وزارت کشور
راههاي ايجاد موقوفات جديد
در کنار تشويق مردم به وقف بايد جهت وقف را با توجه به نيازهاي جامعه مشخص کرد تا از موقوفات تکراري نظير ساخت مسجد و... جلوگيري شود. تحقيق شود که نيازهاي روز جامعه کدامند تا موقوفات به آن سمت سوق داده شود. بديهي است که اگر وقف براي
کارهاي عمراني، صنعتي، کشاورزي و سرمايهگذاري در کارهاي توليدي باشد نسل جديد به وقف روي خواهد آورد و موقوفات تازه شکل ميگيرد.
تأسيس کتابخانههاي عمومي، موزهها، ساخت خوابگاههاي دانشجويي، تأسيس مراکز آموزشي براي فراگيري حرفه و شغل توسط جوانان، ساخت کارخانجات توليدي و مراکز خدماتي در مناطق محروم و جذب جوانان بيکار، تأسيس مدارس شبانهروزي براي کودکان بيبضاعت، کمک به سازمان بهزيستي، آموزش و پرورش، دانشسراها، هلالاحمر، تهيهي مسکن ارزان قيمت براي جوانان و... ميتواند از جمله مصارف جديد اوقاف و نيز ايجاد موقوفات جديد با توجه به نيازهاي جامعه باشد که آثار آنها در جامعه بيشتر خواهد بود و مردم نيز با ديدن آثار و کارکرد وقف در اين زمينه در ايجاد موقوفات تازه شرکت ميکنند. شناسايي زمينهاي وقفي در سراسر کشور از سوي سازمان اوقاف به ويژه زمينهاي وقفي که در نتيجهي اصلاحات ارضي به دست مردم افتاد، بازسازي موقوفههاي مخروبه نيز ميتواند در احياي موقوفات مؤثر باشد. به نظر ميرسد بيان کارکردهاي موقوفههاي آستان قدس رضوي براي مردم، آنها را به تشکيل موقوفات تازه تشويق و کمک نمايد. بنابراين، بايد تحقيق شود که نيازهاي جامعه چيست تا متناسب با آن نيازها موقوفات جديد شکل بگيرد. تدوين قوانين تازه دربارهي موقوفات از سوي مجلس شوراي اسلامي و استفتا از مقام معظم رهبري دربارهي مصارف جديد موقوفات در اين زمينه بسيار مؤثر و راهگشاست. مسؤولان ذيربط نيز موظف به تبليغ، راهنمايي و تشويق مردم در ايجاد موقوفات جديد هستند. تهيهي جزوات آموزشي و برگزاري کلاسهاي آموزشي براي توجيه مردم در اين خصوص ضروري است.
با توجه به کارکردهاي مثبت وقف در جامعه ضروري است که از طريق تدوين يک سياست اصولي و برنامهريزي شده از سوي دولت به منظور شکوفايي فرهنگ وقف در جامعه، زمينههاي احياي اين سنت حسنه و نبوي را فراهم آورد. اين امر مستلزم تلاش همهي دستگاههاي اجرايي کشور است. از همه مهمتر، عمل مسؤولان به وقف به عنوان الگو ميتواند در گرايش و سوقدهي مردم در عمل به وقف مؤثر باشد و به تدريج فرهنگ وقف در جامعه حاکم گردد.
2- فروع کافي، ج 7، کتاب الوصايا، باب الصدقات، حديث 5
3-وسايل الشيعه، ج 6، کتاب الوقف و الصدقات، باب 10، حديث 2
4-همان.
5-سليميفر، مصطفي، نگاهي به آثار اقتصادي و اجتماعي وقف، انتشارات آستان قدس رضوي، 1370، صص 68، 67، 65.
6-وسايل الشيعه، ج 13، ص 312؛ بحارالانوار، ج 103، ص 183.
7-بحارالانوار، ج 41، ص 43.
8- مستدرک الوسائل، ج 2، ص 511
9-فروع کافي، ج 7، همان
10- سليميفر، مصطفي، همان، ص 65
11-لمبتون، مالک و زارع در ايران، ترجمهي اميري، منوچهر، مرکز انتشارات علمي و فرهنگي، ج 1362، 3، ص 81.
12-شهابي، علياکبر، تاريخچهي وقف در اسلام، تهران، چاپخانهي دانشگاه تهران، 1343، ص5.
13-لمبتون، همان، ص 81.
14-مجلهي وحيد، ش 1352، 7، ص 61.
15-فضلالله همداني، رشيدالدين، سوانح الافکار رشيدي، به کوشش محمدتقي دانش پژوه، تهران، کتابخانهي مرکزي دانشگاه تهران، 1358، ص 36 - 32
16-تذکرة الملوک،به کوشش سيد محمد دبيرسياقي؛ سازمان اداري حکومت صفوي، ترجمه رجبنيا، مسعود، تهران، ج 2، اميرکبير، 1368، ص 2.
17-لمبتون، همان، ص 223.
18-سپنتا، عبدالحسين، تاريخچهي اوقاف اصفهان، ادارهي کل اوقاف اصفهان، 1346، ص 343 - 340.
19-دالماني، هانري رنه، سفرنامه از خراسان تا بختياري، ترجمهي فرهوشي، تهران، چاپ گيلان، ص 73 - 72.
20-گزارش مسؤولين ادارهي موقوفات ملک، کتابخانهي آستان قدس رضوي، ص 27
21-سازمان حج و اوقاف و امور خيريه، نگاهي کوتاه به سنت نبوي وقف، ص 18.
نويسنده: سيد مهدي بزرگي
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
منبع :
فرمانداران، بخشداران، دهداران و شوراهاي شهر و روستا و شهرداريها نيز ميتوانند با معرفي واقفان، تبليغ در زمينهي وقف و معرفي موقوفات در گسترش و همگاني کردن فرهنگ وقف سهيم باشند.
نتيجه
وقف يکي از برترين و پردوامترين مظاهر احسان و نيکوکاري به مردم و خدمت به همنوعان و کمک به مصالح جامعه و تنظيم امور فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي است. ميتوان به جرأت ادعا کرد که اگر اوقاف در مسير صحيح به راه انداخته شود و واقفان به راه معقول و درستي هدايت شوند بسياري از مشکلات جامعه حل ميشود. به عبارت ديگر، کارنامهي درخشان وقف اين نويد را به ما ميدهد که از طريق گسترش موقوفات و هدايت آنها ميتوان اکثر نيازها و ضروريات جامعه را تأمين کرد و سنگيني اين امر را از بيتالمال مسلمين برداشت يا لااقل از فشار آنها بر بودجهي کل کشور کاست.
پي نوشت :
1-نهجالفصاحه، کلام 906، ص 183؛ وسائل الشيعه، ج 13، ص 292.
پایان
--------
ميراث جاويدان
