تجمل گرایی امری نسبی است؛ زیرا برای رفتار انسانها در هر زمان و مکان و شرایطی نمیتوان حکم کلی بیان کرد. ممکن است چیزهایی در زندگی یک فرد در یک مکان و زمان خاص، تجمل به شمار آید. ولی همانها در زندگی شخص دیگری و در مکان و زمان دیگری تجمل نباشد. هنگامی که جامعه با مشکل اقتصادی روبرو است و بیشتر مردم دچار فقر و گرسنگی هستند، اگر فرد یا افرادی، ‌این شرایط را نادیده بگیرند و به سفره آرایی رنگین بپردازند، کارشان تجمل گرایی و اسراف است. بر عکس، اگر زمانی که همه مردم در رفاه نسبی به سر میبرند، آنان چنین کنند – البته تا آنجایی که به اسراف نینجامد – تجمل به شمار نخواهد آمد.

مراد از حد و سطحی که تجاوز از آن اصراف باشد، آن چیزی است که عرفاً متوسط نامیده میشود؛ زیرا مرجع در شناخت مفاهیم لغوی، مصادیق عرفی آنها است. بنابراین، برای شناخت متوسط باید به عرف رجوع کرد و وسط در نظر عرف، مصرف مال به اندازه احتیاج و متناسب حال شخص است. هر مصرفی اینگونه نباشد، اسراف است. چه اساساً صرف و خرج مال نباشد، بلکه تضییع و اتلاف به شمار رود یا اینکه صرف مال باشد، ولی مناسب و لایق حال شخص نباشد یا از چیزهایی نباشد که مورد احتیاج شخص است.

 اسلام همه راههایی را که ممکن است انسان، ثروت خود را در تهیه زندگی تجملی و سراسر اسراف و تبذیر صرف کند، بسته است. مصارفی که اسلام مشروع و مباح ساخته، عبارت است از هزینه ها و مخارجی که انسان در تأمین یک زندگی متعارف و معمول، مصرف میکند. اگر درامد او از تهیه این نیازمندیهای متعارف و معمولی اضافه بود، باید آن را بر اساس توصیه اسلام، در راه تأمین مصالح جامعه و کمک به کسانی که توان تأمین نیازمندیهای زندگی را در سطح متوسط ندارند، مصرف کند که به تقوا نزدیک تر است.

انقلاب اسلامى ايران با اتحاد و يكپارچگى ملت ايران به رهبرى بنيان گذار جمهورى اسلامى، حضرت امام خمينى ـ قدس سره ـ براساس اصول و مبانى ارزشى مكتب اسلام و نفى ضد ارزشهاى طاغوتى در بهمن ماه 1357 به پيروزى رسيد و به حيات ننگين 2500 ساله نظام جور شاهى خاتمه داد.

قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، نظامى بر سر كار بود كه عناصر اصلى آن را تمايل به برترى جويى، جاه طلبى و كسب منزلت از طريق نمايش ثروت و قدرت، مصرف گرايى، تجمل پرستى و... تشكيل مى داد كه علت اصلى آن در نظام نابرابر جامعه و تفاوت طبقاتى زياد بود. زندگى شاه و درباريان و وجود كاخهاى افسانه اى شاهانه و تجمل پرستى به همراه رفاه طبقه اى خاص در مقابل فقر توده عظيم ملت، فاصله اى در جامعه ايجاد كرده بود كه تباهى و فساد نتيجه طبيعى آن بود.

الف: نفى تجمل پرستى در فلسفه حج

حضرت على ـ عليه السلام ـ در كلام ژرف و زيباى خويش در فلسفه حج چنين مى فرمايد:

«و فرض عليكم حجّ بيته الحرام، الّذى جعله قبلةً للأنام، يردونه ورود الأنعام، و يألهون اليه ولوة الحمام، وجعله سبحانه علامة لتواضعهم لعظمته و اذعانهم لعزّته....»

«خداوند حج خانه محترم خويش را كه قبله انبوه مؤمنان قرارش داده است بر شما واجب ساخت تا بى هيچ تشريفاتى چونان چارپايان ـ بى تكلّف و فارغ از پيرايه هاى تمدن انسانى ـ به درون رويد، يا همچون كبوتران آزاد به سويش پناه آوريد. خداوند سبحان، حج را نشانى از كرنش بندگان در برابر شكوه خود رقم زد.»

معناى تجمّل

تجمّل به معناى زيور بستن، آذين كردن، خودآراستن، مال و اثاثه گرانبها داشتن، خودآرايى، جاه و جلال، خدم و حشم و... آمده كه جمع آن تجمّلات است. همچنين به آنچه كه موجب نشان دادن شأن و شكوه و زيبايى باشد، تجمل گويند.

1-     هدف از آراستگی، به دست آوردن زیبایی و نظم دادن است که در بسیاری موارد نیاز به هزینه‌ی بالا و مدل‌های گوناگون ندارد؛ اما یکی از خصوصیات مهم تجمل‌گرایی تنوع است. معمولا افراد تجمل‌گرا را بعد از چندبار تغییر بی‌دلیل مدل پوشاک، وسایل منزل و حتی علایق و روش زندگی می‌شناسیم. این تنوع وقتی به عرصه‌ی رقابت و چشم و هم‌چشمی برسد با سرعت بیشتری خودش را آشکار می‌کند و تغییرات پی در پی به همراه دارد. به عنوان مثال اینکه بعضی بانوان در مراسم‌ها از لباس‌هایی که قبلا می‌پوشیدند استفاده نمی‌کنند، یا به عبارتی پوشاکشان یک‌بار مصرف است، یا تعویض زود به زود مبلمان منزل بدون اینکه آسیبی دیده‌باشد، از مصادیق تنوع در تجمل‌گرایی است. این تنوع به علت احساس نیاز کاذب است و خود عواقبی دارد که در مورد بعد ذکر می‌شود

زیبایی و زیبادوستی ویژگی‌هایی است که دیگر کمتر کسی به دنبال اثبات وجود این خصوصیات در فطرت بشر است. وقتی کسی می‌گوید چیزی زیبا است و از علت آن جویا می‌شویم در پاسخ به توصیف آن زیبایی می‌پردازد. شاید هم فقط بگوید زیباست چون قشنگ است! هیچ کس در اصل زیبادوستی و زیباخواهی شک ندارد. زیبایی‌های زیادی در طبیعت و دنیای اطراف ما هست. این روزها بسیاری سعی می‌کنند با درست کردن گل و گیاه مصنوعی، رنگ‌های موجود در طبیعت و ایجاد فضاهای مشابه مثل آکواریوم، زیبایی طبیعت را به خانه‌هایشان بیاورند. مردم دوست دارند خودشان و محیط زندگی‌شان را زیبا و آراسته نشان دهند. دین اسلام هم سفارش‌های زیادی در مورد آراستگی دارد. حدیث معروف «ان الله جمیل و یحب الجمال» را دیگر همه شنیده‌اند. اما گاهی به بهانه‌ی زیبایی و زیبادوستی خدا با مناظری مواجه می‌شویم که همه‌کس نمی‌تواند آن را زیبا بداند. اسم این مناظر را «تجملاتی» می‌گذاریم. تا وقتی تعریف روشنی از آراستگی و تجمل‌گرایی نداشته باشیم و تفاوت‌های آنها را ندانیم هیچ تضمینی نیست که خودمان هم به این زیباپنداری دچار نشویم.