موعود

اشاره:

محصول فعالیت هنری سال های 1364 تا 1367 وی چند فیلم کوتاه و نیمه بلند است.

اولین فیلم سینمایی خود را در سال 1368 با عنوان «پرواز در نهایت» که مضمون دفاع مقدس داشت، مقابل دوربین برد، سپس سریال «روح الله»، «نقطة اوج» و «خاطرات یک خبرنگار» را در پروندة هنری خود ثبت نمود؛ آخرین فیلم سینمایی او «قدمگاه» می باشد که اکران عمومی شد و با استقبال تماشاگران سینمای دینی روبه رو شد، مدتی است از فیلمبرداری فیلم «نسیم شمال باد جنوب» فارغ شده است؛ او کسی نیست جز محمد مهدی عسگرپور کارگردان متعهد سینمای دفاع مقدس و دینی که در کنار فعالیت هنری تجربة مسئولیت اجرایی و مدیریتی را نیز کسب کرده است. گفت وگوی یک ساعته ای با وی پیرامون فیلم قدمگاه و ... انجام داده ایم که توجه خوانندگان عزیز را به مطالعة آن جلب می کنیم.
جناب عسگرپور به عنوان اولین سؤال بفرمایید مضمون فیلم سینمایی «قدمگاه» چیست و اینکه چه میزان به مقولة «انتظار» نزدیک شده اید؟

در این فیلم یک فرد به عنوان نمایندة افراد جامعه ای که هویت شان به طور کلی مخدوش شده، مورد کالبد شکافی و ارزیابی قرار می گیرد و فیلم تلاش می کند به این سمت حرکت کند که هویت واقعی این فرد که نمادی از افراد است را روشن نماید. به همین دلیل نقش اصلی فیلم، واسطة فیض می شود و به شکل های مختلف مشکلات آدم های درون فیلم را مطرح و حل می کند و از همه مهم تر این که هویت مخدوش شدة وی پیدا می شود و فلسفة حضور حضرت حجت (عج) در این فیلم دقیقاً به همین نکته باز می گردد و بازیابی هویت مخدوش شده پیام ظهور است که در پایان، بیننده به آن می رسد.
بینندة این فیلم چه نتیجه ای از تماشای آن دریافت می کند؟

فیلم قدمگاه ابعاد مختلفی دارد، یک بخش آن باز می گردد به قصة ملودرام که برای خودش جذابیت دارد، هنگامی که فیلم را در کسوت تماشاچی، نه کارگردان، دیدم آن بخشی که هویت یابی فرد بود برایم جذاب بود، زیرا مخدوش بودن هویت، شامل بسیاری از انسان های عصر غیبت می شود چون جریانی به اتفاق آدم های بی تقصیر یا کم تقصیر در پدید آمدن بی هویتی انسان ها شریک هستند لذا در این فیلم رایحه ای از وجود امام عصر(ع) به عنوان ناجی بشریت خسته از دود و آهن مشاهده می شود.
آقای عسگرپور چه شد که به سراغ این سوژه رفتید؟

زمانی که این کار از طرف آقای تخت کیشان که تهیه کنندة این فیلم بود، ارائه شد، فیلم نامة کامل آن وجود نداشت و اسم آن نیز «برای دیگری بود» و از میان چند فیلم نامه که پیشنهاد شده بود، من این فیلم را برای ساختن انتخاب کردم دلیل آن نیز این بود که سال ها دغدغة ذهنی من این بود که چرا در سینمای ما به این موضوع پرداخته نمی شود. کشور ما لقب امام زمانی دارد و ملت ما شیفتة حضرت مهدی(ع‍ج) هستند و با این فرهنگ دائماً باید تماس داشته باشد، ولی حجم کارهایی که در این مورد ارائه شده بسیار کم است. من صرفاً از این منظر به قصه نگاه نکردم که بخواهم فاتح یا کاشف این مقوله باشم بلکه مثل همة آدم هایی که دل مشغولی آنها بحث «آخرالزمان» و «حضرت مهدی(عج)» است، سؤالم این بوده که وجود مقدس ایشان چه زمانی ظهور می کند و این غیبت کی پایان می پذیرد و حکومت جهانی چه زمانی برپا خواهد شد؟

شاید بخشی از ناراحتی ای که عموم مردم دنیا نسبت به حکومت ها دارند ناشی از همین مسئله باشد، یعنی اگر ریشه یابی کنیم، به همین هویت مخدوش شده برخواهیم خورد و من روی این مسئله تأکید دارم.

در فیلم نامه اشکالات دراماتیک وجود داشت و این امر باعث شد چند بار فیلم نامه بازنویسی شود.
فکر می کنید فیلمی که ساخته اید چه میزان نظر اولیة شما را تأمین کرده است؟

من هرچه در چنته داشتم عرضه کردم. آقای تخت کیشان هم به عنوان تهیه کننده، هر امکاناتی که لازم داشتیم فراهم کرد تا آنچه در ذهن بنده بود به تصویر کشیده شود و همة افراد گروه نیز هم دل بودند؛ به همین لحاظ کار با سرعت پیش رفت، لذا آنچه من در عرصة فیلم سازی می دانستم همین بود، نکته دیگر اینکه اگر یک بار دیگر بخواهم همین فلیم را بسازم، نمی دانم چه اتفاقی خواهد افتاد، چون ایمان دارم بعضی لحظات آن قابل تکرار نیست؛ زیرا در آن ایام یک حس خاصی به وجود آمده بود و گمان نمی کنم دیگر بار تکرار شود.
به عنوان یک هنرمند و فیلم ساز مسلمان چه نگرشی درباره «مهدویت» و ارائة اثر هنری در این زمینه دارید؟

جا دارد این نکته را اینجا بگویم که اگر تا پانزده سال پیش نسبت به این موضوع می خواستم فکر کنم و واکنش نشان بدهم و حتی بنویسم و ارائه و منتشر کنم مقداری احتیاط می کردم و ملاحظاتی را در نظر می گرفتم؛ زیرا در آن ایام، علوم، گسترة امروزی را نداشت و سؤالاتی که مطرح می شد شک و شبهه به دنبال خود داشت، این که طول عمر حضرت، چقدر است؟ مختصات ظهور چگونه است؟ چگونه می خواهد حکومت جهانی تشکیل دهد؟ و چگونه ندای ایشان تمام جهان را فرا خواهد گرفت؟ و ... اما بخش عمدة این سؤالات را علوم چند سال اخیر پاسخ داده است. به نظر می آید حتی هنرمندانی که اعتقادی نسبی به این موضوع دارند به راحتی می توانند وارد این مقوله شده و اثری را ارائه دهند. اگر تا چند سال پیش ترس و لرز وجود داشت که چگونه از این دالان پرخطر می توان عبور کرد، ولی امروز بخش مهمی از خطرات و نگرانی ها از میان رفته است؛ به همین دلیل ذهن مردم دنیا آمادگی کامل پیدا کرده است و این آمادگی در جای جای دنیا به وجود آمده است و ادامه دارد.

بخشی از اروپا و آمریکا که بعید به نظر می رسید این واقعیت ها را به راحتی بپذیرند اکنون دچار تحول شده اند زیرا شرایط تغییر کرده است. بنابراین نتیجه می گیریم آمادگی ظهور و نیاز به آن مصلح کل احساس می شود. از طرفی در داخل کشور، بعضی از سیاست گذاران فرهنگی و برخی هنرمندان نسبت به این موقعیت کم توجه هستند و غافل از این هستند، که شرایط جدیدی در دنیا به وجود آمده است، هنگامی که طرح ساخت فیلم قدمگاه مطرح شد بعضی از دوستان که فیلم نامه را مطالعه کرده بودند نسبت به ساخت آن با شک و تردید نگاه می کردند زیرا برای اولین بار بود که در فیلمی از امام زمان(عج) به صراحت یاد می شود و سایة آن حضرت بر کلیات فیلم حاکم است، ولی پس از ساخت و اکران فیلم من متوجه شدم این امر ناشی از ابهاماتی است که پیرامون حضرت حجت(عج) در ذهن ما وجود دارد، به هرحال این یک پدیده ای است که زمینه اش به وجود آمده و حس شدنی است و همة ما با پوست و گوشت خود آن را لمس می کنیم نیاز هم نیست به صورت منطقی به آن فکر کنیم؛ زیرا به شکل عادی وجود دارد همان طـور که پیرامون تنفس کردن نیاز به فکر کردن منطقی نیست لذا پرداختن به مسئلة «ظهور» به میزان نفس کشیدن مهم است.
سؤال دیگر این است که شما در حین ساختن فیلم قدمگاه، چه دریافتی حاصل می کردید و چه میزان احساس رضایت قلبی برای شما به وجود آمد؟

