همت و كارمضاعف در حوزه پيشرفت

رهبر انقلاب اجرای كامل سیاستهای اصل 44 را در شكل گیری تولید دانش بنیان مهم ارزیابی و در عین حال خاطرنشان كردند: باید بسیار مراقب بود كه اجرای سیاستهای اصل 44، زمینه ساز نفوذ قانون دان های قانون شكن، نشود. ایشان در همین خصوص افزودند: افرادی با دور زدن قانون، برخی كارخانه ها را می خرند و بعد هم با فروش تجهیزات و زمین آن به میلیاردها آلاف و الوف می رسند و در نهایت كارگران كارخانه را بیكار می شوند، لذا همه مسئولان باید مراقب باشند...

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی امروز در دیدار هزاران نفر از كارگران سراسر كشور، پیشرفت را منوط به دو عنصر علم و تولیدِ دانش بنیان دانستند و با اشاره به پیشرفتهای خیره كننده و ظرفیتهای فوق العاده انسانی، طبیعی و علمی كشور، تأكید كردند: جبران عقب ماندگی های تاریخی، نیازمند همت مضاعف و چند برابر، و حركت شتابان برای به فعلیت درآوردن ظرفیت های بسیار بالای كشور است و این همت مضاعف هم با صحبت كردن و تمجید و تعریف بوجود نمی آید بلكه لازمه آن، ورود حقیقی به میدان كار و ابتكار است.

 
همت وكارمضاعف در حوزه تلاش والا

به گزارش پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، در اين ديدار که همزمان با هفته کارگر برگزار شد، رهبر انقلاب اسلامي در تبيين ديدگاه اسلام نسبت به قشر کارگر خاطرنشان کردند: برخلاف ديدگاه مادي که کارگر را فقط يک ابزار مي داند، اسلام، کارگر را يک مجاهد في سبيل الله مي داند و براي کار و تلاش او هم ارزش و پاداش الهي قائل است.

حضرت آيت الله خامنه اي حفظ شأن و جايگاه کارگر در چارچوب ديدگاه اسلام را بسيار مهم خواندند و افزودند: قشر کارگر از ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي تاکنون امتحان بسيار خوبي داده که دوران دفاع مقدس فقط يک نمونه آن است.

ايشان با اشاره به تلاش دشمنان از اول انقلاب براي استفاده از قشر کارگر و مسائل کارگري به عنوان اهرم فشار سياسي بر ضد نظام اسلامي، خاطرنشان کردند: اين موضوع در سي سال گذشته در دستور کار دشمنان نظام اسلامي قرار داشته است اما قشر کارگر نيز سي سال است که اين طراحي را ناکام گذاشته اند.

رهبر انقلاب اسلامي ارتباط صميمي ميان کارگر و نظام اسلامي را ناشي از پايه مستحکم ايماني نظام دانستند و افزودند: بر همين اساس حرکت مجموعه کشور در جهت توليد و با محوريت کارگر و توليد کنندگان پيش خواهد رفت و بدخواهان نخواهند توانست اخلالي در آن بوجود آورند.

حضرت آيت الله خامنه اي با تأکيد بر اينکه پيشرفت مادي کشور بر دو پايه علم و توليد استوار است، خاطرنشان کردند: در دوران حکومت طواغيت در ايران، نه به علم اهميت نداده مي شد و نه به توليد متکي بر علم، بنابراين ملت ايران براي سالهاي متمادي دچار عقب ماندگي شد و جبران اين فاصله نيازمند توجه بيش از پيش به علم و توليد است.

ايشان پيگيري موضوع علم در مراکز علمي و تحقيقاتي با استفاده از روشهاي نو و مدرن را بسيار با اهميت برشمردند و افزودند: به لطف خداوند پيشرفت علمي در کشور آغاز شده است اما سرعت اين حرکت بايد دو چندان شود زيرا ما در اول راه هستيم.

