موعود

اشاره:

محمدرضا اسلاملو، از جمله کارگردانان متعهدی است که در سالیان اخیر پرداختن به باور مهدوی و فرهنگ انتظار را وجهة همت خود قرار داده و در این زمینه کارهای ارزشمندی را تولید کرده که از جمله می توان به برنامه های مستندی چون «در انتظار موعود»، «جهان در انتظار»، «تا ظهور» و... اشاره کرد.

البته برخی از این برنامه ها به هنگام پخش با موانعی برخورد کردند که شرح آن را در گفت وگویی که با ایشان انجام داده ایم خواهیم خواند.

در هر حال با آشنایی بیشتر با فعالیت های این هنرمند و همچنین بررسی زمینه ها و موانع ترویج باور مهدوی و فرهنگ انتظار گفت و گوی یک ساعته ای با وی ترتیب دادیم که توجه شما عزیزان را به حاصل این گفت وگو جلب می کنیم.
جناب اسلاملو به عنوان اولین سؤال از نخستین تجربة هنری خود یعنی مجموعه تلویزیونی «در انتظار موعود» بگویید.

سال ها بود به دنبال این بودم که پیرامون حقیقت «انتظار» مجموعه ای هنری تهیه کنم و آن را وظیفة خود می دانستم، اما مقداری تردید داشتم از طرفی ترس نیز اجازة این کار را به من نمی داد زیرا تجربه ای تلخ و منفی، به نام انجمن «حجتیه» ذهن فرهنگی و هنری جامعه را تخریب کرده بود و این امر باعث خلأ فرهنگی شده و هیچ کس جرئت و شهامت نزدیک شدن به این مقوله را پیدا نکند.

من خیلی دوست داشتم با فیلم سازی به حقیقت انتظار نزدیک شوم، بنابراین با دیدن اولین فیلم خارجی در خصوص «آخرالزمان» این جرقه در ذهن من زده شد که آیندة بشریت و «موعود» سوژه ای بسیار مناسب برای فیلم سازی است و باید ساخته شود و این حس، قوت قلبی به من داد و جالب آن که قبل از دیدن فیلم تصور می کردم تنها من هستم که به این مقوله فکر می کنم، در حالی که این سوژه جهانی است و باید به آن پرداخته شود.

همین جا در حاشیه عرض کنم، اوایل جنگ بود که نیروهای بسیجی آموزش می دیدند و به جبهه اعزام می شدند، من هم عضو بسیج بودم و دوربین به دوش همراه این عده اعزام شدم، در یک منطقة سرسبز گروه به ستون یک حرکت می کرد و یک نفر نیز پرچم سبزی به دست، داشت که روی آن «یا قائم آل محمد»(ع) حک شده بود و باد آن را بسیار زیبا به اهتزاز درآورده بود من این صحنه را ضبط کردم، همانطور که از سینه کش کوه بالا می رفتیم، از پشت ویزور که نگاه کردم، یک لحظه پیش خودم گفتم ممکن است این ها جزئی از لشکریان امام زمان(عج) باشند، این مسئله خیلی مرا گرم کرد و این پلان ضبط شد، و بارها از تلویزیون پخش گردید. به خصوص این که دعای عهد را با صدای زیبایی روی آن پیاده کرده بودم و این امر در بیننده خیلی اثر می گذارد.

این اولین تجربة من بود. هنگامی که شهید «آوینی» از صدا و سیما رفت و مسئول ویدئویی حوزة هنری شد از همه خواست برای فعالیت هنری دور هم جمع شوند و برنامه تولید کنند، من طرح خودم را که «در انتظار موعود» نام داشت ارائه کردم، شهید آوینی پذیرفت و ما کلید کار را زدیم. امروز تأسف می خورم که چرا روی این سریال دقت و حساسیت بیشتری به خرج ندادم و برای پایان یافتن آن عجله کردم. البته شاید علت آن این بود که برای اولین بار مقابل دوربین دربارة مهدویت سخن گفته می شد، به هرحال سد شکسته شد و موانعی که وجود داشت از میان برداشته شد و همکاران با تعجب پی گیر موضوع بودند و مشتاق بودند ببیندند سرانجام کار به کجا ختم می شود، حتی یکی از فیلم سازان با من تماس گرفت و گفت می خواهم در زمینة مهدویت فیلم داستانی بسازم؛ پس این نشان می دهد که سد شکسته شده و همگان پذیرفته اند که حقیقت ظهور می تواند دست مایة فیلم سازی قرار گیرد. و این نکته برای من خیلی مهم تر از خود فیلم بود، زیرا باعث شد جریان فیلم سازی مهدویت و انتظار بوجود آید.
آقای اسلاملو با توجه به توضیحاتی که در خصوص تهیة سریال «در انتظار موعود» ارائه نمودید بفرمایید آیا این برنامه از رسانة ملی پخش شد؟ اگر خیر، علت آن چه بود؟

متأسفانه کل سریال از سیما پخش نشد. دلیل آن نیز ترسی بود که مسئولین وقت صدا و سیما در دل داشتند، در یک قسمت از این مستند شفا یافتن یک جانباز شیمیایی چگونگی تشرف او خدمت امام زمان(عج) را ضبط کردم. آن جانباز بسیار جالب و گیرا مسئلة تشرف را تشریح کرده بود. من عکس های مجروحیت و شفا یافتنش را نیز ضبط کردم ولی متأسفانه سیما از پخش کردن آن خودداری کرد، من تصور می کنم صدا و سیما هنوز هم با مقولة مهدی موعود(عج) بیگانه است و لذا حاضر نیست در این مقوله کاملاً وارد شود. اینکه چه باید کرد؟ و چگونه می توان ابر سیاه بیم را از آسمان صدا و سیما دور کرد؟ سؤالی است که من نیز به دنبال یافتن پاسخ صحیح آن هستم به اعتقاد من با همین امکانات موجود صدا و سیما می توان مشکلات فرهنگی، هنری کشور را حل نمود.

سؤال دیگر من باز می گردد به اینکه با توجه به گذشت یک دهه از ساخت سریال مستند «در انتظار موعود» و تغییراتی که در فضای فرهنگی کشور به وجود آمده آیا زمان پخش آن از طریق سیما نرسیده است؟

اینکه فضای فرهنگی و هنری جامعه تغییر کرده و متفاوت تر از گذشته شد قبول دارم و برای من هم جای سؤال است که چرا صدا و سیما آن را پخش نمی کند؟ با این تفاسیر من کار خود را متوقف نکردم و برنامه های دیگری تهیه و نسبت به ساخت مستند «جهان در انتظار» و «تا ظهور» اقدام کردم و خوانندگان عزیز اطلاع دارند که ساخت سریال مستند بسیار مشکل تر از ساخت فیلم سینمایی می باشد.
هدف و مراد شما از رفتن به سمت این گونه سوژه ها چیست؟ با توجه به اینکه سوژه های مختلفی در جامعه وجود دارد؟

اگر پاسخ این سؤال را بیست سال پیش می دادم خیلی ها می خندیدند ولی امروز فضای جامعه پذیرای این امر است لذا در پاسخ بخش اول سؤال عرض می کنم: بهترین و ناب ترین سوژه برای کار کردن حقیقت ظهور و آخرالزمان است. اگر غربی ها حقیقت ظهور را آن گونه که در اسلام آمده باور داشتند تصور می کنید چه اقداماتی انجام می دادند؟ حتماً فضای فرهنگی دنیا را تغییر می دادند و شرایط را به گونه ای در ذهن مردم ترسیم می کردند که افراد تصور می کردند هر لحظه ممکن است ظهور تحقق پیدا کند و جهان را همواره در حال آماده باش نگه می داشتند، در حالی که این حقیقت به صورت رایگان در اختیار ما قرار دارد و ما ارزش این نعمت بزرگ و الهی را نمی شناسیم، به گمان من کتاب ظهور بر روی طاقچة ذهن ها در حال خاک خوردن است، در تشرفی که به حج داشتم برنامه ای ساختم به نام «زائران اُحد» طرح دیگری در دست تهیه دارم با عنوان «حق و باطل» که ادامة مستند «تا ظهور» می باشد و در آیندة نزدیک ساخته خواهد شد، دغدغة ذهنی من همیشه جنگ و ظهور بوده است به همین دلیل سعی دارم آنچه می سازم با مستندات گذشته تفاوت داشته باشد.
جناب اسلاملو سؤالی که به ذهن من رسید این است که آیا نگاه شما در بحث منجی گرایی با نگاه دیگران تفاوت دارد؟ چرا؟

اینکه دنبال چه هستم، باید بگویم مانند همة انسان هایی که منتظر آن حضرت هستند و آرزو دارند برای رضایت قلب ایشان کاری انجام دهند، این علاقه و خواست من نیز هست و همین امر باعث شده بیشتر به بحث مهدویت بپردازم. و این خواست درونی، مرا به اینجا کشانده است. من فکر می کنم در پیشگاه حضرت حجت(عج) شرمنده ام و خود را فرد موفقی در ترویج فرهنگ مهدویت نمی دانم، زیرا کاری که بتوان گفت کارستان باشد صورت نداده ام و مانند یک فرد مبتدی در حال تمرین کردن هستم؛ امیدوارم بتوانم کاری در شأن حضرت(ع) ارائه دهم.
با توجه به اینکه شما در کوران ساخت فیلم های مستند مهدویت هستید، مشکلات و موانع فیلم سازی در این مقوله را منبعث از کجا می دانید؟

مشکل اصلی از آنجا ناشی می شود که هنرمندان و کارگردانان کشور به آخرالزمان نمی پردازند، البته نسبت به سال های گذشته این روند بهتر شده است، ولی رضایت بخش نیست، برای اینکه ده سال آینده افسوس این روزها را نخوریم باید تلاش مضاعف نمود، من اعتقاد دارم اگر به مقولة مهدویت بیشتر و بهتر بپردازیم اتفاق مهم و مبارک ظهور خیلی زودتر از آنکه تصور می شود به وقوع خواهد پیوست، زیرا با پدید آمدن انقلاب اسلامی کلید ظهور زده شده و ظهور صغرا واقع شده و آن اتفاق غیرممکن به وقوع پیوسته است.

در سریالی که ساختم با یکی از علمای لبنان به نام شیخ «فتلاوی» که کتاب های زیادی هم نوشته مصاحبه کردم؛ او که تحقیقات زیادی حول ظهور انجام داده می گفت: به روایت جالبی دست پیدا کرده ام مبنی بر این که انسان با عمر طبیعی می تواند به وقوع پیوستن انقلاب مهدوی و ظهور حضرت را شاهد باشد. می خواهم این نتیجه را بگیرم که اگر به حقیقت مطلق که همان حضرت بقیة الله(عج) می باشد بپردازیم، چقدر به ظهور نزدیک خواهیم شد! گاهی اوقات انسان مشاهده می کند اقداماتی را که ما باید برای بسترسازی ظهور انجام دهیم به دست دشمنان رقم زده می شود. البته با برداشتی که خودشان از آخرالزمان دارند، من خیلی تأسف می خورم که چرا در اردوگاه مسلمانان به مقولة «منجی گرایی» کم توجهی می شود؛ در حالی که باید هرچه زودتر گرد و غبار گذشت زمان و غفلت را از کتاب زیبای ظهور بزداییم و آن را باز کنیم و حل تمامی مشکلات امروز و فردا را از درون آن جست وجو کنیم، به برکت امام مهدی(عج) پنجره های زیادی وجود دارد و هرکس می تواند به تناسب موقعیت و وسعت دید خود از پنجره ها به باغ سر سبز انتظار بنگرد.
جناب اسلاملو علت کم کاری و یا کاستی هنرمندان را در عرصة مهدویت چگونه ارزیابی می کنید؟

به نظر من بختکی روی فعالیت فرهنگی، هنری کشور سایه انداخته است و این مانع جنب و جوش، حرکت و پویایی می شود از طرفی عدم استفادة صحیح از حقایقی که در اختیار داریم باعث کم کاری می شود، شرایط فرهنگی ما همانند فرد خواب آلوده ای است که باید او را کاملاً بیدار کرد. اگر می خواهیم فیلم بسازیم باید ترس و نگرانی را نادیده گرفت و با شهامت تمام وارد میدان مبارزة فرهنگی (فیلم سازی) شد.
حال که بحث به اینجا رسید اجازه بدهید سؤال کنم چه تکلیفی را برای اهل هنر، سینما، تلویزیون و در یک کلمه اهل امضا در بحث مهدویت قائل هستید؟

من تصور می کنم همه سعی دارند به تکلیف خود در این راستا عمل کنند؛ حال اگر آن اتفاق که باید رخ دهد حاصل نمی شود به لحاظ کم ارادتی نسبت به آقا نیست بلکه درک ها پایین است، قدرت و درک ما کامل نشده و همه از شدت کار ضعیف شده اند چون فعالیت ها به صورت متفرقه انجام می پذیرد، زیرا به نظم و وحدتی که مدنظر اسلام است دست پیدا نکرده ایم.
شما در طول تهیه و ساخت سریال های مستندی که برای حضرت حجت(عج) ساخته اید آیا با موارد شگفت انگیز مانند امداد و... برخورد کرده اید؟

