ابزار نظر سنجی

مقدمه

اقتصاد مقاومتی مجموعه‌ای از استراتژی‌هایی است که در شرایط تحریم تجویز می‌شود. در این استراتژی تمامی عوامل اقتصادی اعم از دولت، تولیدکنندگان و خانوارها وظایفی را عهده‌دار می‌شوند که اجرای آن‌ها نه تنها آسیب‌پذیری اقتصاد در شرایط تحریم را به صفر می‌رساند، بلکه باعث شکوفایی و رشد اقتصادی در شرایط مذکور نیز می‌شود. راهبردهای «مردمی کردن اقتصاد»، «کاهش وابستگی به نفت»، «استفاده‌ی حداکثری از زمان، منابع و امکانات»، «حرکت بر اساس برنامه»، «وحدت و همبستگی»، «حمایت از تولید ملی» و «مدیریت منابع ارزی» راهبرد خاص دولت و «مدیریت مصرف» راهبرد مشترک آحاد ملت و دولت است. البته با بررسی تأکیدات رهبری در زمینه‌ی این راهبردها، متوجه وزن بالای راهبرد مدیریت مصرف در برابر سایر استراتژی‌ها می‌شویم.
مقام معظم رهبری (دام ظله) در دیدار با کارگزاران نظام، در زمینه‌ی مدیریت مصرف، به عنوان یکی از استراتژی‌های اقتصاد مقاومتی، معتقدند:

مؤثرترین ابزاردر جهت اقناع مخاطب رسانه‌ است و انسان‌ها معمولاً اتفاقات رخ‌داده را آن گونه تفسیر می‌کنند که رسانه‌‌های مسلط بر آن‌ها می‌خواهند. رسانه‌ها وقایع را طوری جلوه می‌دهند که مخاطب برداشت مد نظر آن‌ها را داشته باشد. بزرگ‌نمایی، گفتن بخشی از حقایق و در برخی موارد کتمان و انکار، ابزارهای متداول در این عرصه است. رسانه‌ها در جوامع امروزی طیف بسیار گسترده‌ای از اهداف را دنبال می‌کنند که عدم آگاهی نسبت به آن‌ها می‌تواند ما را نسبت به این پدیده تأثیرپذیرتر سازد؛ اهدافی همچون جامعه‌پذیر کردن، سرگرمی،[1] نظارت و اطلاع‌رسانی، تفسیر، پیوند انسان‌ها و...
در این مقاله، تحلیلی از عملکرد رسانه‌ها، اعم از داخلی و خارجی، نسبت به مقوله‌ی «اقتصاد مقاومتی» ارائه می‌شود. با این توضیح که مطابق اعتقاد مک لوهان، رسانه در هر تعریفی، یا خود پیام است یا اصلاً برای پیام‌رسانی به وجود آمده است. پیام نیز یا خود فرهنگ است یا برای انتقال فرهنگ انتشار یافته است‌.
اقتصاد مقاومتی به مثابه‌ی دکترین کشور برای مواجهه با تحریم‌ها و پیشرفت در شرایط فعلی است که توسط مقام معظم رهبری (دام ظله) مطرح شده است. مردمی کردن اقتصاد، کاهش وابستگی به نفت، مدیریت مصرف، استفاده‌ی حداکثری از زمان، منابع و امکانات، حرکت بر اساس برنامه، وحدت و همبستگی، حمایت از تولید ملی و مدیریت منابع ارزی را می‌توان استراتژی اصلی این مفهوم نوظهور دانست.

گفت‌و‌گو با دکتر عیسی کلانتری

آقای دکتر، موضوع کلی این گفت‌و‌گو، مؤلفه‌های اصلی اقتصاد مقاومتی در حوزه‌ی کشاورزی است. درباره‌ی مؤلفه‌ها و پایه‌های اقتصاد مقاومتی به طور کلی صحبت شده، اما به طور جزئی منظور از اقتصاد مقاومتی روشن نشده است. به اعتقاد شما مصداق‌های اصلی اقتصاد مقاومتی در حوزه‌ی کشاورزی چیست؟

