رسانند.
براي عبور از اروندرود از تجربة عمليات بدر و خيبر استفاده و پلهايي براي عبور نيروها ساخته و آماده مي‌شود.
نيروي هوايي ارتش جمهوري اسلامي ايران، براي حمايت از رزمندگان اسلام، اقدام به تشكيل پايگاهي به نام رعد مي‌كند و اين پايگاه علاوه بر اجراي مأموريتهاي تهاجم به نيروي پياده و زرهي دشمن و اقدامات تاكتيكي هوايي و... منطقة عملياتي «والفجر 8» را با 200 قبضه توپ و موشك ضدهوايي مسلح مي‌كند. هوانيروز هم با تشكيل پايگاه «سليمان خاطر»، در كنار نيروي هوايي براي تدارك و هلي‌برد رزمندگان و تهاجم به ادوات دشمن آماده مي‌شود. تمهيدات امينتي فراهم مي‌آيد و در دسترس رزمندگان قرار مي‌گيرد. همچنين تعداد زيادي ماشينهاي مخصوص پاك‌كنندة منطقة آلوده به گازهاي شيميايي، در منطقه استقرار مي‌يابند.
با نزديك شدن دهة مباركة فجر و سالگرد پيروزي انقلاب  اسلامي، نقل و انتقالات رزمندگان آغاز و آتشبارها و ادوات زرهي به محل مورد نظر عازم مي‌شوند.

عمليات ام الرصاص
به منظور فريب دشمن، طرح حمله‌اي در منطقة ام الرصاص ريخته مي‌شود و لشكر ويژه شهدا، تيپ 21 امام رضا(ع)، و لشكر 43قدراز سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و لشكر 77 خراسان از ارتش جمهوری اسلامی ایران خود را آمادة حمله به منطقة عملياتي ام الرصاص مي‌كنند و به سمت مواضع دشمن در اين منطقه يورش مي‌برند.
فرماندهي پايگاه رعد به عهده سرلشكر شهيد عباس بابايي بودو حاج آقا بحريني و برادر سعيد شجاعي (فرمانده و قائم مقام لشكر 43 قدر) ضمن بازديد از منطقه و طراحي عمليات، مورد اصابت تركش خمپاره قرار مي‌گيرند كه فرمانده لشكر مجروح و قائم مقام ايشان به شهادت مي‌رسند. با توجه به اينكه فعاليت مهندسي رزمي اين عمليات برعهده اين لشكر قرار داده شده
رزمندگان اسلام شبانه وارد منطقه عملياتي ام الرصاص مي‌شوند و با فرارسيدن آغاز عمليات، لشكر ويژه شهدا و تيپ 21 امام رضا(ع) به همراه خط‌شكنهاي مجرب با عبور از موانع ايذايي و تله‌هاي انفجاري و با سرعت عمل زياد بر سر دشمن فرود مي‌آيند. بر اثر بالا آمدن آب، شناورهاي سنگين و قايقهاي موتوري از روي موانع خورشيدي عبور مي‌كنند و نيروها بدون برخورد با تله‌هاي انفجاري، خود را به سنگرهاي دشمن مي‌رسانند. در همان لحظات اول، مواضع دشمن محاصره و فتح مي‌شوند. وقتي كه نيروهاي خط‌شكن با آتش بي‌امان خود موانع را يكي پس از ديگري منهدم و از سر راه بر مي‌دارند، يگان لشكر 43 با شايستگي تمام، كار انتقال مجروحين و تداركات را انجام مي‌دهد و همزمان اقدام به زدن پل شناور مي‌كند. نيروهاي عراق با مشاهدة اوضاع، در حالي كه صدايشان از بي‌سيم شنود مي‌شود به فرماندهان خود اطلاع مي‌دهند كه ايران حملة بزرگي را در منطقه تداركات مي‌بيند و چنانچه نيروي كمكي فرستاده ن شود، ايران ممكن است تا بصره پيشروي كند. دشمن بعثي سراسيمه تعدادي نيرو روانة منطقه مي‌كند و آنگاه با به بكارگيري آتش خمپاره و توپ و حملات هوايي، تلاش مي‌كند مانع حملة گسترده  ايران در منطقه بشود. بر اثر حملة هوايي و آتش خمپاره و توپ، پل شناور چندين بار هدف قرار مي‌گيرد  و هربار قطعات منهدم شده به سرعت تعويض و ارتباط رزمندگان مجدداً برقرار مي‌شود. در بعضي از محورها كار به  جنگ تن به تن مي‌رسد كه تعدادي از نيروهاي عراقي كشته و زخمي مي‌شوند و بقيه، راه فرار را در پيش مي‌گيرند. ارتش  عراق بار ديگر چارة ضعف خود را در استفاده از سلاح شيميايي مي‌بيند. هنگامي كه دشمن، حسابي درگير و متوجه عمليات گمراه‌كننده ام الرصاص است، فرماندهان ايراني به تمامي لشكرهاي عمل كننده دستور عقب‌نشيني مي‌دهند و نيروها به محلهاي از قبل تعيين شده باز مي‌گردند.
فرماندهان يگان‌هاي جديد عراق كه با تاكتيك حساب شدة ايران، حوزه مأموريت خود را ترك كرده‌اند، به منطقه جديد كشانده مي‌شوند و به خيال رسيدن به دروازه‌هاي پيروزي، در انتظار روزهاي آينده براي دريافت مدال مي‌مانند. ناگهان انفجار مهيب و آتش گسترده، منطقه فاو را درهم مي‌كوبد و عراقيها در مي‌يابند كه فريب خورده‌اند. رزمندگان عمل كننده در ام الرصاص، كه از عقب‌نشيني خود ناخرسند هستند، آتش انفجار پياپي خودي برق چشمانشان را بيشتر مي‌كند و در ميان حيرت و شگفتي، بوي عمليات گسترده را به مشام جان درمي‌يابند.
در پايان عمليات تاكتيكي امر الرصاص، چند فروند هلي‌كوپتر دشمن تلاش مي‌كنند با شليك راكت، رزمندگان را هدف قرار دهند كه بدون هيچ نتيجه‌اي از تلاش بيهوده خود وامي‌مانند و رزمندگان اسلام در اين حمله علاوه بر گمراه كردن بعثيان از عمليات بزرگ والفجر 8 خسارات و تلفات قابل توجهي به دشمن وارد مي‌آورند.
منبع:کارنامه توصیفی عملیات هشت سال دفاع مقدس/ علی سمیعی/ نمایندگی ولی فقیه درنیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی/تهران/1376