به صورت مشخص خیر، ولی به طور عام بله، زیرا در همة آنچه ما انجام داده ایم عنایت حضرت را پشت آن احساس می کردم. مثلاً برای تهیة مجموعه ای با عنوان «تولد دوباره» که پیرامون زندگی تازه مسلمانان است سفری به استکهلم داشتم در آنجا با افراد جالبی برخوردم. یک تازه مسلمان که از کشور اندونزی بود و نام اسماعیل را برای خود انتخاب نموده بود، ابتدا با مکتب اهل سنت آشنا شده ولی پس از مطالعه و تحقیق مذهب تشیع را برگزیده است. او از آخرالزمان و حضرت مهدی(عج) به گونه ای سخن می گفت که ما تصور کردیم او یکی از یاران نزدیک حضرت است، من در آنجا به این نکته پی بردم که چه جهان منتظری داریم؟ و اینها شگفتی آفرین است. به نظر من اگر مجلة «موعود» سایتی مخصوص مهدی موعود راه اندازی کند با مخاطبان زیادی در جهان ارتباط برقرار خواهد کرد آنگاه پی خواهیم برد که منتظران در جهان به چه میزان هستند. و حاضرند مطالب و مقالاتی برای مجله ارسال نمایند.

یکی از علل موفقیت های غرب در زمینة فرهنگی این است که آنها بر این اعتقادند که هرملتی نسبت به آینده آگاهی داشته باشد می تواند در آن دخل و تصرف کند و آن را به نفع خود تغییر دهد و این تفکر از «علم گرایی» برمی خیزد، پس غرب مبنای موفقیت خود را برعلم گراِیی نهاده است و دلیل اینکه آنها در فیلم ها به آخرالزمان می پردازند این است که تصور می کنند آینده را می شناسند، چون از دریچة ناقص فرهنگ خود به آن نگاه می کنند و چون برداشت آنها ناقص است به حقیقت نمی رسند. پس اگر دقت کرده باشید در فیلم ها به آینده پرداخته و پیرامون آن سخن گفته و آن را به نفع خود تغییر می دهند همین وضعیت را در عراق شاهد هستیم، من تمام برنامة شبکه های ماهواره ای را که چهل روز قبل از حمله به عراق پخش می کردند ضبط کردم، همة مبلغان مسیحی انجیل گرا آتش بیار معرکه بودند و تحلیل آنان این بود که علت پیروزی ایرانیان در جنگ با عراق پشتیبانی فرهنگی و اعتقادی آنان توسط علما و مداحان بود و لذا بیست و چهار ساعته مبلغان مسیحیت بسترسازی فرهنگی و اعتقادی می کردند. در یکی از برنامه ها بر روی نقشة عراق تحلیل می کردند و به شهر «سامراء» که رسیدند دیالوگ آنها این جمله بود که، «آخرین پیامبر مسلمانان از این شهر برمی خیزد پس ما باید این شهر را تصرف کنیم. تا مسلمانان تسلط نداشته باشند. زیرا در غیر این صورت آنان دنیا را فتح خواهند کرد.» و این برداشت را ربط می دادند به مکاشفات یوحنا، اما چرا تاکنون موفق نشده اند، این به دلیل شناخت ناقص آنان نسبت به آینده می باشد.
آخرین سؤال را اینگونه مطرح می کنم که «هالیوود» از یک پشتیبانی علمی و اتاق فکر قوی برخوردار است آیا این وضعیت را نمی توان در سینمای ایران دنبال کرد، یعنی حوزه های علمیه و علما به کمک سینما بیایند؟

فاصلة دین و سینما در ایران زیاد است در حالی که در حوزه ها معادن علم و معرفت وجود دارد پس باید پلی قوی بین این دو ایجاد کرد.

همانطور که شما اشاره کردید علت رشد آنها (غربیان) باز می گردد به اینکه آنها قدم های علمی را خوب برداشته اند و پل ها را ساخته اند و در پس فیلم هایی که می سازند تفکر، اندیشه و تحقیق وجود دارد و سخت هم مشغول هستند، لذا نتیجة کار و تلاش خود را می گیرند ما نیز با توجه به منابع عظیم و ذخایر مهم و بکری که داریم، می توانیم به کمک ابزار و امکانات و تکنولوژی، هنری متعهد و بالنده داشته باشیم. یک ضعف نهایی که در سنیمای ما وجود دارد نبودن پشتیبانی فرهنگی و علمی از جانب حوزه هاست که با ایجاد پل این مشکل برطرف خواهد شد؛ در این شرایط می توان فایل های زیادی به همین منظور به وجود آورد آنگاه هرکس بخواهد فیلمی وسریالی بسازد به راحتی می تواند از اطلاعات و دانش های موجود استفاده کند در این صورت از دوباره کاری و تکرار جلوگیری خواهد شد.

از زمانی که برای انجام این مصاحبه در اختیار ما قرار دادید تشکر می کنم.