رکوردهایی که به آن افتخار نمی کنیم
کشور ما یکی از پر مصرف ترین کشورهای جهان است. بهره وری پایین ما از منابع و محصولات سبب شده است که علاوه بر هدر دادن منابع الهی ، رکورد دار اسراف در جهان باشیم .
کشور ما یکی از پر مصرف ترین کشورهای جهان است و با منابع محدود وبهره وری بسیار پایینی که از محصولات داریم سبب شده است که علاوه بر هدر دادن منابع الهی در مسابقه ای برای فقیر تر شدن خود از کشورهای صنعتی جهان پیشی بگیریم و رکورد دار اسراف در جهان باشیم .به همین خاطر رهبر معظم انقلاب امسال را سال حرکت به سوی اصلاح الگوی مصرف نام گذاری نموده اند تا در زندگی شخصی و اجتماعی خود درنگ نموده و منابع خدادادی را در حد لارم مصرف نماییم.یکی از روشهای مبارزه با اسراف اطلاع رسانی است از این لحاظ در ذیل آمارهایی از میزان مصرف ما در مقایسه با نرم های جهانی درج شده است .

با وجود درآمد بیش از 80 میلیارد دلاری کشور از فروش نفت خام در سال گذشته، بیش از 44 میلیارد دلار یارانه انرژی در بخشهای مختلف طی یک سال پرداخت شده که حدود 9 میلیارد دلار آن مربوط به بخش خانگی و تجاری بوده است .
این در حالی است که مصرف انرژی در بخش خانگی و تجاری طبق آخرین آمار اعلامی بیش از 410 میلیون بشکه معادل نفت خام، یعنی حدود 41 درصد، از مصرف انرژی کل کشور- معادل 16 میلیارد دلار- بوده که حدود 70 درصد آن را گاز طبیعی و 20 درصد آن را فرآورده های نفتی تشکیل داده است .
به طور کلی نگاهی به آمار موجود نشان می دهد که مصرف انرژی در کشور پنج برابر متوسط جهانی است؛ به گونه ای که در بخش ساختمان به تنهایی مصرف انرژی 2/5 تا چهار برابر استانداردهای جهانی گزارش شده است .

در چنین شرایطی پیش بینی می شود که اگر الگوی مصرف انرژی در بخشهای خانگی و تجاری اصلاح نشود و روند کنونی ادامه یابد، مصرف انرژی در این بخشها در سال 1403 به بیش از 1400 میلیون بشکه معادل نفت خام می رسد که در این صورت علاوه بر دست نیافتن به اهداف چشم انداز 20 ساله، بر جایگاه ایران در صادرات نفت خام خدشه وارد می شود که اقتصاد کشور و محیط زیست نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت

وقتی شیر آب را د‌ر خانه باز می‌کنید‌ و آب سرد‌ و زلالی جاری می‌شود‌، کمتر به کمبود‌ آن فکر می‌کنید‌ .

متاسفانه د‌و پنجم از مرد‌م د‌نیا از آب سالم محروم‌اند‌، طبق اعلام سازمان جهانی بهد‌اشت، روزانه ۳۰   هزار نفر از مرد‌م د‌نیا به علت کمبود‌ آب سالم و بهد‌اشتی می‌میرند‌. د‌ر واقع مثل این است که د‌ر مجاورت و همسایگی من و شما هر روز مرد‌م یک شهر ۳۰   هزار نفری از نبود‌ آب بهد‌اشتی جان می‌سپارند‌! و برابر آمار سازمان جهانی بهد‌اشت ۸۰ ./. از بیماری‌هایی که مرد‌م د‌نیا از آنها رنج می‌برند‌، به طور مستقیم مربوط به نبود‌ تامین آب بهد‌اشتی و کافی است. خود‌ ما بزرگترین د‌شمن خویش هستیم زیرا همین آب های موجود‌ را نیز آلود‌ه و غیر قابل استفاد‌ه می‌کنیم و یا این ماد‌ه با ارزش برای حیات را با مصرف بی‌رویه هد‌ر می‌د‌هیم. این کار باعث تقسیم ناعاد‌لانه آب برای بشر شد‌ه و هستی تعد‌اد‌ی از افراد‌ بیگناه را به خطر می‌اند‌ازد‌ .