همان‌طور که گفتید، صحبت‌هایی کلی درباره‌ی مفهوم «اقتصاد مقاومتی» بیان شده، اما به طور جزئی و دقیق منظور از آن تعیین نشده است. به نظر بنده اقتصاد مقاومتی در حوزه‌ی کشاورزی به معنای تلاش برای حداکثر استفاده از امکانات موجود برای تولید محصولات استراتژیک و اساسی جهت کاهش وابستگی به کشورهای خارجی، افزایش بهره‌وری تا حد امکان، تولید کالاهایی که وابستگی به خارج را هر چه کمتر می‌کنند و تأمین نهاده‌های لازم به شکل کامل و در زمانی مناسب است؛ همچنین به موازات این‌ها باید در بخش کشاورزی سرمایه‌گذاری کرد.
باید دقت کنیم که در اقتصاد مقاومتی از امکانات داخلی، استفاده‌ی بیشتری کنیم و منابع را به شکل دقیق‌تری تخصیص دهیم. علم اقتصاد همین است که با تخصیص حداقل منابع، حداکثر استفاده را ببریم. اگر همین موضوع را در بخش‌های اقتصاد کشور از جمله در بخش کشاورزی مدنظر قرار دهیم، در راستای اقتصاد مقاومتی قرار خواهیم گرفت. به زبان دیگر، اقتصاد مقاومتی یعنی تولید بیشتر، بهره‌وری بیشتر و هزینه‌ی کمتر؛ و توجه بیشتر به محصولات استراتژیک. اگر منظور از اقتصاد مقاومتی غیر از این است، باید توضیح داده شود.
از طرف دیگر، تلقی شخصی بنده این است که اقتصاد مقاومتی مربوط به دوره‌ی استمرار تحریم‌های تجاری موجود است و دائمی نیست. از این رو در اقتصاد مقاومتی باید توجه بیشتری به اقدام‌های روبنایی‌ کرد که در تولید دخالت دارند. به عنوان مثال در سال گذشته به علت کمبود شدید کودشیمیایی، شاید نزدیک به 40 درصد از تولید گندم ما از بین رفت.

حجت ‌الاسلام‌ غلامرضا مصباحی‌ مقدم
ملت ایران که پس از پیروزی انقلاب همه‌ی موانع را پشت سر گذارده، در آستانه‌ی دستیابی به دانش‌های بسیار پیشرفته با تهاجمی روبه‌رو شده است که جلوگیری از پیشرفت بیشتر ایران را به هر نحو ممکن هدف قرار داده است. در این برهه‌ی حساس اگر بنا باشد نظام جمهوری اسلامی عقب‌نشینی کند، یقیناً حد توقفی برای این عقب‌نشینی نخواهد بود، بلکه باید در همه‌ی عرصه‌های دانش نوین عقب‌نشینی کند.
در این برهه دشمنان ما تنها به دنبال جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح‌های هسته‌ای نیستند، زیرا تمام تحلیل‌ها و اطلاعات خودشان نشان می‌دهد که ایران به دنبال انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای است. علاوه بر این، امروز کشورهای پیشرفته که به دانش‌های نوین دست پیدا کرده‌اند و دنیا را به وسیله‌ی این دانش‌های پیشرفته در قبضه‌ی قدرت خودشان گرفته‌اند، جهان را به دو اردوگاه کشورهای بسیار پیشرفته و کشورهای عقب‌مانده تقسیم کرده‌اند تا دائماً این کشورها را وابسته به خود نگهدارند.
نظام جمهوری اسلامی طی سی‌وسه سال گذشته مسیر دستیابی به دانش‌های نوین را پیموده و این علوم را یکی پس از دیگری در اختیار ‌گرفته است. دانشمندان جوان ایرانی به طور جدی در پی دستیابی به این دانش‌ها هستند و بحمدالله به مراحل خوبی از آن دست یافته‌اند و مسیر برای آنها هموار شده است.
فشارها و تحریم‌های اقتصادی مانند تحریم بانک مرکزی و تحریم فروش نفت متوجه این هدف است که مانع از پیشرفت‌های پیاپی ایران در دستیابی به دانش‌های نوین گردد .اقتصاد مقاومتی دقیقاً در چنین شرایطی معنی می‌یابد. یعنی در شرایطی که کشور تحت تهاجم اقتصای است و متقابلاً به دنبال مأیوس کردن دشمن از دستیابی به نقشه‌هایش است.

در این مطلب چند ویژگی و بایدها و نبایدهای اقتصاد مقاومتی را مطرح می‌کنم.

تحقق اقتصاد مقاومتی نیازمند بسترسازی در عرصه های خودباوری و توانایی فکری و عملی، تولید ملی، کار و تلاش مفید، تامین منابع انسانی و مالی، سیاست گذاری، برنامه ریزی، کارآفرینی و مانند آن است تا همه نیازهای جامعه فراتر از تقاضا تولید و عرضه شود بی آنکه تحت تاثیر هرگونه فشار جوامع سلطه گر استکباری قرارگیرد و از پویایی و شکوفایی باز ماند.
در این میان تجارت به عنوان خرید و فروش و بازاریابی مواد و کالااز اهمیت بسیار بالایی برخوردار است؛ زیرا افزون بر کارآفرینی مفید، بستر تولید و منابع مادی آن را فراهم می آورد و از سوی دیگر کالای تولید شده را به درستی در یک نظام مقبول عرضه می کند.

