دانشجوی زمان ما که به صفاتی همچون« ساده زیست و بی تکلف » ، « حساس به هدر رفتن اموال عمومی» ، « غیور به حفظ منابع ملی » و « خلاق در بهره برداری بهینه از دارایی ها » شناخته می شود ، اینک و در سالی که از سوی رهبر فرزانه انقلاب به نام سال « اصلاح الگوی مصرف » نامیده شده است، خود را صاحب وظیفه ای خطیر در تعریف و تفسیر اصلاح الگوی مصرف و نظارت بر عملکرد مدیران ومسئولان می داند تا در زمان لازم با نقد و تحلیل برنامه ها و عملکردها، مانع تداوم شیوه های اسرافگرانه و رفتار بدون برنامه ریزی صحیح مصرف شود. رهبر انقلاب پیش از این نیز در ابلاغ سیاست های کلی برنامه پنجم توسعه، با تأکید مکرر بر اصلاح شیوه های مصرف در چند بخش از این برنامه، ترسیم راه جدیدی درپیش پای ملت رو به توسعه ایران را نوید دادند که درآن باید با جبران اشتباهات گذشته فضای بی بند وباری در مصرف به شیوه های صرفه جویی به معنای واقعی آن تبدیل شود. آن چنان که در روز نخست فروردین امسال در جمع زائران حرم رضوی فرمودند:« صرفه جویی به معنای مصرف نکردن نیست،صرفه جویی به معنای درست مصرف کردن،بجا مصرف کردن، ضایع نکردن مال، مصرف کارآمد و ثمربخش کردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد این است که انسان مال را مصرف کند،بدون اینکه این مصرف اثر و کارآیی داشته باشد. مصرف بیهوده و هرز در حقیقت هدر دادن مال است.
اصلاح الگوی مصرف در عرصه دانشگاه در دو سو یا بر دو وجه تعریف می شود بخشی از آن به عملکرد دانشگاهیان در اصلاح مصرف در رفتارها و برنامه های خود، مربوط است و بخشی از آن به وظیفه ای که دانشگاه برای ارائه الگوهای صحیح مصرف به جامعه برعهده دارد. در بخش اول،عرصه علم آموزی یکی از حساس ترین عرصه ها در برنامه ریزی از جهت دوری از اسراف است. نوع برنامه ریزی دستیابی به افق های دانش ، تعیین زمانبندی ها و هدرندادن وقت، دوری از سطحی نگری، نزدیک شدن به تجربه ها و اندوخته ها ی علمی دیگران و سرانجام پرهیز از حاشیه روی،از اصول علم اندوزی با پرهیز از اسراف و هدر دادن منابع و اموال است.
در بخش دوم نیز وظیفه ای سنگین بر دوش دانشگاه است و باید همچنان که خود در عرصه عمل،بهترین و صحیح ترین مصرف کننده است، برای جامعه، مدیران و مسئولان نیز الگوهای صحیح مصرف را در بخش های مختلف صنعت، کشاورزی ، منابع ملی و اجتماع ارائه دهد.
واضح است که اگر بدون ارائه تعریف صحیح و الگوی مشخص مصرف، بخواهیم سال اصلاح الگوی مصرف را پشت سر بگذاریم، فقط آسیبی بر آن چه تاکنون داشته ایم،اضافه می کنیم. چون در این راه، همیشه هستند کسانی که از عناوینی که به سال ها اختصاص می یابد، یا برداشتی کلی می کنند وعمل به جزئیات را مطرح نمی دانند و یا به جزئیات می پردازند و اصول کلی را نادیده می گیرند.
مثلأ در ماه های آینده خواهیم دید که کسانی برای نشان دادن التزام خود به شعار اصلاح الگوی صرف،حتی ازصرف چای و آب به میزانی که به آن احتیاج دارند هم پرهیز می کنند! ولی برای برنامه ریزی زندگی و استفاده درست از وقت و یا کاهش مصرف بنزین خودروی خود، فکری ندارند و یا کسانی که برعکس شعار سال را مبتنی بر کارها ی درازمدت و اصولی می دانند و همچنان به ریخت و پاش خود در مصارف خوردنی، پوشیدنی و دیگر نیازهای زندگی ادامه می دهند.
این جاست که صفات دانشجوی متعهد و آگاه به کمک او می آید تا از این هر دو آسیب به دور باشد و خود الگویی شود که دیگران در اجرای صحیح شعار سال 88 به او توجه کنند و سال به گونه ای سپری شود که خود الگویی برای سال های بعد باشد.

الهام ستاری
کارشناس علوم سیاسی

 

هر يك از ما انسان هاى به اصطلاح مدرن اگر به فهرست خريد روزانه خود نگاهى بيندازيم متوجه خواهيم شد كه مبالغ بسيارى را صرف خريد كالاها يا استفاده از خدماتى كرده ايم كه نه نياز طبيعى و ضرورى ما بلكه نيازهاى كاذبى هستند كه در يك نظام مصرفى بر ما تحميل شده اند.
واقعيت اين است كه صرفه جويى كه روزگارى بخشى از فرهنگ مردم كشور ما بود و حضور خود را در عرصه هاى مختلف اقتصادى و اجتماعى نشان مى داد اين روزها دارد آرام آرام از ذهن و دل ايرانيان به فراموشى سپرده مى شود.
فرهنگ صرفه جويى در خانواده ايرانى قدمتى به اندازه تاريخ دارد و محدوديت هاى طبيعى كه ريشه در جغرافياى طبيعى اين مرزوبوم دارند، همواره خانواده ايرانى را به سمت استفاده بهينه از كالا و خدمات سوق داده اند. به اين ناهمراهى طبيعت اگر هجوم و حمله بيگانگان و اقوام و قبايل همسايه را هم اضافه كنيم معلوم مى شود چرا ايرانيان تا اين اندازه از منابع موجود خود صيانت و مراقبت مى كردند. احداث قنات هاى عظيم براى بهره ورى از منابع آبى از جمله افتخارات ايرانيان در طول تاريخ است كه به منظور استفاده بهينه از آب صورت گرفته است. حتى نگاهى به معمارى ساختمان هاى قديمى و سنتى اين فرهنگ صرفه جويى را به اثبات مى رساند. طراحى بادگيرها كه در گرماى تابستان خنكاى دلچسبى را در محيط منزل به وجود مى آورند با هيچ دستگاه خنك كننده امروزى كه با صرف هزينه هاى هنگفت توليد و نصب مى شوند و منابع انرژى زيادى را به هدر مى دهند قابل مقايسه نيست.
وجود فضاهايى با نام گنجه يا قراردادن صندوقچه اى در منزل با اين هدف بود كه هر چيز كهنه و قديمى را به اميد بازيابى و استفاده مجدد در آن قرار دهند، با اين اعتقاد كه «هر چيز كه خوار آيد روزى به كار آيد.»
در چند دهه اخير و با ورود تكنولوژى هاى جديد به محيط خانواده، فرهنگ صرفه جويى از خانواده هاى ايرانى رخت بربسته است و جاى آن را فرهنگى نوظهور و وارداتى به نام فرهنگ مصرف گرايى گرفته و به ارزشى بلامنازع تبديل شده است. خانواده ها به رهبرى زنان كه هنوز وظيفه خريد نيازهاى منزل را بر عهده دارند راه از فروشگاه هاى سنتى كج كرده و به سمت فروشگاه هاى غول پيكر زنجيره اى مى روند. جايى كه همه كالاهاى مصرفى يك جا جمع شده اند و خود را به خريدار كه گاه نيازى به خريد آنها ندارد تحميل مى كنند.
خانواده ايرانى به واقع خانواده اى قناعت گر بود و تجمل و مصرف گرايى در آن هيچ نقشى نداشت. از آنجا كه نظام اقتصادى خانواده توسط زنان اداره مى شد و آنان وظيفه تنظيم دخل و خرج منزل را برعهده داشتند، ترويج صرفه جويى در ميان اعضاى خانواده و استفاده بهينه از منابع موجود از وظايف آنان بود. شايد به همين دليل است كه گفته مى شود در كنار هر مرد موفقى يك زن كوشا وجود دارد.
هم اكنون نيز براى تشويق مردان مجرد به صرفه جويى و ايجاد پس انداز، آنان را به سمت ازدواج سوق مى دهند. اما زنان امروز تا چه اندازه ميراث صرفه جويى را از مادران و مادربزرگان خود به ارث برده اند.
بروز و گسترش پديده هايى مثل چشم و هم چشمى و تفاخر به دارايى ها و تجملات در ميان زنان امرى نكوهيده است كه بار اقتصادى منفى آن توانايى در هم كوبيدن و شكستن كمر بنيان هر خانواده اى را دارد. در منازل بسيارى از خانواده هاى ايرانى كالاهاى زيادى وجود دارد كه حتى يك بار مورد استفاده قرار نگرفته اند. اين در حالى است كه بسيارى از همين كالاها يا به صورت قسطى خريدارى شده اند و يا براى تهيه منابع مالى آنها، خانواده از بسيارى نيازهاى اوليه و پراهميت تر خود چشم پوشى كرده است.
سيدناصر نوربخش، كارشناس مسائل اجتماعى معتقد است: توليدات روز افزون نظام سرمايه دارى كه بر پايه توليد انبوه و مصرف استوار است و ايجاد يك فضاى امنيت روانى در خانواده ها كه با كمبود كالا مواجه نمى شوند، نقش بسزايى در فراموش شدن فرهنگ صرفه جويى دارد. اين در حالى است كه خريداران كالا در خانواده ها كه اغلب زنان هستند از اثرات مخرب خريدهاى نا بجا و نالازم ناآگاهند و از نتايج منفى چنين اقدامى بر اقتصاد ملى چشم پوشى مى كنند. اين كارشناس مسائل اجتماعى با تاكيد بر اينكه گسترش فرهنگ مصرف به ايران محدود نمى شود مى گويد: منطق نظام سرمايه دارى براساس توليد براى سود بيشتر طراحى شده است در حالى كه در يك نظام انسانى توليد براى مصرف بهينه و كارآمد انجام مى شود.
در اين ميان نمى توان از تاثيرات عميق برنامه هاى تلويزيونى چشم پوشى كرد كه با نشان دادن تصاويرى از زندگى افراد ثروتمند، سبك زندگى آنان را به عنوان الگو در جامعه ترويج مى كنند. گسترش ارتباطات از طريق توسعه رسانه هايى مثل تلويزيون گاه به از هم گسيختگى رسوم ريشه دار در بسيارى از خانواده ها انجاميده است. در حالى كه اين رسانه ها به دليل برخوردارى از مقبوليت اجتماعى بالا مى توانند با ترويج فرهنگ صرفه جويى در خانواده ها به زنان كه مخاطبان اصلى اين رسانه ها هستند، اين پيام را منتقل كنند كه زنان مى توانند با صرفه جويى در مخارج اقتصادى، آينده خانواده و فرزندان خود را تضمين كنند.
اگرچه استفاده از تكنولوژى هاى جديد، زنان امروزى را از انجام كارهاى خانگى معاف كرده و گرايش به فرزند كمتر، اوقات فراغت بيشترى به آنان داده اما زنان در بسيارى از موارد از اوقات فراغت خود نه براى كمك به پيشبرد اهداف متعالى خانواده بلكه زمان خود را در انواع و اقسام پاساژها و مراكز خريد سپرى مى كنند. در حال حاضر بخش بزرگى از مشكلات اقتصادى و اجتماعى در ابعاد كلان كشورى و ابعاد خرد خانوادگى، به فراموش شدن صرفه جويى در خانواده ها مربوط مى شود كه ترويج و تزريق فرهنگ استفاده بهينه از كالاها و خدمات كمك شايان توجهى است در جهت پيشبرد اهداف ملى و در سطحى پايين تر اهداف خانوادگى.

ناصرجعفرزاده

 

در قرآن مجيد سه واژه آمده که بيانگر سه خصلت زشت و مبغوض نزد خداوند است. 1- اتراف 2- اسراف 3- تبذير
اتراف به معناي زندگي بر مبناي اصل التذاذ و خوش گذراني و غفلت از هدف داري دستگاه آفرينش و جايگاه انسان در جهان است و اسراف به معناي مصرف بي رويه و يا به تعبير ديگر مصرف غير منطقي از منابع طبيعي است و تبذير به معناي تلف کردن و تضيع منابع است. قرآن معاندين مترفين را رسولان الهي معرفي مي‌کند، و در مورد مسرفين مي‌فرمايد: انّالله لا يحب المسرفين و نسبت به اهل تبذير مي‌فرمايد: اِنّ المبذرين کانوا اخوان الشياطين ، يعني آنان برادران شياطين‌اند.
واژه اسراف کاربرد فراواني در بين مردم دارد و همه مصارف بيش از حدّ را شامل مي‌شود. دائره‌اي وسيع دارد که از دور ريختن اضافي يک غذا تا هدردادن منابع عظيم را شامل مي‌شود. استقصاء همة موارد نيز غيرممکن است در اين فصل تنها پاره‌اي موارد ذکر مي‌گردد اين يک اصل کلي است که هر زياده‌روي در مصرف اسراف است چنانچه علي(ع) مي‌فرمايد:
"کلّما زاد علي الاقتصاد اسراف " "هر چه از حدّ ميانه روي بگذرد اسراف است ".
اسراف در همة قسمت‌هاي زندگي متصور است. غالباً اذهان مردم از اسراف به مصرف گرائي و زياده‌روي در مصرف منتقل مي‌شود امّا اسراف در توليد نيز واقع مي‌شود. اصولاً اسراف در توليد و مصرف مانند دو حلقة تحت تأثير هم است. کنترل توليد نقش مهم و بسزايي در شکل دادن به مصرف دارد. توليد کالاهاي لوکس، پرخرج و تشريفاتي، هدر دادن سرمايه‌ها، وقت و نيروي انساني است. بودجه‌اي که صرف توليد برخي کالاهاي لوکس و تجمّلي مي‌شود اگر صرف سرمايه‌گذاري در قسمت صنعت، کشاورزي و خدمات گردد مي‌تواند موجبات رشد و توسعه کشور را فراهم آورد.
توليد کالاهاي کم مصرف و تجملي موجب ايجاد بازار کاذب، مصرف نادرست و در نتيجه هدر رفتن سرمايه‌ها مي‌شود. توليد کنندگان کالاها،‌ در اين قسمت نقش مهمّي را بر عهده دارند، قوام يک ملت به قوام در بخش توليد وابسته است بخش توليد و مصرف جدا از يکديگر نيستند. بي توجهي به کيفيّت و مرغوبيت کالا در مرحلة توليد موجب اسراف در مرحلة مصرف و تضييع و تلف مي‌شود. توليد کنندگان کالاهاي صنعتي اگر دقت لازم را در توليد يک قطعة صنعتي به کار نبرند علاوه بر هدر دادن سرماية وقت و نيروي انساني و سلب اعتماد عمومي باعث اسراف در مصرف مي‌گردند. به عنوان مثال نانوايان که توليد کنندة بهترين و با ارزش‌ترين مادة غذائي مردم هستند، اگر در تهية نان بي‌توجهي نمايند باعث اسراف و هدر رفتن در اين ماده غذائي مي‌گردند. اسراف دائره وسيعي دارد که از بخش کشاورزي گرفته تا بخش صنعت و خدمات همه را شامل مي‌شود، اسراف را به دو بخش مي‌توان دسته‌بندي کرد اسراف در اموال شخصي و اسراف در اموال عمومي.
در اين گفتار موضوع بحث اسراف در اموال عمومي است که ذيلاً به نحو اختصار به آن مي‌پردازيم.
از زيانبارترين اقسام اسراف، اسراف در اموال عمومي و بيت المال مسلمين است. حفاظت از اموال عمومي و بيت المال نشانة رشد شخصيت، ادب و حس مسئوليت يک ملت است. اموال عمومي شامل تمامي امکانات و سرمايه‌هائي مي‌شود که خداوند آنها را مايه حيات و قوام جامعه قرار داده است اينها سرمايه‌هاي اصلي يک ملّت و ضامن بقاي آن مي‌باشند. حفاظت و استفادة صحيح از آن جامعه را به سوي رفاه پيش مي‌برد. در صورتي که حيف و ميل آن، کاهش و فرسايش آن، ‌مصرف بيش از حدّ و اتلاف آن، بنية اقتصادي اجتماع را نابود مي‌کند. اموال عمومي ويژگي‌هائي دارند که برخي از آنها عبارتند از:
1- متعلق به عموم است نه فرد خاص.
2- هر فردي تنها به عنوان جزئي و عضوي از کل جامعه در آن حقوقي دارد.
3- ولي امر و حاکم قانوني مسلمين مسئول نگهداري از اين اموال است و اجازه تصرف مي‌دهد.
4- درآمد آنها متعلق به عموم مردم است.
5- نقل و انتقال و تصرف از قبيل بيع و هبه در آن جايز نيست.
مرحوم علاّمه طباطبايي (ره) ذيل آية شريفة "و لا تؤتؤا السفهاء اموالکم التي جعل اللّه لکم قياماً " مي‌نويسد.
"مقصود از اموالکم در آيه شريفه، اموال يتيمان است امّا اينکه خطاب به اولياي آنها مي‌فرمايد مالهاي شما،‌ با عنايت به اين است که مجموع ثروت موجود در جهان متعلق به مجموعة اهل دنياست و مصلحت عمومي اجتماع که بر پايه مالکيت شخصي استوار است، اقتضا مي‌کند هر فردي از جامعه مالک جزئي از کلّ مال باشد پس بر همگان لازم است توجه داشته باشند که آنها يک مجتمع واحدند و مجموعة ثروت روي زمين براي تمامي آنهاست و بر هر يک وظيفه است تا از آن حفاظت و پاسداري نمايند و از اينکه انسانهاي غيرعاقل و بي‌کفايت مانند کودک يا ديوانه بر آن مسلّط شوند و ان را به تباهي بکشند ممانعت به عمل آورند ".
با توجه به آنچه گذشت يک ملت رشيد و پيشرفته نسبت به اموال عمومي و بيت المال بيش از اموال شخصي اهتمام قائلند و از هدر دادن و اتلاف آن پرهيز مي‌کنند.

اهميت اموال عمومي (بيت المال)

حراست و نگهداري از بيت المال که مربوط به همه جامعه است از لازمترين امور و خيانت در آن از بدترين اقسام خيانت است،‌ اين کار يک عمل ضد اخلاقي، ضد اسلامي و خلاف وجدان است. علي(ع) در اهميت بيت المال و اموال عمومي جامعه در دوراني که کرسي خلافت جامعه را بر عهده داشتند مطالبي دارند که شايسته توجه است در اين قسمت برخي از آن مطالب ذکر مي‌گردد.

1- آن حضرت در پاسخ عبدالله بن زمعه از اصحابش که تقاضاي سهم بيشتري از بيت المال داشت فرمودند:

"انّ هذا المال ليس لي و لا لک و انّما هو في المسلمين و جلب اسيافهم فان شرکتهم في حربهم کان لک مثل حَظّهم و الاّ فجناه ايديهم لا تکون لغير افواههم ".
"اين مال نه از آن توست نه از آن من بلکه غنيمت مسلمين و اندوختة شمشيرهاي ايشان است پس اگر با آنها در کارزارشان شريک بودي تو هم مانند آنها نصيب و بهره برده‌اي وگرنه ترا بهره‌اي نيست زيرا چيده دست آنها براي دهان ديگران نيست ".

2- آن حضرت به بعضي از کارگزارنشان نوشتند:

"ادقوّا اقلامکم و قاربوا بين سطورکم واحذفوا عنّي فضولکم و اقصِد و اقصد المعاني و ايّاکم و الاکثار فانّ اموال المسلمين لا تحتمل الاضرار ".
"نوک قلم‌هايتان را ريز کنيد، سطور را به هم نزديک کنيد، کلمات زيادي را نسبت به من‌ (در نوشتن گزارش) حذف کنيد محتوي و مفهوم اصلي را بيان کنيد. از زياد نوشتن بپرهيزيد، به درستي که اموال مسلمين قبول ضرر نمي‌کند ".
3- قال علي (ع): "الا من اعظم الخيانه خيانه الامّه ". "همانا بالاترين خيانت، خيانت به مردم است ".
ذکر اين نکته ضروري است که خيانت به اموال عمومي و بيت المال در چند شکل متصور است.
1- ز?اده‌روي در مصرف و استفاده از اموال عمومي، بي‌توجهي و بي‌دقتي نسبت به آن.
2- استفاده از اموال عمومي و بيت‌المال مسلمين در راه گناه، تفرقه، شايعه سازي، افشاگري اسرار و سودجوئي شخصي، از فاحش‌ترين اقسام اسراف در اموال عمومي است. اين که انسان از اموال عمومي و دولتي براي کوبيدن شخصيت ديگران، جوسازي و اشاعه گناه استفاده نمايد بدترين خيانت است.
3- استفاده شخصي از اموال عمومي و بيت المال مسلمين. اين علاوه بر عنوان اسراف، تحت عنوان خيانت نيز حرام است. سيرة عملي علي(ع) در استفاده از بيت المال بهترين دليل بر اين مطلب است. آن حضرت در هر جمعه بعد از جارو کردن کف خزانه دو رکعت نماز مي‌خواند و خدا را شکر مي‌گفت و خطاب به آن نماز مي‌فرمود:
"اي نماز شهادت بده که از اموال مسلمين چيزي براي خود نگه نداشتم ".
وقتي طلحه و زيبر براي کار شخصي در مرکز بيت المال بر آن حضرت وارد مي‌شوند چراغي که در مقابلش بود خاموش نموده و دستور داد چراغي را از منزل بياورند وقتي علت را سئوال کردند فرمود:
"کان زيته من بيت المال المسلمين لا ينبغي ان نصاحبکم في ضوئه ".
"روغن اين چراغ از بيت المال بود سزاوار نبود در نورش با شما صحبت کنم ".
دائره اموال عمومي و بيت المال بسيار وسيع است به عنوان نمونه مواردي را ذکر مي‌نمائيم.

الف) منابع آبي:

آب ماده حياتي است که در طول حيات انسانها هميشه فکر و نيروهاي بشر را جلب کرده است نه تنها بشر بلکه حيوانات نيز سرگردان و به دنبال آن هستند. کمتر نعمتي با آن برابري مي‌کند زيرا همه موجودات وابسته به آن هستند. تمدنها، شهرها، آباداني‌ها و کارخانه‌ها در کنار مناطق آب‌خيز ايجاد شده است. اين نعمت مهمّ به صورت وافر در دل خاک به وديعه گذاشته شده است قرآن مجيد و روايات نيز به اهميت اين ماده حياتي اشاره کرده است. آب نقش حيات بخشي، طهارت و شرب را دارد قرآن مجيد مي‌‌فرمايد:
1- "و انزلنا من السّماء ماءاً فانبتنا فيها من کلّ زوجٍ کريم " از آسمان آب فرو فرستاديم پس در زمين از هر موجودي زوج رويانديم. اين آيه مي‌رساند اساس خلقت و هستي همة موجودات روي آب مي‌چرخد.
2- "اللّه الّذي من السماء ماءً فاحيابه الارض بعد موتها " اوست خدايي که از آسمان‌ها آب فرو فرستاد پس زمين را بعد از مرگش زنده کرد.
اين آيه حيات روي زمين را به آب و نزول آن نسبت مي‌دهد. آيات متعددي در قرآن مسئله حيات را از آب مطرح کرده است. طبق فرضيه‌هاي علمي جديد نخستين جوانه‌هاي حيات در درياها ظاهر شده است.
3- "و انزلنا من السّماء ماءاً طهوراً " از آسمان آب پاکيزه، فرو فرستاديم.
طهور صيغه مبالغه از طهارت و پاکيزگي است يعني ذاتاً پاک است و پاک کننده نيز مي‌باشد. علاوه بر حيات‌بخشي.

اسراف در آب

اسراف و زياده‌روي در مصرف آب موجب ضرر عظيم بر مردم و جامعه مي‌شود. اين نعمت بزرگ متعلق به همگان است. اگر چه منابع زيادي آبي فراواني در زمين وجود دارد امّا مشروب کردن و تصفيه و فرستادن آن به منازل مخارج زيادي را براي دولت در بر دارد. در موقعيتي که افرادي از آب سالم محروم هستند، اسراف در مصرف آب، هدر دادن آن، پر و خالي کردن روزانة استخرهاي شخصي، حرام و کفران اين نعمت محسوب مي‌شود. قرآن کريم مي‌فرمايد:
"افرايتم الماء الذي تشربون أانتم انزلتموه من المزن ام نحن المنزلون لو نشاء جعلناه اجاجا فلو لا تشکرون ".
"آيا آبي را که مي‌نوشيد دقت کرده‌ايد آيا شما آن را از ابر فرو فرستاديد يا ما. اگر بخواهيم آن را شور قرار مي‌دهيم پس چرا سپاس نمي‌گوئيد ".
اين آيه وجدان انسان را در برابر يک سئوال اساسي قرار مي‌دهد تا روح شکر و سپاس و مصرف معقول اين نعمت در مسير خود و جلوگيري از اتلاف آن در انسان ايجاد نمايد. از اين رو مي‌فرمايد:
آيا در مورد آبي که مايه حيات شماست و پيوسته آن را مي‌نوشيد فکر کرده‌ايد چه کسي به آفتاب فرمان داد بر قعر اقيانوسها بتابد و از ميان آبهاي شور و تلخ تنها ذرات آب خالص، شيرين و پاک از هر گونه آلودگي را جدا و به صورت بخار به آسمان بفرستد. چه کسي به اين بخار دستور داد به هم فشرده شود و قطرات ابرهاي باران را تشکيل دهد؟ چرا سپاس نمي‌گوئيد! چرا با اسراف و هدر دادن کفران مي‌کنيد؟ در روايت داريم:
"ان النبي (ص): اذا شرب الماء قال الحمداللّه الذي سقانا عذباً فراتاً برحمته و لم يَجعَله ملحاً اجاجاً بذنوبنا ".
"همانا رسول اکرم هنگامي که آب مي‌نوشيد مي‌فرمود حمد خدا را که به ما آب شيرين و گوارا داد و آب را شور و تلخ به سبب گناهان ما قرار نداد ".
روايات نيز از اسراف در آب حتي دور ريختن ته مانده آب نهي کرده است.
1- عن ابي عبداللّه (ع): "ادني الاسراف هراقه فضل الاناء و ابتذال ثوب الصون والقاء النوي ".
امام صادق (ع) مي‌فرمايد: "کمترين اسراف ريختن اضافي آب، پوشيدن لباس آبرو در منزل و انداختن هستة خرما است.
2- قال الصادق (ع): "ان لله ملکاً يکتب سرف الوضوء کما يکتب عدوانه ".
امام صادق (ع) مي‌فرمايد: همانا خدا فرشته‌اي دارد که اسراف در وضو را مي‌نويسد چنانکه اسم دشمنانش را مي‌نويسد.
3- عن عبدالله بن عمر مرَّ رسول اللّه (ص) بسعد و هو يتوضأ فقال لا يسرف يا سعد قال افي الوضوء سرف قال نعم و ان کنت علي نهر جار "
رسول اکرم (ص) در مسير با سعد برخورد کردند و فرمودند: اي سعد اسراف نکن. سعد گفت: يا رسول اللّه آيا در وضوء هم اسراف است. حضرت فرمودند: آري اگر چه در کنار نهر جاري باشي.
4- قال علي (ع) "ان السرف امر يبغضه اللّه.... حتي صب فضل شرابک ".
علي (ع) در ضمن حديثي مي‌فرمايد: "اسراف چيزي است که خدا مبغوض مي‌دارد حتي دور ريختن اضافة آب ".
اگر در مصرف آب براي وضو آن هم کنار نهر جاري و دور ريختن زيادي آب در ظرف اسراف است به درجة اولي ساعتها شير آب را بازگذاشتن و هدر دادن آن اسراف محسوب مي‌شود. تذکر اين نکته ضروري است که در مصرف آب نبايد پولي را که دولت از مصرف کننده در مقابل آن دريافت مي‌کند مدّ نظر داشت زيرا اين گونه امور خدماتي هستند که دولت به مردم ارائه مي‌کند و آنچه از آنها دريافت مي‌کند در مقابل آن با هزينه تمام شده قابل مقايسه نيست. بر اين اساس اگر چه انسان با حق اشتراک و پرداخت آب بها مبلغي را مي‌پردازد اما اين به اين معني نيست که تمام قيمت را پرداخته و مجاز است به هر شکل مي‌خواهد مصرف کند. براي اين گونه امور سوبسيد پرداخت مي‌شود و اسراف در آن علاوه بر عنوان اسراف ضرر به جامعه و بيت‌المال محسوب مي‌شود از اين رو امام خميني(ره) مي‌فرمايد: زياده‌روي در مصرف آب موجب ضمان مي‌گردد و حرام است.
براي روشن شدن اهميت اين موضوع توجه به آمار زير خالي از فائده نيست.
"بررسي‌ها و پژوهش‌هاي کارشناسان نشان مي‌دهد ميانگين مصرف آب در ايران در ازاي هر يک نفر جمعيت 2 متر مکعب (2 هزار ليتر) است اين رقم بيش از حد معمول و مورد نياز در مقايسه با جوامع پيشرفته صنعتي که به طور متوسط روزانه 750 ليتر آب مصرف مي‌کنند نگران کننده است اين نگراني زماني آشکارتر مي‌شود که بدانيم براي انتقال، پالايش و توزيع هر متر مکعب آب معادل 300 - 200 ريال هزينه به دولت تحميل مي‌شود.
در حال حاضر به دليل محدوديت منابع آبي، کشور ما در مرز بحران قرار دارد و اگر در مصرف بهينه آن تلاش همگاني و همه جانبه نکنيم بايد منتظر بحرانهاي شديدتري باشيم. آبي که با اولين چرخش شير آب در دست ما روان مي‌شود حاصل تلاش‌ها و هزينه‌هاي کمرشکن است.
اگر در سال 1990 تنها 26 کشور در شمال خاور و جنوب آفريقا و برخي مناطق خاورميانه از کمبود آب رنج مي‌برده‌اند شمار اين سرزمين‌ها تا 25 سال بعد از سال 2000 به 65 کشور مي‌رسد ".

ب) برق

از نعمات مهمّ و قابل توجه که در زندگاني بشر موجب تحولات بزرگي گشته است برق است. اين نعمت عظيم که آن را بشر با قدرت تفکري که خدا در اختيار او گذاشته است کشف نمود، آن چنان تأثير چشم‌گيري در زندگي بشر ايجاد نمود که شايد کمتر اختراعي چنين نقشي داشته باشد برق مانند صاعقه‌اي در ظلمت و تاريکي جهان درخشيد و پرده جهل را از ديدگان بشر برداشت. انسان به کمک برق به صنايع و خدمات ديگر دست يافت. نقش برق در جامعه امروزه مانند نقش خود در رگهاي بدن است. برق امروزه از کوچکترين وسايل زندگي تا قوي‌ترين دستگاهها در کارخانه‌ها، بيمارستانها و مراکز ديگر را شامل مي‌شود. برق امروزه مترادف روشنايي فقط نيست بلکه اساسي براي همة حرکت‌هاي کشاورزي، صنعتي و خدماتي است. سودمندترين اختراع بشر که متعلق به همة مردم است برق است که جزء اموال و ثروتهاي عمومي و ملّي است افراد زيادي از اين نعمت محروم هستند. تأسيس نيروگاههاي حرارتي و توربين‌هاي آبي ميليونها تومان هزينه دارد. زياده‌روي در مصرف اين نعمت بزرگ ضررهاي فراواني دارد. اگر چه در زمان ائمه دين و صدر اسلام برق به شکل فعلي وجود نداشته و تنها روشن کردن شمع يا چراغ مطرح بوده است. اما به طور مسلّم روايات نهي از اسراف که عام است شامل آن مي‌شود.
1- قال علي‌(ع) "کلَّ مازاد علي الاقتصاد اسراف ".
علي (ع) مي‌فرمايد: آنچه بيش از حد کفاف باشد اسراف است.
2- قال علي (ع) "ما فوق الکفاف اسراف ".
علي(ع) مي‌فرمايد: آنچه بيش از حد کفاف باشد اسراف است.
اين ادله عام است شامل همه موارد خروج از حد اعتدال و قصد مي‌شود. روشن نمودن دهها لامپ، استفاده از چند نوع وسيلة برقي و استفاده از لامپ‌هاي قوي در روز همه از موارد اسراف است. در اين جا متذکر مي‌شويم در مصرف برق نبايد پولي را که دولت از مصرف کننده دريافت مي‌کند در نظر گرفت زيرا اينها خدماتي هستند که با سوبسيد و پرداخت وجوه از طرف دولت واگذار مي‌شود. روشن کردن يک لامپ با توجه به هزينه بالاي نيروگاهها و ساير ابزار و وسايل چندين دلار براي دولت هزينه دارد. از اين رو زياده‌روي در مصرف آن ضمن آن که اسراف و تبذير است موجب ضرر به سرمايه‌هاي ملّي کشور نيز مي‌گردد.

اضرار به ديگران

ذکر اين نکته در اينجا ضروري است که زياده‌روي در مصرف آب و برق علاوه بر عنوان اسراف به عنوان ضرر به ديگران نيز حرام است. به عبارت ديگر زياده‌روي در مصرف آب و برق و مانند آن دو عنوان و حيثيت دارد و به هر دو عنوان حرام است. يکي عنوان اسراف از نظر زياده‌روي در مصرف و هدر دادن. دوّم عنوان ضرر به غير است زيرا زياده‌روي در مصرف آب و برق موجب قطع آن و ضرر به ديگران مي‌گردد، موجب قطع برق کارخانه، بيمارستان و مراکز صنعتي و دولتي و خانه‌هاي مردم مي‌گردد و اين ضرر به ديگران است. از طرفي موجب محروميّت مناطق ديگري از اين نعمت مي‌شود در همين رابطه فقهاء بزرگوار تحت عنوان قاعدة لاضرر احکامي دارند مرحوم شيخ انصاري مي‌فرمايد:
"اگر مالکي در مال خود تصرف کند در صورتي که احتمال قوي بدهد اين تصرف موجب ضرر به انساني مي‌شود جايز نيست زيرا در جواز اين عمل ضرر بر ديگري است در حالي که منع نمودن صاحب مال از تصرف بيهوده باعث ضرر او نمي‌گردد. کسي که آتشي را بيش از اندازة مورد نيازش برافروزد و احتمال قوي سرايت به اموال ديگران را بدهد اگر سرايت کند ضامن است ". بر همين اساس امام خميني (ره) زياده‌روي در مصرف آب و برق را موجب ضمان مي‌داند.

ج) مواد سوختي (نفت و گاز و...)

قسم ديگر از اموال عمومي مواد سوختي است که شامل نفت، گاز، بنزين، گازوئيل و مانند آن مي‌شود. به عنوان نمونه نفت مهمترين منبع تأمين انرژي در جهان کنوني است. نفت اين طلاي سياه نقش فراواني در اصلاح امور مادي مردم دارد. منابع نفتي اگر چه در سطح دنيا و در نقاط مختلف زمين پراکنده است ولي به لطف خدا در کشورهاي اسلامي اين نعمت بيشتر وجود دارد. مسلمين با توجه به حساسيت اين منابع و نياز دنياي استکبار به اين کالا قادرند به اهداف سياسي و اقتصادي بزرگي دست يابند. زياده‌روي در مصرف اين کالاي ارزشمند و زياده‌روي در صادرات آن از موارد اسراف محسوب و موجب ضرر بر نسل‌هاي آينده خواهد بود. صرفه‌جويي در مصرف و صادرات آن به فرزندان و اعقاب اين ملت نيز فرصت بهره‌برداري خواهد بود. از طرفي استخراج، تصفيه و آماده‌کردن آن براي مصارف خانگي هزينه زيادي را براي دولت خواهد داشت.

آمار سخن مي‌گويد

در طول دو دهة گذشته 90% درآمد ارزي کشور از محل نفت تأمين و صرف واردات کالاهاي مصرفي و تجهيزات صنعتي شده است. در حال حاضر مصرف داخلي روزانه 400/1 ميليون بشکه است که اين ميزان با مصرف حدود 800 هزار بشکه گاز در حدود 2 ميليون و 300 هزار بشکه نفت مي‌شود که در ازاء بودجة مصرفي براي آن هيچ درآمدي نداريم سرمايه‌گذاري را هم که حساب نکنيم حدود 20 هزار ميليارد ريال از بيت‌المال بابت مواد سوختي به طور مجاني از ذخائر کشور برداشته مي‌شود ".
"ساخت و آماده کردن پالايشگاههاي کشور مخارج و هزينه‌اي زياد دارد به عنوان مثال پروژة پالايشگاه بندرعباس که در حال حاضر در دست اجراست با قراردادي در حدود 1243 ميليون دلار با يک شرکت ايتاليايي با ظرفيت 232 هزار بشکه در روز در حال ساخت است ".
با توجه به هزينه بالاي پالايش و تصفيه، پرداخت سوبسيد سنگين و محدوديت ذخائر نفتي بايد مصرف داخلي و صادرات آن کنترل شده باشد و از مصرف بي‌رويه و هدر رفتن آن جلوگيري شود. اين منابع اگرچه فراوان است اما متعلق به همة نسل‌هاست و محدود است. اگر مصرف بي‌رويه و کنترل نشده صورت گيرد در مدت کوتاهي اين سرماية عظيم از دست رفته و عواقب سختي خواهد داشت. حفاظت و مراقبت کامل در مصرف و صرفه‌جوئي امکان استفاده و برخورداري از آن را به نسل‌هاي آينده خواهد داد.

پی نوشتها :

1- سبا /34
2- اعراف /31
3- اسراء /27
4- غرر الحکم ج 2 ص 5475- سوره نساء آية 5
6- الميزان ج 4 ص 170
7- نهج البلاغه خطبه 232 ص 353، دکتر صبحي صالح.
8- نهج السعاده ج 4 نامه 12 ص 30.
9- نهج البلاغه نامه 26 ص 383 دکتر صبحي صالح
10- کنزالعمال ج 3 ص 183، خبر 36546.
11- دراسات في ولايه الفقيه ج 2 ص 683.
12- سورة لقمان آيه 10.
13- سورة نمل آيه 65.
14- تفسير نمونه ج 14 ص 509.
15- سورة فرقان آيه 48.
16- سوره واقعه آيه 70.
17- تفسير مراغي ج 27 ص 148.
18- بحار ج 75 ص 303.
19- وسايل ج 1 ص 340.
20- تفسير صافي ج 3 ص 187.
21- فروع کافي ج 4 ص 52.
23- غرر ج 2 ص 547.
24- مستدرک ج 2 ص 645.
25- مکاسب قاعده لا ضرر ص 375.36
27- مجلة اطلاعات سياسي را اقتصادي شماره 77

نويسنده:سيد مصطفي محقق داماد /فارس

 

مصرف، هم به لحاظ اقتصادی و هم به دلیل آثاری که در دیگر عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان به همراه دارد، از اهمیت بسزایی برخوردار است. تاثیر الگوی مصرف فرد و جامعه بر دیگر عرصه‌های زندگی و نقش آن در جهت‌دهی اهداف، سیاستگذاریها و فعالیتها از جمله فعالیتهای تولیدی، خدماتی و توزیعی، ما را بر آن داشت که در ادامه یادداشت‌های مربوط به اخلاق اقتصادی، در سالی که رهبر معظم انقلاب، سال “اصلاح الگوی مصرف” نامیده است، به مباحث مربوط به “اخلاق مصرف” بپردازیم. آموزه‌های دینی اسلام چه در بخش اقتصاد و چه در عرصه اخلاق، به موضوع الگوی مصرف توجه ویژه‌ای کرده است و اصول، معیارها و محدودیتهایی را برای مصرف، مشخص کرده که مبتنی بر جهان‌بینی توحیدی و در راستای نیل به هدف نهایی انسان و تکامل وی، سامان یافته است. فرهنگ صحیح مصرف، در قالب آموزه‌های اسلام، اگر در جامعه‌ گسترده شده، التزام عملی در مورد اجرای مفاد آن، همگانی شود، علاوه بر پیشگیری از هدر رفتن امکانات و منابع، موجب رشد و توسعه اقتصادی و به دنبال آن افزایش سطح رفاه عمومی خواهد شد. پیش از پرداختن به معیارهای ارزشی مصرف و محدودیتهای آن از دیدگاه اسلام، لازم است در خصوص “مصرف” از نگاه دین، مطالبی ارائه شود.
ابعاد مادی و معنوی انسان، هر یک منشا پیدایش نیازهایی است که در آموزه‌های واقع‌گرایانه و فطرت‌مدار اسلام، توجه فراوان شده است. نیازهای مادی انسان همچون خوراک، پوشاک و مسکن، جنبه عمومی دارد و استثناء‌پذیر نیست. حتی پیامبران و اولیای الهی نیز که در اوج معنویت و ملکوت بوده‌اند، به طور طبیعی، به امکانات مادی، نیاز داشته‌اند. قرآن کریم، در آیات متعدد این پندار را که “پیامبران همچون فرشتگان نباید به امور مادی، میل و نیازی داشته باشند” نادرست شمرده و نیاز آنان را به غذا، رفتن به بازار و تهیه وسایل زندگی، طبیعی دانسته است. در آیه ۲۰ از سوره فرقان آمده است: “و ما ارسلنا قبلک من المرسلین الا انهم لیاکلون الطعام و یمشون فی الاسواق؛ و پیش از تو پیامبران (خود) را نفرستادیم جز اینکه آنان (نیز) غذا می‌خوردند و در بازارها راه می‌رفتند”. بر این اساس، قرآن کریم به طور مستقیم یا غیر مستقیم، با تجویز مصرف، آن را تشویق نموده و تحریم اعتقادی یا عملی نعمت‌های مباح و استفاده نکردن از آنها را مورد نکوهش قرار داده است. از این روست که حضرت علی (ع)، عاصم بن زیاد را که لباس ضخیم پوشیده و خانه و زندگی‌اش را ترک کرده بود و از نعمتهای خداوند استفاده نمی‌کرد و زن و بچه خود را در تنگنا قرار داده بود، توبیخ کرده، خطاب به او می‌فرماید: “آیا از خانواده‌ات خجالت نمی‌کشی؟ آیا به فرزندانت رحم نمی‌کنی؟ آیا گمان می‌کنی خداوند، چیزهای پاکیزه را بر تو حلال کرده ولی دوست ندارد تو از آنها برداشت کنی؟ تو در پیشگاه خداوند کوچک‌تر از آن هستی! آیا خداوند نمی‌فرماید: “و زمین را (با هزاران منفعت) برای (زندگانی) آفریدگان مقرر فرمود که در آن میوه‌های گوناگون و نخل خرمای با پوشش (برگ و شاخه و غلاف) است؟”(الکافی، ج۱، ص۴۱۰.)
قرآن کریم از یک سو در آیات متعدد، تمام نعمتها و امکانات هستی را در خدمت بشر می‌داند و تصرف انسان در آن و استفاده وی را جز در اموری خاص، مجاز شمرده است و اصل را بر اباحه و حلیت مصرف می‌نهد. در آیه ۱۶۸ سوره بقره آمده است: “یا ایها الناس کلوا مما فی الارض حلالا طیبا و لا تتبعوا خطوات الشیطان؛ ای مردم، از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه بخورید و از گامهای شیطان پیروی مکنید”. امر به اکل در این آیه، کنایه از مطلق تصرف است و از آنجا که هیچ گونه قیدی وجود ندارد، حکایت از اباحه عامه یا اصل آزادی انسان در تصرفاتش دارد. به عبارت دیگر، اصل اباحه و حلیت در خوردنیها به عنوان واضح‌ترین مصداق تصرف، یکی از اصول مسلم فقه به شمار می‌رود که نتیجه آن تجویز و آزادی مصرف است. البته بر خلاف مکاتب رایج اقتصادی، مصرف از دیدگاه اسلام، هدف نهایی نیست بلکه مقدمه‌ای برای اهداف والاتر است که می‌بایست در چارچوب معیارهای ارزشی و با رعایت محدودیتهای خاصی انجام گیرد. از این رو در ادامه آیه با آوردن عبارت “و لا تتبعوا خطوات الشیطان”، به ممنوعیتهای موجود که از آنها به عنوان گامهای شیطان یاد شده، اشاره می‌نماید.
از سوی دیگر، با ترغیب به استفاده از نعمتهای مباح، تحریم آن را بدعت و تشریع می‌داند (مانند: مائده، -۱۰۳ انعام، ۱۳۸ و ۱۴۰) و خودداری از مصرف آن را سرزنش کرده است: “قل من حرم زینه الله التی اخرج لعباده و الطیبات من الرزق؛ بگو: زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده و (نیز) روزیهای پاکیزه را چه کسی حرام گردانیده است؟”(اعراف/۳۲.) بنابراین، مطابق آموزه‌های دین اسلام، تصرف انسان در منابع طبیعی و استفاده از نعمتهای الهی در چارچوب شرع، کاملا تائید شده است و دستورات موکد مبنی بر لزوم تولید و تجارت، همگی با هدف مصرف انجام گرفته است.

علی خانی

 

مکانیزم اصلاح الگوی مصرف انرژی وابسته به قیمت انرژی است. دلایل بسیار ساده تا ادله کاملاً علمی و اقتصادی بر این واقعیت گواهی می دهند. هر آن چه مفت به دست آید، مفت هم از دست می رود. ارزان بودن دلیل بارز اسراف است.
نمونه اش به تعبیری نان و زعفران و به تعبیر معاون برنامه ریزی وزارت نفت، نمک است و زعفران. نان را مردم ما به عنوان کالایی مقدس می شناسند. اگر ذره ای از آن روی زمین افتاده باشد، آن را بر می دارند و می بوسند و نهایتاً به کناری می گذارند که زیر دست و پا نباشد. اما زغفران را چه؟ اصلاً یک تار از آن را کسی دور نمی ریزد که دیگری بخواهد آن را بردارد، روی چشم بگذارد و مصرف کند. نان ارزان است اما زعفران گران. اگر زعفران هم مثل نان ارزان شود، دیری نمی پاید که چون نان دور ریز آن قابل احصاء نباشد.
اقتصاددان‌ها هم هزار و یک دلیل در این مورد دارند و به مکانیزم قیمت به عنوان اهرم کنترل کننده خیلی چیز ها از جمله اصلاح الگوی مصرف می نگرند.
از لحاظ تجربی هم اگر نیک بنگریم، در جامعه ما کالاهایی حیف و میل و اسراف می شوند که یا ذاتاً ارزان هستند و یا این که با یارانه های اعطایی دولت ارزان به دست مصرف کننده می رسند. کیسه های انبوه داروی تاریخ گذشته در خانه ها، تکه های انباشته نان، آب شرب چون اشک چشم پاک و گوارا که تا چند سال پیش بیشتر و در حال حاضر کمتر با آن باغچه را آبیاری می کردیم و می کنیم و ماشین فرسوده زهوار در رفته‌امان را می شوییم تا برق که قبل از افزایش نسبی قیمت، خانه خود را با آن نور باران می کردیم و در نور آفتاب عالمتاب بسیار می شد چراغی را روشن رها کرده و بی توجه پی کار خود برویم تا هوا واکسیژنی که بی محابا آن را آلوده می کنیم، جملگی به یک دلیل در معرض هجوم مسرفانه ما قرار دارند: قیمت ارزان و لاغیر!
چه توقع برای صرفه جویی و درست مصرف کردن بنزین می توان داشت، وقتی قیمت آن از آب هم ارزان‌تر است و یا گازوئیل که لیتری ۱۶۵ ریال عرضه می شود. چندی پیش به کامیون‌داری گفتم چرا روی سقف ماشینت بادشکن نصب نمی کنی. در جوابم گفت نصب کنم که چه بشود؟ گفتم نصب کن تا مصرف سوختت کاهش یابد. گفت مثلاً چقدر؟ گفتم ۱۰ در صد. گفت باد شکن چند است؟ تا آمدم قیمت آن را در ذهنم پیدا کنم، گفت آیا بیشتر از ۱۲۰۰۰ تومانی است که اگر باد شکن نصب کنم در سال می توانم در مصرف سوخت صرفه جویی کنم؟ گفتم خیلی بیشتر است. گفت برو خدا امواتت را رحمت کند. دیدم راست می گوید چون گازوئیل لیتری ۱۶۵ ریال که انگیزه ای برای صرفه جویی و تهیه ابزار آن در کسی ایجاد نمی کند. بعد که آن دوست رفت حساب کردم، اگر گازوئیل با قیمت واقعی آن عرضه می شد آن بنده خدا با کله پیشنهاد من را می پذیرفت و از آن مهمتر قبل از این که من به او راهکار بدهم، خودش راهی برای کاهش مصرف سوخت پیدا می کرد، خیلی هم بهتر از من و شاید هم بهتر از کارشناسان بهینه سازی مصرف سوخت!
برای نمونه اگر کالایی را پیدا کردید که یارانه شامل حالش می شود اما در آن اسراف نمی شود و یا بر عکس اگر کالایی را یافتید که قیمت واقعی خود را دارد و در آن اسراف می شود، همه آن‌چه را که در بالا گفته آمد، پس می گیرم همراه با یک غلط کردم رسا!
همین گاز خانگی را ببینید چگونه هدر می دهیم. درجه شوفاژ تا انتها! بلوز آستین کوتاه بر تن و با این وجود هوای داخل خانه به برکت گاز ارزان چنان گرم شده است که لنگ در و یا پنجره را هم باز می کنیم. کدام آدم حاضر می شود با مال خودش چنین کند؟ جواب روشن است. کسی که چیزی را مفت به چنگ آورد، راحت آن را هدر می دهد.
چنین است که در بخش خانگی، ۸ برابر مناطق سردسیر جهان چون اسکاندیناوی که ۱۰ ماه از سال را در سرما و یخبندان به سر می برند، گاز مصرف می کنیم. در شرایطی که اگر مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان را تنها در یک میلیون ساختمان جدیدی که سالیانه ساخته می شود، رعایت کنیم، طبق بررسی های صورت گرفته در یک دوره ۱۰ ساله، به اندازه ۹۰ نیروگاه شهید رجایی صرفه جویی انرژی خواهیم داشت. یعنی هر سال صرفه جویی ما به اندازه ۹ نیروگاه شهید رجایی است به اندازه ۳ فاز پارس جنوبی!
۷۰ میلیون نفر هستیم اما به اندازه ۲۵۰ میلیون نفر گاز مصرف می کنیم. در بنزین، دست چین میلیاردی را از پشت بسته ایم. در صنعت، سالانه ۲۱ میلیارد متر مکعب گاز و ۵۷ میلیون بشکه معادل نفت خام انرژی هدر می دهیم! یعنی حیف و میل می کنیم. یعنی اگر با اصلاح ساختار جلوی این در رو را بگیریم، مثل این است که چند میدان نفتی کشف کرده باشیم.
مانده ام چرا دست روی دست گذاشته و آن گونه که شایسته است، عزممان را جزم نمی کنیم؟ در فرهنگ دینی و اعتقادی خود، درباره اسراف و مبذرین کمبود داریم که نداریم. قرآن کریم، اسراف کنندگان را برادران شیاطین می نامد. در فرهنگ باستانی و ملی ما، اسراف نفی نشده است که شده است. ادبیات ما در قالب صدها شعر و تمثیل و داستان به این موضوع نپرداخته است که پرداخته... پس مشکل کجاست که باعث شده در این امر مهم آن قدر اهمال خواسته و ناخواسته صورت بگیرد تا جایی که رهبر معظم انقلاب سال جدید را سال اصلاح الگوی مصرف بنامند و همه را دعوت به همت در تحقق این امر حیاتی نمایند.
آن‌گونه که گفته آمد، علت اصلی این نابسامانی در مصرف انرژی، در قیمت ناچیز و بعضاً مجانی حامل های انرژی است. تنها باحذف یارانه و واقعی کردن قیمت است که می توان در ساختار و رفتار مصرف، تحول ایجاد و الگوی مصرف را در کل جامعه اصلاح کرد.

سید حسین طاهری

 

امسال از سوی رهبر معظم انقلاب اسلامی، سال اصلاح الگوی مصرف اعلام شده است.
اصلاح الگوی مصرف اگربه درستی در شئون فردی و اجتماعی کشور اجرا شود بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی مردم حل شده و برکات آسمان و زمین در زندگی مردم جاری و ساری می گردد.
در مقاله حاضر، نویسنده کوشیده است نگاهی به اهمیت و آثار اصلاح الگوی مصرف داشته باشد. مطلب را باهم ازنظر می گذرانیم:

اعتقاد سالم و تلاش مستمر

یکی از بارزترین امتیازهای جامعه پویا، داشتن اعتقاد و داد و ستد پاک و بی شائبه است، انبیای الهی نیز برای اجرای عدالت در سطح وسیع آن در میان لایه های گوناگون مردم و تأمین نیازهای معیشتی مردم و آبادانی و آسایش آنان بواسطه تقسیم و توزیع منصفانه امکانات، سرمایه ها، ایجاد زمینه های مناسب، اطلاع رسانی همگانی و بالاخره ترویج احسان و نیکوکاری و خدمت رسانی کوشیده اند که مردم را بسوی سعادت و خوشبختی سوق دهند.
امام صادق(ع) در اهمیت تأمین مایحتاج ضروری زندگی می فرمایند، کسی که برای برطرف نمودن نیاز معاش خانواده اش تلاش نماید همانند رزمنده ایست که در راه خدا با کفار می جنگد (وسائل الشیعه ج17 ص66) و در همین راستا می فرمایند که خداوند متعال خواب زیادی و بی کار بودن را دشمن می دارد (الکافی ج5 ص84) طبق آموزه های امامان معصوم(ع) بهبود بخشیدن به وضع زندگی و تدارک یک ساز و کار مترقی اقتصادی برای افراد و اجتماع از راه کار و تلاش مشروع، نه تنها نقص و عیبی برای آدم مسلم نیست، بلکه ناشی از قوت ایمان و اراده استوار او در راه رسیدن به اهداف والای معنوی است.
اما متأسفانه هم اکنون عده زیادی در جامعه بدون تحمل کم ترین رنج و مرارت، یک شبه صاحب ثروتهای هنگفت می شوند و به همین خاطر منشاء بدترین اسراف و تبذیر و سنتهای نامشروع در جامعه می شوند.
بطوریکه دیگرانی که از این پولهای بادآورده برخوردار نیستند، با فشار فرزندان و یا افراد دیگر، از وضعیت دخل و خرج خود بی خبر شده و بسوی این منکر پنهان هدایت می شوند و بطور ناخواسته با مسائل و معضلات اجتناب ناپذیر اجتماعی مواجه می شوند. سعدی در این باره گفته است:
چو دخلت نیست خرج آهسته ترکن
که می گویند ملاحان سرودی
اگر باران به کوهستان نبارد
به سالی دجله گردد خشک رودی

جایگاه اعتدال

حفظ اعتدال در روند زندگی آدم به قدری ارزشمند است که خدای حکیم در قرآن کریم آیه143 سوره نورانی بقره می فرمایند: بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم، تا بر مردم گواه باشید و پیامبر(ص) هم بر شما گواه باشد و باز پیامبراعظم(ص) در کتاب کنزالعمال، ج3 ص28 می فرمایند: «ای مردم، بر شما باد در میانه روی، بر شما باد بر میانه روی»- بر این اساس، دوری از زیاده روی و پیشه کردن اعتدال، زیباترین اصلی است که بر تمام تعالیم اسلام سایه افکنده است و لذا گفته شده که
اندازه نگهدار که اندازه نکوست
هم لایق دشمن است و هم لایق دوست
در هر دوره، گرفتاری هایی به عنوان بیماری، پیش می آید که باید پادزهر آن که توکل بر خداست به جامعه تزریق شود، در زمان مولای متقیان(ع) دنیاطلبی و مال اندوزی به عنوان آفت، موجودیت حاکمیت را تهدید می کرد که امام(ع) با تأکید فراوان مردم به زهد و نکوهش دنیا، از آن ممانعت کرد و به عقیده خیلی از معتمدین، امروز هم سم دنیاگرایی و فزون طلبی لغزش گاهی است بر سر راه فرزندان انقلاب که دارد مسیر را برای آنان ناامن می کند بطوریکه رهبر معظم انقلاب اسلامی با ذکاوت، این خطر را اعلام و دوری از آن را به همه توصیه کردند. ناتوانی عقل سبب اصلی افراط و تفریط و تبذیر در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است که درمان این بلیه، پادزهر اخلاقی است. دوری از اعتدال در همه امور به پیامدهای انحرافی و زیانبار می انجامد، بطوریکه افراط در عقاید موجب کفر و تفریط در آن، آدم را به سرنوشت خوارج نهروان دچار می سازد، افراط در مصرف، روح انسان را از ارزشهای الهی دور می نماید و تفریط در خوردن نیز رویه رهبانیت و دوری از دین اسلام را به دنبال دارد. تندروی در عبادت موجب بی میلی و کسالت در عبادت شده و تفریط در آن سبب فراموشی یاد خالق می گردد، همچنان که افراط در انفاق موجب تهی دستی و بیچارگی شده و تفریط در این مقوله هم آسیب بخل و آز را تقویت می کند و لذا اصلاح الگوی استفاده از امکانات و مصرف منطقی از انعام الهی ضرورتی است که می بایست مورد دقت و کنکاش دقیق قرار گیرد.

