موعود

سعد بن عبدالله می‏گوید:
من نسبت به جمع آوری کتاب‏های که محتوای نکات دقیق و مهم مطالب مشکل علوم اسلامی بودند، علاقه و حرص فراوانی داشتم و سعی می‏کردم که به حقایق آن‏ها هر چند بسیار طاقت فرسا باشد، دست یابم تا آن جا که تمام موارد متشابه و پیچیده را حفظ نموده بر معضلات و مشکلات هر یک فائق می‏آمدم.
من در مورد مذهب شیعه اثنی عشری تعصب خاصی داشتم و بدون هیچ گونه ترس و واهمه‏ای از درگیری و برخورد، دشمنی، بغض، یاوه گویی و تجاوز معاندین و مخالفین، به انتقاد از کسانی که سعی در رد بر حقانیت شیعه داشتند، می‏پرداختیم، و برای بزرگان آن‏ها که در پناه افراد صاحب نفوز و قدرتمند حاکم، به هتاکی و سب ائمه (علیه السلام) می‏پرداختند، حقایق را بیان می‏نمودم.
روزی به یکی از آن‏ها که در دشمنی و جدال و تشنیع اهل بیت (علیه السلام) از همه کینه توزتر و در باطل خود ثابت‏تر بود، برخورد نمودم. او رو به من کرد و گفت: وای بر تو و یارانت! ای سعد! شما رافضیان بر بزرگان مهاجر و انصار که از صاحب پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) بوده‏اند، طعنه زده و از آن‏ها انتقاد نموده به ولایت امامت خلفای راشدین اعتقاد ندارید و با این کار در برابر پیامبر اسلام (صلی الله و علیه و آله و سلم) سرکشی می‏نمایید.
بدان که همه اصحاب رسول الله (صلی الله و علیه و آله و سلم) در شرافت ابوبکر صدیق به جهت سبقت او در اسلام! اتفاق دارند.
پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) او را با خود به غار برد، زیرا می‏دانست که او خلیفه و جانشین او است! و او است که می‏تواند آیات الهی را تأویل نموده زمام امور امت را به دست بگیرد! و در برابر شداید و تجاوزات و کاستی‏ها و پرکنداگی‏ها از اسلام حمایت نموده و حدود الهی را اقامه کند! و دسته دسته لشکریان را برای فتح سرزمین‏های مشرکین گسیل نماید
او همان طور که در اندیشه محافظت از مقام نبوت خویش بود، در فکر جانشینی پس از خویش نیز بود.
علاوه بر این، (شما که می‏گویید: علی با خوابیدن در بستر پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) او را یاری داده است، بی‏اساس است. زیرا) کسی که در جایی پنهان و متواری شده است، دیگر نیازی به مساعدت و یاری ندار. پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) علی را در بستر خود خواباند چون کشته شدن او اهمیت چندانی نداشت و برن او نیز ممکن نبود و بار اضافی به حساب می‏آمد.
مضافا بر این که پیامبر مطمئن بود که در صورتی هم که علی کشته شود، مشکلی پیش نخواهد آمد و می‏تواند فرد دیگری را برای انجام کارهایی که علی به عهده داشت، و انتخاب نماید
من برای هر کدام از این ایرادات و او جواب‏هایی ارائه دادم، اما او هر کدام را با دلیل دیگر رد و نقض می‏نمود.
