يك خانواده متوسط شهري در يك سال معادل 5/15 بشكه نفت خام انرژي مصرف مي‌كند و در همين مدت باعث توليد و پراكنش 67/4 تن گازهاي گلخانه‌اي مي‌شود. با مصرف هوشمندانه انرژي همان خانواده قادر خواهند بود مصرف انرژي خود را حدود يك سوم آن هم از راه‌هاي ساده‌اي نظير استفاده از وسايل برقي خانگي كم‌مصرف و يا ساير شيوه‌هاي علمي صرفه جويي كاهش دهند.
همه مي‌توانند در اين صرفه جويي سهيم باشند. حتي يك صرفه جويي كوچك در محل سكونت مي‌تواند اثرات وسيعي در حفظ محيط زيست داشته باشد.
بر اساس استانداردهاي سازمان بهينه سازي مصرف سوخت در مورد ساختمان‌هاي بزرگ و عمدتاً ادارات سهم انرژي مصرفي به شرح زير تعيين شده است.
درصد تقريبي روشنايي انواع لامپ‌هاي رشته‌اي، فلورسنت، نئون = 40 درصد
وسايل گرمايشي و سرمايشي شوفاژ، تهويه مرکزي، چيلر، بخاري برقي، کولر آبي و کولرگازي = 45 درصد
مصارف ثابت و ساير مصارف انواع لامپ‌هاي دائم روشن يخچال، آسانسور و بالابر = 15 درصد

بعيد به نظر می‌رسد بتوان مصرف‌كننده‌ای را وادار كرد كه به غيرضروری بودن مصرف آنچه مورد استفاده قرار می‌دهد، اعتراف نمايد. اين نكته به آن معناست كه ما اصولاً معتقديم الگوی مصرف ما مبتنی بر نوع، شكل و حجم نياز ماست. اما به‌راستی كدام نياز؟ نيازی واقعی و مستند به شواهد و دلايل عقلی و علمی كه طبعاً مورد تأييد دين هم قرار می‌گيرد؟ يا احساسی متكی بر عادت، زياده‌طلبی و تلاش برای پاسخ به خلأهای شخصی و شخصيتی، و يا حتی همراهی با هنجارهای عرفيِ راه به خطا برده؟ به تعبير دقيق‌تر، كدام نياز؟ واقعی يا كاذب؟ از همين‌جا نقش تعيين‌كننده‌ی نظام تربيت و ساختار فرهنگ، آشكار گرديده و اصلاح الگوی مصرف متوقف بر يك جريان طولانی از اصلاح نگره‌های فرهنگی و الگوی تربيتی می‌شود.

تربيت امری است كه به‌گونه‌ای تدريجی و غالباً ناخودآگاه شكل می‌گيرد و شكل‌گيری آن طبيعتاً متأثر از عوامل و زمينه‌های متعدد و متنوعی است. نقش خانواده، سازمان‌های رسمی آموزشی و تربيتی، رسانه‌های جمعی و دستگاه‌های تبليغاتی در تحقق يك الگوی نسبتاً پايدار تربيتی، غيرقابل انكار و طبعاً لزوم پاسخگويی آن‌ها در قبال شرايط فرهنگی موجود، اجتناب‌ناپذير است.

درهم تنيدگی مسائل هريك از عرصه‌های اقتصاد، سياست، فرهنگ و فرد، خانواده، جامعه و... راه را برای محدود كردن حوزه‌ی مسؤوليت آحاد مرتبط با هريك از اين عرصه‌ها مشكل و شايد غيرممكن می‌سازد. به همين دليل داوری در اين خصوص كه اصلاح الگوی مصرف امری مرتبط با كدام يك از اين زمينه‌هاست بسيار دشوار است و تعيين سهم مسؤوليت هريك دشوارتر؛ اما بررسی ابعاد مختلف مسأله‌ می‌تواند به تسهيل اين امر دشوار بيانجامد.