اقتصاد، قوام جامعه انسانی

اقتصاد، هنر بهره مندی درست و کامل از مواهب زمینی برای پاسخ گویی به همه نیازهای انسانی است. از این رو، این دانش تلاش می کند تا با کمترین هزینه با تخصیص بهینه منابع محدود، به نیازهای نامحدود انسان در بهترین شکل ممکن پاسخ دهد. هر چند که نیازهایی که اقتصاد به آن پاسخ می دهد به حوزه مادی و جنبه خاکی بشر توجه دارد، ولی از آنجایی که انسان ترکیبی از ماده و روح است، پاسخ گویی به این بخش مادی، پاسخ گویی به نیازهای روحی و روانی انسان نیز هست؛ چرا که آسایش و تامین نیازهای مادی، به روان انسان این امکان را می دهد تا در بستری مناسب به رشد و تعالی و تکاملی خود ادامه دهد.

تبیین شرکت‌های دانش بنیان

شرکت‌های دانش‌بنیان، به عنوان بنگاه‌های اقتصاد دانش‌بنیان، نقش محوری در ساختار این نوع اقتصاد ایفا می‌نماید. بر اساس ماده‌ی یک قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، «شرکت‌ها و مؤسسات دانش‌بنیان شرکت یا مؤسسه‌ی خصوصی یا تعاونی است که به منظور هم‌افزایی علم و ثروت، توسعه‌ی اقتصاد دانش‌محور، تحقق اهداف علمی و اقتصادی (شامل گسترش و کاربرد اختراع و نوآوری) و تجاری‌سازی نتایج تحقیق و توسعه (شامل طراحی و تولید کالا و خدمات) در حوزه‌ی فناوری‌های برتر و با ارزش افزوده‌ی فراوان، به ویژه در تولید نرم‌افزارهای مربوط، تشکیل می‌شود.»
در تعریف مذکور، فناوری را می‌توان کلیه‌ی دانش فنى، فرآیندها، ابزار و سیستم‌های به‌کاررفته در ساخت محصولات و ارائه‌ی خدمات تعریف کرد. فناوری همواره در خلق ثروت برای کشورها نقش اساسی داشته و سطح استاندارد و کیفیت زندگی مردم را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. تأثیر فناوری آن‌چنان است که پیشرفت تمدن را غالباً با توجه به فناوری برتر هر دوره مشخص می‌کنند. اقتدار فناوری موجب اقتدار اقتصادی، سیاسی و اجتماعی می‌گردد.
همچنین طبق تعریف OECD، شرکت‌های دانش‌بنیان «آن‌ دسته از گروه‌های انسانی تحصیل‌کرده در مراکز علمی، پژوهشی و تحقیقاتی که توانسته باشند در این مراکز، علاوه بر فراگیری علوم نظری و تئوری‌های علمی، روش‌های تبدیل علوم فراگرفته به فعالیت‌های درآمدزا و تولیدکننده‌ی ارزش را به همراه داشته باشد» اطلاق می‌شود.
حال برای بررسی و تبیین نقش این شرکت‌ها در اقتصاد مقاومتی ابتدا لازم است ویژگی‌های منحصربه‌فرد و کارکردهای این شرکت‌ها تشریح شود. شرکت‌های دانش‌بنیان دارای تمایزات خاصی با سایر شرکت‌ها هستند که در این بخش به طور خلاصه بیان می‌گردد:

«اقتصاد مقاومتی» چیست؟ دولت و بخش خصوصی در آن چه جایگاهی دارند و ارتباطشان بایک‌دیگر چگونه است؟ «اقتصاد مقاومتی» با آزاد‌سازی و خصوصی‌سازی هم‌خوانی دارد یا با کنترل قیمت‌ها و دستمزد‌ها؟ برای مقابله با فساد در آن باید چه کرد؟ و بالاخره خاص این روز‌های کشور ماست یا می‌تواند در آینده هم ادامه پیدا کند؟
این‌ها سؤال‌هایی است که از آقای دکتر جعفر قادری، شهردار پیشین شیراز و نماینده‌ی کنونی همین شهر در مجلس شورای اسلامی و یکی از نمایندگان اقتصاددان حاضر در مجلس پرسیده‌ایم.
شاه‌ بیت صحبت‌های دکتر قادری که مدرک دکترای اقتصاد شهری و منطقه‌ای خود را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرده و اکنون نایب‌رئیس کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس نیز هست، این است که «باید میدان را برای بخش خصوصی باز کنیم»؛ البته بخش خصوصی واقعی، نه بدلی. دولت هم اگر می‌خواهد به عرصه‌ی اقتصاد وارد شود، باید فعالیت خود را به تأمین کالا‌های اساسی محدود کند، آن هم در سطح تأمین حداقلی برای همه.
متن کامل این گفت‌وگو را در زیر بخوانید: