موعود

قلمرو حکومت تا کجاست؟ تنها در محدوده‏ی خانه و جامعه و هفتاد سال دنیا یا در وسعت هستی و تا بی‏نهایت عمر انسان؟ اگر تنها در محدوده‏ی همیشه‏ی دنیا و 60 سال باشد، نه تنها هیچ نیازی به امام نیست که به وحی و کتاب و پیامبر هم نیازی نیست؛ چون برای روشن کردن یک چراغ فتیله‏ای، احتیاجی به نیروی اتمی نیست. این محدوده نیاز به این همه استعدادهای فردی و اجتماعی و عالی ندارد. بلکه غرایز کافی است و به بیش از آن نیازی نیست. اما برای انسان مستمر و مرتبط با تمامی عوالم متیقن و محتمل و مظنون که از استعدادهای او برداشته می‏شود، چاره‏ای جز پیوند با آگاهی که به تمامی این مجموعه آگاه باشد، نیست. آدمی بیش از هفتاد سال است و حکومت که قلمروی آن وسیع‏تر از خانه و جامعه و دنیاست، حاکمی می‏خواهد که بر این مجموعه آگاه باشد و بر این مجموعه مسلط باشد. اگر قدر و استمرار و ارتباط انسان ملاحظه نشود، می‏توان به همین حکومت‏ها با این شکل و شمایل‏های استبدادی و قراردادی و حکومت فلاسفه و دانشمندان و نخبگان دل‏خوش کرد و با روش‏های گوناگون به کنترل حاکم پرداخت و او را به کار مردم کشاند. اما اگر انسان در رابطه‏ای دیگر مطرح شود و در وسعتی دیگر بررسی شود، ناچار موضوع و شکل مسأله به طور کلی دگرگون خواهد شد.
و داستان هم به واقع چنین است که انسان در هستی و کل نظام جهانی مطرح است. مسأله این است که انسان هم استمرار دارد و هم در این استمرار اتصال و پیوند دارد، پیوندی با جامعه و پیوندی با کل نظام و با کل هستی. این تنگ چشمی است که انسان فقط در محدوده‏ی جامعه و هفتاد سال دنیا مطرح شود، همین طرح غلط و محدود است که دیدگاه او را در مسأله‏ی حکومت و رهبری محدود و تاریک می‏سازد. اگر این دید محدود و طرح غلط را کنار بگذاریم و انسان را در کل هستی مطرح کنیم، ناچار این انسان با این پیوند و ارتباط به حکومتی نیاز دارد هماهنگ با نظام هستی و به حاکمی نیاز دارد آگاه به این نظام و به قانونی نیاز دارد منبعث از این نظام و واقعیت. این چنین حکومت و قانون و حاکمی، مردمی، انسانی، واقعی و حقیقی خواهد بود. در این دیدگاه و با این بینش وسیع و مترقی است که طرح امامت شیعه جان می‏گیرد و مفهوم می‏شود. در این بینش، حکومت، امامت است و حاکم، امام و قانون، قانونی هماهنگ با کل این نظام. در این دید حاکم باید به تمام روابط انسان با هستی آگاه باشد و از تمام نظام باخبر باشد و گذشته از این آگاهی، باید از جذبه‏ها و کشش‏ها آزاد باشد که خلق را به راهی دیگر نکشد و شتر حکومت را بر در خانه‏ی خویش نخواباند.
جمع این آگاهی و آزادی می‏شود همان عصمت که ملاک انتخاب حاکم است و در هنگامی که معصوم را نپذیرفتند، کار ولی فقیه - آن هم فقیهی که نشانه‏ها و علایمش را خود معصوم بیان کرده است - این است که این زمینه‏ها را فراهم کند و به معصوم دعوت نماید و پرچم او را برافرازد و با تربیت مهره‏های کارآمد و دگرگون کردن تلقی توده‏ها و تشکیل حکومت دینی، زمینه ساز ظهور آن حضرت و حکومت جهانی و فراگیر او باشد.
در هر حال، این چنین طرحی می‏شود طرح حکومتی تشیع و این چنین طرحی با چنین بینش وسیع و مترقی، سزاوار این همه خون در تاریخ و این همه شور و حماسه در جامعه‏ی انسانی است. ما امامت شیعه و طرح حکومتی تشیع را فقط این گونه می‏توانیم بفهمیم و در این جایگاه می‏توانیم لمس کنیم. یک مسأله‏ی مهم این که این حاکم را تحمیل نمی‏کنند، فقط در دسترس می‏گذارند. این تویی که باید آن را کشف کنی و برداری. تویی که برای استخراج نفت چراغت و سوخت کارخانه‏ها و ماشین‏هایت این قدر کوشایی و کشف می‏کنی و بهره برمی‏داری، باید به خاطر نیاز عظیم‏تری که نیاز تو را در هستی تأمین می‏کنند و تو را و جامعه‏ات را از سطح دام‏پروری بالا می‏آورد، بکوشی و برای این کوشش مهره‏هایش را بسازی و افرادش را آماده کنی.
خدا برای انسانی که در هستی طرح شده و با کل نظام رابطه دارد، حاکمی انتخاب کرده و در دسترس گذاشته است و او را با ملاک عصمت یعنی آگاهی و آزادی همراه ساخته است تا در هر دوره، آن‏ها که می‏خواهند به پا خیزند و مهره‏هایش را فراهم سازند.
امامت، طرح آن‏هایی است که در این زندان نمانده‏اند و انسان را در جایگاه خودش طرح کرده‏اند و امام جلودار کسانی است که جلوتر از زمان را می‏خواهند. چون امام براساس واقعیت‏هایی، حکومت و رهبری می‏کند که هنوز علوم انسانی آن را کشف نکرده‏اند و جلوتر از علم و جلوتر از زمان و آگاهی انسان است؛ چون چنین امامی ضرورت دارد. پس وجود دارد و چنین امامی را تو باید کشف کنی و چنان امامتی را تو باید زمینه ساز باشی.
با این بینش، تولد چنین امامی یک ضرورت است، حتی اگر تمامی تاریخ بر آن بشورند و تمامی قدرت‏ها و حکومت‏ها آن را نخواهند حکومت‏هایی که در چارچوبه‏ی منافع خویش و یا در محدوده‏ی هفتاد سال دنیا حکمران هستند و انسان‏ها را به بیگاری کشیده‏اند و آن‏ها را تا سرحد یک جامعه‏ی دام‏پروری به ابتذال کشانده‏اند و در مداری بسته به چرخ انداخته‏اند.
این امام ضرورت دارد. پس وجود دارد. پس متولد می‏شود، در حالی که تمام قدرت‏ها و چشم‏های خلیفه‏ی عباسی برای نابود کردنش بیدار نشسته‏اند؛ که موسی در دامن فرعون بزرگ می‏شود و در حقیقت، فرعون‏های حاکم تاریخ، خود زادگاه موساهای تاریخ هستند. موساهایی که حکومت محدود آن‏ها را درهم می‏شکنند و انسان را در جایگاه خودش در هستی رهبری می‏کنند تا تمامی رابطه‏های انسان، حساب شده و هماهنگ باشد. ما تولد چنین امامی را پیش از آن که از دهان تاریخ و شهادت تاریخ بشنویم، از شهادت همین ضرورت شنیده‏ایم و باور کرده‏ایم که انسان در این هستی، پیوند و رابطه دارد و به این رابطه‏ها آگاهی ندارد. پس رسالتی می‏خواهد و امامتی؛ رسالتی که قانون این رابطه‏ها را بیاورد و امامتی که در هر نسل جلودار آن‏ها و امام زمان‏شان باشد.
کسانی که این‏گونه اضطرار به ولی را احساس کرده‏اند، می‏توانند از جان و مال خود در راه این حق عظیم و پیمان الهی بگذرند و هستی خود را فدای امام کنند و هم‏چون یاران حسین علیه السّلام جلوی او سرخ و گلی ظاهر شوند؛(101) که بدون ولیّ، زندگی محدود و کور است و با او مرگ، استمرار و حیات جاوید است.(102) این بینش، آثار زیادی دارد و نه تنها بر انتظار ما از حجت و انتظار ما برای حجت مؤثر است که بر تربیت و اخلاق و سیاست و حقوق و اقتصاد نیز تأثیرگذار است و تربیت و اخلاق دیگری را می‏طلبد که در جای دیگری باید از آن گفت‏وگو کرد.