بی‌گمان كاهش حجم و تنوع مصرف، نخستين برداشتی است كه از شعار اصلاح الگوی مصرف به ذهن متبادر می‌شود. اين در حالی است كه اساساً صرف كاهش، بدون در نظر گرفتن جهت‌گيری كلان جريان اصلاح، می‌تواند موجب آسيب‌رسانی به اين تلاش اصلاحی شود. برای نمونه چنانچه الگوی مصرف بسياری از مواد غذايی تعيين كننده در سلامت در كشور ما، با استانداردهای علمی پذيرفته شده‌ی جهانی آن‌ها مقايسه شود، می‌تواند زمينه‌ی شناسايی علل شيوع بسياری از بيماری‌هايی شود كه صرف نظر از همه‌ی پيامدهايش، هزينه‌ی مادی گزافی بر اقتصاد جامعه تحميل می‌كند؛

بهترين الگوي مصرف شيوه هاي در زندگي اهل بيت رسول اكرم(صلّی الله علیه و آله و سلّم) يعني ائمه اطهار (علیهم السّلام) و در رأس آنان زندگي حضرت فاطمه(سلام الله علیها) و حضرت اميرالمؤمنين علي (عليه‌السّلام)است. در محيط خانواده زن به عنوان يكي از دو ركن اساس خانواده در سازماندهي و مديريت، نقش اساسي ايفا مي‌كند. و وظيفه مادري، همسري و بيشتر منابع مصرف به زن سپرده مي‌شود و زنان با تدبير صحيح ميان درآمد ومصرف هماهنگي به وجود مي‌آورند.
در حقيقت زنان در اين زمينه نقش كليدي و با برنامه‌ريزي صحيح در رشد اقتصادي خانواده و در نهايت در توسعه اقتصادي جامعه و برنامه‌هاي بزرگ تأثير بسياري دارند.
اما غير از وظايف نامبرده سرمايه‌هاي ديگري چون عشق، ايثار، تعاون، انسجام، همدلي درك موقعيت ومصرف منطقي و مديريت بر زمان در كانون خانواده وجود دارد كه قابل صرفه‌جويي نيست؛ بلكه بايد همه را به انجام آن تشويق كرد.

سیدشهیدان اهل قلم، شهید سيد مرتضي آويني در ميان نوشته‌هاي فراوان خود، اثر ارزشمندي به يادگار گذاشته است به نام "توسعه و مباني تمدن غرب".
البته وجه اشتراک مجموعه نوشته‌هاي آويني اين است که همه در راستاي تبيين مباني انقلاب اسلامي در حوزه‌هاي مختلف است، (البته تا جايي که مجال پيدا کرد)اما توسعه و مباني تمدن غرب از آن جهت براي اين مقاله برگزيده شد،که به طور مفصل در آن به بررسي و ريشه يابي پديده مصرف گرايي و تب تند مدرنيزه شدن در جوامع عصر حاضر پرداخته است.
آويني کتابش را در سال‌هايي مي‌نويسد، که تازه شعارهاي توسعه اقتصادي و مدرنيزه شدن در فضاي عمومي جامعه مطرح شده است.او با بينشي عميق از وضعيت جوامع عصر خود و به ويژه شناخت دقيق از دين اسلام و آداب و رسوم مردم کشورش ناهمخواني و عدم تطابق ملزومات توسعه غربي را با دين و فرهنگ مردم خود تشخيص داده بود.اينگونه بود که احساس خطر مي‌کرد و اين احساس را با ضميمه عقل و منطق به رشته تحرير در مي‌آورد،تا گرچه به مذاق برخي خوش نمي‌آيد،اما شايد تلنگري باشد.

 

جمع بندي و ارزيابي بررسي هاي انجام شده نشان مي دهد که الگوي مصرف مواد غذايي و تغذيه در ايران از کيفيت مطلوبي برخوردار نيست . روند تغييرات ايجاد شده در الگوي غذاي مصرفي براي افزايش مصرف قند ، شکر ، روغن و چربي و مصرف ناکافي سبزي و ميوه ، شير ، لبنيات و گوشت است .از طرف ديگر روند افزايش شيوع چاقي و بيماري هاي مرتبط با رژيم غذايي همزمان با مشکلات ناشي از کمبود انرژي و پروتئين ، آهن و ساير ريزمغذي هاي دريافتي ، حاکي از آن است که عدم تعادل در الگوي غذاي مصرفي به عنوان يک عامل خطر براي سلامت تغذيه اي افراد جامعه ايراني حائز اهميت است و مستلزم تدوين سياست ها و برنامه ريزي هاي اصولي در زمينه غذا و تغذيه مي باشد .
از طرفي همسو با مطالعه ي انستيتو تحقيقات تغذيه اي ايران بررسي ديگري توسط دفتر سلامت رواني اجتماعي و مدارس وزارت بهداشت و درمان انجام شده است که نتايج تغذيه اي آن نيز نشان مي دهد در الگوي مصرفي مواد غذايي دانش آموزان اين عدم تعادل وجود دارد .

