بازار یا همان «سوق» در فرهنگ و متون اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است و به عنوان مرکز تجارت اسلامی، همیشه مورد توجه بزرگان اسلام بوده و هیچ گاه صلاح و فساد بازار را از صلاح و فساد جامعه جدا نمی‌دانسته‌اند. با توجه به این که بازار، اجناس مورد نیاز مردم را تهیه و عرضه می‌کند و یکی از بزرگ‌ترین کارهای خدماتی را انجام می‌دهد، از ارزش و قداست ویژه ای برخوردار است و چنانچه به برخی گناهان آلوده نمی‌شد بی‌گمان یک عبادتگاه بزرگ به حساب می‌آمد؛ زیرا برآوردن نیازهای مردم، راه انداختن کارهای مردم و برطرف کردن مشکلات جامعه از بزرگ‌ترین عبادات است.

بازاریان فریادرس
کسی که با تاریخ مذهبی آشنا باشد کاملاَ به نقش بازار در این میدان آگاه است؛ چرا که ساخت و احداث بسیاری از مساجد بزرگ، تکیه‌ها، حسینیه‌ها و مدارس علمیه، چاپ کتب ارزشمند، تقویت بنیه حوزه‌های علمیه و ... به همت بازاریان و کسبه متدین و مذهبی بازار بوده است.
روشن است که وقتی سخن از بازار و کسبه به میان می‌آید مقصودمان سوجویان، محتکران و زالوصفتانی نیستند که تنها در فکر پرکردن جیب خود هستند و از درآمنهای نامشروع و مکیدن خون جامعه روز به روز ثروتمندتر می‌شوند؛ بلکه منظور ما قشر متدین، مذهبی و مؤمنی است که ضمن برخورداری از امکان مالی، از راه مشروع به تجارت می‌پردازند و در بسیاری از کارهایی خیر و عام‌المنفعه به فریاد نیازمندان جامعه می‌رسند.
بنابرین لازم است بازاری را که مورد نظر اسلام است به تصویر کشیده، اخلاق و احکام آن را به صورت دروس فشرده و ساده بیان کنیم و در اختیار بازاریان محترم قرار دهیم تا هم به نقش و اهمیت خودشان پی ببرند و هم با وظایف خود آشنا گردند، همچنین دریابند که یک کاسب و بازاری مورد پسند اسلام چگونه باید باشد.

 

 

پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله) فرمودند:

      اَلْعِبادَﺓُ سَبْعُونَ جُزْءً اَفْضَلُها طَلَبُ الْحَلالِ

      عبادت، هفتاد جزء است که بهترين آن، دنبال روزي حلال رفتن است (کسب و کار براي به دست آوردن روزي حلال).

در حديث ديگري آمده است:

      اَلْعِبادَﺓُ عَشَرَﺓَ اَجْزاءٍ تِسْعَـﺔٌ مِنْها في طَلَبِ الْحَلالِ.[1]

      عبادت، ده جزء است که نه جزء آن در کار و تلاش براي به دست آوردن روزي حلال است.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

      اَلکادُّ عَلََي عِيالِهِ کَالْمُجاهِدِ في سَبيلِ اللهِ.[2]

      کسي که خود را براي روزي خانواده‌اش به زحمت مي‌اندازد و کار مي‌‌کند مانند رزمنده‌است که در راه خدا مي‌جنگد.

از امام رضا(عليه السلام) نقل شده است که فرمود:

      الَّذي يطْلُبُ مِنْ فَضْلٍ يکُفُّ بِهِ عِيالَهُ اَعْظُمُ اَجْراً مِنَ الْمُجاهِدِ في سَبيلِ اللهِ.[3]

      آن شخصي که دنبال روزي مي‌رود تا آبروي خود و خانواده‌اش را حفظ کند، اجر و پاداشش از رزمنده‌اي که در راه خدا جنگ مي‌کند بيشتر است (عرق کارگر معادل خون شهيد است.)

امام موسي بن جعفر(عليه السلام) مشغول بيل زدن در باغ بود، شخص از روي دلسوزي گفت: پس کارگران و غلامان کجايند؟ حضرت فرمود: (کار کردن که عيبي ندارد) علي(عليه السلام) با دست کار مي‌کرد، پيامبر(صلي الله عليه وآله)، پدرانشان، انبياء، رسولان خدا و بندگان صالح او نيز با دست و بازوي خود کار مي‌کردند.