با توجه به مطالب فوق، فرهنگ استفاد‌ه بهینه از آب باید‌ به یک برنامه پاید‌ار تبد‌یل شود‌ تا بتوان بحران کنونی کم‌آبی را با موفقیت پشت سر گذاشت، از این رو مصرف بهینه آب زمان خاصی ند‌ارد‌ و مشترکان باید‌ تمام مد‌ت سال الگوی مصرف را رعایت کنند‌ .

● روش‌‌های مصرف بهینه آب د‌ر خانه  

▪ با هر د‌قیقه د‌وش گرفتن بین ۲۰   تا ۴۰   لیتر آب مصرف می‌شود‌، بنابراین بهتر است زمان مورد‌ نیاز برای د‌وش گرفتن را کاهش د‌هید‌ و استفاد‌ه از وان نیز ضروری نیست .

▪ هنگام وضو گرفتن شیر آب را بد‌ون استفاد‌ه باز نگذارید‌ .

▪ از بازگذاشتن آب د‌ر زمان اصلاح صورت خود‌د‌اری کنید‌. مقد‌اری آب گرم د‌ر د‌اخل کاسه‌ای بریزید‌ و تیغ صورت تراشی را د‌ر آن شستشو د‌هید‌ .

▪ مواظب خرابی سیفون توالت‌ها باشید‌، چون د‌ر صورت خرابی، حد‌ود‌ ۱۵۰   لیتر د‌ر شبانه‌روز آب هد‌ر می‌رود‌ .

تعریف انرژی :

انرژی توانایی و قابلیت انجام دادن كار از سوی انسانها و یا سایر اشیاء و اجسام است به انرژی كار مایه نیز گفته می ‎ شود. از دیدگاه علمی می ‎ توان به این صورت انرژی را تعریف كرد :

(انرژی) میزان توانی است كه در زمان معین برای انجام یك كار صرف می شود. این تعریف را می ‎ توان با رابطهٔ ساده زیر نیز نشان داد .

وقتی چیزی را از زمین برمی دارید، یا دری را باز می كنید , یا كلمه ای را می نویسید ، یا دوچرخه سواری می كنید نیرو بكار می برید. اگر در بارهٔ تمام مواردی كه نیرو بكار می ‎ برید كمی تأمل كنید، متوجه خواهید شد كه بدون( انرژی ) زندگی امكان پذیرنخواهد بود و آنوقت شما نسبت به مصرف آن این قدر بی ‎ تفاوت و بی ‎ ملاحظه هستید ... ؟! بگذریم، آری داشتم می ‎ گفتم، اگر خوب دقت كنید،‌ متوجه می ‎ شوید كه در انجام كارهای بالا یا در هنگامی كه چیزی را می ‎ كشید یا چیزی را می ‎ رانید، به این كشش و رانشی كه (انرژی ) موجب آن می شود نیرو گفته می ‎ شود. وقتی جسمی را به حركت در می آورید نیرو بكار می ‎ برید، ولی همیشه بكار بردن نیرو موجب حركت نمی ‎ شود و آن زمانی است كه شما با وجود صرف نیرو از انجام كاری ناتوان باشید. مثل زمانی كه شما بخواهید سنگ بسیار بزرگی را بكشید یا برانید و سنگ هیچگونه حركتی نكند، اما چه سنگ حركت كند و چه نكند شما از (انرژی) و یا به عبارتی از نیرو استفاده كرده ‎ اید .

انواع انرژی :

حال اجازه بدهید اشكال و انواع انرژی را به شما معرفی كنم :

انرژی همواره به شكل ‎ های مختلف و انواع گوناگون از آغاز تاكنون در خدمت انسانها بوده و در شكل های مختلف ماهیچه ‎ ای، مكانیكی، گرمایی، شیمیایی، الكتریكی، تابشی اتمی و ... رفاه و آسایش فراوانی به انسانها عرضه داشته است . یكی از تقسیم ‎ بندی ‎ های (انرژی) بر اساس حامل ‎ های (انرژی) انجام می ‎ گیرد :

منظور از حامل ‎ های انرژی، ماده ‎ ای است كه (انرژی) را در خود ذخیره می ‎ كند، این مواد معمولاً پس از یك یا چند بار تغییر شكل دادن به صورت یك حامل نهایی یا یك انرژی نهایی درمی ‎ آیند كه به مصرف ‎ كننده می ‎ رسد .