لزوم اصلاح الگوی مصرف

اصلاح الگوی مصرف که توسط مقام معظم رهبری در سال88 به عنوان محور و مدار و مسیر حرکت جامعه معین شده دارای دو وجه و دو شق دارد: وجه اول استفاده و برخورداری از امکانات مادی است که توسط همه مردم اعم از عوام و خواص مصرف می گردد که شامل استفاده درست و بهینه از آب، برق، تلفن، حاملهای انرژی و سایر تولیدات و مصنوعات مادی است که بدون تردید باید نصب العین آحاد جامعه قرار گیرد زیرا این مورد دارای مبنای شرعی و قانونی است، همانطوری که درصدر این نوشتار بدان اشاره شد، کلیه انعام و اطعام اعم از خوردنیها و نوشیدنیها و خدمات ارائه شده توسط دولت اسلامی، جزء الطاف و برکات خداوند و امانتی است که باید در کمال امانتداری مورد مصرف قرار گیرد و به نسلهای آینده تحویل داده شود.
براساس اعتقادات دینی ما مسلمانان، هرکس مجاز است به حد نیاز خود از نعمتهای خدادادی بهره گیرد و حق ندارد این روند را به ولنگاری و ابتذال بکشاند، قبح اسراف و استفاده نامطلوب از امکانات الهی به حدی است، که خدای سبحان تبذیرکنندگان را برادر و هم ردیف شیطان معرفی کرده است، اما از منظر و ابعاد قانون و اجتماع هم استفاده بی رویه و خارج از شمول و عقول از امکانات، گناهی است نابخشودنی، زیرا کشور اسلامی ما، به واسطه شعائر دینی و مبارزه با قدرتهای متجاوز به حقوق انسانی، مورد تهدید و تجاوز و تحریم این قدرتها است که برای ادامه این مبارزه مشروع و دفاع از استقلال و آزادی خود باید با بهترین وجه ممکن از منابع و تولیدات خویش استفاده نموده و قناعت دینی و مناعت طبع را به اوج برسانیم، تا اینجای کار بیشتر مربوط به مردم و قشرهای گوناگون است، اما با نظارت و صداقت مدیران و متولیان، لکن بخش دیگری از موضوع اصلاح الگوی مصرف به عنوان اولویت اول سال 88، گرچه بطور مستقیم در پیام نوروزی مقام معظم رهبری بدان تصریح نشده بلکه جز شالوده انکارناپذیر این بیانات ماندگار است، امکانات و موقعیتهای غیرمادی و مناسب و مدیریت های سیاسی و اجرائی است که به واسطه رأی و نظر مردم به مدیران جامعه واگذار شده و در اجراء دست مردم عامی بدان نمی رسد، این مناصب و مواضع قدرت که می تواند ضامن سعادت جامعه و یا باعث شقاوت آن شود به مراتب از مواهب و امکانات مادی و مصرفی مردم عادی مهمتر و اثرگذارتر می باشند که اصلاح الگوی بکارگیری و استفاده از آنان از جایگاه و اولویت بسیار ممتازی در جامعه برخوردار است.
بدون اغراق باید این واقعیت را بپذیریم که بخش اعظمی از مسائل و مشکلات و معضلات و نابسامانی های موجود در جامعه به دلیل سوءاستفاده از مدیریتها و مسئولیتهای اجرایی است که بعنوان یک الگوی ناسالم و غیرمنصفانه اعمال می شود.
نگاهی گذرا به اسلوب و عملکرد فردی، اجتماعی و خانوادگی تعدادی از متولیان و متنفذین که به نوعی به منابع قدرت و ثروت متصل اند، این واقعیت را عیان می کند که به جای اینکه برای عامه مردم الگوی سازنده باشند، عملا، بدآموزیها و ناهنجاریهای اجتماعی را در فضای عمومی کشور گسترش می دهند که عینا خلاف رأی و نظر مقام عظمای ولایت و انتظار مردم است.
امروزه مناصب اجرائی، تریبونهای عمومی، امکانات رفاهی، ابزارهای رسانه ای، شبکه های تبلیغی، تشکیلات و احزاب سیاسی و گروهها و انجمن های مذهبی و اجتماعی همه ابزارها و امکاناتی است که به برکت نهضت عظیم امام خمینی(ره) به افراد و اشخاص معدودی واگذار شده که استفاده از آن به اصلاح الگوی مصرف نیاز مبرم دارد. اصلاح تفکر و اندیشه، برداشت از قدرت، نگاه به حاکمیت، انصاف در قضاوت، غور در عالم سیاست، تلطیف در فضای صداقت و تلقی درست از اعتماد ملت، مهمترین محصول است و فرآورده های معنوی و غیراقتصادیست که در سال اصلاح الگوی مصرف باید مورد تجدیدنظر جدی صاحب منصبان قرار گیرد، زیرا اگر تفکر مدیران جامعه اصلاح شود، می تواند به اصلاح دیگر بحثهای جامعه نیز کمک نماید.
گرچه در قانون اساسی، سازکار استفاده از این عناوین و مناصب به روشنی و شفاف معین شده است اما متأسفانه بعضا شاهدیم که این الگوی پر بهاء (قانون اساسی) که بهای خون هزاران انسان فداکار است به درستی و دقیقا رعایت نمی شود.
در نظام ولائی و علوی، مسئولیتها امانتند نه ابزار اعمال قدرت، برای دستیابی به منافع حزبی، آزادی بیان و نقد صادقانه مدیران نعمتی است که در گرو فداکاری مردم در لوای انقلاب اسلامی به دست آمده، اما گاهی هم از مسئولیت بد استفاده می شود و هم از آزادی بیان برداشت نادرست، که در تعاقب فرامین نوروزی مقام معزز رهبری باید اصلاح شوند والا خسارات جبران ناپذیری ببار خواهند آورد.
تفسیر غلط از قوانین، بی حرمتی به جایگاه نهادهای قانونی، تداخل در وظایف دستگاههای اجرائی و نظارتی، نادیده انگاشتن نظر افکار عمومی، گفتارهای بی عمل، ناامیدکردن مردم از آینده، هدردادن سرمایه های مادی و معنوی کشور، فرصت سوزیهای متعدد، آزمون و خطاهای مکرر، تبار گرائیهای مزمن، مصونیتهای بی جا، استفاده های ابزاری از مقدسات، بی حاصل خواندن رنج دیگران، نادیده گرفتن عزت و اقتدار جهانی انقلاب اسلامی و تنگ نظری های جناحی و فزون خواهیهای سیاسی، از جمله آفتهائی است که اگر الگو و قالب بهینه ای برای آن بر مبنای پیام مقام معظم رهبری تعریف نشود، فرجام خوبی را در پی نخواهد داشت زیرا اینها هم در کنارنان و آب و برق و بنزین، خوراکهای غیرمعنوی و مادی هستند که برای مصرف آنان، نیاز به اصلاح الگوی مطلوب دارند قالب شکنیهای مصلحت اندیشانه و توسعه تعالی روحی و اجتماعی و بسط واقعیتهای انسانی، مؤثرترین راهبردی است که انقلاب اسلامی ایران را به یک پدیده جهان شمول مبدل نموده است.
به اقرار عالمان منصف، امروز جمهوری اسلامی ایران برای بشر به یک الگوی منطقی تبدیل شده، و زیبنده نیست که به الگوی های مسلم ملی و اسلامی خود بی تفاوت باشیم.
نصب بنرهای طویل و رنگارنگ، کاشتن تابلوهای میلیونی، تزئین سالنهای مجلل، توزیع تراکتهای رنگین، اعزام اردوهای تفریحی، مأموریت های مکرر، سفرهای متعدد خارجی، عمره های گزینشی و پخش سریالهای تکراری، انتشار مجلات و روزنامه های بی محتوی، همه توسط نهادهای دولتی که گاهی جهت دار و شائبه انگیز و حاشیه ساز نیز هست، بدترین الگویی است که بدآموزی را در جامعه توسعه می بخشد که باید خود را با این منشور نوروزی هماهنگ سازند.
اکنون که دنیای استکبار نیز به جرم استقلال خواهی، انقلاب ما را مورد تهدید و تحریم قرار داده و حالا که در آستانه عظیم ترین تحول سیاسی و اجرائی (انتخابات ریاست جمهوری) قرار داریم، ضرورت دارد که با تاسی از کلام گهربار رهبر عزیز انقلاب اسلامی، از اسراف و تبذیر و بد مصرف کردن منابع و سوءاستفاده سیاسی از ظرفیتهای نظام اسلامی به نفع یک جریان به جد خودداری کنیم و همه با هم منافع ملی را وجه همت خود قرار دهیم تا با استمرار از روح ملکوتی امام(ره) و شهیدان، و عمل به پیام نوروزی مقام معظم رهبری با موفقیت از این مرحله سخت و نفس گیر نیز به سلامتی گذر کنیم.

سیدحرمت الله موسوی مقدم

 

مديرعامل شرکت بهينه سازي مصرف سوخت با بيان اينکه ايران در بحث مصرف انرژي مقام دوم در دنيا را داراست، اظهار داشت: شدت مصرف انرژي در ايران 900 است که عدد بسيار بالايي است و ما براي اينکه بتوانيم به توليد ناخالص ملي بالايي دست يابيم، ميزان بسيار زيادي انرژي مصرف مي‌کنيم.
مهندس عباس کاظمي در گفتگو با رجانيوز، با تبريک سال نو و با اشاره به نامگذاري سال 1388 به عنوان "اصلاح الگوي مصرف"، به بيان گزارشي از فعاليت‌هاي اين شرکت پرداخت و اظهار داشت: از ابتداي برنامه سوم، بحث کارايي و بهينه سازي انرژي مورد توجه قرار گرفت و در برنامه چهارم نيز اين بحث اجرايي شد.
وي ادامه داد: دولت کوشش هاي زيادي را براي عملياتي کردن اين موضوع انجام داد اما متأسفانه شدت مصرف انرژي و در حقيقت کارايي افزايش پيدا نکرد. همه به اين نتيجه رسيده بودند که با اين شدت مصرف، به احتمال زياد به اهداف چشم انداز 1404 نخواهيم رسيد.
مديرعامل شرکت بهينه‌سازي با بيان اينکه دولت در مباحث تبصره 11 و 13 عملکرد خوبي داشته است، اظهار داشت: با همه اين تلاش‌ها، شاهد تغيير چشم‌گيري در تغيير الگوي مصرف نبوديم و مقام معظم رهبري با توجه به اين موارد، شعار داهيانه‏اي را مطرح کردند که شعاري اجرايي خواهد بود و در حقيقت امسال را به سال اصلاح الگوي مصرف نام گذاري کردند. اميدواريم اهداف اين نام‌گذاري در سال جاري، چه در قوه مقننه و چه در قوه مجريه تحقق يابد و شاهد کارآيي انرژي باشيم.
کاظمي جنس فرمان رهبر انقلاب را از جنس فرمان اصل 44 دانست و اضافه کرد: در حقيقت فرمان اصل 44، باعث شد شرکت هاي خصوصي در نهادهاي بزرگ وارد شود.
وي افزود: طي 10 سال گذشته براساس تکليفي که داشتيم، تدوين استاندارد و معيار براي واحدهاي انرژي‌بر و توليد کننده انرژي را انجام داديم و اهداف کلان را استخراج کرديم.
وي گفت: در بحث مديريت عرضه، اقدامات بسيار خوبي انجام گرفت، اما در تقاضا، مقداري مسئله مديريت مغفول بوده و متقاضي و تقاضا مديريت نشد.
کاظمي در توضيح اين مطلب ادامه داد: در سال گذشته، دولت لايحه کارايي انرژي را که مکمل لايحه مديريت حمل و نقل و سوخت است، تدوين کرد که در پايان سال گذشته به اتمام رسيد و اميدواريم در هفته‌هاي اول سال جديد، مصوبه هيئت دولت را در بحث لايحه کارايي انرژي را داشته باشيم که احکام بسيار هدفمندي در آن نهفته است.
وي اظهار داشت: همانطور که مي دانيم مصرف انرژي در کشور ما به شدت بالاست و در دنيا مقام دوم را داريم. شدت مصرف انرژي اينگونه تعريف مي شود که مقدار انرژي عرضه شده در جامعه تقسيم بر کل توليد ناخالص داخلي. اين عدد در ايران 900 است و در مجموعه فدراسيون روسيه يعني شوروي سابق 1050 است، در ژاپن 60 است و متوسط اين رقم در دنيا چيزي در حدود 178 است.
مديرعامل شرکت بهينه‌سازي با اشاره به ميزان مصرف در ايران و فدراسيون روسيه به مقايسه اين دو کشور پرداخت و تصريح کرد: در اين 2 کشور يک سري رفتارهاي مشابه يکديگر در مصرف انرژي طي 30 سال گذشته وجود دارد.
وي افزود: فدراسيون روسيه از نظر توليد نفت در دنيا اول است، يعني حتي از عربستان هم بيشتر نفت توليد و عرضه مي کند و از نظر ذخاير گازي نيز مقام اول را دارد و از لحاظ ذخاير ذغال سنگ نيز مقام چهارم را در اختيار دارد لذا از حيث دارايي انرژي، بيشترين ميزان را در دنيا دراختيار دارد.
مديرعامل شرکت بهينه سازي مصرف سوخت با بيان اينکه تا قبل از فروپاشي شوروي که اين کشور به نظام بازار معتقد نبود، انرژي به صورت رايگان عرضه مي شد، گفت: در زمان فروپاشي شوروي، شدت مصرف انرژي 1500 بود و بعد از فروپاشي، با مکانيسمي که به بازار جهاني وصل شدند، اين رقم به 1050 کاهش يافت که يعني در در حقيقت 30 درصد کاهش مصرف داشتند.
وي ادامه داد: ايران همانند شوروي داراي ذخاير نفتي و گازي بسياري عظيمي است و در 30 سال اخير نيز انرژي تقريباً به صورت رايگان عرضه شده است. در حقيقت غير از حامل بنزين که تنها يک چهارم قيمت آن را دريافت مي کنيم، در زمينه ساير فرآورده‌هايي که عرضه مي شود، حتي پول حمل و نقل آن نيز دريافت نمي‌شود.
کاظمي تصريح کرد: به همين علت، شدت مصرف انرژي در ايران به اين رقم نجومي رسيده است. در واقع شدت انرژي، عکس کارايي انرژي است به اين معنا که هرچه شدت انرژي بالا باشد، کارايي انرژي پايين‌تر است.
وي اضافه کرد: در واقع براي رسيدن به توليد ناخالص داخلي، بايد 5 برابر متوسط جهاني انرژي مصرف کنيم و اين مقدار زياد، در حقيقت هدر دادن انرژي است.
مديرعامل شرکت بهينه‌سازي با تأکيد بر پيام داهيانه مقام معظم رهبري و تأثير آن بر اصلاح الگوي مصرف اظهار داشت: قطعاً اين بحث را به فال نيک مي گيريم که اهدافي که طي 10 سال گذشته در وزارت نفت تدوين شده، در سال جاري به احکام تبديل شود و شاهد افزايش کارايي انرژي و کاهش شدت مصرف انرژي باشيم.
وي با بيان اينکه در تمام بخش هاي توليد کننده و مصرف کننده انرژي داراي شاخص مصرف هستيم، تصريح کرد: در همين زمينه ما برنامه عملياتي داريم که بتوانيم ميزان مصرف را کاهش دهيم.
کاظمي عمده مصرف را در بخش ساختمان عنوان کرد و گفت: در حدود 38 درصد در اين زمينه مصرف انرژي داريم.
وي ادامه داد: ما 3 اقليم سردسير، گرم‏سير و معتدل که در ايران داريم. در منطقه سردسير، انرژي‌اي که در ساختمان مصرف مي شود، به ازاي هر مترمربع 580 کيلو وات ساعت شاخصي است که در اختيار داريم.
وي تصريح کرد: اين عدد در کشورهاي اسکانديناوي که 10 ماه از سال را در سرما به سر مي برند، 60 است يعني ما 8 برابر يک کشور سردسير مصرف داريم. لذا اگر آن مقررات و استانداردهايي که داريم، در ساختمان‌ها اعمال شود، اين رقم را مي توانيم به نصف برسانيم.
مديرعامل شرکت بهينه سازي مصرف سوخت با اشاره به مبحث 19 مقررات ملي ساختمان و فعاليت‌هاي انجام شده در اين زمينه ادامه داد: محاسبه اي انجام داديم که چنانچه از امروز و با توجه به ساخت و سازهايي که در کشور انجام مي شود (حدود ساليانه يک ميليون واحد مسکوني با ميانگين صد مترمربع) اگر مبحث 19 در آن‌ها اجرا شود، رقم 580 به نصف خواهد رسيد و260 خواهد شد، در حالي که اين رقم در کشورهايي به 60 هم رسيده است. کشورهاي منطقه اسکانديناوي برنامه دارند که تا سال 2015 اين عدد را به 25 برسانند.
وي با تأکيد بر اينکه اگر اين رقم در ايران نصف شود، مي توانيم در يک دوره 10 ساله به اندازه 90 نيروگاه شهيد رجايي صرفه جويي انرژي داشته باشيم، افزود: همچنين مي‌توانيم به اندازه 3 فاز يک تا 5 پارس جنوبي، صرفه جويي انرژي در ساختمان‌هاي جديد داشته باشيم.
کاظمي، فعاليت‌هاي صورت گرفته در 10 سال اخير در حوزه مبحث 19 را يادآور شد و گفت: 10 سال قبل که خواستيم کار را شروع کنيم، سازندگان گله مند بودند که مصالح متناسب با مبحث 19 در بازار ايران وجود ندارد، از جمله پنجره هاي دوجداره و شيرهاي ترموستاتيک که از اين موارد بود، لذا از وزارت نفت کمک خواستيم تا خطوط توليدي را در بخش پنجره هاي دوجداره و آجرهاي با مقاومت حرارتي بالا راه اندازي شود و اين کار انجام شد.
وي با تأکيد بر اينکه مجري مبحث 19، شهرداري ها و ناظر آن وزارت مسکن و شهرسازي است، گفت: وزارت نفت هم هميشه کمک کرده و اعمال يارانه کرده است و حتي تعهدت وام هاي بانکي را هم پذيرفته تا مباحث مرتباط با مبحث 19 اجرايي شود.
مديرعامل شرکت بهينه سازي مصرف سوخت همچنين به فعاليت‌هاي صورت گرفته در بخش صنعت اشاره کرد و توضيح داد: در اين بخش، صنايع را مميزي انرژي کرديم، در کارخانه هاي شيشه، قند و شکر، روغن‌نباتي، لاستيک، آجر، سيمان، گچ، آهک و آهن اين کار انجام شده، به اين معني که مصرف انرژي آنها را حساب شده و با توجه به معيار جهاني معيار تدوين کرديم. مثلاً براي شيشه 359 واحد انرژي تعيين کرديم و براي کارخانه هاي تازه تأسيس 248 مترمکعب گاز بيشتر دريافت نمي‌کنند، از اين رو، کارخانه دار خط توليدي را انتخاب مي کند که از اين مقدار گاز بيشتر مصرف نکند. اين عدد در جهان 210 است و بهترين تجربه آن هم عدد 198 است.
وي با بيان اينکه اين عدد در صنايع قديمي بالاتر است، اظهار داشت: به عنوان مثال در صنعت لاستيک، متوسط کشور، 820 مترمکعب گاز طبيعي به ازاي يک تن توليد لاستيک است اما معيار ما عدد 599 است. همينطور اين عدد در کارخانه‎هاي جديد لاستيک سازي بايد 460 باشند و در دنيا هم تجربه 448 را داريم.
کاظمي با اعلام اين خبر که کارخانه‌هايي که به ارقام معين نرسند، بايد جريمه پرداخت کنند، تأکيد کرد: طبق قانون، جريمه هاي دريافتي صرف مميزي هاي انرژي خواهد شد.
وي در بخش ديگري از سخنانش درخصوص هدررفتن انرژي در بخش صنعت به فعاليت‌هاي اين شرکت براي کاهش هدرروي‌ها اشاره کرد و گفت: پروژه اي به نام توليد همزمان برق و حرارت به نام CHP داريم، پايلوتي را در نيروگاه هاي مشهد احداث کرديم که از گرماي خروجي از دودکش ها، بخار توليد کنيم تا از اين حرارت استفاده شود چرا که مشهد سالانه حدود 500 ميليون مترمکعب گاز مصرف مي کند و به اين ترتيب مي توان اين عدد را کاهش داد.
مديرعامل شرکت بهينه‌سازي ادامه داد: همين الگو در حال قانون شدن است و در لايحه کارايي انرژي هم به آن پرداخته شده است. در حقيقت وزارت نفت موظف است سالانه 3 درصد از نيروگاه‌هايش را به نيروگاه‌هاي توليد همزمان برق و حرارت تبديل کند.
کاظمي در ادامه به حمل و نقل و مصرف انرژي در اين بخش پرداخت و گفت: کليه خودروها از کلاس 1000 تا 2000 طبقه بندي شده است و نوع و ميزان سوخت آنها مشخص است و در اين رابطه، تعامل سازنده‌اي بين وزارت نفت و وزارت صنايع به وجود آمده است.
وي خروج خط توليد پرمصرف خودروي پيکان در 10 سال گذشته را با تلاش وزارت نفت دانست و تصريح کرد: خروج خودروهاي پرمصرف و 6 سيلندر مثل پاترول‌ها و ورود خودروهاي کم مصرف مثل پژو 206 از جمله کوشش هايي بوده که خود خودروسازها انجام داده اند اما کيفيت انتها ندارد و بايد هرچه بيشتر کار شود.
مديرعامل شرکت بهينه سازي مصرف سوخت، حمل و نقل را در دو بازه زماني معرفي کرد و گفت: يکي از چاه نفت تا چرخ ماشين و يکي از چرخ تا مقصد است که بازده دوم را الگوهاي حمل و نقل مي نامند و ما معتقديم اگر اين الگوها با نگرش به توسعه حمل و نقل عمومي اتفاق افتد، مصرف سوخت را به شدت کاهش مي دهد.
وي با بيان اينکه براي اصلاح الگوي مصرف نياز به سرمايه گذاري وجود دارد، اظهار داشت: هم سرمايه گذاري نرم افزاري و هم سرمايه گذاري سخت افزاري از جمله اين نيازهاست، در بحث توسعه حمل و نقل عمومي نياز به منابع وسيعي است به اين معني که در حمل و نقل درون شهري، خطوط وسيع تندور و منوريل داشته باشيم و در حمل و نقل برون شهري، خطوط برقي را به کار بگيريم که اين نياز به منابع دارد.
وي ادامه داد: معتقديم که منابع اين قضيه در درون خود يارانه هايي که بر فرآورده ها اعمال مي شود، نهفته است، يعني اگر اين يارانه ها را به صورت مرحله اي برداريم، اعتبار حاصله از آن مي تواند صرف گسترش حمل‌ونقل عمومي شود لذا هم کارايي انرژي را بالا مي برد که با انرژي کمتر مسافر بيشتري جابجا مي شود و هم مصرف کننده به دليل قيمت بالاي انرژي، به صرفه جويي در مصرف متمايل مي شود.
کاظمي با اشاره به مصرف بي رويه در کشور، مصرف کننده را در اين قضيه کم‌ تقصير دانست و افزود: مصرف کننده انتخابي ندارد چرا که همين ماشيني که در بازار عرضه مي شود و همين الگوي حمل و نقل
 