رهبر انقلاب اسلامي با اشاره به جايگاه بي بديل توليد دانش بنيان در عرصه هاي صنعت و کشاورزي تأکيد کردند: دست يابي به توليد دانش بنيان بوسيله کارگر و کارفرما محقق مي شود و مديريت اين موضوع نيز بر عهده دولت است که بايد سازماندهي مناسب آن را انجام دهد.

همت مضاعف يعني همت براي رسيدن به قله

حضرت آيت الله خامنه اي اجراي کامل سياستهاي اصل 44 را در شکل گيري توليد دانش بنيان مهم ارزيابي و در عين حال خاطرنشان کردند: بايد بسيار مراقب بود که اجراي سياستهاي اصل 44، زمينه ساز نفوذ قانون دان هاي قانون شکن، نشود.

ايشان در همين خصوص افزودند: افرادي با دور زدن قانون، برخي کارخانه ها را مي خرند و بعد هم با فروش تجهيزات و زمين آن به ميلياردها آلاف و الوف مي رسند و در نهايت کارگران کارخانه را بيکار مي شوند، لذا همه مسئولان بايد مراقب باشند.

رهبر انقلاب اسلامي به رابطه کارگر و کارفرما هم اشاره و خاطرنشان کردند: در نظام اسلامي مبناي رابطه کارگر و کارفرما، التيام، همکاري و همسويي است و همه طراحان و سياست پردازان بايد در اين جهت حرکت کنند.

حضرت آيت الله خامنه اي افزودند: ما نه همچون ديدگاه سوسياليستي کارفرما را مطرود، و نه همچون ديدگاه سرمايه داري کارفرما را صاحب اختيار مي دانيم بلکه معتقديم با رابطه تعريف شده انساني و اسلامي، و همکاري اين دو عنصر شريف، پيشرفت کشور محقق خواهد شد.

ايشان پيشرفتهاي کنوني کشور را در مقايسه با دوران قبل از انقلاب، بسيار شگرف خواندند و با اشاره به صدور خدمات فني و مهندسي، جايگاه برجسته کشور در سدسازي و ساخت نيروگاه، و راه اندازي خطوط توليد در کشورهاي مختلف، تأکيد کردند: با وجود همه اين پيشرفتها، اما هنوز با جايگاهي که در شأن ايران و ميراث تاريخي ايران است، فاصله زياد داريم و بايد با همت مضاعف عقب ماندگي ها را جبران کنيم.

رهبر انقلاب اسلامي افزودند: همت مضاعف يعني همت براي رسيدن به قله و اين هدف نيز با حرف زدن و تمجيد کردن بدست نمي آيد بلکه نيازمند ورود حقيقي به ميدان کار و ابتکار است.

بايد ازهمه ظرفيت هاي انساني،علمي،وطبيعي کشوراستفاده کرد

حضرت آيت الله خامنه اي با تأکيد بر اينکه ظرفيت کار و تلاش، و پيشرفت کشور بسيار بيشتر از ظرفيت کنوني است و بايد همت همه چند برابر شود، خاطرنشان کردند: ملت ايران همانند جوان با استعدادي است که ظرفيتهاي فراواني دارد و اگر تلاش لازم را انجام دهد، قطعاً به قله خواهد رسيد و به يک ستاره تبديل خواهد شد.

ايشان با تأکيد بر اينکه ملت ايران در سالهاي گذشته و در عمل، بخشي از توانايي ها و ظرفيت هاي خود را نشان داده است افزودند: دانشمندان ملت ايران در شرايط تحريم و بدون کمک هيچ کشوري، توانستند نسل دوم و سوم سانتريفيوژها را توليد و همه دارندگان صنعت هسته اي را مبهوت کنند. جوانان با استعداد ايراني در حوزه علوم زيستي توانستند از سلولهاي بنيادي، حيوانِ توليدي بوجود آورند و در رديف چند کشور معدود دارنده اين توانايي و فناوري قرار گيرند و فرزندان اين کشور با وجود سي سال تحريم، اکنون موشک هاي پيشرفته و ماهواره بَر مي سازند.

رهبر انقلاب اسلامي تأکيد کردند: اين موارد بخشي از توانايي هاي ملت ايران است، بنابراين بايد از همه ظرفيت هاي انساني، علمي، و طبيعي کشور استفاده کرد که لازمه به فعليت رساندن اين ظرفيتها، همت مضاعف است.

حضرت آيت الله خامنه اي با اشاره به غيرقابل تحمل بودن پيشرفت ملت ايران براي استکبار افزودند: اين پيشرفتها خارج از قاعده قدرتهاي استکباري است و به همين دليل در مقابل ملت ايران صف آرايي و دشمني مي کنند اما همانگونه که در سي سال گذشته نتوانسته اند کاري انجام دهند، قطعاً بعد از اين هم هيچ کاري نمي توانند بکنند.

ايشان پشت گرمي ملت ايران را الطاف الهي و ايمان، و عمل صالح ناشي از اين ايمان دانستند و خاطرنشان کردند: همانگونه که خداوند متعال وعده فرموده نتيجه ايمان و عمل صالح، پيروزي و عزت در دنيا، و فلاح و نجاح در آخرت است.

رهبر انقلاب اسلامي با تأکيد بر اينکه پيشرفت حقيقي کشور در گرو ادامه راه ايمان و عمل صالح است، افزودند: رحمت و سلام خدا بر امام بزرگوار (ره) که اين راه را به ما نشان داد و با آن ايمان الهي خود، ملت ايران را بيدار و به اين راه هدايت کرد.

در اين ديدار آقاي شيخ الاسلامي وزير کار و امور اجتماعي در سخناني، با اشاره به سياستهاي کلان اين وزارتخانه گفت: بومي سازي، بهبود و گسترش فرهنگ کار، تدوين الگوي ايراني – اسلامي کار، منشور سه جانبه گرايي اسلامي درخصوص رابطه کارگر و کارفرما، و تدوين پيوستهاي فرهنگي براي برنامه هاي اجرايي از جمله جهت گيريها و برنامه هاي در دست اجرا است.

وي، پيگيري و تصويب قوانين، آيين نامه و مقررات حمايتي از کارگران، اصلاح قانون بيکاري، تدوين آيين نامه مشاغل سخت و زيان آور، افزايش پوشش يارانه اي بيمه هاي اجتماعي کارگران، تأمين مسکن مهر و حذف شرکتهاي خدمات نيروي انساني را از ديگر برنامه هاي وزارت کار و امور اجتماعي برشمرد.

همت وكارمضاعف در حوزه تلاش والا

 

هر نوع عمل یا اقدام به عمل برای مخفی کردن یا تغییر ظاهر هویت نامشروع حاصل از فعالیت‌های مجرمانه، به گونه‌ای که وانمود شود، این عواید از منابع قانونی سرچشمه گرفته است. پولشویی یا تطهیر پول فعالیتی مجرمانه، در مقیاس بزرگ، گروهی، مستمر و دراز مدت است که می‌تواند از محدوده‌ی سیاسی یک کشور مفروض نیز فراتر رود

پولشویی یک فرایند سه مرحله‌ای است که مرحله‌ی اول مستلزم قطع هرگونه ارتباط مستقیم بین وجوه و جرمی است که حاصل شده، مرحله‌ی دوم مخفی کردن ردپای وجوه برای جلوگیری از تعقیب قانونی آن و مرحله‌ی سوم بازگرداندن وجوه به مجرم به صورتی که نحوه اکتساب و محل جغرافیایی آن قابل ردیابی نباشد.

از مسايلي كه در كشور ما رسيدگي به آن به كندي پيش مي رود و  عقب افتاده مسيله مباره با مفاسد اقتصادي مي باشد . حال كه امسال به نام سال همت و كارمضاعف ناميده شده مي طلبد كه دستگاههاي مربوطه همت وكار مضاعف در حوزه مفاسد اقتصادي انجام دهند تا هرچه سريعتر بر طبق فرمان 8 ماده اي رهبر انقلاب ريشه آن خشكانيده شود . البته اين را هم نبايد ناديده گرفت كه از ابتداي سال همت و كارمضاعف اقدامات خوبي در اين مورد انجام گرفت مثل كشف باند بزرگ مفاسد اقتصادي و دستگيري دانه درشتها كه با واكنش مجلس و قوه قضاييه  و مردم مواجه شد

د ر زير فرمان رهبر انقلاب در مبارزه با مفاسد اقتصادی آورده شده تا با خواندن آن بر اهميت مبارزه با مفاسد اقتصادي پي برد كه تحقق اين امر نيازمند همت و كاري مضاعف  از جانت مسيولين را طلب مي كند

امروز کشور ما تشنه فعالیت اقتصادى سالم و ایجاد اشتغال براى جوانان و سرمایه ‏گذارى مطمئن است. و این همه به فضائى نیازمند است که در آن، سرمایه ‏گذار و صنعتگر و عنصر فعال در کشاورزى و مبتکر علمى و جوینده کار و همه قشرها، از صحت و سلامت ارتباطات حکومتى و امانت و صداقت متصدیان امور مالى و اقتصادى مطمئن بوده و احساس امنیت و آرامش کنند.

اگر دست مفسدان و سوء استفاده ‏کنندگان از امکانات حکومتى قطع نشود و اگر امتیازطلبان و زیاده ‏خواهان پرمدعا و انحصارجو طرد نشوند، سرمایه ‏گذار و تولید کننده و اشتغال ‏طلب، همه احساس ناامنى و نومیدى خواهند کرد و کسانى از آنان به استفاده از راه هاى نامشروع و غیرقانونى تشویق خواهند شد.

خشکانیدن ریشه فساد مالى و اقتصادى و عمل قاطع و گره‏ گشا در این باره، مستلزم اقدام همه جانبه بوسیله‏ قواى سه گانه مخصوصا دو قوه مجریه و قضائیه است. قوه مجریه با نظارتى سازمان یافته و دقیق و بى ‏اغماض، از بروز و رشد فساد مالى در دستگاه ها پیشگیرى کند، و قوه قضائیه با استفاده از کارشناسان و قضات قاطع و پاکدامن، مجرم و خائن و عناصر آلوده را از سر راه تعالى کشور بردارد. بدیهى است که نقش قوه مقننه در وضع قوانین که موجب تسهیل راه ‏کارهاى قانونى است و نیز در ایفاء وظیفه نظارت، بسیار مهم و کارساز است.

همت وكارمضاعف در حوزه مبارزه با مفاسد اقتصادي  

تاليفي مدير وبلاگ

همت و كارمضاعف در حوزه پيشرفت

ظرفیت‌های عظیم مادی و معنوی ایران اسلامی فرصت‌های مناسبی را در مقابل نظام اسلامی قرار داده است تا متکی بر اقتضائات و یافته‌های علمی و صنعتی بشر امروزی بتواند با گام‌های بلندتر و با همت بلندتر، با کار بیشتر و متراکم‌تر، راه‌های نرفته را بپیماید و به هدف‌های بزرگ نظام نائل شود و این حقیقتی است که نامگذاری سال 1389 با نام «همت مضاعف»، «کار مضاعف» را متعین ساخته است. نکته‌ای که پیشینه انقلابی و اسلامی مردم ایران نیز گواه صادقی بر آن است، چرا که نگاهی به گذشته و به‌ویژه روزهای پرشور آغاز پیروزی انقلاب اسلامی بیانگر این است که تحقق پیروزی انقلاب و پیروزی در جنگ تحمیلی مرهون تجلی این روحیات در مردم ایران بود. آن زمان که رزمندگان در دفاع مقدس بدون هیچ چشم‌داشت با جهاد شبانه‌روزی خود در سنگر دفاع از نظام و توده‌های مردم نیز در پشت جبهه یا در سنگر جهاد سازندگی جلوه‌هایی از «همت مضاعف» و «کار مضاعف» را عینیت بخشیدند و اکنون نیز که نظام اسلامی در سال‌های آغازین دهه چهارم عمر خود، روحیات و ارزش‌های انقلاب اسلامی را احیا کرده است، تجلی آن روحیات تحقق آرمان‌های نظام را امکان‌پذیر‌تر می‌کند.
اما متناسب با شرایط و تحولات کنونی، تحقق عملی شعار سال الزامات خاص خود را داراست که در این مقال به بخشی از آن پرداخته می‌شود:

الف: توجه عملی به جای تکیه بر شعارها و کار تبلیغی صرف

ب: برنامه‌ریزی و تولید فکر مبتنی بر مبانی و اصول نظام اسلامی
چشم‌انداز 20ساله نظام اسلامی و اهداف مطروحه در دهه پیشرفت و عدالت، مبنای روشنی برای برنامه‌ریزی مسؤولان اجرایی برای تحقق مطالبات رهبری است. عدم توجه به این اهداف بلند نظام سبب می‌شود که تلاش‌های مسؤولان اجرایی در بخش‌های مختلف نتایج مورد انتظار را به دنبال نداشته باشد.

ج: خودباوری و تکیه بر منابع داخلی برای ارتقای کیفی محصولات
همت مضاعف و کار مضاعف به معنی نادیده گرفتن تلاش‌های گذشته نیست. کشور طی سال‌های اخیر در عرصه‌های مختلف علمی و صنعتی به اهداف والایی دست یافته است و در بسیاری از ابعاد ایران اسلامی در ردیف کشورهای برتر جهان قرار گرفته و ابهت و اقتدار نظام افزایش یافته است اما این شعار و هدفگذاری می‌تواند به مفهوم بهره‌وری بالاتر و ارتقای کیفی تولیدات باشد.
مقام معظم رهبری در این زمینه در جمع مجاوران و زائران حرم رضوی در نخستین روز سال جدید می‌فرمایند: همت مضاعف و کار بیشتر در کیفیت بخشیدن به تولیدات داخلی؛ یکی از کارهای اساسی است. ما امروز تولیدات داخلی زیادی داریم. هم در زمینه صنعت، هم در زمینه کشاورزی، باید به کیفیت اینها اهمیت بدهیم. کیفیت اینها را بالا ببریم. باید جوری باشد که مصرف‌کننده احساس کند آنچه که در کشورش تولید می‌شود، به دست کارگر ایرانی تولید می‌شود، از لحاظ کیفیت، یا بهتر از نوع خارجی است یا لااقل همسطح آن است.

د: بهره‌گیری صحیح از منابع داخلی
شاید شعار سال گذشته «اصلاح الگوی مصرف» را بتوانیم پیش‌نیاز شعار امسال بدانیم به‌ویژه آنکه ایران اسلامی در سال 1389 مصمم است که طرح هدفمند کردن یارانه‌ها را به اجرا درآورد. این مهم کمک خواهد کرد که منابع اولیه محدود داخلی به سمت نیازهای اساسی و با حداکثر بهره‌وری جهت پیدا کند. زیرا تنها راه برای کاهش هزینه‌های تولید و کاهش قیمت تمام شده که رمز ماندگاری و ایجاد امکان رقابت با کالاهای خارجی است، در این مهم نهفته است چرا که در غیر این‌صورت به دلیل افزایش قیمت نهاده‌ها با اجرای طرح هدفمند کردن یارانه‌ها، امکان رقابت از تولیدات داخلی گرفته می‌شود.

همت وكارمضاعف در حوزه وقف
مفهوم وقف

اگر بخواهيم واژه «وقف» را به فارسي برگردانيم، «ايستادن» و «پايندگي» خواهد بود. در اصطلاح فقهي، وقف، عبارت است از: «نگهداشت عين مِلک و مصرف کردن منافع آن در راه خدا» و نيز در اصطلاح قانون مدني، وقف را«حبس عين مِلک (شي ء، زمين، ساختمان و...) و جاري کردن منفعت آن بر حسب نيّت واقف (وقف کننده)» تعريف کرده اند. در فرهنگ ها و اصطلاحْ نامه هاي فارسي نيز معاني اي همسان اين موارد، نگاشته شده است که به طور خلاصه بيان مي دارند که: «وقف، نگه داشتن سرمايه، خانه، وسيله، مغازه، باغ، ساختمان يا زمين و... است براي هميشه، بدون واگذاري اختيار فروش و جابه جايي و از بين بردن آن، که حق بهره برداري يا سود و منفعت آن بر حسب نظر واقف (صاحب ملک) به همه يا عده خاصي از مردم، تعلّق خواهد گرفت».

وقف در قرآن و سيره معصومان(ع)

در قرآن، آيه اي که بر وقف و احکام آن صراحت داشته باشد، وجود ندارد. ولي دانشمندان اسلامي از کليت برخي مفاهيم اخلاقي که در قرآن ذکر شده است، چنين دريافته اند که وقف، مورد تأييد قرآن کريم است ؛ چرا که اعمال خير و صالح، همواره در آيات قرآن ستوده شده اند و به طور کلّي، هر آيه اي که بر انجام دادن کارهاي نيکو يا تشويق به آنها دلالت داشته باشد، بر وقف نيز دلالت مي کند که از آن جمله مي توان به موارد زير اشاره نمود:

1 . سوره کهف، آيه 46: «کارهاي شايسته ماندني نزد پروردگارت، از نظر پاداش، بهتر و اميد به آن بيشتر است».

2 . سوره مزمّل، آيه 20: «هر عمل نيک که براي آخرت خود پيش فرستيد، پاداش آن را نزد خداوند مي يابيد و آن اجر و ثواب آخرت، بس بهتر و بزرگ تر و بيشتر است».

3 . سوره بقره، آيه 177: «نيکوکاري بدان نيست که روي خود را به جانب مشرق و مغرب کنيد ؛ چرا که اين بي اثر است ؛ لکن نيکوکار، کسي است که به خدا و روز قيامت و فرشتگان و کتاب آسماني و پيامبران، ايمان آوَرَد و اموال خود را در راه دوستي خدا، به خويشان و يتيمان و در راه ماندگان و مستمندان بدهد».

در سخنان پيامبر و اهل بيت(ع)، درباره تشويق به وقف، جملات فراواني به چشم مي خورد. اين بزرگواران ـ که خود بهترين معلّمان بشر بوده اند ـ در موارد زيادي به اين عمل نيکو دست زده اند. از آن جمله، در «قُبا» (نزديک مدينه) نخلستاني بود به نام «بُوَيره» که از اموال شخصي پيامبر(ص) محسوب مي شد و ايشان، آن را وقف بر فقيران و بينوايان نموده بود. و نيز نقل شده است که پيامبر(ص) زميني را وقف مخارج افرادِ در راهْ مانده (ابن السبيل) نمود. اميرالمؤمنين(ع) نيز در محلّي به نام «يَنْبُع»، صد چشمه حفر کرد و آنها را وقف حاجيان خانه خدا نمود و نيز مزرعه اي داشت که وقف نيازمندان و در راه ماندگان کرد. و نيز امام صادق(ع) اموالي را براي برپايي مجالس عزاداري بعد از رحلت خودشان وقف کردند و نيز ائمه ديگر که زمين ها يا باغ هايي را براي فقرا و نيازمندان وقف مي نمودند.

وقف در ايران

يکي از روش هاي پسنديده که نياکان ما از دوردستِ روزگار (پيش از اسلام) فراپيش داشته اند، وقف کردن خانه يا زمين و يا نهر و قنات و... بوده است که به خواست قلبي خود و يا به درخواست ديگران، آن را در راه خدا و براي مردم، از فروختن و جابه جايي براي هميشه باز مي داشتند و سود و بهره آن را براي گشايش کار درماندگان و گرفتاران، اختصاص مي دادند و با اين کار شايسته و خداپسندانه، بسياري از گرفتاري ها از بين مي رفت، دل هاي زيادي شاد و خرّم مي گشت، بي پناهان بسياري سامان مي يافتند و گرسنگان و تشنگان فراواني از خطر مرگ نجات پيدا مي کردند.

وقف در اديان مختلف

سنّت وقف، ويژه اسلام و کشورهاي اسلامي و شرقي نيست. در کشورهاي غربي و حتي در نقاط دورافتاده جزاير استراليا و افريقا و در ميان سرخ پوستان امريکاي جنوبي و در هند و نپال و تبّت نيز اين سنّت، وجود داشته و دارد. اين اقوام، براي معابد، پرستشگاه ها، کليساها، صومعه ها و ديرهايشان، موقوفه هايي را اختصاص داده اند. بويژه در ايران، مصر باستان، يونان، چين، هند، ژاپن، روم، بابل و فلسطين، قبل از اسلام نيز موقوفاتي وجود داشته که براي استمرار فعاليت معابد و صومعه ها و پرستشگاه ها و بازسازي آنها و گذران زندگي اسقُف ها، بِرَهْمن ها، کاهِن ها، لاماها و... از درآمد آنها بهره مي گرفته اند و همين طبقه (روحانيان) نيز آنها را سرپرستي مي کردند و به دانش آموزانِ مدارس وابسته به معابد، خدمات لازم را مي دادند ؛ گرچه معمولاً بخشي از دارايي موقوفه، براي خدمات عمومي به مردم و مستمندان، بويژه در راهْ ماندگان و بيماران و صدمه ديدگان از حوادث غيرمترقبه و بلايا (نظير سيل و زلزله و طاعون و...) در نظر گرفته مي شد.

جايگاه اجتماعي وقف

مهم ترين ويژگي هاي اجتماعي وقف را مي توان در موارد زير خلاصه نمود:

1 . از بارزترين ويژگي هاي اجتماعي نظام وقف، طبقاتي نبودن آن است. بدين معنا که سنّت وقف، همواره و براي همه اقشار جامعه، قابل دسترس است و در انحصار يک طبقه خاص نبوده و نيست. بر اين اساس، سنّت وقف، پيوسته افراد زيادي را از طبقات مختلف جامعه جذب مي کند که يا واقف اند و يا از درآمد اوقاف و خدمات آن بهره مند مي شوند. لذا از طبقات فقير اجتماع گرفته تا مردم متوسّط الحال (همچون کشاورز و پيشه ور و صنعتگر و فروشنده) تا توانگران و مسئولان بلندپايه حکومتي،(1) همه با وقف در ارتباط بوده اند و هستند.

2 . نظام وقف، عبارت است از چارچوب بنيادين مسئوليت هاي متقابل و همبستگي اجتماعي ميان ثروتمندان و نيازمندان. در اين چارچوب بنيادين، براي رفع نيازهاي ضروري طبقات محروم و صاحبان نيازهاي خاص (همچون: يتيمان، بيوه زنان، پيران، آوارگان و قربانيان حوادث مختلف)، اقدامات و حمايت هاي لازم در نظر گرفته شده است.

3 . نظام وقف، يکي از ساز و کارها (مکانيزم ها)ي تحقّق عدالت اجتماعي و وسيله اي صلح آميز براي توزيع مجدّد درآمد، بدون هرگونه اجبار و مداخله قدرت حاکمه بوده و هست. از اين رو مي توان گفت که وقف، در حمايت از وحدت ملّي و اجتماعي و جلوگيري از بروز بي ثباتي و خشونت و تنش ميان گروه هاي اجتماعي با وضعيت اقتصادي متفاوت، نقش دارد.

4 . وقف، نقش ملموسي در ارائه خدمات رفاهي (بويژه در مناسبت ها و حوادث و تصميم گيري هاي مهمّ شخصي و خانوادگي، مانند: ازدواج، اشتغال، تحصيل، برگزاري مراسم عزا و...) دارد و از اين طريق، سهم مؤثّري در افزايش «اميد» به زندگي و آينده در جامعه ايفا مي کند.