تا این که گفت: ای سعد! غیر از این‏ها ایراد دیگری نیز می‏توانم بگیرم تا بینی شما زا فضیان را به خاک بمالم. شما می‏گویید: ابوبکر و عمر منافقانه به اسلام ایمان آورده‏اند و به همین جهت، مدعی هستید که آن‏ها در عقبه - هنگام بازگشت پیامبر از تبوک - می‏خواستند پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) با به قبل برسانند. بگو ببینم: چطور ممکن است ابوبکر که از شک و تردید مبرا بوده! و عمر که حامی نهاد اسلام بود! منافق باشند؟ آیا آن‏ها با میل و رغبت اسلام آوردند یا این که اجبارا مسلمان شده بودند؟
من پیش خود گفتم: اگر بگویم آن‏ها مجبور به اقرار به اسلام بوده و منافقانه ایمان آورده‏اند، صحیح نخواهد بود. زیرا تنها به علت اعمال فشار و زور بر کسی که قلبا تمایلی به ایمان آوردن ندارد، می‏توان قبول کرد که نفاق به دل او راه یافته باشد. چنانچه حق تعالی می‏فرماید:
فلما رأو بأسنا قالوا آمنا بالله وحده و کفرنا بما کنا به مشرکین فلم یک ینفهم ایمانهم لما أورا بأسنا.(161)
هنگامی که شدت ما را دیدند، گفتند که به خداوند یگانه ایمان آورده و به آنچه به دلیل آن مشرک بودیم، کاف شدیم اما ایمان آن‏ها هنگامی که شدت ما را دیدند، سودی برای آن‏ها ندارد.
در صدر اسلام نیز ایمان مردم به دلیل زور و فشار نبود، (بلکه بالعکس فشار بیشتر از ناحیه مشرکین بود). به همین جهت، برای این که به نحوی سخن به ظاهر درست او را نپذیرم و قبول نکنم که آن‏ها با میل و رغبت ایمان آورده باشند، چاره‏ای اندیشیدم و مزورانه صحنه را ترک نمودم در حالی که از شدت خشم به خود می‏پیچیدم و جگرم پاره پاره شد.
از سوی دیگر، طوماری داشتم که بیش از چهل مسأله سخت که پاسخگویی برای آن‏ها پیدا نکرده بودم، در آن نوشته بودم تا از بهترین همشهریم یعنی احمد بن اسحاق قمی - که از اصحاب امام حسن عسکری (علیه السلام) بود - بپرسم.
آن روز احمد بن اسحاق قمی برای ملاقات امام حسن عسکری (علیه السلام) به سامرا رفته بود، من نیز به دنبال او به راه افتادم. در یکی از چشمه‏های سامرا او را ملاقات نمودم گفت: ای سعد! خیر است.
برای چه آمده‏ای؟
گفتم: می‏خواستم خدمت شما برسم و در ضمن جواب این سوالات را از شما بپرسم.
گفت: من برای ملاقات امام حسن عسکری (علیه السلام) به سامرا می‏روم در آیات و برخی سوالاتی نیز از حضرت (علیه السلام) در مورد تأویل تعضی آیات و برخی مشکلات آن‏ها بپرسم. علاوه بر این، شوق شرفیابی به محضر مبارک حضرت (علیه السلام) را دارم، تو نیز با ما باش، چون وقتی خدمت آن حضرت شرفیاب شوی دریای بی‏نهایت از عجایب و غرایب را از اماممان مشاهده خواهی کرد.
با ذوق و شوق تمام به سوی سامرا حرکت کردیم، وقتی به سامرا رسیدیم به درگاه امام حسن عسکری (علیه السلام) شرفیاب شده و اجازه ورود خواستیم. با اجازه حضرت (علیه السلام) وارد بیت شریف ایشان شدیم.
احمد بن اسحاق خورجینی به دوش انداخته و آن را با پارچه‏ای مازندرانی پوشانده بود که حدود صد و شصت کیسه مسکوکات طلا و نقره در آن بود که کیسه‏ای به مهر صاحبش ممهور بود.
چشمانم به نور رخسار حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام) منور شد، و پرتو آن ما را فرا گرفت، نمی‏دانم که آن نور را به چه چیزی تشبیه کنم غیر این که بگویم مانند ماه شب چهارده بود.
پسر بچه‏ای همچون سیاره مشتری زیبا و نورانی روی زانوی راستین نشسته بود، و موی سرش از فرق سر شکافته و به دو سوی افکنده شده بود همچون الفی که بین دو و او قرار گیرد. انار زرینی که از تکه‏های کوچکترین به طرز ماهرانه ترکیب یافته بود در برابر مولایمان امام حسن عسکری (علیه السلام) قرار داشت که نقش‏های زیبایی روی آن کشیده شده بود می‏درخشید، که یکی از روسای بصره به حضرت اهدا کرده بود.