منابع و ذخایر هر کشور، جزء ثروت‌های آن کشور به شمار می‌آید. به‌این معنی که اگر کشوری نسبت به مصرف غیر اصولی منابع خود بی‌تفاوت باشد، در واقع نسبت به دارایی‌ها و ثروتش بی‌تفاوت است. از سوی دیگر، درآمدهای کشوری که مصرف‌گرایی در آن توجیه و تبلیغ می‌شود، نمی‌تواند برای رشد کشور و توسعه زیرساخت‌های اقتصادی آن هزینه شود. این درآمدها نیز خواه، ناخواه هزینه مصرف بی‌رویه و غیراصولی در سطح کشور خواهد شد

واقعیت آن است که طی سال‌های دولت سازندگی و بعد از آن، مصرف‌گرایی به شدت در جامعه ما ترویج شد. آمار و ارقام نگران کننده‌ای وجود دارد که این مصرف بی‌رویه را نشان می دهد. مثلاً در خصوص انرژی. برای مقایسه مصرف انرژی از معیار "شدت انرژی" استفاده می‌شود که برابر نسبت مصرف انرژی به تولید ناخالص داخلی است. مطابق آمارها، ایران در کل جهان بالاترین میزان "شدت انرژی" را به خود اختصاص داده است! این معیار برای ایران 17 برابر کشوری مثل ژاپن، 5/8 برابر اروپا، 1/2 برابر چین و 8/2 برابر کشورهای آسیای شرقی است. این آمار میزان مصرف بی‌رویه انرژی را در ایران نشان می‌دهد. در واقع، مصرف انرژی در ایران برابر مصرف انرژی در کشوری با جمعیت 750 میلیون نفر است! رقمی که تصور آن چندان آسان نیست .

در مورد سایر منابع نیز وضعیتی مشابه حاکم است. الگوی مصرف آب آشامیدنی بر اساس اعلام بانک جهانی برای یک نفر در سال، یک متر مکعب و برای بهداشت در زندگی به ازای هر نفر، 100 متر مکعب در سال است. بر این اساس، در کشور ما 70 درصد بیشتر از الگوی جهانی آب مصرف می‌شود! از نظر مصرف برق، ایران نوزدهمین کشور پرمصرف برق در دنیاست .

باید چاره جدی برای وضعیت موجود اندیشید .

یکی از دلایل این روند، فرهنگ‌سازی‌ای است که طی این سال‌ها انجام شده است. صداوسیما طی این سال‌ها یکی از بزرگترین عوامل ترویج مصرف‌گرایی در جامعه بوده است. امروز هم اگر بخواهیم به تغییر الگوی مصرف در کشور فکر کنیم، به نظر می‌رسد پیش از همه، این صداوسیما است که باید جهت‌گیری‌های خود را در این زمینه کاملاً معکوس کند. تبلیغات صداوسیما برای معرفی کالا نیست. آنچه تبلیغات چیپس و پفک و تلویزیون LCD و ویلای شمال و... رقم می‌زند، ترویج مصرف‌گرایی است. علاوه بر اینکه نوع پرداخت‌ها در ساخت فیلم‌ها و سریال‌ها هم اغلب در همین راستاست

این واقعیت که ایران در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و منابع آبی نقشی حیاتی برای کشور دارند بر هیچ کس پوشیده نیست .

اعلام سال جدید به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف یکبار دیگر این موضوع را گوشزد می‌کند که آب و مصرف آن مساله‌ای انسانی و حیاتی برای کشور است .

ساختار مهندسی و کشاورزی کشور به گونه‌ای است که متوسط مصرف سرانه آب بیش از ۲   برابر استانداردهای جهانی است .

نکته قابل توجه در بخش آب در ایران که باید مدنظر همه قرار گیرد ثابت بودن طرف عرضه است اما با توجه به افزایش جمعیت طی سال‌های آینده تقاضا نیز افزایش چشمگیر خواهد یافت. برای تعادل‌بخشی بین عرضه و تقاضای آب ناچار به مصرف بهینه این مایع حیات‌بخش هستیم .