در شرايط كنوني ايران با جمعيت حدود 70 ميليون نفر معادل بيش از يك ميليارد نفر انرژي مصرف مي‌كند كه بيشترين ميزان اتلاف انرژي مربوط به بخش ساختمان است و به عبارتي مي‌توان گفت كه هزينه مصرف انرژي در كشور معادل دو برابر بودجه سالانه كل آن است.
در شرايط كنوني ايران با جمعيت حدود 70 ميليون نفر معادل بيش از يك ميليارد نفر انرژي مصرف مي‌كند كه بيشترين ميزان اتلاف انرژي مربوط به بخش ساختمان است و به عبارتي مي‌توان گفت كه هزينه مصرف انرژي در كشور معادل دو برابر بودجه سالانه كل آن است.
از سوي ديگر درحالي كه ايران سيزدهمين كشور پرمصرف انرژي در جهان شناخته شده است و با وجود درآمد بيش از 80 ميليارد دلاري از فروش نفت‌خام در سال گذشته، به گفته وزير نفت مجموع يارانه آشكار و پنهان انرژي كشور در طول يكسال حدود 80 ميليارد دلار است.‏
براساس آخرين آمار‌هاي اعلام شده از سوي كارشناسان بيش از 410 ميليون بشكه معادل نفت‌خام يعني حدود 41 درصد از مصرف انرژي كل كشور ـ معادل 16 ميليارد دلار ـ بوده كه حدود 70 درصد آن را گاز طبيعي و 20 درصد آن را فرآورده‌هاي نفتي تشكيل داده است. ‏
موسسه مطالعات بين‌المللي انرژي هم با اشاره به وضعيت ناگوار مصرف انواع حامل‌هاي انرژي در ايران اعلام كرده است: اگر در راستاي اصلاح الگوي انرژي، قيمت حامل‌هاي انرژي در ايران واقعي شود، پتانسيل كاهش مصرف انرژي تا حدود 47 درصد مصرف كنوني وجود دارد؛ به‌طوري كه در بخش خانگي اين كاهش مي‌تواند تا 30 درصد محقق شود.‏
مرور تمامي اين گزارش‌ها و در نظر گرفتن فرمايش مقام معظم رهبري مبني بر اصلاح الگوي مصرف و حتي نام گذاري سال 1388 به همين عنوان اين واقعيت را آشكار مي‌سازد كه اگر چاره‌اي اساسي براي رشد فزاينده انرژي در كشور انديشيده نشود، بزرگترين دارنده ذخاير هيدروكربوري دنيا به يك مصرف‌كننده صرف انرژي در دهه‌هاي آينده تبديل خواهد شد.‏
بدون شك متهم رديف اول در مصرف غيربهينه و خارج از الگوي مصرف انرژي در كشور ما، يارانه‌هاي بدون حساب و كتابي است كه موجب شده مصرف انرژي در ايران به يك فاجعه اقتصادي مبدل شود. ‏
در شرايطي كه يارانه انرژي، سالانه بخش اعظمي از درآمد كشور را به خود اختصاص مي‌دهد و همچنين شيوه مصرف انرژي در كشور كه پنج برابر متوسط جهاني است، ضرورت توجه جدي به اين مشكل، جهت ايجاد راهكارهايي براي بهينه‌كردن مصرف انرژي در كشور امري كاملاً انكار ناپذير مي‌كند.‏
در اين زمينه آمار موجود بيانگر اين است كه از درآمد حدود 80 ميليارد دلاري كشور از فروش نفت‌خام در سال گذشته، بيش از 44 ميليارد دلار يارانه انرژي در بخش‌هاي بوده كه حدود 9 ميليارد دلار آن به بخش خانگي و تجاري اختصاص پيدا كرده است.‏
همچنين در شرايطي كه بسياري از طرح‌هاي توسعه‌اي صنعتي كشور با مشكل تامين منابع مالي مواجه شده و طرح‌هاي زيربنايي براي ايجاد اشتغال و جذب فارغ التحصيلان بايد هرچه‌زودتر اجرا شود ولي در سال گذشته حدود 41 درصد از مصرف انرژي كل كشور ـ معادل 16 ميليارد دلار ـ شامل حدود 70 درصد گاز طبيعي و 20 درصد فرآورده‌هاي نفتي در بخش خانگي و تجاري مصرف شده است.‏
به‌طور كلي انرژي در شكل‌هاي مختلف در بخش‌هاي خانگي، تجاري، نيروگاه‌ها، صنايع و حمل‌و نقل به كار مي‌رود كه در اين ميان، به‌دليل پايين‌بودن راندمان ماشين‌آلات، تجهيزات و اقلام مصرفي كه در نتيجه تكنولوژي پايين يا ارزان‌بودن مورد استفاده قرار دارند، معمولاً از راندمان بسيار كمي برخوردارند. ‏
از سوي ديگر به دليل فرهنگ‌سازي ناقص در اهميت مصرف بهينه انرژي و البته ارزان بودن آن، به‌طور معمول مصرف انرژي در بين مردم نيز با اسراف زيادي همراه بوده است. ‏
براين اساس نگاهي به آمارها نشان مي‌دهد كه در بخش ساختمان به‌تنهايي مصرف انرژي 2.5تا چهار برابر استانداردهاي جهاني گزارش شده است؛ در چنين شرايطي پيش‌بيني مي‌شود كه اگر الگوي مصرف انرژي در بخش‌هاي خانگي و تجاري اصلاح نشود و روند كنوني ادامه يابد، مصرف انرژي در اين بخش‌ها در سال 1403 به بيش از 1400 ميليون بشكه معادل نفت‌خام مي‌رسد كه در اين صورت علاوه بر دست نيافتن به اهداف چشم‌انداز 20 ساله، بر جايگاه ايران در صادرات نفت‌خام خدشه وارد مي‌شود كه اقتصاد كشور و محيط‌زيست نيز تحت تاثير قرار خواهد گرفت. ‏
به‌منظور بهينه‌كردن مصرف انرژي، تاكنون طرح‌هاي مختلفي ازجمله اجراي طرح سهميه‌بندي بنزين در سال 1386، دستور سيكل تركيبي كردن نيروگاه‌ها براي افزايش راندمان آن‌ها از حدود 30 درصد كنوني به بيش از 55 درصد، طرح اعمال جرايم پلكاني در قيمت گاز عملياتي شده است. در اين خصوص همچينن طرح تحول اقتصادي با هدف حذف يارانه انرژي در بخش‌هاي مختلف خانگي، تجاري، صنايع و نيروگاه‌ها و هدفمندكردن آن‌ نيز برنامه‌ريزي شده است.‏
بايد خاطرنشان كرد: ايران با در اختيار داشتن 28 تريليون مترمكعب از ذخاير 181 تريليون متر مكعبي جهان، 15.5 درصد از سهم ذخاير گاز طبيعي را در اختيار دارد؛ اين در حالي است كه سهم ايران در بازار گاز كمتر از يك درصد برآورد شده است. اين درحالي است كه كشورهايي همچون روسيه با داشتن 28 درصد سهم ذخاير دنيا 23 درصد سهم بازار، نروژ با 3.4 درصد ذخاير جهاني 11 درصد سهم بازار، كانادا با 3.4 درصد ذخاير جهاني 9 درصد سهم بازار و الجزاير، اندونزي و مالزي با سهمي حدود دو تا 2.6 درصد ذخاير جهاني بين پنج تا هفت درصد سهم بازار را دارند كه اين آمار از ضرورت تلاش جدي ايران براي حضور بيشتر ايران در بازار گاز حمايت مي‌كند. ‏
به اين منظور افزايش سهم ايران از بازار جهاني و رساندن آن تا حداقل 10 درصد در افق سند چشم‌انداز، يكي از برنامه‌هاي مهم وزارت نفت است كه بايد با هماهنگ كردن وضعيت مصرف در بخش‌هاي خانگي، تجاري، صنايع و نيروگاه‌ها تحقق پيدا كند.‏
البته در اين زمينه كارشناسان حوزه اقتصاد بر اين باورند كه علاوه بر حضور فعال ايران در مجمع كشورهاي صادركننده گاز، مي‌توان به حضور و نقش پررنگ ايران در تروئيكاي گازي نيز اشاره كرد كه به اين ترتيب ايران، روسيه و قطر با داشتن بيش از 60 درصد ذخاير گاز جهان مي‌توانند، موثرترين كشورها در تامين انرژي جهان در قرن 21 باشند. اما نبايد اين موضوع را فراموش كرد كه بدون شك اصلاح الگوي مصرف گاز نقشي حياتي در تحقق اين بخش از برنامه دولت خواهد داشت. هرچند در اين رابطه اقداماتي در شركت ملي گاز و وزارت نفت براي اصلاح قيمت گاز انجام گرفته اما قطعاً اجراي اين طرح‌ها نيازمند ضمانت‌هاي قانوني است.‏
در اين ميان با هدف بهينه كردن مصرف انرژي و دستيابي به اهداف بزرگ سند چشم‌انداز در بخش داخلي و همچنين حضور جدي ايران در بازارهاي جهاني انرژي، با توجه به اين‌كه صنعت نفت علاوه بر تامين تقاضاي انرژي بخش‌هاي مختلف مصرف، به عنوان يكي از مصرف كنندگان عمده انرژي نيز محسوب مي‌شود و باتوجه به ضرورت آغاز اصلاح الگوي مصرف از سازمان‌هاي دولتي، وزارت نفت پيشنهادهايي را براي اصلاح الگوي مصرف ارائه كرده است.‏
دراين رابطه غلامحسين نوذري وزير نفت در نامه‌اي با 15 بند به معاونان خود بر اين موضع تاكيد كرده است. در اين راستا مي‌توان به طرح تشكيل سامانه اطلاعاتي مصرف انرژي به تفكيك فرآيندهاي صنعتي و تاسيسات غيرصنعتي در بخش‌هاي مختلف طراحي، تكميل و بروزرساني؛ موضوع سيستم‌هاي اندازه‌گيري در طراحي، نصب و بهره‌برداري و كاليبره‌كردن آن‌ها، طراحي تاسيسات و ايجاد ظرفيت‌ها، برنامه‌هاي اصلاح الگوي مصرف شامل ميزان و نوع مصرف حامل‌هاي انرژي، مطالعه و نصب سيستم‌هاي بازيافت انرژي؛ بهينه كردن مصرف حامل‌هاي انرژي در ايستگاه‌هاي تقويت فشار و تلمبه‌خانه‌ها در خطوط انتقال گاز طبيعي، نفت و فرآورده‌هاي نفتي؛ بهينه‌سازي نظام انتقال فرآورده‌هاي نفتي از طريق برنامه‌ريزي صحيح براي انتقال از مبادي توليد و مصرف و حداكثر انتقال توسط خطوط لوله به واحدهاي صنعتي، نيروگاه‌ها و مصارف عمده به عنوان يكي از سياست‌هاي اساسي؛ تغيير روش حمل و نقل فرآورده‌هاي نفتي از جاده به سمت ريل و توسعه حمل و نقل ريلي اشاره كرد.‏
همچنين در بخش ديگري از اين نامه سرگشاده نسبت به از رده خارج كردن تمام خودروهاي فرسوده فعال در بخش‌هاي مختلف وزارت نفت، خريد
تجهيزات انرژي‌بر و ماشين‌آلات، ارتقاء راندمان انرژي متناسب با معيارهاي انرژي‌بري، بهره‌برداري از تاسيسات و ظرفيت‌هاي نصب شده با توجه به جذب موضوع صرفه‌جويي انرژي؛ تبديل نيروگاه‌هاي برق موجود در واحدهاي صنعت نفت تدريجاً در سيستم ‏CHP‏ به منظور توليد همزمان برق و حرارت با حداقل 50 درصد راندمان كلي، تفكيك مصرف سوخت و خوراك واحدهاي پتروشيمي و پالايشگاه‌هاي نفت و گاز؛ اجراي راه‌كارهاي بهينه‌سازي در ساختمان‌هاي موجود اعم از مسكوني، اداري و صنعتي مميزي انرژي؛ رعايت مبحث 19 مقررات ملي ساختمان در كليه ساخت و سازهاي در دست ساخت و ساختمان‌هاي موجود؛ تدوين و تصويب معيارهاي مصرف انرژي در بخش‌هاي مختلف تاسيسات توليد، پالايش، انتقال و توزيع نفت، فرآورده‌هاي نفتي و گاز طبيعي؛ و نيز فرهنگ‌سازي و آموزش مديريت انرژي به كاركنان و پرسنل ذيربط وزارت نفت تاكيد شده است. در اين خصوص بسياري از تحليل‌گران بر اين باورند كه وزارت نفت با انتشار و ارسال اين نامه اصلاح الگوهاي مصرف انرژي را از خود آغاز كرده كه قطعاً اجرايي شدن اين طرح ساير زنجيره‌ها را نيز به حركت وا خواهد داشت.‏
ناگفته نماند يكي از مهم‌ترين ابزار مسئولان براي اجراي فرمايش مقام معظم رهبري در رابطه با اصلاح الگوهاي مصرف در بخش انرژي و استخراج دستاوردهاي اين طرح ملي در آينده، بدون شك استفاده از ظرفيت‌هاي بخش خصوصي و رسانه‌ها به منظور برگزاري گردهمايي و همايش‌هاي تخصصي براي بررسي و تحليل چگونگي ورود به اصلاح الگوهاي مصرف، بدون رسيدن آسيب به اقشار مختلف مردم خواهد بود. ‏
در اين رابطه سيدمحمد موحد دبيركل اجلاس بين‌المللي مديريت راهبردي انرژي با اشاره به برگزاري اين گردهمايي يك روزه در تاريخ نهم خرداد ماه امسال، در تشريح محورهاي اين اجلاس مي‌گويد: اين اجلاس بين‌المللي با تاكيد بر اهميت «اصلاح الگوي مصرف» انرژي، بررسي نقش و چشم‌انداز اوپك گازي و تشكيل تروئيكاي گازي ما بين ايران، روسيه و قطر برگزار مي‌شود. ضمن آنكه شناسايي راهكارهاي تحقق جايگاه درخور انرژي صنايع نفت، گاز و پتروشيمي و صنايع آب و برق در سند چشم‌انداز در سال 1404برگزار مي‌شود.‏وي يادآوري اهميت نقش و جايگاه ايران در مديريت انرژي در سطح منطقه، محوريت اقتصاد انرژي در توسعه تا چند دهه آينده و موقعيت ويژه ژئواقتصادي، ژئوپلتيك و ژئواستراتژيك ايران؛ تاكيد بر اهميت و الزام اثرگذاري و ايفاي نقش مناسب‌تر در آينده انرژي ايران؛ تاكيد بر اجراي صحيح پروژه‌هاي نفت، گاز، پتروشيمي و پروژه‌هاي كلان آب و برق و طراحي و مديريت به روز و موفق پروژه‌هاي مرتبط با انرژي به عنوان يكي از راهكارهاي اصلي، لزوم مديريت راهبردي انرژي به عنوان يكي از زيربناها و اركان اصلي اجراي موفق پروژه‌هاي صنايع انرژي برمبناي هزينه، زمان، كيفيت و راندمان و نقش اوپك گازي از ديگر اهداف برگزاري اين گردهمايي اعلام مي‌كند.‏
 

در رابطه با پيام مقام معظم رهبري که امسال را سال اصلاح الگوي مصرف نامگذاري کردند صحبت کرديم در اولين جلسه در پانزدهم؛ و اين دومين جلسه هست که در جلسه قبل اين پيام رو بررسي کرديم که عرض کرديم اين اولين پيام نيست و بارها و بارها در مناسبتها مخصوصا اعياد رهبر معظم انقلاب به اين بحث اصلاح الگوي مصرف پيام دادند .

دوم مثالهاي روشنگري گفتيم مثل اينکه مصرف سرانه شکر براي هر نفر در سال بالاترين ميزانش 30 کيلوگرم هست برای ايران:300 کيلوگرم.

يا مصرف انرژي کشور ما با همين جمعيتي که داريم 17 برابر ژاپن هست و 8.5 برابر کل اروپا و 2.1 برابر چين يک ميلياردي و نيمي ما مصرف انرژي داريم و گفتيم به ميزان يک کشور 750 ميليون نفري ما داريم از انرژي استفاده ميکنيم.

مصرف آبمان را گفتيم 70 برابر الگوي جهاني هست در حاليکه ما آبمان هم تقسيم بندي شده نيست که بگویند اين آب شرب؛ اين آب شستن ماشين، اين آب دستشويي، اين آب صورت شستن، اين آب حمام رفتن؛ نه همه اش آب شرب است و ما براي مشروب ساختن داريم هزينه ميدهيم اينها رو عرض کرديم تا اين مطلب که دلايل رواج اسراف و اينکه مصرفگرايي در جامعه ما هست را گفتيم، چند دليل را گفتيم :

1- حب نفس، دنيا و تنوع طلبي

2- خودخواهي و ديگر نبيني

3- جامعه و حتي جامعه مذهبيون ما

4- خودنمايي

5- خانواده

6- تقليد؛ که تقليد رو عرض کرديم 1- تقليد از حاکمان 2- تقليد از رسانه ها تا اينجاش را عرض کرديم .

7- گزينه دليل رواج اسراف؛ رواج اسراف مذهبي، اعتقادي؛ در بحث مذهب و اعتقادات هم ما يه اسرافهايي داريم، بعضي از خواهرها و برادرها شايد جلسه اول رو نشنيدن بعد تو ذهنشون خرده بگيرن که اي بابا مثلا اگه ماشير آب موقع وضو گرفتن ببنديم، دوتا ليوان آب هم اسراف کنيم؛ سيستم آبرساني ما به دليل پوسيده بودن و بد کار گذاشتن 30% آب مشروب مارو داره هدر ميده؛ 30% آب کل کشور داره هدر ميره اونوقت شما گير دادي به ما؛ عرض کرديم اون رو ميرسيم بهش، ما داريم از منظر اخلاقي نگاه ميکنيم؛ اگه برایت ثابت کنند که خدا گفته مسرفين رو دوست ندارم تو اسراف کردي ولو يک ليوان آب، نميتواني به ملائکه نکير و منکر بگي آقا 30% آب ما در منابع ديگه هدر ميرفت ! ميگن اگه پس اينطور بود تو دو تا آدم رو ميزدي ميکشتي برا اينکه جاهاي ديگه دارن هزار تا هزار تا ميکشن؛ بمب اتم ميندازن، دليل نميشه اگه يه جايي بمب اتم ميندازن ما بگيم ديگه شير تو شيره ما هم بزنيم يه آدم بکشيم، بحث نگاه ما به اسراف يه نگاه اخلاقي و بحث اسلامي است.

