موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

سياست اقتصادي و حل مشكل مالي و اقتصادي در حكومت حضرت مهدي (ع) را بيان كرديم و گفتيم كه در آن حكومت فقر ريشه‌كن شده و مسئله‌اي بنام مشكل مالي و اقتصادي وجود نخواهد داشت. و در اينكه اين مشكل، چگونه حل مي‌شود و كليد حل آن كدام است؟ بر آن شديم كه در اين شماره بررسي گردد.

مي‌دانيم كه حل عمده اين مشكل علاوه بر تقسيم عادلانه و دلسوزانه ثروت به تكثير منابع و توليد مخصوصا بهره‌گيري از منابع روزميني و زيرزميني است مخصوصا بهره‌گيري از زمين و آب و توليدات كشاورزي و تكثير مواد غذائي است.

در روايات اسلامي مي‌خوانيم كه در حكومت حضرت،‌ وفور نعمت و بركات زياد است و حبوبات غذائي فراوان و كثرت دام و توسعه دامداري بيسابقه است و هيچ زمين باير و خرابي باقي نمي‌ماند،‌ مگر آنكه در آن عصر آباد مي‌گردد.

راستي اگر از تمام آبهاي موجود در روي زمين (و زير زميني) بنحو احسن بهره‌گيري شود و از به هدر رفتن آبها جلوگيري گردد و از تمام زمينهاي قابل كشت و زراعت، استفاده گردد،‌ آيا مشكلي براي كمبود مواد غذائي وجود خواهد داشت؟ و مساله كمبود خوار و بار و محصول، خواهد بود؟

با توجه به اينكه بسياري از زمين‌ها در مناطق مختلف در سال، تا سه بار قابل كشت و برداشت محصول است، اگر بتوانيم همان زمين‌ها را زير نظر حكومت صالح و دلسوز و وارد و آگاه و با فراهم شدن وسائل لازم و تشويق مردم به كشت و آزادي عمل در كارهاي شخصي... آباد كنيم، پيدا است كه وضع محصول و توليدات مواد غذائي چگونه پيشرفت خواهد كرد؟ و كشاورزي و وضع مالي مردم چقدر توسعه مي‌يابد و در آن صورت هرگز كسي از گرسنگي و كمبود مواد غذائي نخواهد مرد و يا بخاطر فقر به دزدى و غارت و تجاوز، دست دراز نخواهد كرد و از ندارى و فقر مالي، رنج نخواهد برد.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

استاد محمد حكيمى از برنامه‏ها و اقدامهاى امام مهدى (ع)، پديد آوردن رفاه در كل جامعه بشرى است. در آن دوران طبق ترسيم آيات و احاديث، جامعه بشرى واحدى تشكيل مى‏گردد كه مانند خانواده‏اى زندگى مى‏كنند، و مساله ناهنجار جوامع پيشرفته و ابرقدرت، و جامعه‏هاى در حال رشد، و جامعه‏هاى عقب‏مانده و محروم از ميان مى‏رود (1) و بشريت‏به طور كلى به رفاه اقتصادى و بى‏نيازى دست مى‏يابد، و همين چگونگى زمينه اساسى رشد و تعالى معنوى و فكرى انسان را مى‏سازد.

طبق تحقيقات كارشناسان و متخصصان، (2) بخش عظيم و مهمى از مسائل عقب‏ماندگى و وابستگى و كمبود مواد غذايى و معيشتى (اگر نگوييم تمام آن) به دو عامل بستگى دارد، و اين هر دو عامل با هم در ارتباط‏اند:

1- نظام اقتصادى حاكم بر جهان.

2- نظام سياسى حاكم بر جامعه.

1- «نظام اقتصادى حاكم بر جهان‏»، يعنى نظام و سيستمى كه قدرتهاى اقتصادى جهان در كشورهاى استعمارگر پديد آورده‏اند، و هدف و آرمان آنها دستيابى به قدرت اقتصادى روزافزون و سلطه بر منابع ثروت جهان است.

اين قدرتهاى سلطه‏گر، با برنامه‏ريزيهاى دقيق خود، مانع هرگونه استقلال، خودكفايى و رشد توليد و پيشرفت اقتصادى در كشورهاى عقب نگهداشته شده‏اند.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

عناوين نوع اوّل مشتمل بر عقودي است كه از جهت عملكرد به سه قسم تقسيم مي‏شوند:

الف) عقودي كه گروه اوّل و دوّم و سوّم39 از مردم مي‏توانند از آن استفاده كنند: عقد شركت.

ب) عقودي كه صاحبان نيروي كار و سرمايه نقدي و غير نقدي را در درآمد حاصل از فعاليت اقتصادي شركت مي‏دهد: مضاربه، مساقات، جعاله، صلح.

ج) عقدي كه تنها صاحبان سرمايه غير نقدي مي‏توانند از آن استفاده كنند: اجاره

د) عقدي كه تنها صاحبان سرمايه غير نقدي از آن بهره مي‏برند: خريد و فروش (نقد، نسيه، سلف).40

اكنون با استفاده از گروههاي مردم و انواع عقود به كشف و معرّفي نهادهاي بخش غير دولتي مي‏پردازيم.