قلمی در دست امام (علیه السلام) بود که وقتی می‏خواست چیزی بنویسد آن پسر بچه زیبا انگشتان پدرش را می‏گرفت و بازوی می‏کرد. در این موقع، امام (علیه السلام) آن انار را می‏غلطاند تا آن پسر بچه زیبا با آن بازی کرده و مشغول شود، و آنچه را که حضرت می‏خواست، بنویسد.
ما سلام عرض کردیم، حضرت با لطف و مهربانی پاسخ داد، و اشاره فرمود تا بنشینیم، هنگامی که نوشین آن نامه را به پایان رساند، احمد بن اسحاق خورجین خود را بیرون آورد و در مقابل امام حسن عسکری (علیه السلام) نهاد.
حضرت رو به آن پسر بچه زیبا نموده و فرمود: فرزندم، مهر هدایای شیعیانت را باز کن!
او فرمود: مولا جان! آیا جایز است دستی پاک بر این هدایا و اموال آلوده و ناپاک که حلال و حرامش به هم آمیخته بخورد؟
در این موقع، امام حسن عسکری (علیه السلام) را اطاعت و اولین کیسه را بیرون آورد.
آن کودک زیبا فرمود: این کیسه متعلق به فلان فرزند فلان است که در فلان محله قم ساکن است، و حاوی شصت و دو دینار می‏باشد که جهل و پنج دینار آن پول زمینی سنگلاخ است که صاحب کیسه از برادر خود به ارث برده است، و چهارده دینارش نیز پول نه قواره پارچه‏ای است که فروخته، و سه دینار باقی مانده از اجاره دکان‏هایش می‏باشد.
امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمود: درست گفتی فرزندم. اکنون به این مرد بگو که چه قسمت از این مال حرام است.
آن کودک فرمود: یک دینار آن سکه‏ای است که در فلان تاریخ در شهر ری ضرب شده است، و قسمتی از یک روی آن ساییده شده است. همچنین یک ربع سکه طلایی که در آمل ضرب شده است؛ هر دو حرام هستند. زیرا صاحب آن‏ها در فلان سال و فلان ماه یک من و ربع پنبه کشید و به همسایه‏اش که پنبه زن بود، داد تا آن را بزند. بعد از مدتی که سراغ آن را گرفت، پنبه زن گفت: دزد آن را ربوده است، امام او نپذیرفت و وجه معادل آن یک من و ربع پنبه را دقیقا حساب کرد و از او گرفت، و با پول آن پارچه خرید این دو سکه، پول فروش آن پارچه است.
وقتی احمد بن اسحاق آن کیسه را باز کرد، نامه کوچکی در میان سکه‏های دینار یافت که نام صاحب کیسه و مقدار سکه‏ها را همان‏طور که آن کودک فرموده بود، نوشته شده بود. سپس کیسه دیگری را درآورد و در مقابل او نهاد.
آن کودک این بار فرمود: این کیسه نیز متعلق به فلانی فرزند فلانی است که در فلان محله قم زندگی می‏کند، و حاوی پنجاه دینار است که تصرف آن حرام است.
احمد بن اسحاق گفت: چرا؟
او فرمود: زیرا این پول گندمی است که صاحبش از ما حصل زارعی که زمین خود را در اختیار او قرار داده بود، به دست آورده است. بدین ترتیب که هنگام تقسیم محصول گندم؛ وقتی پیمانه را برای خود پر می‏کرد، آن را لبالب می‏نمود و هنگامی که برای آن زارع پر می‏نمود، کمی از شر آن را خالی می‏کرد.
امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمود: راست گفتی فرزندم. ای فرزند اسحاق! این اموال را جمع کن و به صاحبانش برگردان که ما نیازی به آن‏ها نداریم. اما آن پارچه‏ای را که آن پیرزن برای ما فرستاده است، بیاورد!
احمد بن اسحاق برای آوردن آن پارچه رفت، در این موقع امام حسن عسکری (علیه السلام) به من التفات نموده، فرمود: ای سعد! برای چه است.
حضرت فرمود: سوالاتی را که می‏خواستی بپرسی، چه کردی؟
عرض کردم: اکنون به همراه دارم.
فرمود: آنچه می‏خواهی از نور چشمم سوال کن! و با دست مبارک به آن کودک زیبا اشاره فرمود.
عرض کردم: ای مولایم ما فرزند مولای ما! همان طور که از شما شنیده‏ایم، به دیگران روایت می‏کنیم که رسول الله (صلی الله و علیه و آله و سلم) طلاق زنان خویش را به امیرالمؤمنین (علیه السلام) تفویض فرموده‏اند. چنان که در روز جنگ جمل کسی را نزد عایشه فرستاده و فرمودند: تو بر اسلام تاخته و مسلمین را به فتنه بکشی، رهایت خواهم مو و الا طاقت خواهم داد. چطور چنین چیزی ممکن است؟ در حالی که وفات پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) به معنی طلاق زنان او محسوب می‏شود.
حضرت فرمود: به نظر تو طلاق یعنی چه؟
عرض کردم: آزاد گشتن زن در امر ازدواج.
فرمود: اگر چنین است، پس چرا زنان پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) پس از وفات ایشان حق ازدواج ندارند؟
عرض کردم: برای که این که خداوند ازدواج ایشان را حرام نموده است.
فرمود: با این حال، چطور رحلت رسول خدا (صلی الله و علیه و آله و سلم) حکم طلاق زنان ایشان محسوب نمی‏شود.
عرض کردیم: مولا جان! شما بفرمایید که معنی تفویض حکم طلاق زنان رسول خدا (صلی الله و علیه و آله و سلم) امیرالمؤمنین (علیه السلام) چیست؟
فرمود: خداوند تبارک و تعالی زنان رسول خدا (صلی الله و علیه و آله و سلم) را نسبت به سایر زنان برتری و شرافت بخشیده، و آنان را ام‏المومنین قرار داده است به همین دلیل، رسول خدا (صلی الله و علیه و آله و سلم) فرمود: یا علی! این شرافت برای زنان من تا هنگامی که در طاعت حق تعالی هستند؛ باقی است، و اگر زمانی مرتکب معصیتی شوند و با تو ستیزه نمایند، آن را طلاق داده و از مقامی که دارند، خلع کن!
عرض کردم: چرا زنی را که مرد می‏تواند او را در ایام عده‏اش از خانه اخراج کند فاحشه مبینه می‏گویند؟
حضرت فرمود: فاحشیه مبینه زنی است که با مردی بیگانه تماس داشته، اما زنا نکرده است. زیرا اگر زنا کار باشد او را تازیانه زده و به همین دلیل می‏تواند دوباره ازدواج کند. اما اگر به شکل مساحقه با مردی تماس پیدا کرد، باید او را سنگسار نمود. حکم سنگسار نمودن نیز مایه خواری و ذلت زن است. خدا نیز برای ذلیل نمودن چنین زنی (در انظار مردم) بر او حکم سنگ‏سار را واجب نموده است. و کسی را که خدا ذلیل نموده است، در واقع او را از خود دور نموده است. و کسی را که خدا ذلیل نموده است، در واقع او را از خود دور نموده است و به همین دلیل جایز نیست کسی به او نزدیک شود (ازدواج کند).
عرض کردم منظور حق تعالی از این که هنگام ورود حضرت موسی (علیه السلام) به او امر فرمود:
فاخلع نعلیک انک باواد المقدس طوی.(162)
کفش‏هایت را در آور! زیرا تو در سرزمین مقدسی گام نهاده‏ای؟
چه بود؟ زیرا فقهای شیعه و سنی عقیده دارند که نعلین او از پوست مردار بوده است.
حضرت (علیه السلام) فرمود: هر که چنین بگوید، به موسی (علیه السلام) افترا زده و از مقام نبوت بی‏اطلاع است. زیرا موضوع از دو حال خارج نیست: یا حضرت موسی (علیه السلام) می‏توانسته با آن پای پوش نماز بخواند یا نمی‏توانسته. اگر قایل باشیم که موسی (علیه السلام) می‏توانست که با آن نماز بخواند، پوشیدن آن در سرزمین نیز برای او جایز بوده است. زیرا هر قدر که آن سرزمین مقدس و مطهر بوده باشد، از نماز مقدس و مطهرتر نخواهد بود. و اگر موسی (علیه السلام) نمی‏توانسته با آن نماز بخواند، (چون می‏خواست به گمان فقها با آن کفش نجس وارد شود)، نه تنها از حلال و حرام خدا مطلع نبوده بلکه نمی‏دانسته چه چیزی در نماز جایز است و چه چیزی جایز نیست. و این (در حالی است که او پیامبر بوده و از این خطا نیز مصون بوده است. و نسبت جهل به او در مورد احکام الهی) کفر است. (پس کفش‏های موسی (علیه السلام) نجس نبوده است). بلکه موسی (علیه السلام) هنگام مناجات در آن وادی مقدس، گفته بود:
پروردگارا مرا در محبت خود ناخالص گردان! و دلم را از غیر خود بشوی. و چون موسی (علیه السلام) خانواده و همسر خود را بسیار دوست می‏داشت. خداوند به او فرمود: کفشهایت را درآور! یعنی محبت همسر و فرزندانت را از دلت بیرون کن تا در محبت من خالص شوی، و دلت را زا غیر من شسته باشی.
فرمود: روزی حضرت زکریا (علیه السلام) از خداوند خواست تا اسامی پنجاگانه را به او بیاموزد. خداوند تعالی جبرییل را برای تعلیم او فرستاد. هنگامی نام محمد (صلی الله و علیه و آله و سلم) علی (علیه السلام)، فاطمه (علیها السلام) و حسن (علیه السلام) را ادا می‏نمود تمام غم‏ها و نگرانی‏های خود را فراموش می‏کرد. امام هنگامی که نام حسین (علیه السلام) را می‏برد. اشک در چشمانش سرازیر شده و بغضش می‏گرفت.
روزی حضرت زکریا (علیه السلام) در مناجات خود با پروردگارش گفت:
پروردگارا! چرا هنگامی که نام چهار نفر از خمسه مطهره را می‏برم، تسلی یافته و مسرور می‏شوم، اما هنگامی که نام حسین (علیه السلام) را می‏برم، اشک از دیدگانم جاری شده و آه از نهادم بر می‏آید.
آن گاه حق تعالی ماجرای کربلا و به شهادت رسیدن اباعبدالله (علیه السلام) را برای او وحی می‏کند و می‏فرماید: کاف (کهیعص) یعنی کربلا، هاء یعنی هلاک عتره طه، یاء آن یعنی یزید، و او کسی است که بر حسین (علیه السلام) بیداد می‏نماید. عین آن هم عطش و تشنگی او، و صاد آن یعنی صبر او.
وقتی زکریلا (علیه السلام) این کلمات مقدس را می‏شنود گریه و زاری بسیار نموده و می‏گوید: پروردگار! آیا بهترین خلق خود را به مصیبت فرزندش مبتلا می‏کنی، و این بلا را برای نابودی او فرو می‏فرستی؟
خداوند! آیا رخت عزا بر تن علی (علیه السلام) و فاطمه (علیه السلام) می‏پوشانی؟
بار الها! آیا این مصیبت فجیع را به ساحت آن دو روا می‏داری؟
پروردگارا! در این سن پیروی فرزندی به من عطا کن که نور چشمم باشد و او را وارث و جانشین من کن و محبت او را مانند محبت حسین (علیه السلام) در دل من قرار ده! آن‏گاه او را از من به طرز فجیعی بستان همان‏گونه که حبیب تو محمد (صلی الله و علیه و آله و سلم) را دچار فرزندش می‏کنی.
خداوند متعال نیز یحیی (علیه السلام) را به او عنایت نمود، و به همان صورت که اباعبدالله (علیه السلام) به شهادت رسید، زکریا (علیه السلام) را به مصیبت او دچار نمود. (آن دو، آن چنان به هم شباهت داشتند که) یحیی (علیه السلام) نیز مانند حسین (علیه السلام) شش ماه در رحم مادر بود. البته او قصه طولانی دارد.
عرض کردم: مولا جان! چرا مردم نمی‏توانند خودشان برای خودشان امامی انتخاب نمایند؟
حضرت (علیه السلام) فرمود: امام مصلح یا مفسد؟
عرض کردم: امام مصلح.
فرمود: چون هیچ کس نمی‏تواند به دقت صلاح و فساد کسی را دریابد، آیا ممکن است کسی را که مردم انتخاب می‏کنند. مفسد باشد؟
عرض کردم: آری.
فرمود: به همین دلیل مردم نمی‏توانند امام خود را انتخاب نمایند.
(گوش کن تا) برهان دیگری را بیان کنم تا عقلت کاملا مطمئن شود:
بگو ببینم: پیامبرانی که خداوند آن‏ها را برگزیده و کتاب عطا نموده و با وحی و عصمت تأیید فرموده، و از همه مردم برتر و هدایت یافته‏تر هستند و بهتر می‏توانند امامی را انتخاب کنند، مثل موسی (علیه السلام) و عیسی (علیه السلام)، آیا اگر با این همه عقل و علم، کسی را به (عنوان مصلح) انتخاب کنند، می‏توان گفت که او منافق است در حالی که آن‏ها گمان می‏کنند که مومن است؟
عرض کردم: نه.
فرمود: پس چطور حضرت موسی (علیه السلام) که کلیم الله بود و عقل و علمش بدان پایه از کمال بود و وحی بر او نازل می‏شد، گروهی هفتاد نفری از بهترین افراد قومش را برای ملاقات پروردگارش انتخاب نمود، که هیچ شکی در ایمان و اخلاصشان نداشت: آن منافق از کار در آمدند. چنانکه حق تعالی می‏فرماید:
واختار موسی قومه سبعین رجلا لمیقاتنا...(163)
موسی از میان قومش مرد را برای ملاقات ما اختیار کرد...
... لن نومن لک حتی نری الله جهره...(164)
... تا خدا را آشکارا نبینیم، هرگز به تو ایمان نخواهیم آورد...
فاخذتهم الصاعقه بظلمهم...(165)
... به سزای ظلمشان صاعقه آنان را فرو گرفت...
پس در جایی که منتخب کسی که خداوند او را به عنوان نبی برگزیده فاسد از آب درآید نه مصلح، در حالی که او منتخب خویش را مصلح می‏دانست نه مفسد، باید قبول کرد؛ تنها کسی می‏تواند فرد مصلح را انتخاب کند که از رازهای نهفته در سینه و درون افراد آگاهی داشته باشد.
بنابراین؛ مهاجرین و انصار نیز نمی‏توانند فرد مصلح را انتخاب نمانید، چون وقتی برگزیده انبیا با این که می‏خواستند اهل اصلاح را انتخاب نمایند، فاسد باشد به طور حتم، مهاجرین و انصار نیز از این خطر برکنار نخواهند بود.
آنگاه مولایمان فرمود: ای سعد! هنگامی که دشمنت مدعی شد که رسول خدا برگزیدند از آن جهت با خود به غار برد که می‏دانست جانشین او در میان امت او خواهد بود، و تأویل آیات و تفسیر آن‏ها به عهده او است، و امت را در سختی‏ها و پراکندگی‏ها هدایت و رهبری خواهد نمود، و به اقامه حدود الهی خواهد پرداخت، و دسته دسته سپاهیان اسلام را برای فتح بلاد مشرکین گسیل خواهد نمود، و همان‏طور که پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) به فکر تحکیم امر نبوت بود، در اندیشه جانشین پس از خویش نیز بود، و احتیاجی به مساعدت علی (علیه السلام) نداشت، زیرا آن‏ها که فرار کرده و پنهان شده بودند، دیگر نیازی به یاری او نداشته، و اگر علی (علیه السلام) را پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) در بستر خود خواباند، از آن جهت بود که مرگ علی (علیه السلام) اهمیت چندانی نداشت و اگر او کشته می‏شد، کس دیگری را برای انجام کارهایی که علی (علیه السلام) به عهده داشت، نصب می‏نمود؛ چرا در جواب او نگفتی: آیا پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) نفرموده است که مدت خلافت پس از من سی سال است؟ در حالی که مجموع ادوار خلافت چهار نفری خلفای راشدین در نظر شما سی سال شد؟ اگر چنین پاسخی می‏دادی او مجبور بود که ایراد تو را تأیید کرده و بگوید: آری.
آن‏گاه تو باید می‏گفتی: اگر پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) می‏دانست که خلیفه پس از او ابوبکر است، آیا می‏دانست که پس از او عمر و سپس عثمان و در نهایت علی (علیه السلام) به خلافت می‏رسد؟ او قطعا می‏گفت: آری.
آن گاه تو باید می‏گفتی: پس بر رسول الله (صلی الله و علیه و آله و سلم) واجب بود که تمامی آن‏ها را برای محافظت از جانشان به غار ببرد، و همانطور که در اندیشه ابوبکر بود، در فکر حفظ جان‏ها نیز باشد و با این کار ارزش آنه سه خلیفه دیگر را در مقابل ابوبکر پایین نمی‏آورد.
و وقتی از تو درباره ایمان ابوبکر عمر پرسید که آیا از روی میل بود یا اجبار؟ باید می‏گفتی: آن‏ها به خاطر طمع حکومت با پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) بیعت کردند، چون ابوبکر می‏گفتی: آن‏ها به خاطر طمع حکومت با پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) بیعت کردند، چون ابوبکر و عمر با یهود مجالست داشتند، و آنها اخباری را از تورات و کتاب‏های پیشین در مورد ظهور پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) بیان می‏کردند که می‏گفتند: محمد (صلی الله و علیه و آله و سلم) بر عرب مسلط می‏شود چنان که بخت نصر بر بنی اسرائیل مسلط شد با باین فرق که بخت نصر در ادعای خود کاذب بود.
به همین جهت بیعت کردند تا وقتی که کار پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) بالا گرفت و اوضاع مساعد شد به ولایت شهری منصوب شوند، و وقتی مأیوس شدند، همراه با عده‏ای از منافقین دیگر در عقبه به جان پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) سوء قصد نمودند تا آن حضرت را به قتل برسانند، و خداوند توطئه آن‏ها را دفع نمود و بر آن‏ها آن‏چنان خشم گرفت که هیچ‏گاه روی خوشی را ندیدند. همانطور که طلحه و زبیر با علی (علیه السلام) به طمع رسیدن به حکومت با او بیعت نمودند، و هنگامی که مأیوس شدند، پیمان خود را شکستند، و بر علیه او خروج کردند و خداوند آن‏ها را مانند دیگر پیمان شکنان به ورطه هلاکت افکند.
آن‏گاه امام حسن عسکری (علیه السلام) همراه آقا زاده خویش مهیای نماز شدند، من نیز بازگشتم تا ببینم احمد بن اسحاق کجا رفته است. در راه به او برخوردم که گریه می‏کند. گفتم: چرا دیر کردی؟ برای چه می‏کنی؟
او گفت: پارچه‏ای را که مولایم خواسته بود که بیاورم، گم کرده‏ام.
گفتم: طوری نیست. به خودشان بگو!
او وارد خانه شد و چند لحظه بعد از بازگشت در حالی که مسرور شده بود و بر محمد (صلی الله و علیه و آله و سلم) و آل محمد (صلی الله و علیه و آله و سلم) درود می‏فرستاد.
گفتم: چه شد؟
گفت: آن پارچه، زیر پای مولایمان پهن شده بود، و ایشان روی آن نماز می‏خواندند.