مثلا در نذورات ما اسراف ميشود؛ در مسير خدا، اهل بيت، امام حسين(ع). اولا بسياري از اين سفره هايي که انداخته ميشود اصلا سنديت نداره؛ يعني بايد دستوري باشد مگر اینکه بگویید نذري برا امام حسين دارم ميکنم. اينکه بگویي سفره ي حضرت عباس انداختي با اين آداب، آدابش رو بايد معصوم تعيين کرده باشد وگرنه بدعت ميشود؛ مثلا ميگوید سفره اي گرفتيم نذر حضرت عباس توسلي هم هست، قرائت قرآن و نوحه هم بخوانيم اين مشکلي ندارد، ولي اگر بگویيم آدابی است بايد در اين سفره رعايت بشود اين ها اصلا مشکل ايجاد ميکند؛ بدعت ميشود.

ثانيا بيشتر اين سفره ها بيشتر از روی چشم و هم چشمي است ! سفره حضرت عباس ميندازه بعد خانم های همسايه ميان. اين چيزها بيشتر زنانه ست خواهرها بیشتر اهل این مسائل هستند، بعد ميره سفره اينو ميبينه ميگه يه سفره بايد بندازم چشم فلانی در بیاد !! اين چه دينيه قربونت برم ؟! يا بعضا بعضي از خواهران ما نمايشگاه راه مي اندازن اونجا ! يعني ميروند برای اينکه خودشان را نشان بدهند!! جوری که اگر کسی از بیرون نگاه کند ، فکر نمي کند اين ها مثلا عزادار اباعبدلله هستند يا سفره حضرت رقيه است ! در شيراز يه رسمي دارن 21 ماه رمضان سمت محله سعدي ، سفره حضرت آقا اميرالمومنين مي اندازند؛ مردم می آیند نمي دانند چه خبر است؛ تمام ديوارها گِلي، محل خيلي زيبايي مثل خانه حضرت اميرالمومنين درست کرده اند. مي نشينيد؛ نان می گذارند با نمک و شير؛ یه عده ای فکر می کنند این قسمتش دیگر یک کار سمبلیک است؛ برای افطار نان و نمک و شیر. طرف یه کم میخوره؛ منتظر افطار می نشیند ! میگه آقا افطار چی شد؟! میگویند افطار همین بود . حقیقت سفره حضرت رقیه این است. این سفره هایی که الان می اندازند نیست ! حقیقت سفره امیرالمومنین همین است؛ نان و نمک و شیر؛ تازه بین نمک و شیر یکی اش رو آقا امیرالمومنین انتخاب میکردند حالا اینجا دوتایش را می گذارند، برای اینکه خود آقا فرموده اند نمیتوانید مثل من باشید؛ ولی خیلی ها اونجا میان می گویند تبرکی میخوریم اینجا بعد میریم خونه افطار!! سفره اهل بیت این است، وقتی سفره برا حضرت رقیه می اندازی باید یک غذای بسیار ساده باشد و اسراف نشود؛ چشم و هم چشمی نباشد، نمایشگاه مد و لباس هم نباشد. نذورات دیگر؛ مثل نذرهایی که اصلا سودی ندارد برای هیچ کسی؛ مثلا من نذر میکنم که اگر آقا امیرالمومنین، امام حسین، قمر بنی هاشم، حضرت زینب (سلام الله علیهم اجمعین) فلان کار کردند من مثلا 10 میلیون تومان می دهم حسینیه را سرامیک درجه 1 آلمانی بزنند!!! این چه کاریه؟ در مسیری نذر کن که اهل بیت هم بپسندند. در ساخت مساجد و حسینیه ها؛ باز این ها بحث های دیگری است که مواظب باشید اسراف نشود یعنی پولی که میخواهد اینجا خرج بشود از آن نهایت استفاده بشود.

مسجد، حسینیه - من در استانی یک حسینیه دیدم که اول خیلی غبطه خوردم که چه حسینیه خوبی، کاش ما یک همچین حسینیه ای داشتیم؛ 10000 متر مربع .خیلی قشنگ بود؛ 10000 متر درسه طبقه؛ تقریبا 70، 80 هزار نفر جمعیت توش جا میگیرن؛ هیئتی بنشینند؛ من رو بردن اونجا بازدید مثلا یه اثر خیلی مهم؛ گفتن فقط ظهر عاشورا هیئت ها میان اینجا سینه میزنن در رو قفل میکنن و میرن؛ فقط ظهر عاشورا ! پاتوق همه ی هیئتهاست؛ آقا تو که این همه جمعیت نداری حسینیه رو پر کنه، در طول سال ازش استفاده بهینه بشه، این چه کاریه میکنی؟

مثلا در مسجد موقع نماز جماعت دوتا ردیف می ایستند؛ همه بالای 80 سال ! در هیئت امنا اختلاف میشود 3 تاشون میرن بیرون میگن یه مسجد دیگه بسازیم !! اون ها هم یک ردیف دیگه نماز جماعت دارند بالای 85 سال!! خب این چه کاریه شما می کنید؟ این ها واقعا خدایی است؟ ؟ اصلا من و شما اجازه داریم پولی که مردم دارند میدهند در راه خدا در این مسیرها خرج کنیم؟ این ها بالاترین نوع دزدی از خود کیسه اهل بیت است.

در کارهای فرهنگی؛ آقا اگر که در کانون ما (اینکه میگم هست در کانون متاسفانه ، برادرها و خواههارا باید بیشتر دقت کنند) اگر کانون ما امشب مراسم گرفت براش تراکت بیشتر از اون چیزی که لازمه زد و این تراکت ها اسراف شد این گناه کبیره در کیفیت مراسم کانون تاثیر خواهد گذاشت، شک نکنید؛ اگر هر اسراف دیگه ای شد،در غذا همینطور، اگه اسراف شد که ما بحث اسراف و تبذیر رو تو تعریفش باز میکنیم که ممکنه تبذیر هم بشود؛ اگه اسراف شد در کیفیت معنوی تاثیر میذاره؛ چون ما تاریکی را اوردیم در محیطی که نور داره و این تاریکی نور را رد میکند.

8- وسواس؛ نعوذ بالله بعضی از کسانی که مبتلا به وسواس هستند؛ فکر میکنن خیلی مقدسند !! این ها خیلی شیطانی هستند، چون وسواس یعنی وسوسه ای از طرف شیطان؛ دام شیطان، فکر میکند موقع وضو گرفتن به جای 1 لیتر اب 6 لیتر آب مصرف کند خیلی مقدس می شود ! مثلا در طهارت و نجاست فکر میکنه دیگه خیلی مقدسه دائم داره دستش رو آب میکشه، این مقدس نیست این شیطانی است، یعنی افتاده است در دام گناه کبیره اسراف، شوخی گرفته این را . اهل نعوذبالله فحشا نبوده شیطان گفته اشکال نداره؛ (اغلب موارد فحشا گناه صغیره است) می اندازیمش در دام یک گناه کبیره؛ گناه کبیره گناهی است که خداوند تبارک و تعالی در قرآن وعده آتش داده باشد به آن .

9- ثروت زیاد و اضافه؛ نمیدونم چرا بعضی از مردم اینقدر پول جمع میکنند ! واقعا چه کار میخواهند بکنند با این همه پول، حالا من نمیخوام خیلی ریز و دقیق بشم که برادر خواهرهایی که جوانترند بد برداشت کنند . که اصلا ما چقدر حق پس انداز داریم و چقدر پس انداز در دستورات اسلامی وارد شده و چقدر بعضی از پس اندازهای ما مخالفت میکنه با روزی رسانی خدا، اصلا وارد این بحث نمیشوم. مخالف هم زیاد دارد؛ ممکن است کسی هم برداشت بد بکند، ولی برخی فقط پول جمع می کنند ! این ها را برای چه میخواهند ؟؟! یعنی این همه پول این همه تشکیلات باعث میشود اسراف کنند، مثلا یک اسرافش این است پول رو گذاشته کنار . خب اگر با این پول کار کند یک درامدی از آن دارد . دست به چند نفر فقیر کمک می کند، این هم از مسائلی هست که باعث رواج اسراف شده؛ ثروت بسیار زیاد یک عده ای که نمیدانند چه کارش کنند؛ 4تا ماشین میخرد؛ 5 تا خونه میخرد؛ یک ویلا در شمال خریده که اگر برسد 6 ماهی یه بار دوشب برود آنجا ! آنجا یک تشکیلاتی برا خودش راه انداخته اینجا یک تشکیلات دیگر ! بساط های این گونه که واقعا عجیب غریب است ! یک قسمتی در شمال رد می شدیم ، تمام ویلاهایی که همه قیمت ها بالای حداقل بالای 500 میلیون، بین 500 تا 1 میلیارد؛ شاید قریب به 3000 تا ویلا کنار هم بود، گفتند این ها همه اش خالی است؛ تابستان ها، پنج شنبه، جمعه ها پر میشه، ایام عید پر میشه بعضی وقتا وسط هفته ممکنه بیان؛ کلا خالیه، 3000 تا ویلا فقط تو یه پلاژ ما در شمال؛ با امکانات کامل کامل، یخچال و تلویزیون و فریزر و گاز و ..، خالیه و دو تا نگهبان اونجا گذاشته اند که دائم دارن اونجا رژه میرن که کسی به اینها دستبرد نزند.!



تعریف اسراف: اسرف یعنی تجاوز کردن و از حد گذراندن؛ در تعریف اصطلاحی اسراف میگویند هر چیز خارج از تعادل در هر عملی میشود اسراف.

در قرآن کریم چند تعریف برای اسراف دارد:

تعریف اول: سوره طه 127، سوره مائده 32، سوره اعراف 81، سوره یونس 12و 83، سوره انبیاء 9، سوره یس 19، سوره زمر 53، سوره غافر 28 و 38؛ بیشترین تعریفی که برای اسراف کرده فرموده است : از حد گذشتن در گناه و نافرمانی؛ یکی از مصادیق اسراف این است؛ کسانی که در گناه اسراف میکنند.

3 مدل گناه داریم:

مدل اول: گناهی که در اثر فشار جسمی یا روحی برای شما ایجاد میشود و با خودش پشیمانی هم دارد و شما ظاهرا فکر میکردی مجبوری این گناه رو انجام بدهی ولی خودت نمی خواستی.

تا اینجا اسراف در گناه نیست توبه هم میکنی.

نوع دوم: گناهی که شما برای لذت بردن بیشتر از زندگی ات ، جزء برنامه هایت گذاشتی، انجام میدهی؛ این میشود گناه و این هم جزء موارد اسراف نیست.

گناه سوم که اسراف است، کسانی که به هر وسیله ای سعی میکنند گناه را انجام بدهند، لذت ببرند، به هر قیمتی شده ولو به قیمت اذیت بقیه؛ ولو به قیمت ضرر رساندن به بقیه؛ بسیار هم در جامعه ما زیاد است. مثلا بوق میزنه تو خیابون؛ توی کوچه ای که میدونه تو این کوچه کسی الان ممکنه خواب باشه بوق میزنه و لذت میبره؛ این گناه است چون ضرر دارد .

تعریف دوم سوره فرقان آیه 67 از حد گذشتن در انفاق را اسراف میداند؛ کسی که انقدر انفاق میکند که به خودش و خانواده اش چیزی نمیرسد.

خدمت پیامبر (صلی الله علیه و اله و سلم) آمدند گفتند فلانی محصولات باغش که به حاصل نشست همه رو داد به فقرا؛ هیچی هم برای خودش و خانواده اش کنار نگذاشت؛ پیامبر فرمودند نه تنها انفاق نکرده بلکه گناه اسراف رو هم مرتکب شده.

مقداری طلا خدمت پیامبر بود. پیامبر فرمودند من معلوم نیست صبح را ببینم ، همان شب پیامبر همه را انفاق کرد .صبح یه فقیری اومد دم در، یه سائلی اومد پیامبر فرمودن چیزهایی داشتم دیشب دادم. حالا امروز ببینیم خدا بزرگه؛ شب شما بیا انشاالله برات نگه میدارم؛ این فقیر ناراحت شد، آیه قرآن نازل شد که "پیامبر در انفاق خودت نه آنقدر انفاق کن که دستت بسته شود برای انفاق و نه آنقدر بخل بورز که مردم از تو خیری نبینند" .

وسط؛ متعادل، بعضی ها خیلی انفاق میکنند، یکی از بزرگان همین شیراز چند سال قبل رفتیم پیش ایشون گفتم که ما از شما زیاد پولی نمیخوایم برا برکت تو کاروان یه چیزی محبت کنین؛ دست کرد تو جیبش هر چی تو جیبش بود در آورد گذاشت کف دست من؛ هرچی تو جیبش بود من گفتم دست شما درد نکنه؛ خیلی ممنون، خداحافظی کردیم و دستشون رو بوسیدیم؛ گفت ببخشید یه 50 تومنش رو برگردون ! گفتم براچی؟ گفت میخوام برم خونه پول ندارم بدم به تاکسی ! انفاق تا حدی که آدم خودش گیر کنه؛ بله یک جاهایی هست که یه توجیهاتی میکنن برا انفاق نکردن که اون ها رو بهش میرسیم اما اسراف در انفاق هم در سوره فرقان آیه 67 رد شده.

سوره اعراف 31، سوره نساء 6، سوره انعام 141 زیاده روی در خوردن و مصرف مال حلال را اسراف میدادند.

وقتی اومدن خدمت آقا امیرالمومنین؛ آقا به امام مجتبی(ع) گفتن 11 سال هست که هوس کردم جگر بخورم؛ امروز دیگه میخوریم . انقدر بچه ها خوشحال شدن دویدند رفتند جگر اماده کردند و اوردند خدمت آقا، همون موقع آقا صدای سائل رو تو خیابون شنیدن، اینو دادن به امام مجتبی و گفتن به حقی که خدا بر گردنت نهاده از طرف من این رو بده به این سائل؛ گفتند همه اش رو بده . وقتی برگشت ناراحت بود آقا فرمودن که خداوند تبارک و تعالی فرموده حتی در حلال؛ مصرفهای شما از حلال از درجات بهشتی و نعمتهای آن دنیا و رضوان الهی می کاهد.

اگه حلالِ حلال هم باشد، آدمی که از اول زندگی تا اخر زندگیش هیچ مشکلی نداشته باشه؛ هرچه دوست داشته خورده، هر وقت دوست داشته خوابیده، هیچ ناراحتی نکشیده، این روز قیامت با آدمی که ناراحتی و فقر و گرسنگی کشیده یکسان نیستند ؛ آقا فرمودند خداوند میفرماید که در حلال ها هم مقداری را بگذارید برای قیامت.

یعنی یک چیزهای غیرضروری در حلال . مثلا میگوید مال خودم است حلال است، اگر مال خودت نبود که میشد دزدی! چون مال خودت است میگوییم در حلال هم باید مصارفت را در حد اعتدال نگه داری.

سوره اسراء آیه 33؛ افراط در کار را اسراف میداند؛ یعنی خلق نشدی که از صبح تا شب بدوی؛ بعضی افتخار میکنند میگویند کار، کار، کار؛ از صبح تا شب. یه وقت هست این کار برا خداست از صبح تا شب اگه دو شیفته، هر 24 ساعت 48 ساعت هم کار کنی، کاری نکردی؛ ولی کار برا دنیا، برا خانواده، برا زندگیت، این چقدر کار؟ ضمن اینکه خیلی وقتا بچه ها، جوانترها، خانواده ها اصلا کار اینقدر نمیخواهند، دوست دارند پدر را ببینند، مادر را ببینند، صبح وقتی بیدار میشن پدر رفته، وقتی شب میاد این ها خوابند، اصلا نمیبینند پدرشون رو. این برای کی داره اینقدر کار میکنه؟ برا خدا ؟ خیلی خوب حالا مجبور شده است انقدر کار کند؛ برای دنیا؟ برای حقوق؟ این اصلا شأنیت ندارد و اسراف هست؛ از انواع اسراف است.

سوره آل عمران آیه 147 تفریط در عمل صالح و به جا آوردن حق خدا را اسراف میداند.

حق خداست وقتی صدایت میزند حی علی الصلوة بدوی، بعضی ها 1 ساعت ، دو ساعت ، سه ساعت، حتی چهار ساعت نماز می اندازند عقب؛ حال نداره دوتا نماز رو با هم بخونه ! میگه نه امام فرمودن نمازهای پنج گانه رو در وقت خودش باید بخونی، فاصله باید بندازی؛ فاصله میندازه نماز ظهر رو اول میخونه بعد میگه نماز عصر در وقت خودش؛ وقت نماز عصر یک ساعت و ربع بعد از اذان ظهره؛ یه دفعه میبینی 5 بعدازظهر میخونه، یادم رفت نماز عصر رو نخوندم، افتخارم میکنه. اگه میخوای فاصله بندازی یک ساعت و ربع بعد از نماز ظهر، یک ساعت و ربع بعد از نماز مغرب وقت نماز عصر و نماز عشاست.

حق خدا را عقب انداختن؛ کوتاهی کردن اسراف است، این هم گناه کبیره است. خداوند حق دارد که این همه به تو نعمت داده 17 دقیقه در شبانه روز رو از تو به موقع انجام دادن این عبادت رو بخواهد. تنها واجبت همینه غیر از روزه؛ تنها همین است.

بنابراین این حقوق الهی رو آیه شریفه ی قرآن سوره آل عمران آیه147 میفرماید تفریط در عمل صالح، عمل صالح انجام ندادن، جلوی عمل صالح را گرفتن؛ بعضی وقت ها جلوی عمل صالح را میگیرد، پسرش، دخترش میخواهد برود مسجد برای نماز جماعت ، میخواهد برود جایی برای عبادت ، میگوید بیا بنشین نمیخواهد بروی مسجد ! آیه شریفه قران، عین آیه هست می فرماید پدر و مادری که به فرزندش میگوید نمیخواهد بروی مسجد، خداوند وعده داده عذاب جهنم و آتش مال این پدر و مادر است. برخی می گویند بچه ما میره مسجد به هوای مسجد تا 12 شب بر نمیگرده؛ خب این رو کاری نداریم، اون کسی که واقعا میخواهد برود یک وقتی برای خدا بگذارد، حق خداست، حق خدا را کوتاهی کردن میشود اسراف.

خب این نگاهی به اسراف بود از دید قرآن کریم.

اما فرق اسراف و تبذیر : چون در آیات قرآن و روایات اغلب ما این دوتا رو با هم می بینیم . مثل عدل و انصاف . برخی میگویند عدل و انصاف یکی است؛ عدل و انصاف دوتا مقوله است . عدل یعنی قرار دادن هرچیزی در جای خودش؛ انصاف یعنی نصف کردن، تقسیم کردن منصفانه.

بحث اسراف و تبذیر هم همین است؛ اسراف یعنی شما کاری انجام میدهی از این کار استفاده هم میکنی ولی از شأنت خارج است؛ مثلا شما میتوانی یک غذای عادی رو بخری 2000 تومان ، میری یه غذایی میخری 10000 تومان، میخوری. این میشود اسراف. اما تبذیر یعنی چه؟ یعنی شما یک کیلو غذا میتوانی بخوری، 4 کیلو غذا را خراب میکنی، یعنی 3 کیلویش را میریزی دور. این تبذیر است. والمبذرینی که قرآن می فرماید در جهنم خالد میشوند کسانی هستند که ریخت و پاش میکنند.

تقطیر یعنی کوتاهی در انفاق، قوام یعنی بین این دو (تقطیر و تبذیر).

