چکيده
نوشتار حاضر، وقف را از چشمانداز زبان و ادب فارسي مينگرد. پس از مقدمه و توضيح مختصري درباره جايگاه وقف در فرهنگ ايراني ـ اسلامي، معاني وقف را بررسيدهايم. در اين بررسي نخست وقف را در معناي حقيقي آن جستجو کرده و سپس سراغ معاني مجازي وقف در ادب فارسي رفتهايم که عبارت باشد از: تعلق ادبي، نماد ايثار و از خودگذشتگي مطلق و محک دينداري و پرهيزگاري.
در بخشي ديگر از نوشتار، درباره آسيبهاي وقف به گزارش شاعران پرداختهايم که زير عنوان «آسيبشناسي وقف در ادب فارسي» آمده است.
کليدواژهها:
وقف، معناي حقيقي، معناي مجازي، ادب فارسي، آسيبشناسي.
وقف، پيوند مؤمنان با مظاهر زيست جمعي است. وقف، نوعي ايمانسنجي و ترازوي باورهاي قلبي و عرفي مردم نيز محسوب ميشود که در جامعه ديني، ظهور و بروز معناداري مييابد. جامعهاي که ميکوشد در بستر اعتقادات دروني افرادش رشد کند، نياز به راهکارهايي دارد که ايمان قلبي افراد و آحادش را به منصه ظهور نيز برساند و وقف، يکي از همين راهکارها است که هم ريشه ديني دارد و هم سابقه تاريخي و هم برخوردار از نوعي اخلاق کريمانه و انساندوستانه است. بدين ترتيب، آيندگان در بسترهاي هموارتري زيست ميکنند و مقصد و مقصود خويش را پيش روي خود ميبينند؛ زيرا آنچه براي آنان به ارث ميرسد، گذشته از آن که منافع مادي و آموزشي و فرهنگي دارد، حاوي پيام روشني نيز هست. پيام وقف براي نسلهاي فردا آن است که دوام و قوام جامعه ديني، مشارکت همهجانبه آحاد براي بازسازي نهادهاي مردمي جامعه است.
در واقع وقف، راهکاري است براي هدايت سرمايهها و همتهاي افراد اجتماع در مسير بهسازي و نوسازي زيرساختهاي جامعه. واگذاري همه امور به نهادهاي حکومتي و تکيه بر اقدامات رسمي، هيچگاه هيچ جامعهاي را در مسير توسعه همهجانبه قرار نميدهد. بدين رو هماره از ديرباز هوشمندان و دلسوزان جامعه ديني، بر اهميت وقف و آثار و پيامدهاي آن اصرار ميورزيدند و آن را نشانه حيات و سرزندگي زيستگاههاي اجتماعي ميدانستند. ملکالشعراي بهار در مدح يکي از بزرگان زمان خودش، آنگاه که نيکيهاي او را ميشمارد، يادآور ميشود که او دائما در حال وقف و موقفهسازي بود و از اين رهگذر سهم شاياني در توسعه مدني جامعه خويش دارد:
گهي از صدق مسجدي ميساخت
گاه حمام وقف ميپرداخت
وقفپژوهي در روزگار ما از موضوعات مهم علمي است که از رهگذر آن ميتوان بسياري از مسائل ريز و درشت تاريخي و فرهنگي اين سرزمين را بررسيد و پرتوي بر آنها افکند. وقف اگرچه يکي از احکام شرعي است، اما به دليل اثرگذاري آن بر بسياري از وقايع فرهنگي و رخدادهاي تاريخي، اهميتي بيش از ماهيت فقهي خود يافته است و بهواقع چشماندازي است براي ديدهباني تاريخ فرهنگي ممالک اسلامي.
وقف و موقوفات، هماره پناهگاهي براي انواع فعاليتهاي علمي و فرهنگي و آموزشي بوده است؛ علاوه بر آن سهم مهمي در بهينهسازي محيطهاي زيستگاهي در کشورهاي اسلامي داشته است. بدين رو وقف را ميتوان از پشتوانههاي مهم فرهنگي در نظام اجتماعي اسلام دانست.
شاعران و گويندگان بزرگ فارسيزبان نيز به فراخور مضامين و موضوعات ادبي و عرفاني و تعليمي، هرازگاه يادي از اين مقوله ديني و اجتماعي کردهاند. آنچه در پي ميآيد، اشارتي کوتاه به برخي از اين يادکردها است.
ادامه دارد ...
منبع :
مقدمه
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
--------
ميراث جاويدان