شکر الهی را به جای آوردیم. چند روزی هم ماندیم و به منزل امام (علیه السلام) رفت و آمد می‏کردیم. اما دیگر موفق به ملاقات آقا زاده ایشان نمی‏شدیم.
روزی که می‏خواستیم به وطن بازگردیم، همراه احمد بن اسحاق و گروهی از همشریانمان به خدمت امام (علیه السلام) مشرف شدیم. احمد بن اسحاق در مقابل امام (علیه السلام) ایستاد و گفت: ای فرزند رسول خدا! زمان وداع فرا رسیده و سینه‏هایمان انباشته از غم فراغ است، از خدا می‏خواهیم که بر جد بزرگوارتان، پیامبر مصطفی (صلی الله و علیه و آله و سلم) و پدر عالی قدرتان، علی مرتضی (علیه السلام)، و مادر پاکدامنتان، سرور زنان عالم، فاطمه زهراء (علیها السلام) و بر عموی مجتبایتان امام حسن (علیه السلام)، و پدر شهیدتان حسین (علیه السلام) - که آقای جوانان بهشتند - و بر پدران معصومتان که امامان پاک و طاهرین می‏باشند، و بر شما و فرزند گرامیتان درود فرستد، و امیدواریم که خداوند مقام شما را پیوسته بالا برده و دشمنانتان را نابود سازد، و این سفر را آخرین زیارت ما قرار ندهد.
وقتی احمد بن اسحاق این جمله آخر را بیان کرد، چشمان امام (علیه السلام) پر اشک شد، و قطرات اشک بر رخسار مبارکشان جاری شد و فرمود: ای فرزند اسحاق! در این دعا اصرار نکن! که در همین سفر به ملاقات پروردگارت نائل خواهی شد.
احمد بن اسحاق با شنیدن این خبر بیهوش شد و به زمین افتاد.
وقتی حالش بهتر شد، گفت: آقا جان! شما را به خدا و به حرمت جد بزرگوارتان سوگند می‏دهم که مرا مفتخر کنید و پارچه‏ای را به عنوان کفنی عنایت فرمایید.
آن‏گاه امام (علیه السلام) دست به زیر فرش برد و سیزده درهم بیرون آورد و فرمود: این را بگیر و خرج کن، و جز این از پول دیگری استفاده نکن، و آنچه را که خواستی به دست خواهی آورد که خداوند اجر کسی را که عمل نیک انجام دهد؛ ضایع نمی‏کند.
آن گاه همه به اتفاق از محضر مولا (علیه السلام) مرخص شده و به راه افتادیم. هنوز سه فرسخ بیش‏تر نرفته بودیم که احمد بن اسحاق در محلی نزدیک به حلوان تب کرد و به سرعت حال عمومی‏اش تغییر نمود و چنان شد که ما دیگر از او مأیوس شدیم.
وقتی وارد حلوان شدیم و در یکی از کاروان سراها اتراق کردیم، احمد بن اسحاق یکی از همشهریانش را که ساکن حلوان بود، خواست و به ما گفت: امشب از اطراف من متفرق شوید و مرا تنها بگذارید!
ما نیز چنین کرده هر یک به جایگاه خود بازگشتیم؛ نزدیکی‏های صبح، چیزی به خاطرم رسید و از خواب جستم.
وقتی چشمم را گشودم، کافور، خادم امام حسن عسکری (علیه السلام) را دیدم که می‏گفت: خداوند عزای شما را به خیر گردانده و پاداش نیکو عطا فرماید. ما، دوستتان، احمد بن اسحاق را غسل داده و کفن نمودیم. برخیزید و او را دفن نمایید که او بزرگ شما بود و در نزد امام (علیه السلام) از همه شما جایگاه والاتری داشت.
این را گفت و ناگهان از نظرمان غایب شد. با گریه و اندوه به سر جنازه احمد بن اسحاق رفتیم، و او را دفن کردیم. خداوند او را رحمت کند.(166)