کوتاهی در انفاق، یک عده هستند کوتاهی در انفاق میکنند، یک عده هستند تبذیر میکنند ، اسراف میکنند. یک عده هستند آنقدر بخیل اند که برای خودشان هم خرج نمیکنند !

قرآن کریم میفرماید حد بین اینها قوام هست؛ نه اسراف نه اقطار، بین اینها قوام هست. قوام یعنی چه؟ یعنی انسان نه آنقدر بریزد و بپاشد که همه چیز به هم بریزد و باعث شود به گناه کبیره اسراف دچار شود؛ نه اینقدر دستش بسته باشد که حتی انفاق هم نکند.

قرآن میفرماید اینجور آدمها 1- اهل دوزخند؛ اهل یعنی جزء دوزخ، خدا این ها را در دوزخ نگاه می دارد. بعضی از ما جدی نمیدانیم در پرونده هایمان چه خبر است! طرف فکر میکند دیگر عمدة المکاشفین است ! دیگه الان رفت و دیگه ملائکه اونجا صف بستن منتظر ایشون هستن که ورد علی الله؛ وارد شد برا خدا، فکر میکنند اینطوری هستند. بعد پرونده را که باز میکنند می بینند شیطان از آن مسیری که ما نمیدانستیم پرونده را سیاه کرده است ! برادر من، خواهر من ، اسراف گناه کبیره است، گناه کبیره؛ این ها از آن مسیر پرونده را سیاه کرده، تمام جلسه و نماز و مجاهدت و رزمندگی و فلان و فلان؛ همه را به باد داده.

2- برای اسراف کاران اعمالشان زینت داده میشود. اسرافکار در دام شیطان، مکر شیطان می افتد، اعمالش برایش زینت داده میشود. میگه آقا اسراف نیست که ! زیباییه، نعمته،. خدا نعمت رو داده دوست داره خرجش کنم ! این عین روایته که وقتی خدا یه نعمتی داد دوست داره از این نعمت استفاده کنیم، اما نگفته که اینقدر نعمت مال تو ! هرچی دادن که نگفته خرج کن. گفته وقتی نعمت بهت دادم خرج کن. آقا الان بهت اکسیژن دادم که میتونی تنفس کنی، تنفس کن، بهت آرامش دادم استفاده کن، لذت ببر، شکر خدا رو هم بکن.

و بعد موجب انکار آیات الهی میشود، گناه اسراف به اینجا میرسد.

کنترل جهانی و دولتی تبذیر از آن چیزهایی هست که باید رویش کار شود، بحثی داریم تحت عنوان بازسازی دور ریزها؛در مملکت ما دور ریز خیلی زیاد است. سطل های زباله ما پر از منابع مالی است؛ یعنی اگر فقط یک سیستمی داشته باشیم که بتواند از زباله ها مواد را بیرون بیاورند و دوباره بازپروری کنند؛ مردم در جهان از این مسیر پول زیادی بدست می آورند ، در مملکت ما همینجوری میریزند.

در سطل های زباله مان همه چیز هست ! . خیلی دیگر از جاهای جهان جدا سازی میکنند، یک سیستم جهانی و دولتی که باید اجرا شود برا تبذیر.

دوم بحث لوازم نامرغوب است که در ادبیات اقتصادی انگلیس در همان زمانهای خیلی قدیم؛ زمان ناصرالدین شاه این ادبیات را رواج دادند که میگفتند ما آنقدر پول دار نیستیم که برویم جنس ارزان بخریم؛ میگفتند چرا؟ میگفت برای اینکه جنس ارزان یعنی جنس بنجل؛ مرتب خراب میشود ودوباره باید بخری، یک شلوار میخری 2 سال کار میکند قیمتش 5 برابر مثلا یک شلوار بنجل است؛ شلوار بنجل میخری 10 تا باید بخری یعنی 2 برابر خرج میکنی در آخر هم چیزی گیرت نمی آید.!

الان ما در خریدهای خودمان و در کارهای دولتی باید مراقب باشیم، می آیند مزایده می گذارند هر کس ارزانتر گفت، نه هر کس بهتر گفت! بعد 400 کیلومتر را آسفالت میکند ارزان گرفته، بعد از 1 سال دوباره باید این اسفالت را بازسازی کنی. اصلا راه افتاده، باید بازسازی شود . یا همین بحث لوله کشی های ما؛ یک روز لوله کشی میکنند برمیدارند؛ هی باید لوله کشی کنی هی عوض کنی، تمام مسائل ما مشکل دارد. همینجوری دارن میچرخونن برا اینکه به یک سیستم بهینه و ثابت نرسیده اند، دولت هم همینطور. پنجره های ما مشکل دارد، مرتب دارند تبلیغات میکنند – تبلیغات دیرهنگام - معماری ما مشکل دارد، هدر رفتن انرژی در معماری ما بسیار زیاد است، رانندگی ما مشکل دارد، اصلا خیلی از مسائل ما مشکل دارد. و این مشکلات را دولت باید حل کند، یعنی دولت باید یک سیستمی بگذارد که این لوازم نامرغوب؛ این ماشین هایی که نامرغوب است، مثلا ماشین داریم، این ماشین مشکل دارد، دقیقا در ایران ماشین که میاد مدل به مدل بدتر میشه، اصلا مثل اینکه روال شده است! مثلا میگن پیکان پژویی 62 خیلی خوبه، بعد خراب شد، باز میگن آقا پژو میخوای، پژو دوره اول خیلی خوبه ، بعد خراب شد! دقیقا برعکس دنیا، ماهر چه جلوتر میریم خرابتر میشود! من خودم زمانی یک پیکان صفر گرفتم از کرج، از اتوبان کرج که می خواستم به اتوبان تهران_قم بروم، توی اتوبان موتور سوزاند، تو مسیر بعد فهمیدیم چی شد . مثلا بجای اینکه یه روغن مرطوب بریزیم؛ یه روغن ریخته بود دقیقا مثل روغن زیتون بود؛ اینقدر شل و ول ! دیدیم چراغش روشن شد تق تق تق داره صدا میده . ما در مشکل داریم تولیداتمان.

انقدر مردم را ترغیب میکنیم بروند تولیدات داخلی بخرند؛ اما تولیدات ما مشکل دارد، بنابراین دولت باید این مشکلات رو حل کند.

قراردادهای رابطه ای به جای قراردادهای ضابطه ای؛ یعنی طرف قراردادهای دولتی ما خیلی جاها شرکتهایی هستند که آشنا هستند نه شرکتهایی که خوب کار میکنند! این ها منابع سنگین ما را دارند به هدر میدهند؛ بسیاری از منابع عظیم. اصلا میزان اسراف دولتی با میزان اسراف من و شما قابل مقایسه نیست، یه نمونه اش همینکه خدمتتون گفتم به دلیل لوله کشی فاسد و نامرغوب آب کشور 30% آب کشور دارد به هدر میرود؛ همینجوری ول میشه توی خاک، به دلیل کانال نکشیدن درست ما، کانال های غیراستاندارد ما، به جای اینکه این همه از باران رحمت استفاده کنیم داریم میلیارد میلیارد خسارت میدهیم چون نمیتوانیم آب را هدایت کنیم به یک منبعی و هی سیل میاد، مثلا 20 میلیارد خسارت فقط به گندم استان فارس در همین اواخر، 35 میلیارد خسارت به فلان، بابا بالاخره خدا میگه ما موندیم با این جماعت، بالاخره باران بفرستیم یا نفرستیم !! میفرستی سیل میاد، نفرستی قحطی میاد! خب برید خودتون رو درست کنید این چه وضعیه ایرانی جماعت؛ چرا اینطوری کار میکنید شما؟ واقعا همینطوری است ، میگن یه بنده خدایی ایرانی بود خیلی وضعش خراب بود بردنش جهنم، رد میشد دید یک جایی است خیلی وحشتناک، آدم می ایسته و یه سرب مذاب میاد، دهانش باز میشود و سرب مذاب میریزند در دهانش ؛ داغون میشه و میره. گفت اینجا کجاست؟ گفتند جهنم ژاپنی هاست، رد شد دید یک جای دیگر ملت رو پاستوریزه میبرند و صاف نگه میدارند و یک آقایی ایستاده و با نظم یک دکمه رو میزنه و سرب مذاب میریزه تو دهنش و طرف پدرش درمیاد! گفت اینجا کجاست؟ گفتن جهنم اروپایی هاست؛ رفت یه جا دید همه راحتند، گفت اینجا کجاست گفت جهنم ایرانی هاست؛ گفت چرا بیکارند؟ گفت یک روز سرب هست، اونی که میریزه نیست، یه روز سرب نیست، یک روز دستگاه خرابه...!

این ها اسراف است، بعضی از دوستان مثلا کارمند محترم دولت تشریف دارند ، از سر کارش اس ام اس میزند، یه چیز بگو حوصله مون سر رفته! یعنی صبح که میخواهد برود سر کار میگه اعصابمون خرد میشه، هیچ کاری نداریم اونجا! این ها اسراف است، ما نمیتوانیم استفاده کنیم، از این طرف بعضی از منابع را خراب میکنیم؛ خدمت مقدس سربازی و آموزش نظامی برا همه ی برادرها و حتی خواهرها، آموزش نظامی واجب است. "واعدوا لهم ما استطعتم من قوة" بچه شیعه ای که نظامی گری بلد نباشد بیخود دارد میگوید من شیعه هستم و منتظر ظهورم! به هر طریقی شده باید برود یاد بگیره، اما من دیدم در جاده اصفهان؛ فوق لیسانس رو گذاشته اند جلوی ماشین ها را بگیرد ! بزن کنار سرعتت اینقدر بود؛ فوق لیسانس پشت دوربین، مثلا می گفت فوق لیسانس شیمی دارم ، میخواهم بروم خارج از کشور! ما داریم هدر میدهیم، از این طرف مردم بیکارند، از آن طرف یک کارهایی به یک آدمهایی میدهیم که اصلا در شأنش نیست، سربازی باید تقسیم بندی شود، نه اینکه جوان ما عزا بگیرد که دو سال عمرم هدر میرود. بالاترین اسراف هدر دادن نیروی مفید جوانی در سرباز خانه های ماست. باید برایش برنامه داشته باشند، برنامه ندارید، آموزش نظامی اش را بدهیدبگذارید برود سر کارش، جنگ شد شیپور میزنی پا میشن میان، ما اگر برنامه نداریم خب مگر بیکاریم ؟! یرخی می گویند باید بروند عادت کنند به فلان، بابا برخی از این ها دارند میروند صدتا کار نادرست هم یاد میگیرند ! اگر تخصص دارد، در تخصصش باید استفاده شود، این ها منابع دولتی است که دارد اسراف میشود .
میزان فقرای جهان ؛ الان 1/3 میلیارد نفر فقیر درجهان داریم . یعنی کسانی که برای سه وعده غذا در روز مشکل دارند؛ در این آماری که گرفتم به کسانی میگویند فقیر که در سه وعده غذایی شان یک وعده یا دو وعده یا حتی بعضا سه وعده اش را ندارند بخورند! 1/3 میلیارد نفر از مردم جهان کسانی هستند که الان خیلی از ساعات روز گرسنه اند؛ غذا ندارند بخورند، بعد ما تبذیرهای جهانی می بینیم؛ مثلا آمریکا گندمهاش رو میریزه تو دریا که قیمت گندم رو ببره بالا، نمیدونم فلانی میاد شیر نفت رو باز میکنه که قیمت فلان بره بالا و ..

اما ملاک و معیار حد اسراف چیست؟ تا اینجا تعریف ها رو کردیم حالا میزان حد اسراف. یکی بحث گناه، یعنی اگر گناه شد دیگر گناه اسراف است؛ گفتیم از مهمترین قسم های اسراف که در 11 آیه قرآن آن را اسراف می دانست ، گناه هست، یعنی زیاده روی در گناه و چقدر رحمت خداوند در این آیات موج میزند که خداوند حتی در بحث نافرمانی خودش و گناه به ما میگوید اسراف نکنید. تا یک مقداریش را خدا همینجوری با رحمت میگذراند. تازه اسراف هم که میکنی آخرش میگوید "لا تقنطوا من رحمة الله" . اسراف هم کردی نا امید نشو .

2- حکم عقلی و معیارهای عقلی؛ که بنده ببینم از نظر عقلی این کاری که میکنم اسراف هست یا نیست، عقلا این بررسی بشود.

3- عرف جامعه. مثلا شما به مجلسی می روید که لازم است در این مجلس لباس فاخری داشته باشید، یک مجلسی میروید لازم نیست این لباس فاخر رو داشته باشید، در مجلسی که لباس فاخر لازم نیست چرا اسراف میکنید ؟؟ عرف به تو این اجازه را نداده است، همینطور در مسافرت،موقعی که سوار اتوبوس می شوی و .... من بعضی وقت ها مثلا تا میخوام سوار ماشین بشم سریع لباس و عمامه رو در میارم .میگن آقا چرا با عبا و عمامه نمی شینی! میگم خب این برای سخنرانیه، برای رانندگی که نیست . با این بنشینم این استهلاک می بره. رانندگی لباس خودش را دارد. خدا باید بپسندد، لباس مهمونی، کفش مهمونی، کیف مهمونی و تشکیلات، این ها در جای خودش مصرف بشود. در بحث آرایش برای خواهرها .. استفاده ی بسیار زیاد اقتصادی که برا غرب و صهیونیستها دارد و اثرات بسیار مخربی که روی پوست میگذارد که بماند؛ فرض می کنیم خواهری بخواهد آرایش کند، آرایش ِ کجا؟ برای کی؟ در خیابان که دیگه نباید آرایش کنی، مردم ببینند که چی بشود؟ بپسندند؟؟؟!! یک شوهر که بیشتر نمیخواهد!!!! مردم بپسندند! این ها اسراف است، غیر از گناه بی حجابی، بی عفتی، گناه کبیره ی اسراف هم بهش وصل میشود. فقط 45 دقیقه که وقتش را میگیرد برای اماده شدن، این وقتش هدر میرود بعد هم هزار تا مشکل دیگه. حالا در این بحث زیاد وارد نمی شویم.

انواعش : تبذیر رو که عرض کردیم. 2- اتلاف مال، تسلط بر مالت داشته باشه یه بحث 10 قسمتی ما کردیم تحت عنوان معیشت عاشورا راجع به تقدیر معیشت، اندازه گیری معاش، جوری که نه اذیت بشوی، نه در دام اسراف بیفتی و نه از این طرف در دام اقتطار بیفتی ؛ یعنی کم بگذاری برای خودت، اندازه گیری داشته باش برای خودت.

در روایت داریم سه گروه خداوند اصلا به دعایشان گوش نمی دهد: گروه اول کسانی که بیش از اندازه خودشان خرج کرده اند و حالا نشسته اند میگویند خدایا روزی برسان ! مثلا 400 هزار تومان حقوقش است، چند تا وام می گیرد که هر کدام 450 هزار تومان قسطش است !! به طرف گفتند حقوقت چقدر است؟ گفت 350 هزارتومان؛ گفتند چی کار میکنی زندگیت رو؟ خرج میشه؟ گفت بله 100 هزار تومان کرایه خونه میدیم، 150 هزارتومان قسط وام هامون هست ، 50 هزار تومان هم آب و برق و گاز؛ گفتند پس خرج خوراک و زن و بچه ..؟؟ گفت اون ها با امداد غیبی! گفتند امداد غیبی چیه؟ گفت هیچی ماه اول تلویزیونمون غیب میشه، ماه دوم قالیمون غیب میشه، ماه سوم ...!! بیخود می کنی اینطوری زندگی می کنی! خداوند میگوید دعای این را مستجاب نمی کنم، دعای مردی که نشسته و میگوید خدایا روزی من را زیاد کن اما خارج از اندازه خودش خرج کرده؛ میخواهی بروی وام بگیری، وامی بگیر که بتوانی بدهی، مطمئن باشی از عهده اش بر می آیی. میگه ما 3 تا 4 تا جوون جمع شدیم زدیم برا 10 میلیارد وام! اصلا تو ده میلیارد را میتوانی بشماری؟!! اصلا بلدی ببینی چند تا صفر دارد؟! چیزی اندازه خودت بگیر. این میشود اسراف؛ اتلاف مال. کسی که تسلط بر اموال ندارد.

3- اتلاف مال همراه با اضرار دیگری، مال را تلف میکند یک نفر دیگر را هم اذیت می می کند. اینجا دو طبقه آپارتمانش خالی است بعد یک بدبختی در شیراز مجبور میشود در اتوبوس زندگی کند! چند تا خونه این ور و آن ور دارد، چند تا زمین این طرف آن طرف دارد.، 4 تا ماشین در پارکینگش دارد، آنوقت در شیراز و شهرهای دیگه مردم پیاده اند، مردم سرپناه ندارند. این میشود اسراف همراه با اضرار؛ داری ضرر میزنی این ها منابع مملکت است. این پول که داری خرج میکنی خودش هم هزینه خورده، یه گوشه انبارش کردی خب در بانک بگذار تا حداقل یک نفر با آن کار کند، بگذار در صندوق قرض الحسنه تا یک نفر با آن کار کند. می گوید گذاشتم برا روز مبادا، روز مبادا خدای مبادا رو هم داره ! حداقل یه جایی بگذارید که این پول در گردش باشد، بشود باهاش کار کرد.

خداوند تبارک و تعالی دستش بسته نیست؛ من و شماییم که به خدا یاد میدیم!!! چند شب پیش داشتم به خدا میگفتم؛ مناجات اقتصادی داشتیم با خدا، مشکلات مالی و این ها بعد گفتم خدایا در روایات داریم که بنده سرش رو بالا میکند میگوید که بده تا بدهم ! بعد خدا میگه نه اینجوری نشد تو بده تا من بدهم؛ اول تو باید بدهی، بعد گفتم ما دادیم هرچی داشتیم حالا نوبت شماست اگه اجازه بفرمایید وگرنه مشکلات قضایی برامون پیش میاد.

اینگونه است؛ شما بده تا خدا برساند. مدل اینطوریه؛ عین روایت است: شما رد کن تا خدا برساند. قبلا روی مثال هایش کار کردیم .

4- انفاق بی مورد: یک نمونه اش همین همین گداهایی که در خیابان هستند، که همه شان از من که پولدارترند !! از تو هم مطمئن باش پولدارترند، صندوق صدقات هست، کیمته امداد هست، خیریه کانون هست به این ها بدهید. به جایی که مطمئن باشید از کانال خودش مصرف میشود، نه همینجوری در خیابان ! خوشحال هم هست که حالا مثلا دارد کمک میکند.

5- عدم توجه به ایثار به بهانه ی اسراف. برخی می گویند چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است! این ضرب المثل از کجا آمده ؟؟! روایت است؟؟ حدیث است؟؟ حضرت زهرا فرمودند الجار ثم الدار ؛ اول همسایه بعد خانه. ایثار رو ما داریم ولی برخی می آیند ایثار را حذف می کنند میگویند این اسراف است، میگوید اول زن و بچه ام؛ بله اول زن و بچه ات ولی تا چقدر؟ اول زن و بچه در حد خودشان، آدم برنامه می گذارد پس اندازی می کند؛ مسکنی، چیزی، اسمش را جایی مینویسه میره دیگه! بقیه اش دست خداست. جمع میکنند برای بچه هایشان! متاسفانه خصوصیت پول این است که هر چه زیادتر میشود خرج کردنش مشکلتر میشود؛ خیلی مشکلتر . بدهکار که هست، هرچه گیرش می آید رد می کند؛ اگر زیاد باشد هی باید فکر کند حالا ما کجا خرج کنیم؟ چیجوری خرج کنیم؟ بدبختانه پول یک خصوصیات بسیار زشت و کثیف دارد . انسان را در دام خودش نگه میدارد.