مهندس سیداسدالله اسداللهی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران اعتقاد دارد، اصلاح الگوی مصرف آب باید در جهت تولید ثروت ملی تفسیر شود .

در این میان بی‌مناسبت ندیدیم با توجه به آمار و ارقام موجود در خصوص مصرف فعلی آب در بخش‌های مختلف از یک سو و محدود بودن منابع و امکانات از سوی دیگر در نشستی با مهندس‌سید‌اسدالله اسداللهی به کنکاش پیرامون راهکارهای اصلاح الگوی مصرف این ماده حیاتی - به لحاظ نقشی که در توسعه آینده کشور دارد- بپردازیم که در پی آمده است .

▪ مصرف آب در ایران در چه وضعی قرار دارد؟‌  

ـ در مصرف آب در ایران باید به سرانه مصرف هر بخش توجه شود و پس از استخراج مصرف واقعی برنامه‌هایی در جهت بهینه کردن مصرف انجام داد .

نکته اولویت‌دار در بخش مصرف بهینه آب اتخاذ تصمیمات و راهکارهای زنجیره‌ای و به هم پیوسته است .

میزان مصرف روزانه بنزین ایران چند برابر بسیاری از کشورهاست و باتوجه به بحران انرژی در دنیا به نظر می‌رسد باید الگوهای اصلاح مصرف در کشور بیش از این جدی گرفته شود .

قرن بیستم منحنی مرگ‌ومیر آدم‌ها که به سراشیبی افتاد، سرعت زندگی‌ها بیشتر شد. برای سرعت باید انرژی و تکنولوژی داشت و بدون سوخت این تکنولوژی و سرعت بی‌معناست. اما انسان غافل از همه‌جا چند دهه طول کشید تا دریابد خربزه سرعت و تکنولوژی را خوردن،‌ روزی تب و لرز بحران انرژی به همراه دارد

بی‌تردید ایران نیز از بحران انرژی دنیا بی‌نصیب نیست. نگاهی به وضعیت کشورمان نشان می‌دهد که اگر با روند فعلی رشد مصرف انرژی به سمت 1404 برویم،‌ آن زمان از یک صادرکننده عمده نفت به واردکننده آن تبدیل می‌شویم. در این میان، آنچه اهمیت بیشتری نسبت به بقیه مصارف انرژی دارد، بنزین است. نحوه مصرف بنزین در کشور چنان بالاست که نگاهی به آمارها خنده‌ای عصبی به چهره می‌آورد .

می‌توان جلوی مصرف سرسام‌آور را گرفت !

برای نمونه،‌ نمی‌توان به‌راحتی از کنار گزارش صندوق بین‌المللی پول گذشت وقتی که می‌گوید ایران دومین کشور جهان از نظر پرداخت یارانه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار است؛ چرا که مصرف سرانه انرژی ایران برای هر نفر بیش از پنج برابر مصرف سرانه اندونزی و دو برابر کشور چین است؛ کشوری که یک میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت دارد .

از سوی دیگر، در حوزه گاز، ایران بعد از کشورهای امریکا و روسیه در رتبه سوم جهان قرار دارد؛ پیش بینی‌ها می‌گوید که در سال 2012 میزان مصرف به 277 میلیارد متر مکعب برسد .

آلودگي‌هاي محيط زيست و انتشار گازهاي گلخانه‌اي در فضا و هواي كره زمين سبب شده كه صنعت برق در كشورهاي مختلف جهان علاوه بر اينكه به سمت انرژيهاي تجديدپذير حركت كند در زمينه بهره‌گيري از لامپهاي روشنايي جديدي كه كمترين ميزان آلودگي را دربر دارد اقدام كند. در مقاله زير كه با طرف نوربخش صادقي رييس اداره نمايندگي سابا در مركز ارسال شده است با توجه به اهميت مبحث مديريت مصرف انرژي در سيستم‌هاي روشنايي و ابداع روشها و فناوريهاي نوين در اين زمينه و همين طور كارايي و دامنه كاربرد بسيار بالاي آن در به كارگيري سيستم‌هاي جديد LED در روشنايي خانگي، تجاري، معابر و ... تهيه شده است