ارج نهادن به کار و کارگر در مکتب حياب‌بخش و انسان‌ساز اسلام آن‌گونه است که وقتي رسول خدا(صلي الله عليه وآله) دست خشن و پينه بسته سعد انصاري را ديدند فرمودند: اين زبري در دست تو براي چيست؟ عرض کرد: در اثر بيل زدن و طناب و کار است. آن‌‌گاه حضرت دست او را بوسيدند و فرمودند:

      هذِهِ يدٌ لاتَمُسُّهَا النّارُ.[4]

      اين دستي که به آت جهنم نخواهد سوخت.

 

 

 

------------------------------------

[1] مستدرک، ج13، ص12

[2] کافي، ج5، ص88

[3] وسائل، ج17، ص67

[4] تاريخ بغداد، ج7، ص353
 

 

 

 

رابطه فرهنگ کار و کار شایسته از دیدگاه اسلام1

 

 

خلاصه مقاله:

 

مقاله فوق به بررسی دیدگاههای اسلام در رابطه با ارزش و معیارها و مبانی و

راهکارها و راهبردهای کار شایسته پرداخته است.

از جمله معیارهای مؤثر انجام کار شایسته از نظر اسلام عبارت است از:

الف) کار و کوشش برای جلب رضایت  خداوند. ب )  انجام کار بر اساس

رعایت اصول کسب حلال باشد.  پ) برقراری عدالت به منظور حفظ سلامت

اجتماعی. ت) توجّه انسان به آخرت و توجّه به بعد معنوی و معرفتی کار.

ث) انجام مناسب، موفّق و خوب کار. ج) نیکو کاری به معنای انجام کاری فراتر از

نیاز های دنیوی فردی .

 

 

 

از جمله مبانی و معیارهای قابل توجّه جامعه کار به جهت فراهم شدن زمینه

خلق کار شایسته توجّه به نیازهای  تعلیم و تربیتی انسان از موارد مهم

مبانی و معیارهای زمینه ساز خلق کار شایسته به حساب میآید، که از جمله

موارد آن عبارت است از:

1 - توجّه به تفاوتهای فردی. 2- - توجّه به تفاوتهای توانائی های فردی . 3- نیّت انسان

 4-  اخلاص انسان 5- امید واعتماد و توکل به خداوند. 6- بهره مندی از معیارهای دین.

 7- برخورداری انسان از:  الف) آگاهی و دانائی. ب) تعقل، تفکّر و خردمندی.

پ)  بصیرت و معرفت. ت ) دقّت و تدبیر. ث) مورد اعتماد بودن.

9- فراگیری دانش و مهارتها. 10 -  شناخت مقتضیات زمان. 11- هوشیاری در کنار تلاش

و خلّاقیت و شکوفائی سرمایه ها.

12- د وراندیشی و عاقبت اندیشی 13- مشورت و مشاور .14 - ویژگیها و

تخصص و مهارتها ی مورد نیاز.15- توجّه به وضع مادی و منزلت شخصیّتی کارکنان و مسئولیتها  16- اخلاق و خلق 17- خودسازی و اصلاح 18- - تربیّت نفس.19 - رفتار مرتبط با عقاید  ارتباطات.

 

 

 

راهبردهای مؤثر در تحقق کار شایسته عبارت است از:

1- انجام شایسته و خوب  کار بر اساس معیارها و حدود اسلامی. 2 - برنامه ریزی.

3- محکم کاری .4- پایداری و شکیبائی، صبر و پشتکار 5- استمرار و مداومت 6-

مراقبت و نظارت بر کارها. 7- محاسبه نفس و محاسبه کارها. 8- آزمایش و کنترل کار، موجب کسب اطمینان نسبت به انجام شایسته کار می گردد. 9- نقد نمودن و نقد پذیری و در اصطلاح پیشنهاد و انتقاد و به عبارتی امر به امعروف و نهی از منکر 10 – تحول و بازنگری به جهت رشد و ارتقاء .11-  سرگرم نمودن خویش به کارهای غیر ضروری. 12- اصول رعایت حقوق دیگران و مدیریت مالی. 13- میانه روی و تعادل.  14- پرهيزکاری

 

 

 

 

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

 

 

 

 

 

 

 

رابطه فرهنگ کار و کار شایسته از دیدگاه اسلام

 

 

 

طرح مشکل:

 

 

 

دنیای روبه توسعه امروز با مسائل پیچیده ای روبروست که اگر مسائل مربوط به آن به درستی شناخته نشده باشد،  منجر به ایجاد بحران پدیده توسعه و عوامل مؤثر آن می گردد که  موجب فساد و ابتذال جامعه بشری می شود، به همین سبب ناهنجاریهای و خسارتهای بوجود آمده به راحتی قابل اصلاح و جبران نیست، پس بهتر است قبل از گرفتار شدن در غرقاب توسعه مسائل مر بوط به آن به خوبی مورد بررسی قرار گیرد تا پیش زمینه های توسعه را به خوبی فراهم نماید و معیارها و شاخصهای مؤثر در توسعه بدرستی لحاظ شود.