5 . وقف، در حمايت از کيان خانواده (که سنگ بناي جامعه است) و حفظ انسجام و يکپارچگي آن از طريق حمايت هاي مالي و تدارکاتي و نيز حمايت از حقوق افراد ضعيف و بيمار خانواده ها و کساني که از توانمندي هاي جسمي و روحي کم تري برخوردارند، نقش مهمي داشته و دارد.

6 . وقف، فراهم کننده چارچوبي اساسي براي مشارکت مردم در امور اجتماعي است. بدين معنا که تصميم يک فرد براي اختصاص داوطلبانه بخشي از دارايي خود به امر وقف، کافي است که نهادي عامُّ المنفعه (چون مدرسه يا بيمارستان) را به وجود آوَرَد.

به طور کلي، يکي از بهترين بسترهاي مشارکت اجتماعي، نظام وقف است که توجه به ديگران و نيکوکاران و ناديده گرفتن تمايلات خودخواهانه و انديشيدن به منافع گروهي را مورد تشويق قرار مي دهد و چنانچه از جانب رهبران و نخبگان جامعه به سمت حيات فرهنگي و ارتقاي علمي و معنوي و نيز کارآفريني و ريشه کني فقر، هدايت شود، در ارتقاي سطح اميد در جامعه و کمک به پويايي و حرکت و تلاش نسل جوان، بسيار کارآمد خواهد بود.

وقف مي تواند به اهداف اقتصادي دولت ها، کمک فراواني کند. وقف مي تواند در کم کردن کسر بودجه دولت، نقش مؤثّري داشته باشد ؛ زيرا کسر بودجه يا ناشي از کم شدن درآمد و يا ناشي از افزايش مخارجي است که دولت معمولاً در انجام وظايف خود مجبور به تحمّل آن است، که در اين دو زمينه، وقف مي تواند ياري رسان باشد ؛ زيرا با افزايش توليد کالا و ارتقاي سطح خدمات عمومي، دولت از هزينه کردن براي اين موارد، معاف مي شود. مثلاً وقتي که يک ورزشگاه يا کارگاه توليدي يا مدرسه يا بيمارستان از طريق وقف، تأسيس مي شود و به جامعه خدمت مي کند، در واقع، دولت را از هزينه هاي ايجاد و اداره يک ورزشگاه يا کارگاه يا مدرسه يا بيمارستان، معاف کرده است.(2)

و همچنين وقف با کمک در تأمين خدمات عمومي، هزينه هاي دولت را کم مي کند و به تبع آن، دولت را از استفاده از وجوه استقراضي باز مي دارد و لذا تا حدودي از کمبود بودجه دولت جلوگيري مي کند.

از ديگر مشکلات دولت در اقتصاد، توزيع عادلانه درآمد و ثروت است که وقف مي تواند وسيله مناسبي براي توزيع مجدّد و حمايت مستقيم و غيرمستقيم از اقشار آسيب پذير جامعه باشد، بدون آن که هزينه اي بر بودجه دولت، تحميل کند.

بيکاري نيز يکي از معضلات مهمي است که خيلي از کشورها به آن دچار شده اند که در اين زمينه نيز وقف مي تواند کمک مؤثري به دولت ها بکند ؛ زيرا بر اساس سنّت وقف، گروه زيادي از طبقات مختلف جامعه به گونه اي با اوقاف در ارتباط اند و يا در امور وقف به صورت مستقيم و غيرمستقيم، نظارت دارند و يا از خدمات آن بهره مند مي شوند و يا... که تمام اين موارد از ميزان بيکاري در جامعه مي کاهد و اگر فرهنگ وقف و اوقاف در جامعه اي رونق گيرد، قطعا درصد قابل توجهي از آمار بيکاري کاسته خواهد شد.

منابع:

1 . تاريخچه وقف در اسلام، علي اکبر شهابي، تهران: دانشگاه تهران، 1343.

2 . تاريخچه اوقاف، عبدالحسين سِپَنتا، اداره کل اوقاف اصفهان، 1346.

3 . مجله «وقف، ميراث جاويدان»، شماره هاي 2 و 27 .

4 . فرهنگ معارف اسلامي، سيدجعفر سجّادي، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، 1369 .