گروهي از مردم كه صاحب كار و سرمايه متناسب هستند بدون اينكه در سرمايه يا درآمد و ريسك فعاليت اقتصادي، فرد ديگري را شريك كنند، به فعاليت اقتصادي مي‏پردازند. فعاليت اين گروه در قالب نهاد بنگاههاي منفرد اقتصادي انجام مي‏شود. بنابراين يكي از نهادهاي بخش خصوصي بنگاههاي منفرد اقتصادي مي‏باشند.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

استاد مطهري به عنوان يك اسلام‏شناس و متفكر جامع در معارف ديني بودند. و ازجمله ابعاد اين جامعيت، ديدگاه‏ها و نظراتي است كه استاد در مورد اقتصاد اسلامي ابراز داشته‏اند. گرچه ورود ايشان به مباحث اقتصادي با تاخير انجام شد و سال‏هاي آخر عمر مبارك خود را به ابراز اين نظرات پرداختند، اما اين نكته را بايد گفت كه: در عين حال ورود ايشان به مباحث اقتصادي مبارك و بااشراف و تسلط كامل نسبت به اين مسايل همراه بود.

يكي از آثاري كه از ايشان به جا مانده است «بررسي اجمالي مباني اقتصاد اسلامي» است. البته اين اثر به صورت تاليف نيست، بلكه به صورت يادداشت‏هايي پراكنده از استاد شهيد مطهري است كه، بعدها توسط يكي از آقايان جمع‏آوري و تدوين شده و به صورت يك كتاب درآمده است. اين كتاب نشان مي‏دهد كه شهيد استاد مطهري نيز نظريه‏ي اقتصادي نسبت به اقتصاد سوسياليستي ماركس دارد و هم نظر انتقادي نسبت به اقتصاد سرمايه‏داري.

ايشان علاوه بر انتقادات، ديدگاه‏هاي خود را در خصوص اقتصاد اسلامي ارايه داده‏اند، گرچه به اين كتاب از جهت يادداشت‏هايي كه به آن اضافه شده است، انتقاداتي نيز وارد است و همين‏طور از اين جهت كه يادداشت‏هاي به‏جا مانده از استاد به صورت تاليف درآمده، اشكالاتي وارد مي‏شود، چراكه اين تصور را در ذهن خواننده‏ي كتاب پديد مي‏آورد كه آن اثر، اثر شهيد مطهري است و بايد در اين زمينه تامل بيش‏تر نمود، چراكه يك محقق آن‏هم در سطح استاد فرزانه‏اي؛ مانند علامه شهيد مطهري ممكن است يادداشت‏هايي را براي خود داشته باشند كه راضي به انتشار آنها بدون بازنگري و تامل نبوده باشند.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

بسيارند كسانى كه در بررسى مسائل سياسى اجتماعى و اقتصادى آهنگ گشودن راه دارند; اما نقطه آغاز را درست نمى يابند و يا از شروع آن در هراسند و اگر هم دشوارى شروع را برخود هموار سازند در عرضه آنچه بدان دست يافته اند راه احتياط مى پويند و همواره در ابراز آن گرفتار دغدغه و ترديدند.

شهيد سيد محمد باقر صدر از اندك فقيهان فرزانه اى بود كه گامهاى شايسته و پربارى در شناساندن مفاهيم ومعارف دينى برداشت و گرههاى بسيارى را با سخن و قلم خويش گشود.

او به درستى و تمام و كمال دردها را مى شناخت و راه درمان مى پوييد. راه ورود و خروج مباحث را عالمانه مى دانست. آنچه را بدان دست

مى يافت با روشنى و شهامت ابراز مى كرد. افكار و انديشه ها را به تكاپو و تلاش وا مى داشت. زمان و زمينه ها را در نظر مى گرفت و با تيزنگرى مكتب اسلام را با چهره اى منطقى و همگام با زمان و دگرگونيهاى آن مطرح مى ساخت. از تكرار آنچه ديگران گفته و يا نوشته بودند پرهيز داشت و راههاى پيموده نشده را مى پيمود.

از جمله راههاى ناپيموده اى كه ايشان با دقت و درستى پيمود و شيوه و روش آن را به ديگران آموخت مسائل اقتصادى اسلام بود. بررسيهاى عالمانه و فقيهانه استاد نقطه عطفى در طرح اين گونه مباحث گرديد و نوآوريهاى بسيارى از ايشان به يادگار ماند كه هر كدام به نوبه خود پشتوانه اى سرشار از فرهنگ گرانمايه تشيّع به شمار مى رود. افزون بر نوشته ها و مقاله هاى پراكنده درباره مباحث و راههاى اساسى اقتصاد اسلامى از كتاب پرمايه اقتصادنا بايد ياد كرد كه پس از گذشت سالها از نگارش آن هنوز همچنان در صدر نوشته هاى اقتصاد اسلامى است و به گفته يكى از شاگردان آن شهيد