 

 

 

 یکی از مسائل مؤثر در فرآیند توسعه فرهنگ کار، مسائل مربوط به آن است که اگر بدرستی به آن پرداخته نشود امید به فراهم آمدن محیط مناسب رشد و ارتقاء و فضای سالم مسائل حاکم بر کار پدید نمی آید و در نتیجه شاهد افت و خیزهای تکان دهنده جامعه کاری خواهیم بود و کار نقش پویائی و نشاط و سر زندگی و مفید بودن خود را برای جامعه بشری از دست می دهد و انسانها خسته و گیج و ناامید و ناراضی و عصبی از وضعیت موجود کار و آثار و محصولات و خدمات ناشی از کار خواهند بود امّا با این وجود، به موجب نیاز زندگی با مسائل کار دست و پنجه نرم می کنند، تا بتوانند با مسائل ناخواسته پیش آمده آن کنار آیند ولی  از کسب درآمد و کار و همچنین محصولات و آثار ناشی از آن احساس رضایت نمی نمایند و در چنین فضای ناخوشایند و ناسالم کاری، میزان موفقیّت انسانها در کار و انعطافشان  در هماهنگی  با فضای حاکم بر کار و یا رضایت بخشی آنها از کار دچار اختلال می گردد و خواه ناخواه این مسائل در عرضه کار مفید و کارآمدی و بهره وری کار تأثیرات سوء و غیر قابل جبرانی دارد. دیگر اینکه وقتی عوامل تأثیر گذار در کار مورد توجّه قرار نگیرد و فرهنگ سازی نشود و به عنوان اصول و مبانیِ  راهبردها و راهکارها جامعه کاری از آن بهره مند نگردند، موجب اختلال در فضای سالم کاری می گردد.  دیگر آنکه کار شایسته رضایت خداوند و بندگانش را در پی خواهد داشت و در نتیجه کار شایسته جاذبه و تبلیغ خود را با خود به همراه دارد. معمولا مسئولین و کار فرمایان و در ابعاد بزرگتر شرکتها و مسئولیتهای رده بالای منصف جامعه کاری، وقتی مواجه با موفقیّت در کارها و طرحهایشان می گردند از وجود افراد مؤثر به نیکی یاد می کنند و به وجود آنان در مجموعه خود افتخار می کنند و در صورت قدرشناس بودن و اهمیّت به جذب چنین افرادی، از آنها قدردانی نموده و سعی در ارتقاء و رشد و جذب آنها را نیز دارند و مشتریان نیز از بهره مندی از خدمات و تولیدات چنین افرادی احساس رضایت و خشنودی و اعتماد و اطمینان می شوند، و در صورت نیاز باز برای بهره مندی از عرضه انجام شده بهره مند شده و یا تبلیغ می نمایند تا دیگران هم از محصول آن کار بهره مند گردند، گر چه امکان دارد موقعیت حمایت و بیان و انتقال نظرات خود را پیدا ننمایند. ضرورت آگاهی از عوامل تاثیر گذلر در تحقق کار شایسته و نیاز جامعه انسانی از بهره مندی فواید کار شایسته ایجاب می نماید که به عوامل مؤثر در خلق کار شایسته پرداخته شود. بدین سبب سؤالات مورد موضوع این مسئله قابل طرح عبارت است: از اینکه که چه عناصر و عواملی موجب آفرینندگی کار شایسته می گردد و اساسا مبانی و راهبردها و راهکارهای کارشایسته چیست ؟؟! پردازش به مسائل سؤالات فوق به سبب روشن بینی دست اندرکاران عرصه کار و فراهم شدن بستر و زمینه خلق کار شایسته؛ ضرورتی اجتناب ناپذیراست.

 

 

مقدمه:

فرهنگ اسلامی انسان را برای حضور در صحنه های کار و تلاش آماده می سازد و رمزهای موفقیّت را برای انسان روشن می کند و انسان را در ساختن زندگی سالم و پویا یاری می نماید و توصیه می کند که در این راه همواره سعی و کوشش را سرلوحه کار قرار دهد . امام علی (ع) در این رابطه می فرماید: بر شما باد به تلاش و سخت کوشی و مهیا شدن و آماده گشتن. [1] به طاعت خدای سبحان دست نیابد مگر کسی که تلاش کند و نهایت کوشش خود را به کار گیرد. [2]  در این مقاله واژه فرهنگ به معنای علم، دانش،ادب، معرفت، تعلیم و تربیّت، آثار علمی و ادبی یک قوم و ملّت و واژه  کار به معنای پیشه، شغل، عمل و عبادت ( انجام وظائف  بندگی خداوند ) به جهت تأثیر گذاری بر زندگی برای اداره اقتصادی، فرهنگی، بهداشتی، علمی ،اجتماعی و ... نیازهای فردی و اجتماعی جامعه اطلاق می گردد و  موضوع رابطه فرهنگ کار و کار شایسته؛ با بهره مندی ازرهنمودهای کتاب آسمانی قرآن و دیدگاه پیامبر اکرم ( ص) و همچنین ائمه معصومین ( ع ) پرداخته شده است. بدیهی است که این مقاله با توجّه به توانائی نویسنده و همچنین محدودیتهای مقاله به جهت زمان پردازش و ظرفیت متناسب با مقاله نگاشته شده است، از این رو هر گونه ضعف در پردازش، به دلیل محدودیّت های فوق می باشد. روشن است که چشمه جوشان فرهنگ غنی اسلام، مبنای همه مبانی و راهبردها و راهکارهای مناسبی است که جامعه انسانی با کنکاش و تدبّر و تفکّر و به کار گیری  و بهره مندی مناسب از رهنمودهای روشنگرانه  آن،  می تواند به سعادت و رستگاری دنیا و آخرت خود  دست یابند. تأکید بزرگان دین و هدایتگران بشریت از استفاده از منبع فیض چشمه جوشان فضیلت به همین سبب است. در روایات آمده است:

 امام علی (ع) می فرمایند:" خدای سبحان کتابی راهنما فرستاد و در آن خوب و بد را روشن ساخت؛ پس راه خوبی را پیش گیرید، تا هدایت شوید و از کوره راه بدی دوری جوئید تا به مقصد برسید."[3] "بدانید که شرایع دین یکنواخت است و راههایش رساننده ( به هدف). هر که در این راه  قدم گذارد ( به هدف ) رسد و سود برد و هر که از پیمودن آنها باز ایستد، گمراه وپشیمان شود. "[4] مردم هيچ يك از مقررات دينی را برای سود دنيای خود ترك

 نمی گويند مگر آن كه خداوند بر اساس نظام تكوين يا تشريع، دری را كه زيان بارتر است به روی آنان می گشايد."

 

 

 

[5]

به جهت بهره برداری و فهم صحیح احادیث نیازمند بهره مندی از سرچشمه لایزال الطاف الهی روشنگران راه زندگی هستیم، امّا در این رابطه توجّه به نکاتی چتد قابل ملاحظه و اهمیّت است، حضرت امام رضا (ع) در این باره  چنین می فرمایند:" در اخبار ما نیز همچون قرآن محکم و متشابه وجود دارد، پس اخبار متشابه ما را به محکمات آن ارجاع دهید و بدون توجّه به محکمات آن را از متشابهاتش پیروی مکنید که گمراه می شوید. "

 

 

 

[6]

 

 

 

 

بنابرابن در بهره مندی از احادیث باید توجّه داشت احادیث نیز دارای فرع و اصل می باشند که برای بهره مندی مناسبتر و درستر از حدیث فرع یا متشابه توجّه به احادیث محکمات یا جامع اصل ضروریست، زیرا اگر فقط به حدیث فرع توجّه گردد امکان برداشت ناقص از مسئله وجود دارد و امکان به اشتباه افتادن در فهم مسئله و سبب گمراهی می گردد. دیگر اینکه مدد از دیدگاه ائمه معصومین (ع) موجب همراهی آنها با ائمه معصومین و در نتیجه رستگاری آنها می گردد. حضرت امام رضا(ع) در این باره چنین می فرماید:" هر گاه مردم به چپ و راست روی آورند، تو بر راه ما پايبند باش كه هر كه ما را همراه باشد، همراه او خواهيم بود و هر كس از ما كناره گيرد، از او كناره گيريم. "

 

 

 

[7]

 

در این مقاله منظور و تعریف کار شایسته  بر اساس جهان بینی توحیدی و اعتقاد  به نبوّت و امامت، عدل ومعاد شکل می گیرد و شامل دو دسته از کارهاست، این کارها هم شامل آن دسته، از کارهائی است که منجر به کسب درآمد می شود و هم شامل آن دسته از کارهائی است که به دلیل خیرخواهی انجام داده می شود و در برابر آن دستمزد دریافت نمیشود.

هر گاه انجام کار به جهت کسب رضایت خداوند باشد و به خوبی رضایت خداوند لحاظ شود و به موجب آن به مخلوقات خداوند خدمت شود،  عنوان عبادت، عمل صالح و کار شایسته، کار نیکو و کار خوب اطلاق می شود و یا اینکه تأثیر کار بر فرد و جامعه انسامی نیکو و شایسته باشد. در دیدگاه اسلامی کارهائی شایسته بر مبنای معیارهای ایدئولوژی اسلامی استواراست.

          حال این سؤال مطرح است که چگونه کاری در فرهنگ اسلامی مورد رضایت خداوند می باشد و به چه کاری در دیدگاه اسلامی شایسته  می گویند و کار شایسته افراد با برخورداری از چه ویژگیها و خصوصیات فردی و اجتماعی و کاری صورت می پذیرد؟ کارهائی که بر اساس رضایت خداوند و پاسخگوئی به خداوند در روز قیامت  صورت می پذیرد و با توجّه به رهنمودها و دیدگاههای آیات الهی و سخنان و رفتار پیامبر اکرم و امامان معصوم (ع)، با محوریت فراهم شدن زمینه و ساز و کار عدالت است کار شایسته است. که بر اساس دیدگاه توحیدی شکل می گیرد، به همین سبب در این مقاله به طرح دیدگاههائی  می پردازیم که ناشی از نگاه توحیدی اسلام است و در بیانات آیات خداوند و سخنان و سیره پیامبر اکرم وامامان معصوم (ع) ارائه طریق شده است.

 

 

 

      مبانی اساسی معیارهای کار شایسته از دیدگاه اسلام چیست؟

مبنای تحقق کار شایسته از نظر اسلام، همان مبانی تفکری اسلام است که بر اساس آن راهبردها و راهکارها شکل گرفته و تبیین می گردد. از جمله معیارهای مؤثر در انجام کار شایسته از نظر اسلام عبارت است از:

الف) کار و کوشش برای جلب رضایت  خداوند از جمله معیارهای مؤثر در انجام کار شایسته است، در متون اسلامی در این باره چنین آمده است: امام علی (ع) می فرماید:" برترین کارها، کاری است که برای خدا باشد.[8] خوشبخت و رستگار كسی است كه علم و عملش، دوستی و دشمنيش، گرفتن و رها كردنش، سخن گفتن و سكوتش، رفتار و گفتارش تنها بر اساس رضای الهی استوار باشد و بر خلاف امر پروردگار قدمی بر ندارد. [9] "به پروا داشتن از خدا فرمان دارید و برای نیکوکاری و ( فرمانبرداری ) از خدا آفریده شده اید.[10]" آنچه را خداوند بر شما فرض کرده است، وجهه همّت خود قرار دهید و برای ادای حق او که از شما خواسته است، از او توفیق و کمک طلبید."[11] " ای جماعت بازرگان پیش از شروع کسب و کار از خداوند خیر و نیکی طلبید...[12]:

 

ب )  برقراری عدالت به منظور حفظ سلامت اجتماعی، تلاش برای بهداشت روانی، ایجاد امنیت اجتماعی،  تقویت مهر و محبّت، حفظ روحیات و رشد کمال انسان  شده و موجب پرهیز از ظلم و اجحاف، اجتناب از کینه و دشمنی  و تنش در جامعه می باشد. در این باره در متون اسلامی آمده است: " حضرت فاطمه می فرمایند: خداوند عدالت را برای آرامش دلها واجب کرده است.[13]  وحضرت علی (ع) از قول حضرت رسول اكرم ( ص ) فرمودند : " عدل در كشاكشهای اجتماعی همانند سر نگهبانی است كه افراد در پناه آن از تعدی دگران محفوظند، و مانند بهشت پايداری است كه همواره مردم از نعمتهای آن برخوردارند."[14]

بر همین اساس  بواسطه طبقه و قشر، نباید شایستگی  کارها تحت شعاع خود قرار گیرد و برای افراد خاصّی کار به خوبی صورت پذیرد و برای افراد دیگر کار به خوبی صورت نپذیرد.

 

پ) انجام کار بر اساس معیارهای کسب حلال باشد، اسلام کسب در آمد حلال را  بر هر زن و مرد مسلمانی به عنوان یک فریضه و وظیفه واجب دانسته و همچنین کسب حلال را ارزشمندترین عبادتها می داند تا جائی این مسئله در انسان تأثیر معنوی دارد که کسب حلال و غذای پاک، موجب استجابت دعا می شود. در این باره  چنین آمده است: حضرت محمد پیامبر اسلام ( ص ) می فرمایند: "خواستن رزق مباح و گذران كردن از درآمد حلال وظيفه واجب هر مرد و زن    مسلمان است." [15] "عبادت دارای هفتاد بخش است و بدست آوردن روزی حلال ارزشمندترين آنهاست."[16]  "از ارتكاب آنچه خداوند حرام كرده است، بپرهيز تا عابدترين مردم باشی.[17] "كسی كه دوست دارد دعايش مستجاب شود،  غذا و كسب خود را پاك و حلال سازد."[18]

 

  ت) توجّه انسان به آخرت و توجّه به بعد معنوی و معرفتی کار نیز خود از عوامل ایجاد انگیزه برای انجام کار شایسته است.  در این رابطه امام جعفر صادق (ع)   می فرمایند: "امروز در دنیا کاری کن که به وسیله آن امید رستگاری در آخرت داری."[19]  وحضرت محمّد (ع) نیز می فرمایند:" تاجر دنیا خود و مالش را به خطر می افکند و تاجر آخرت غنیمت و سود می برد. نخستین سود او نفس اوست و سپس بهشت برین."