من پشت صحنة بسیاری از فیلم ها را دیده ام و از اتفاقات پشت صحنه آگاه هستم و لذا چون گروهی درگیر این کار بودیم بازتاب آن در مجموعه مشاهده می شد، پیش بینی شده بود که فیلم قدمگاه طی هفتاد جلسة فیلم برداری شود، در حالی که طی چهل و شش جلسه فیلم برداری آن به پایان رسید و این حاکی از عشق و علاقة گروه به انجام این پروژة معنوی است همه، یک نوع احساس تکلیف می کردند و هم دلی در طول ضبط به خوبی دیده می شد، در اولین پلان که گرفته شد بازتاب آن را روی افراد مشاهده کردم و همین امر در ضبط پلان بعدی تأثیر گذاشت. در ابتدای فیلم برداری حس غریبی به من دست داده بود که نمی توان گفت ناشی از ترس بود بلکه من آ ن را به درد کشنده ای تعبیر می کنم، اما خیلی زود اتفاقی شکل خودش را عوض کرد و چند روز که از آغاز فیلم برداری گذشته بود یک آرامش جالبی بر روح من حاکم شد و هنگامی که با گروه و عوامل صحبت می کردم و به چهرة آنان نگاه می کردم همین آرامش را درچهره و روح آنان مشاهده می کردم، به خصوص بازیگر نقش اول فیلم، زیرا به شدت از ایفای این نقش می ترسید ولی بعداً این آرامش در او نیز حاکم گردید و یک حسی از درون به من می گفت: کار ما با ارزش و مورد قبول است.
جناب عسگرپور به عنوان آخرین سؤال بفرمائید تعریف شما از فیلم «معناگرا» چیست؟

من خیلی نمی توانم با این واژه ارتباط برقرار کنم. به نظر من مدیریت فرهنگی می توانست با به چالش کشیدن این واژه یک رنسانس به وجود آورد که در دل آن چند اثر برجسته تولید شود در حالی که من فکر می کنم ترویچ کنندگان این واژه به لحاظ آنکه واژة قبلی تکرار نشود و مخاطب را از دست ندهند این واژه را جایگزین کردند و متأسفانه اسمی را انتخاب کردند که ماندگار نیست. شاید احساس شده اگر بگویید هنر دینی، تعداد مخاطبان کم شوند. من از فردی که خیلی پی گیر جا انداختن این واژه در سینما بود، سؤال کردم نسبت فیلم معناگرا با فیلم دینی چیست؟ گفت: سینمای معناگرا یک مفهوم عام است و یک بخش از آن می شود هنر دینی، سؤال کردم اگر فیلم دینی بخشی از هنر معناگرا می باشد پس مابقی چه می توانند باشد؟ آیا کمی دینی است؟ زیاد دینی است؟ یا اصلاً غیردینی است؟ که متأسفانه پاسخ درستی دریافت نکردم به نظر من، ما با یک واژه ای به نام هنر مواجه هستیم که این هنر لازمه اش دینی است و نیازی نیست که مرتب واژة «دینی» به کار ببریم؛ زیرا دینی بودن در ذات پدیدة هنر است؛ چون اگر هنر را تعالی بخش بدانیم به معنای این است که هنر دینی است. البته ممکن است با یک پدیده ای روبه رو شویم که احساس شود این هنر است در حالی که هیچ ارتباطی با هنر و دین ندارد و من اینها را از ذهن خودم خارج کرده ام، آنچه که هنر است، از نظر من دینی نیز هست و آنچه که دینی است معناگرا هم می باشد.