با بالارفتن حرارت كره زمين، همه كشورها بايد به حذف عوامل سازنده گازهاي گلخانه‌اي كمك كنند، يكي از اين عوامل كه باعث توليد گازهاي گلخانه‌اي مي‌شود، لامپ‌هاي معمولي يا همان لامپ‌هاي رشته‌اي (فيلمان‌دار) و تابان است كه به دليل استفاده وافر در اكثر كشورهاي جهان از عوامل مهم توليد گازهاي گلخانه‌اي به شمار مي‌آيد و با درنظر گرفتن اين نكته كه سهم روشنايي كه عمدتاً نيز به وسيله لامپ‌هاي رشته‌اي تامين مي‌شود از كل مصرف الكتريسيته خصوصاً در زمان اوج مصرف چشمگير است به عنوان مثال در ايران حدود 30 درصد از كل انرژي مصرفي و حدود 45 تا 50 درصد از مصرف پيك صرف تامين روشنايي مي‌شود اين موضوع را جدي‌تر نشان مي‌دهد .

با توجه به اين امر، بسياري از كشورها، برنامه چند ساله‌اي را براي جايگزين كردن مدلهاي ديگري از لامپ به جاي لامپهاي رشته‌اي كرده‌اند تا در درازمدت بتواند اين نوع لامپ را حذف كرده و لامپ ديگري را جايگزين كنند كه علاوه بر حذف گازهاي گلخانه‌اي از انرژي كمتري براي توليد نور بيشتر استفاده كند. البته اين مساله نياز به تغيير فرهنگ مردم در نوع استفاده از تجهيزات دارد تا رويكرد آنها به اين نوع لامپ همگاني بيشتر شود. هزينه خريد اوليه بالاي ساير لامپ‌ها و ارزان بودن انرژي از دلايل عمده روي آوردن بسياري از مردم به خريد لامپهاي معمولي و تابان است

شايد اكنون شرايط اقتصادي جهان براي اين كار مناسب به نظر نرسد، اما واقعيت اين است كه هر قدر در راه بهينه سازي مصرف انرژي بيشتر هزينه كنيد، بيشتر پس انداز كرده ايد. تغييرات، تعميرات، نصب تجهيزات جديد و بهبود وضعيت كلي زمينه هاي مصرف انرژي در منازل مي تواند باعث كاهش هزينه هاي مندرج در قبوض مختلف و در نتيجه ذخيره سازي پول و انرژي در ابعاد فردي، اجتماعي و حتي جهاني بشود

امروزه گرايش به انرژي پاك و سبز به رويكرد نسبتا فراگيري مبدل شده است، اما وضعيت اقتصادي جهان بگونه اي است كه همگان مايلند از هر جهت پس انداز بيشتري داشته باشند .

شايد خارج كردن لوازم برقي منزل از پريز برق هنگامي كه از آنها استفاده نمي شود، نقطه شروع خوب و آساني باشد. بنابراين بد نيست هنگامي كه از بسياري از لوازم الكتريكي منازل اعم از چراغ خواب، دستگاه هاي بازي هاي الكترونيكي و غيره استفاده نمي‌كنيم آنها را از برق خارج كنيم. به همين راحتي مي توان مصرف برق را تا 10 درصد كاهش داد. كنترل دائمي موارد ساده اي از اين قبيل و اصلاح عادت هاي نهادينه شده‌اي كه خلاف مصرف بهينه انرژي در خانه است، مي تواند تبعات و اثرات مثبت زيادي براي ما به همراه داشته باشد و به ما كمك كند تا منزل و محيط زندگي خود را سبزتر و پاكتر نگهداريم و از صرف هزينه هاي اضافي نيز پرهيز كنيم .

در عين حال، مصرف بهينه علاوه بر صرفه جويي مالي باعث ذخيره انرژي و امكان استفاده ساير مصرف كنندگان از آن را نيز فراهم مي كند. براي آنكه بهينه سازي مصرف انرژي را از هم اكنون در دستور كارتان قرار بدهيد بد نيست اين كار را با چند گام ساده آغاز كنيد كه در ذيل به آن اشاره مي‌كنيم :

با نزديك شدن به فصل گرما يكي از دغدغه هاي بيشتر خانواده ها، انتخاب يك وسيله سرمايشي مناسب براي منازل است. با توجه به اين كه وسايل سرمايشي حدود 26 درصد از كل مصرف برق بخش خانگي را به خود اختصاص مي دهد ضروري است هنگام استفاده از وسايل سرمايشي به نكاتي براي صرفه جويي و كارايي بهتر آن توجه كرد.در سالي كه به نام اصلاح الگوي مصرف نام گذاري شده است، بايد تلاش بيشتري كرد تا با صرفه جويي و بهينه كردن مصرف انرژي اين امانت را براي نسل هاي بعد هم باقي گذاشت.يك كارشناس تأسيسات مي گويد: انتخاب كولر به شرايط آب و هوا و در نظر گرفتن فضاي سرمايشي بستگي دارد.

«آرش نظم بجنوردي» مي افزايد: با در نظر گرفتن شرايط آب و هوايي خراسان شمالي بهترين وسيله سرمايش كه مي توان استفاده كرد، كولر آبي است. البته بايد فضا را نيز در نظر گرفت هر قدر فضاي سرمايشي بيشتر باشد، كولر نيز بايد بزرگ تر و قوي تر باشد تا فشار كمتري به آن وارد شود.وي تأكيد مي كند: مهم ترين نكته اي كه در انتخاب كولر اعم از گازي يا آبي بايد مورد توجه قرار گيرد، استاندارد بودن آن است هم چنين داشتن برچسب انرژي از مهم ترين شاخص هاي يك كولر مرغوب است.وي مي افزايد: حرف A نشانگر بيشترين ميزان بازدهي دستگاه و حرف G نشان دهنده كمترين ميزان بازدهي دستگاه است. بنابراين هر چه مرتبه دستگاه بيشتر باشد كارايي آن نيز نسبت به ميزان انرژي كه مصرف مي كند، بيشتر است.وي نكاتي را براي استفاده صحيح از كولر بر مي شمارد و مي افزايد: هر قدر مسير كانال كشي كولرهاي آبي طولاني تر و پر پيچ و خم باشد، فشار هوا در مسير كانال ها كاهش پيدا مي كند كه براي جبران آن، انرژي بيشتري نياز دارد و سرماي حاصل هم كمتر مي شود به همين دليل بايد در صورت امكان كوتاه ترين مسير براي كانال كشي در نظر گرفته شود

پنجره‌ها از نظر صرفه‌جويي انرژي نقش حساسي دارند، چرا كه حدود 30% از كل تلفات حرارتي ساختمان از پنجره‌ها صورت مي‌گيرد، به همين دليل پنجره‌هايي كه در جاي خوبي نصب نشده‌اند يا خوب محافظت نمي‌شوند، مي‌توانند هزينه سوخت را بسيار بالا ببرند .

اگر تصميم داريد ساخت ساختمان جديدي را شروع كنيد، با يك مشاور آشنا به اصول صرفه‌جويي تماس بگيريد، اما اگر مي‌خواهيد ساختمان موجود خود را بهينه‌سازي كنيد و از هزينه‌هاي خود بكاهيد، اين راهنما مي‌تواند راهنماي خوبي براي شما باشد .

جلوگيري از تلفات حرارتي پنجره‌ها

يك پنجره با شيشه تك جداره تقريباً 10 برابر يك ديوار عايقكاري شده هم اندازه خود تلفات حرارتي دارد. چنين پنجره‌اي سه مشكل عمده ايجاد ميكند :

بالا بودن تلفات حرارت، فراهم نشدن آسايش ساكنين، بخار گرفتن پنجره‌ها

براي كاستن از مشكلات ناشي از پنجره‌ها، مي‌توان از راههاي مختلف يك لايه هواي ساكن بين محيط داخل و خارج ايجاد كرد، با انجام اين كار تلفات حرارتي پنجره به نصف كاهش مي‌يابد. براي ايجاد اين لايه هوا راه‌هاي مختلفي وجود دارد .

  دو جداره كردن

دو جداره كردن شيشه هر پنجره‌اي باعث بالا رفتن كارآيي آن مي‌شود، بويژه پنجره‌هايي كه پرده‌اي روي آنها نصب نشده است .

پنجره دو جداره، داراي دو شيشه مي‌باشد كه بين آنها يك فضاي كاملاً درزبندي شده قرار گرفته است. اين فاصله معمولاً بين 6 تا 20 ميليمتر است