 

 

 

[20]

امام علی (ع) نیز در این باره می فرمایند:" هیچ تجارتی چون عمل صالح نیست و هیچ سودی همچون ثواب نباشد.[21] " بیشترین سود را کسی برده است که آخرت را به دنیا بخرد.[22] دنيای گذران، چشم انداز نهائی كور دل و نا آگاه است که عوالم بعد از آن را نمی بيند. اما انسان بصير و بينا، آينده را هم می نگرد و هم می داند مقر ثابت و خانه دائمی انسان در وراء اين جهان است. انسان بصير از ديدگاه دنيا به عالم بعد از مرگ نيز توجه دارد و فاقد بصيرت، تنها به دنيا چشم دوخته است، انسان بصير از اين منزل برای منازل بعد از مرگ، ذخيره و زاد تهيه می كند و كوردل فقط برای دنيا توشه بر می دارد. [23] " بزرگترین افسوس در روز قیامت، افسوس مردی است که مالی را به ناروا گرد آورده و آن را برای کسی بر جای گذاشته و او آن را در راه طاعت خدای سبحان خرج کرده باشد و بدان سبب به بهشت رود و تو به دوزخ.

 

 

 

[24]

و در قرآن آمده است:" مردانی که هیچ تجارت و خرید و فروشی از یادخدا و نمازگزاردن و زکات دادن بازشان ندارد. از روزی که دلها و دیدگان دگرگون می شوند هراسناکند.[25] اعتقاد بینشی به رهنمودهای فوق موجب ارزشمند ی عمل و تقویت وجدان و کوچک و فناپذیر ندیدن آثار اعمال در انسان شده و از عوامل مؤثر تحقق کار شایسته اشت.

ث) از موارد دیگری که عنوان کار شایسته می توان به کاری اطلاق نمود، انجام مناسب، موفّق و خوب کاراست. امام علی (ع) برتری کار را به بالا بودن سطح  کارها و حسن کما ل کارها  دانسته اند، حضرت می فرماید: برتری به حسن کمال و کردارهای بالاست، نه به بسیاری مال و بزرگی کارها ( و منصبها)[26] "

 

ج) نیکو کاری انجام کاری فراتر از نیاز های دنیوی فردی است که  به جهت پاسخگوئی به نیازهای معنوی و شخصیّتی و فطری  فردی و اجتماعی و به منظور تقویت صورت می پذیرد و موجب زنده نگاه داشتن روحیه انسانی و جلب رضایت خداوند می شود، به همین سبب عنوان  نیکوکاری یا کاری شایسته اطلاق می گردد.، در این باره در قرآن آمده است: " همانا خداوند شما را به دادگری و نیکوکاری و بخشش فرمان می دهد و از فحشا و زشت کاری و ستم نهی می کند. او شما را اندرز می دهد باشد که پند گیرید."

 

 

 

[27]

و همچنین حضرت محمّد( ص ) در این رابطه  فرمودند :" نیکی را نور دل و آرایه رخسار و نیروی کار یافتم و بدی و گناه را سیاهی دل و سستی در کار و زشتی چهره.[28] " دلهای مردم با اين تمايل فطری آفريده شده است كه نيكی كنندگان به خود را دوست داشته باشند و بد كنندگان به خويش را دشمن دارند. [29] " تاجر دنیا خود و مالش را به خطر می افکند و تاجر آخرت غنیمت و سود می برد. نخستین سود او نفس اوست و سپس بهشت برین.[30] " " نشانه نیکوکار ده چیز است: برای خدا دوست می دارد، برای خدا دشمنی می ورزد، برای خدا یار و همراه می شود، برای خدا جدا می شود، برای خدا خشم می گیرد، برای خدا خشنود می شود، برای خدا کار می کند، خداجوست، در برابر خدا خاشع و ترسان و هراسان و پاک و با اخلاص و با حیا و مراقب خود است و برای خدا احسان و نیکی می کند."

