قرباني كردن نمادي از قطع دلبستگي و وابستگي ها و جلوه اي از ايثار مال و جان در راه محبوب واقعي و رضاي خدا است. بنابراين اسرار قرباني و تأثير آن در آمادگي روحي براي دوري از هرگونه منفعت طلبي و زياده خواهي آشكارمي شود.از جمله آموزه هاي اسلام براي تكامل و رشد انسان ها، ايثار از جان و مال است؛ يعني انسان، همه دارايي ها و امكاناتش را امانتي الهي بداند كه بايد در طريق بندگي هزينه كند. لذا انسان در مراحل مختلف زندگي امتحان مي شود، از جمله امتحان حضرت ابراهيم عليه السلام به قرباني كردن اسماعيل فرزند دلبند خود، (صافات، آيه 102)

البته آنچه كه از قرباني كردن و رسيدن به مقام قرب الهي به وسيله ذبح گوسفند، لحاظ شده است قطع علقه هاي روحي و مالي است كه باعث تقواي قلب و طهارت نفس مي گردد.

خداوند متعال مي فرمايد: وقتي شما قرباني مي كنيد آنچه كه متعلق به خدا است، تقواي شماست نه گوشت و پوست قرباني (حج، آيه 37)

خلاصه اين كه ظاهر كار سر بريدن است؛ اما واقعيت قضيه نهايت تسليم، سرسپردگي، عشق و علاقه بنده به مولاي خود است.  قرباني كردن در واقع نوعي جهاد با نفس درجهت زدودن تعلقات و وابستگي هاي دنيايي و مادي و رهايي از زندان مال پرستي و دنياطلبي است.

بنابراين قرباني نمادي از قرباني كردن هواهاي نفساني و ذبح نفس اماره است.

  اصل قرباني كردن از سنتهاي اسلامي و دستورات ديني است.¹

در حج تمتّع، روز عيد قربان، براي كفاره و ارتكاب امري كه در حين احرام ممنوع بوده، و يا براي وفاي به نذر مي باشد، قرباني مي كنند.

از جمله در قرآن كريم مي فرمايد: و شتران فربه را براي شما از شعاير خدا قرار داديم. در آنها براي شما خير است. پس نام خدا را بر آنها ـ در حالي كه بر پاي ايستاده اند ـ ببريد و چون به پهلو در غلتيدند، از آنها بخوريد و به تنگدست [سايل] و به بينوا [ي غير سايل] بخورانيد. اين گونه آنها را براي شما رام كرديم، اميد آنكه شكرگزار باشيد، هرگز [نه] گوشتهاي آنها و نه خونهايشان به خدا نخواهد رسيد. ولي تقواي شماست كه به او مي رسد. ²

ضيافت و مهماني در دين بسيار مورد سفارش است و طبيعي است در مجلس عروسي و بازگشت از سفر زيارتي، اطعام صورت مي‌گيرد، و براي احترام به شخص زاير يا عروس، حيوان را در مقابل او ذبح مي كنند كه اين بخش يعني در مقابل افراد ذبح كردن دليل ديني ندارد كما اينكه منع هم نشده است، ولي كليّت آن در دين وجود دارد.

در قرآن كريم است كه : رسولان چون بر ابراهيم درآمدند،... پس آهسته به سوي زنش رفت و گوساله اي فربه[و بريان] آورد. ³ كه بصورت اجمالي، حكايت قرباني كردن گوسفند براي مهمان توسط حضرت ابراهيم را بيان نموده است.

بصورت كلي هر چيزي كه انسان از آن بهره مي برد، در دين مباح است و به آن اصل اباحه مي گويند.⁴ و ديگر نيازي به وجود آيه يا روايتي كه مستقيماً به آن دلالت كند نيست، مگر آنكه مفسده اي بوجود آورد.

قرآن كريم مي فرمايد : اي مردم از آنچه در زمين حلال و پاكيزه است بخوريد.⁵ اما اگر اين كار باعث آلودگي محيط زيست و معابر عمومي يا وحشت عمومي يا بر هم زدن نظم ويا غيربهداشتي شدن و آلوده شدن گوشت حيوان است و بعبارت ديگر داراي مفسده اي واضح است، طبيعي است كه بايد از آن پرهيز كرد.(و بعضي از علما نيز بر اين كار به اين صورت اشكال گرفته اند، البته قائل به حرمت نشده اند.) و در مكانهاي معين مانند كشتارگاه، ذبح را انجام داد.

. در روايتي از نبي مكرم  در پنج مورد وليمه دادن آمده است كه عروسي، تولد فرزند، ختنة فرزند، ساخت يا خريد منزل و بازگشت از مكه مي‌باشد.⁶ و طبق همين حديث مردم به اطعام و قرباني كردن گوسفند يا مانند آن اقدام مي كنند. اما در هر صورت اين كار واجب نيست و توان مالي فرد در انجام آن لازم است.

 

---

منابع و مآخذ :

1- دانشنامة قرآن، بهاءالدين خرمشاهي، ج2،ص1748

2- . سوره مباركه حج / آيات 36و37

3- سوره مباركه ذاريات / آيات 25و26

4- آيات الاحكام، استاد شانه چي، ص282

5- سوره مباركه بقره / آيه 168

6-  ميزان الحكمه، ج5، ص527، حديث 10839