ایثار یعنی چی؟ یعنی انسان باید بتواند از خودش بگذرد؛ نکته دوم برخی از کیسه خلیفه خرج میکنند؛ یعنی چی؟ یعنی حقوق زن و بچه شان را، این را می برند ایثار میکنند! نه آقا حقوق خودت را ایثار کن! خیلی مردی خودت ساده تر زندگی کن، از خودت باید ایثار کنی نه از مردم؛ که امشب دیگه همه خواهر و برادرهای کوچیکترمون یاد بگیرن که برن جیب بابا رو خالی کنن؛ صبح هم بابا جیب خالی، بگه چی شد؟ میگن همه رو دادیم فلانی گفت ایثار کنین ما هم همه رو ریختیم در صندوق کمیته امداد! چهار پنج سال پیش بود فکر کنم براتون گفتم .. یک نفر اومد پیش ما گفت یه قضیه ای برای دختر من پیش اومده میخوام برا شما بگم؛ گفتم بفرمایین؛ گفت یه دختری دارم اول راهنماییه، ما صبح از خونه رفتیم اداره؛ تو مسیر برگشت خواستم یه چیزی بخرم دیدم هیچی تو جیبم پول نیست، عصبانی با یه بدبختی یه پولی از مغازه دار قرض کردیم نسیه برداشتیم اومدیم خونه؛ اومدم خونه داد زدم سر زنم که چندبار گفتم سر جیب من نرو بدون خبر؟ گفت من دست به جیب تو نزدم. میگفت ظهر بچه مون از راه اومد و ماهم اعصابمون خرد بود؛ گفت بابا یه کامپیوتر 490000 تومنی فلان جا دیدم و باید بریم بخریم؛ گفتم باباجون من الان هشتم گرو نهم مونده؛ کارمندم؛ 490000 تومن از کجا بیارم؟ گفت من یه هفته روش کار کردم و قیمت گرفتم و معلمم گفته باید بخری و 490000 تومن میشه، بعد بهش گفتم از کجا بیارم؟ گفت اونو هم حل کردم. گفت 7 تومن صبح از تو جیبت ورداشتم؛ دیشب آقای انجوی تو حسینیه گفت هر کی 1 تومن بده خدا هفتاد برابر بهش میده؛ 7 تومن از جیبت ورداشتم انداختم صندوق کمیته امداد، این 490000 تومن که خدا بهت داد بریم این کامپیوتر رو بخریم. طرف هم میگفت هیچی نگفتم بچم تو ذوقش نخوره؛ صبح اومدیم اداره دیدم یه نامه رو میزم بود که صندوق قرض الحسنه اداره یه اعلامیه زده بود که شماره برنده وام 500000 تومنی بلاعوض شدین، خوشحال شدیم دویدیم بریم بگیریم؛ طرف حساب و کتابها رو کرد بعد آخرش گفت 500000 تومن، مالیات بر فلان و فلان، 490000 تومن خدمت شما؛ میگفت تا گفت 490 من دوزاریم افتاد که آقا این قضیه همونه؛ اعتقاد داره دیگه.

ایثار با اسراف جور در می آید ؟؟ یعنی اسراف یک مقوله منفی هست و ایثار یک مقوله مثبت، نه اینکه میخواهد ایثار کند بگویی اسراف نکن !

6- اسراف در محبت. قلب تو ، مهر تو و عشق تو نباید بازیچه و ملعبه شود، حق نداری کاسه دریوزگی و گدایی برای محبت درمقابل افراد دون دراز کنی؛ نباید به انسان پست محل گذاشت ! روابطی که بر مبنای التماس باشد، چندش آور است! کی هست که تو التماسش می کنی !!؟ روابط باید بر پایه تفاهم دو طرفه باشد، در رفاقت هایتان و در همه چیز. این ها چندش آور است؛ اسراف در محبت، چرا محبتت را خرج کسی میکنی که قدر محبت تو را نمیداند ؟!

7- اسراف در سخن: حرف زدن یک هنر است؛ تا مرد سخن نگفته باشد عیب و هنرش نهفته باشد، یک هنر است باید شما از این هنر به موقع و به جا استفاده کنید؛ انسانی که دائما حرف میزند تاثیر حرف زدنش را در موقعی که باید تاثیر بگذراد، می گیرد. هرکسی را می بینی حرف زدن هایش برایت خیلی تاثیر دارد بدان سکوت هایش خیلی زیاد است. انسان باید خودش را کنترل کند. نشسته میگه خب یه چیزی بگو ، حوصلمون سر رفت !! فکر کن، کار کن، برنامه ریزی ات به گونه ای باشه که انقدر اوقات بطالت نداشته باشی، نه فراغت، این ها بطالت است. آقا امیرالمومنین(ع) می فرمایند بطّالٌ بالنّهار ؛ بعضی ها در روزشان باطلند . هیچ هدفی برا زندگی ندارند: یه چیزی بگو بخندیم، یه چیزی بگو فلان؛ - خب چه خبر؟ سلامتی. - دیگه چه خبر؟ گفتم که هیچی سلامتی. - خب دیگه چه خبر ؟؟! الزاماً نباید خبری باشد!!

نکته: بعضیا وسواس پیدا میکنن که اسراف نکنن؛ اینم باز خراب میکنه کار رو؛ این دیگه خیلی شلوغش کرده؛ خواهر یا برادر کوچیکش داره وضو میگیره میگه: ببند شیرو، اسراف داری میکنی بدبخت این گناه کبیرست، بزنه به کمرت؛ میگم آقا تو به بهانه جلوگیری از گناه 10 تا گناه مرتکب شدی؛ 10 تا گناه کردی، دل این بچه رو شکستی، بد صحبت کردی؛ لحنت خراب بود، تحقیر کردی، کبر داشتی؛ هزارتا مشکل داشتی، به جای خدا در مورد نماز ایشون تصمیم گیری کردی.

بعضی ها به بهانه ی اسراف نکردن به وسواس می افتند، وسواس هم انحراف است نه اینکه دیگه اینقدر شلوغش کنی. در همین کانون داشتم وضو میگرفتم شیر آب رو نبستم؛ یه پسر 13، 14 ساله ای اومد شیر آب رو بست، یک نگاه به ما کرد و گفت اسرافه! من ناراحت نشدم ولی اگر بزرگتری باشد شاید ناراحت بشه؛ آقا امام مجتبی و آقا امام حسین اینجوری به اون پیرمرد تذکر دادند ؟؟ شاید ناراحت بشود . اول انسان ایم بعد مسلمان، به بهانه اسلام نمیشود قواعد انسانی را زیر پا گذاشت. ممکن است طرف لج کند ، مثلا میگوید اصلا دوست دارم باز بذارم !! یعنی امر به معروف و نهی از منکرت داره برعکس جواب میده.

8- اسراف در تجمل: پوشاک، خوراک و ... .

یک بحث داریم تحت عنوان تبرج که امام صادق میفرمایند: مِن محاسن النساء التبرج؛ از خوبیها و نیکیهای زنان، این است که اهل تبرج باشند. تبرج یعنی چه؟ تبرج یعنیدر همین حالت قوام، وسط، نه اسراف باشد نه تفریط باشد. از چیزی که دارند به زیباترین وضع استفاده کنند؛ به زیباترین وضع؛ دوست دارند تمیز باشد زیبا باشد، مرتب و منظم باشند؛ خیلی وقت ها ما تذکر دادیم این اسمش تجمل گرایی نیست؛ حالا مثلا خانمت یا خواهرت یا مادرت بهت میگه این پیرهنت اینجاش لک داره؛ میگی ول کن بابا من دوست دارم لک داشته باشه نباید آدم دل به دنیا داشته باشه! این روحیه تو هست؛ روحیه اون هم هست اون میگه نه نباید لک داشته باشه؛ این تجمل نیست تبرج است. آمدند خدمت آقا امام حسین (ع)، همسر امام حسین خانم شهربانو ایرانی بود، بعد دیدند وضعیت دکوری خونه امام حسین فرق دارد؛ این پشتی که گذاشتند و این تشکچه هایی که گذاشتند ایرانی است؛ چیدنش مثل عربها نیست. گفتند آقا این چه جوریه؟ این جدیده؟ گفتن خانم ایرانی هستن دیگه؛ گفتند شما چی؟ گفتن در خانه من اجازه میدهم خانم بچینه، با سلیقه خودش. زنان اهل تبرج هستند، خیلی بیشتر واردند که چگونه زینت بدهند؛ همین چیزی را که دارند قشنگ و زیبا نشان بدهند. این با تجمل فرق دارد؛ تبرج یعنی در بانوان ما یک مقداری استفاده از طلا، جزء زینت هایی است که توصیه اهل بیت است، ولی نه زیاد ؛ تن آدمی شریف است به جان آدمیت نه این تعداد النگو یا سایر طلاجات ! این دیگر تجمل است. عزیز من خانه ات باید درش باز شود بسته شود، ایمنی از دزد داشته باشد. 10000 نوع قفل و 24 نوع دوربین تصویری و ... ، این ها تجمل است.

تبرج یعنی چی؟ یعنی برادرها و خواهرها، برادر دو دست لباس داشته باشد و از این لباس استفاده کند و بعد عوض کند، خواهرها 5- 6 دست، نه 6 هزار دست! این لباسی که آویزان کردی هی این نه، این، یک دختر دیگر یک گوشه شهر آرزو دارد یک شب این را بپوشد! دین داشته باشید. بعضی ها به اینجا رسیدند که انتخاب میکنند و بعضی ها اصلا ندارند ! نشسته انتخاب میکنه با کدوم ماشین بریم، با این نه، با اون حال نمیده، کدوم لباس رو بپوشم؟ اصلا گیج میشه ! مادری میگفت دخترش نشسته بود گریه میکرد می خواسته برود مهمانی، نمی دانسته میان این همه لباس کدام را بپوشد! مدل دیگرش هم دوتا خواهر هستند که دو شیفت مدرسه راهنمایی ، دو شیفت می گیرند که بتوانند چادر داشته باشند ، لباس و مانتو داشته باشند ! این ها درست است ؟؟؟!! تجمل یعنی چه؟؟ یعنی اینقدر زیاد دارد که گیر کرده است! هرچند وقت یک بار بروید سر کمد لباس هایتان هرچه اضافه هست بدهید به یک خیریه ای ، جایی که کسی خوشحال میشود؛ میخواهی نو بخری برو بخر چرا جمع می کنی!؟ مادرها که دیگر یاد گرفته اند جهاز جمع می کنند، میگم این لباسه چیه؛ میگه سیسمونی بچه ام قربونش برم ! میگم خب به قیافه تون نمیخوره نوه دار شده باشین ، میگه نه دختر بچه ام(بچه خودش هنوز بچه ست) جهاز داره برا این جمع میکنه! جهاز را بگذارید خدا میرساند.

9- اسراف در تکنولوژی: یعنی دائم تکنولوژی اش را به روز میکند ؛ تلویزیون عوض میکند، موبایل عوض میکند، ماشین عوض میکند، دائم در این مسیر است. 2، 3 سال پیش تو تلویزیون نشون میداد با یک بنده خدایی که مهندس بساز و بفروش بود در تهران صحبت میکرد که یک بی ام و 420 میلیون تومن خریده بود، بهش میگفت این چیه؟ چرا خریدی 420 میلیون؟ بعد نمایشگاه دار میگفت این مشتری همیشگی ما هست ماشین میخره یه 10، 20، 30 میلیون زیر فی بالای فی، این ور اونور، میاد میده یه ماشین دیگه میخره دلش رو میزنه؛ 400 میلیون داره میده ماشین بعد دلش رو هم میزنه!! 400 میلیون بعد با 10 میلیون ضرر میده مثلا یه بنز ورمیداره، بعد 10 میلیون دیگه ضرر میده... این ها مریضند ! یا همین گوشی موبایل به محض اینکه شما کارتونش رو باز میکنی میخوره تو سر قیمتش، دفعه بعد که خواستی اینو عوض کنی هم تکنولوژی بالاتر رفته هم دیگه اینو به قیمت نو نمیخرند! دائم داریم ضرر میکنیم رو گوشی موبایل، بابا یه گوشی بخر بشین دیگه !! استفاده کن تا وقتی که خراب شد بعد عوض کن. یعنی اگر بخواهی در دام تکنولوژی بیفتی؛ تکنولوژی یعنی اقتصاد، یعنی جذابیتش دائما تو را بکشد دائما ازت پول بگیرد، تو هم مدام پولت را خرج کنی.

10- اسراف در مستهلک سازی و عدم نگهداری. جنسی که دارند را خوب نگه نمی دارند، استهلاک می برد، به ساختمانشان نمی رسند، به ماشینشان نمیرسند به لباسشان نمیرسند، حضرت امام (رحمة الله علیه) زیرشلواری هایشان را هم اتو میکردند ! گفتند آقا چرا زیرشلواری اتو می کنید؟؟ زیر شلواری که دیگر راحت است، گفته بودند نه این اتو کرده که هست چروک نیست، عمر پارچه را زیاد می کند؛ استهلاکش را کم می کند.

خدا رحمت کند خادم حضرت امام رو؛ در بروجرد خدمتشون رسیده بودیم ، رحلت امام بود .قرار بود ایشون خاطره بگن بعد همراه خودش یه زیرپوش داشتند از حضرت امام که حالا داستانش چی شد بماند، ولی میگفتند این زیرپوش رو امام 6 سال استفاده کرده و واقعا خوب بود؛ می گفتند ببینید چقدر خوب نگه میدارند ! چیزهایی که داریم خوب نگه داریم، این هایی که دائم داریم تعویض ، در حقیقت داریم پول خرج می کنیم.

11- اسراف در آبرو و موقعیت خدادادی: خداوند تو را مؤمن، مسلمان، شیعه قرار داده است. به برکت اهل بیت به تو آبرو داده است، حق نداری آبرویت را خرج کنی، اسراف است! حق نداری این کار را بکنی. خدا به تو یک موقعیت اجتماعی داده، حق نداری موقعیتت را خراب کنی، حالا چه با بی احتیاطی چه با گناه. باید موقعیتت را حفظ کنی، خدا به تو داده، نعمت ِ خداست؛ باید از نعمت خدا نگهداری کنی.

12- اسراف در عدم انتخاب اصلح و احسن: یعنی همان چیزی که گفتم جنس بنجل را می خرد و دائم باید بیشتر بدهد. اصلح، یعنی بهترین و صالحترین، و احسن یعنی نیکوترین خریدها را باید انجام بدهد.

13- اسراف در وقت و عمر جوانی .
از عمر و جوانی تان خوب استفاده کنید . این مدت فرصت جوانی که قلبت و عقلت و جسمت آماده است، باید نهایت استفاده را بکنی. یک ماه به خاطر این قضیه گوشه گیره، یه ماه به خاطر اون قضیه، یک ما مشکل فکری دارد، یک ماه مشکل فلسفی دارد؛ به بهانه های مختلف. دائم درگیریهای ذهنی، مشغلات، اعصاب خرد، یک برنامه ریزی خوب بنویس برنامه باز، اوقات زمانی، استراحت هم داشته باش، به برنامه ات مقید باش. برنامه داشته باش جلو برو، هرچه بزرگترهای ما برای ما میگویند، در جوانی شان جمع کرده اند، اگر در جوانی کار نکند بعدها چیزی برای گفتن ندارد. آن موقع وقت جمع کردن نیست، وقت خوردن از جیب است ! آن وقتی که به نوجوان های 10 سال پیش میگفتیم حواستون باشه ؛ الان اومده بعد از 10 سال حواسش نبوده، بعد میگه این چه خداییه که 257 تاریخ گذشته و 356 خواستگاری رفتم و جوابم ندادند!! به این ادم میگم 10 سال پیش من بهت گفتم عزیزم قدر جوانی ات را بدان، خب به چی ِ تو زن بدهند؟!! دخترشون رو به چی ِ تو بدن؟ طرف رفته بود خواستگاری پدر دختر رک گفته بود من گوسفند هم به تو نمیدهم بروی بچرانی! تو به چه جراتی اومدی خواستگاری؟ نه کار و شغلی دارد، نه دین نه ایمان ، گاه گاهی لبی هم تر میکند!! دو پکی هم هر سه شب یک بار میزند، خب این بهش خر نمیدهند سوار شود!! به بطالت می گذراند.

دوران جوانی خیلی فرصت خوبی است؛ استادمون آقای دولابی فرمودند مراقب باشید دوتا چیز جوانی تان را به هدر ندهد: 1- شهوت 2- غم .

این دوتا وقت جوان را می گیرد، شهوت ساعتهای بسیار زیادی برای چند دقیقه لذت انسان را می دواند و غم خمودی می آورد.فرمودند تا به غم رسیدید بروید سراغ کربلا، از اباعبدلله مدد بگیرید غم از دل میرود و در مقابل شهوت فکر کنید به اینده مطلوبی که در مقابلتان است، بنا نیست در 18 سالگی همه به همه چیز برسند! یک برنامه خوب داشته باشید، در 22، 23، 24، 25 آخرش دیگر یه قراری میرسید انشاالله که همه ما به آنجا برسیم.

من یک نکته را از بین همه بحثها به عنوان چارت و ساختار بحث خدمتتون عرض میکنم؛ آن هم اینکه خصوصی سازی، اجرای اصل 44 ؛ در بحث اسراف هم همین بساط را داریم؛ باید حاکمان ما، رسانه های ما و مردم ما در اجرای این بحث بسیج بشوند و گرنه این فرمان هم مثل سالهای قبل هیچ سدی نخواهد داشت، دوباره 15 روز سمینار برای الگوی مصرف و 250 نفر بیایند و بروند و هتل و غذا و و جوجه و از این بساط ها.. ! نه !! 1- حاکمان 2- رسانه ها و در رأسش رسانه ملی؛ صدا و سیما 3- مردم
وقتی این 3 مورد از بالا به پایین شروع شد ، از پایین به بالا هم شروع خواهد شد. یعنی یک دایره ای میشود؛ میشود اصلاح الگوی مصرف. در این دایره مردم وقتی ساده شدند، حاکمان تصمیماتی می گیرند که اسراف در آن کمتر است و ان ها که تصمیم گرفتند، رسانه ها هم رویش تبلیغ میکنند، کلیپ و تشکیلات و فرهنگ سازی، باز دوباره مردم؛ این دایره میگردد؛ مردم مُسرف نمیتوانند حاکمانی داشته باشد که سیاستهایی بچینند که این سیاستها بتواند الگوی مصرف را اصلاح کند، حاکمان مسرف هم نمیتوانند مردمی داشته باشند که به سیاستهای اصلاح الگوی مصرف تن بدهند؛ میگوید اول خودت. این وسط نقش رسانه بسیار بسیار مهم است، یعنی میلیونها برابر این جلسات نقش همین تلویزیون هست فقط و فقط .

بنابراین این چارت و ساختار را در نظر بگیرید؛ حاکمان + رسانه ها + مردم


دو جلسه صحبت کردیم بعد هم انشاالله سعی میکنیم در عمل کردن؛ برادر من ! خواهر من! به پوشاکت یک نگاه دیگر بکن، به خوراکت یک نگاه دیگربکن، به مصرفهای زائدت یک نگاه دیگر بکن؛ همه ی این ها را تعدیل کن؛ به محبتت یک نگاه دیگر بکن، به عمرت یک نگاه دیگر بکن، توقعت را از رسانه ها بهشون منتقل کن، و نسبت به حاکمان مُسرف هم منتقد باش و گرنه این ساختار جواب نمیدهد؛ اگر اینطور بشود انشاالله و امسال درست اجرا شود انشاالله، سال آینده انشاالله سال پرباری خواهیم داشت. یک تغییر لازم هست که انشاالله این کار را بکنیم، ما هم در سیاستهای کانون باید این بحث را داشته باشیم .اینجا هم در بعضی چیزها واقعا اسراف و تبذیر داریم چون پیمانه دستمان نیست، در غذا، در تبلیغاتمان هم همینطوریم ولی باز هم سعی میکنیم در سیاستهای کانون حداقل دربحث روشنگری این قضیه بیشتر کار کنیم .