 

 

 

[31]

v                 اسلام یکی از عوامل نیکوکاری را نیکی و یاری رسانی به هم نوع و برادران دینی عنوان می نماید، در این رابطه امام رضا (ع) می فرماید:" بدانيد که... هيچ عمل شکر آميز نزد خداوند متعال محبوبتر از ياری رسانی در امور دنيوی برادران مؤمنتان نيست، چه اين که دنيا برای ايشان راهی به سوی بهشت پروردگارشان است. بی شک آن که چنين کند از خاصان درگاه خداوند تبارک و تعالی می باشد.

 

 

 

[32]

 

 

 

v                 خیرخواهی نسبت به همه نیز از جمله کارهای نیکوئی است که به وسیله آن جامعه انسانی از سلامت و رشد و شایستگی برخوردار می شود. در این رابطه حضرت امام علی

( ع ) می فرمایند: "از جمله حقوق واجبی كه خدا بر بندگان خود قرار داده است نصيحت و خير خواهی تا حد توان، و همكاری در جهت بر پايی حق، در ميانه خويش است.[33] خداوند دوست دارد كه مردم درباره هم خوب فكر كنند و خير خواه يكديگر باشند.

 

 

 

[34]

جنبه اقتصادی و معنوی نیکوکاری هم نیز اشکال مختلفی دارد، که زمینه برقراری عدالت اقتصادی فراهم می نماید، که منجر به جلوگیری از انحرافات مختلف فردی و اجتماعی شده و انجام شایسته امور و زمینه امنیت و سلامت بیشتر جامعه را فراهم می گرداند. به مصادیقی از این موارد اشاره می شود. در قرآن در این باره چنین آمده است:

" همانا مردان و زنانی که در راه خدا به فقیران صدقه احسان کنند و به خدا قرض نیکو دهند، خدا احسان آنها را چندین برابر سازد و پاداش با لطف و کرامت نیز عطا کند.  [35]   آنان از مال خود به فقرا در وسعت و تنگدستی انفاق کنند و خشم خود فرو نشانند و از بدی مردم در گذرند ( چنین مردمی نیکوکارند ) و خدا دوستدار نیکوکاران است.

 

 

 

[36]     

 

حضرت امام علی ( ع ) نیز می فرماید : " به پيامبر (ص) عرض شد: آيا در مال، حقی برای دیگران جز زکتن هست؟   پيامبر فرمود: آری، نيكی كردن ( با مال) نسبت به بندگان آن گاه كه روبگردانند، و رسيدگی به همسايه مسلمان به من ايمان نياورده است كسی كه با سيری، شب را به سر آرد و همسايه مسلمان او گرسنه باشد ...

 

 

 

[37]  

حضرت علی (ع) نیز در رابطه با اینکه نعمتهائی که خداوند به انسان برای سود رساندن به بندگانش به عنوان امانت واگذار می نماید، که در صورت عدم ادای حق نیازمندان آنرا از او می گیرد و این مسئولیّت را به دیگران می سپارد،

می فرماید:" همانا خداوند را بندگانی است كه نعمتهايش را در اختيار آنان می گذارد تا به بندگان سود رسانند. پس آن نعمتها را در دست آنان وا می نهد مادام كه آن را ببخشند، و چون از بخشش باز ايستند نعمتها را از ايشان بستاند و در اختيار ديگران گذارد.

 

 

 

[38]"  

 

امام موسي بن جعفر(عليه السلام) به يکي از ياران فرمود:

اُغْدُ اِلي عِزِّکَ يعْني اِلي سُوقِکَ.

      سوي عزت خود برو؛ يعني به دکان و محل کسب و کارت برو.[۱]

از بعضي احاديث استفاده مي‌شود که اگر انسان وضع زندگي‌اش هم خوب باشد نبايد کسب و کار و تجارت را تعطيل کند، چنان‌که معاذبن‌کثير به امام صادق(عليه السلام) عرض کرد:

      اِنّي قَدْ اَيسَرْتُ فَاَدَعُ التِّجارَﺓَ؟ فقالَ: اِنِّکَ اِنْ فَعَلْتَ قَلَّ عَقْلُکَ.

      من وضع زندگي‌ام خوب شده، اجازه مي‌دهيد تجارت را رها کنم؟ حضرت فرمود: اگر چنين کني عقلت کم مي‌شود.[۲]

در حديث ديگري آمده است که حضرت به گوني‌فروشي که ظاهراً ديگر کار نمي‌کرد فرمود: چي شده است؟ در تجارت ناتوان شده‌اي يا زاهد و بي‌ميل گشته‌اي؟ پاسخ داد: هيچ کدام! فرمود: پس چرا دکان را بستي؟ گفت من مال زيادي دارم و شايد تا آخر عمر هم نياز پيدا نکنم. حضرت فرمود:

لاتَتْرُکُها فَاِنَّ تَرْکَها مَذْهَبَـﺔٌ لِلْعَقْلِ، اِسْعَ عَلي عِيالِکَ وَ اِياکَ اَنْ يکُونُوا هُمُ السُّعاﺓَ عَلَيکَ.[۳]

هرگز کار و خريد و فروش را کنار مگذار که عقل را مي‌برد، براي اهل و عيال خود تلاش کن و نگذار آن‌ها براي تو تلاش کنند (و نان تو را بدهند.)

هنگامي که در مورد شخص نيکوکاري خدمت امام صادق(عليه السلام) گفت‌و‌گو شد، حضرت فرمود: او چه مي‌کند؟ گفتند: کسب و کار را رها کرده است. حضرت سه مرتبه فرمودند: اين کار، کار شيطان است. آن‌گاه در مورد شخص ديگري سؤال کردند: او چه مي‌کند؟ چرا امسال حج نرفته؟ گفتند: او تجارت را رها کرده و دستش خالي شده است. حضرت که تکيه داده بود، نشست و فرمود:

          لاتَدَعُوا التَّجارَﺓَ فَتَهُونُوا، اِتَّجِرُوا بارَکَ اللهُ لَکُمْ.[۴]

          هرگز تجارت را رها نکنيد که خوار مي‌شويد، تجارت کنيد، خداوند برکت مي‌دهد.

فضيل مي‌گويد:

به امام صادق(عليه السلام) عرض کردم: من تجارت را کنار گذاشتم. حضرت فرمود:

          لاتَفْعَلْ اِفْتَحْ بابَکَ وَ ابْسُطْ بَساطَکَ وَ اسْتَرْزِقِ اللهَ رَبَّکَ.

          نه! اين کار را نکن (هرچند قدرت کار نداري) درِ دکان را باز و بساطت را پهن کن و از خدايت روزي طلب نما.[۵]

 

 

 

 

 

--------------------------------------

[1] وسائل، ج۱۷، ص۱۰

[۲] وسائل، ج۱۷، ص۱۴

[۳] کافي، ج۵، ص۱۴۸

[۴] وسائل الشيعه، ج۱۷، ص۱۵

[۵] فقيه، ج۳، ص۱۶۶
 

Add comment

 

در یک جامعه اسلامی، همه باید احساس مسئولیت کنند. کار زمین مانده را هرکسی به اندازه‌ی توانایی خود به انجام رساند. در اسلام هرگز به مقدار عمل تأکید نشده، بلکه همه جا اهمیت کیفیت، اخلاص و نیّت پاک ارزش دارد. در مکتب ما، خدمت‌ها اگرچه کوچک اما اگر با صداقت و اخلاص باشد ارزش بسیاری دارد.

خداوند در آیه ۷۹ سوره توبه صدقه‌های مؤمنان که برای جبهه و پشتیبانی از رزمندگان می‌دادند را تأیید و منافقان را سرزنش کرده و به پیامبر(ص) دستور داده است که در مورد منافقان اگر استغفار بکنند یا نکنند آنها آمرزیده نمی‌شوند.خداوند در سوره‌ی مزمّل آیه ۲۳ تلاش برای زندگی را در کنار جهاد در راه خـــدا قــرار داده اسـت. در آیه‌ای دیگر فرمود ه‌اند: کسانی که تلاش و کوشش بیشتری کنند پیروزترند و آنان که تنبل هستند محرومند و کاری که رضایت خداوند و طلب روزی خلق باشد، خدمت به خلق است.

به چند نکته اخلاقی در کار توجه کنید:

ـ هرکسی کار نیک انجام دهد، بر پاداش نیک او افزوده می‌شود و اگر در دنیا برای آخرت کار کرده باشید پاداش شما بیشتر می‌شود.

ـ با آینده‌نگری در کار و تلاش و با کار نیکو کردن آخرت خود را آباد کن.

ـ جهاد در کار، موجب خوشبختی خودتان می‌شود.

ـ مرگ در راه کار و خدمت، آن هم در مهاجرت، ثواب شهادت را دارد و اجرش با خداست.

ـ تقوا موجب گشایش و نتیجه کار می‌شود.

ـ مستمندان را در نعمت‌هایی که خدا به شما داده است شریک کنید.

ـ ثروتمندان مقداری از دارایی خود را به مستمندان بدهند.

ـ کار باتقوا انجام دهید، اگر لازم است به شهر دیگری بروید.

ـ زیورهای عالم که از راه حلال باشد، مال اهل ایمان است.

ـ صید دریا و شکار بیابان و کوه برشما حلال است، مگرآنکه در زمان احرام حج باشید.

ـ هر چیز پاک و پاکیزه بر امّت حضرت محمد(ص) حلال است.

منبع:http://harimeyas.com