 

همه ساله هنگام تحويل سال نو، ملت ايران اسلامي پاي سفره هاي هفت سين بي صبرانه منتظر شنيدن پيام هاي دلنشين محبوب دلشان، رهبر عزيز انقلاب اسلامي هستند، تا سال نو را با شنيدن پيام نو ايشان آغاز كنند، و چراغ فروزاني را كه رهبر آگاه و بيدارشان فرا راه آنان روشن نموده، و آنچه را كه بايد در سال جديد مدنظر قرار دهند، بشنوند و بكار بندند. مقام عظماي ولايت باتوجه به اشراف و اطلاع گسترده و عميق شان نسبت به امور جامعه، اعم از مسائل اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي و امور جاري بين المللي، توصيه هاي لازم را به مسئولين و مردم بيان مي فرمايند؛ به نقاط ضعف و قوت جامعه اشاره فرموده، نقشه هاي دشمنان داخلي و خارجي را گوشزد نموده، و راههاي برون رفت از بحران ها و مشكلات را مشخص مي كنند، و آن سال جديد را به عنوان الگوي رفتاري و شعار عملي جامعه به نامي و شعاري موسوم مي نمايند، تا همه ي آحاد جامعه، اعم از مسئولين و مردم، آن را سرلوحه رفتارها و برنامه هاي خود قرار دهند، از سردرگمي و ندانم كاري پرهيز نموده و به سوي عزت و استقلال و رفاه عمومي پيش روند.

توجه به الگوى صحيح و اصلاحى مصرف در نظام اجتماعى عاملى بنيادين جهت هدفدارى آن و ايجاد اصولى پايدار و قوانين نظام‌مند براى زندگى اجتماعى انسان‌ها به شمار مى‌آيد. الگوى اصلاحى مصرف، به آدمى شناخت هدف صحيح زندگى را آموخته و نشاط، شادابى و تلاشى اميدوارانه را براى وى به ارمغان مى‌آورد. همچنين بر آگاهى آدمى از ارزش‌ها و هنجارهاى ايده‌آل اجتماعى جهت افزايش كاركردهاى مثبت نظام خانواده و عمل بدان‌ها مى‌افزايد و به او مى‌فهماند كه هر گونه عبث گرايى و بيهودگى در آفرينش انسان منتفى است.

شهيد رجايي، صرفه جويي و هزينه و مصرف کمتر را به ويژه در آن شرايط زماني براي تداوم انقلاب ضروري مي دانست. در همين زمينه، بخش نامه اي به کليه کارکنان دولت صادر کرده بود:
براي تداوم انقلاب، احتياج به کار و توليد بيشتر از يک سو و هزينه و مصرف کمتر از سوي ديگر مي باشد. انقلاب، فقط با شعار و تظاهر، قوام و تداوم نمي يابد. لذا هرچه بيشتر کار و توليد و هر چه کمتر خرج و مصرف براي بيت المال ايجاد بکنيم. اميد است با اجراي مورد فوق، خواست امام عزيزمان را که رسيدن به خودکفايي است، جداً تعقيب کنيم.
در ادامه نيز اعلام کرد:
از آنجا که موضوع صرفه جويي در هزينه هاي جاري و رعايت مصرف از بيت المال، در شرايط کنوني مملکت و با توجه به دستور شرع مقدس اسلام، جزو وظايف کليه مردم مي باشد، لذا مقتضي است کميته اي به منظور صرفه جويي در هزينه ها در هر دستگاه اجرايي تشکيل و با توجه به نحوه کار واحد، تدابير لازم اتخاذ گردد.
ضمناً نکاتي را در جهت امر صرفه جويي، به شرح زير يادآور مي شود: 

قرآن انسان را به استوارترين راه‌ها در همه زمينه‌هاي زندگي هدايت مي‌كند و بهترين الگوي مصرف قرآن و اهل بيت است.