موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

1) مرور کلی و تعاریف

این نوشته به تشریح آنچه درباره رابطه بین ابعاد اقتصادی و سیاسی توسعه می دانیم، می پردازد و برخی دلالت ها از اینها را برای راهبرد های توسعه استخراج می کند.

من توسعه اقتصادی را خیلی ساده، افزایش تولید ناخالص داخلی (GDP) در طی زمان تعریف می کنم.

توسعه سیاسی پیچیده تر بوده و حداقل مستلزم سه جزء جداگانه است. نخست دولت سازی را داریم که مستلزم خلق انحصار مشروع با اعمال قوه قاهره است؛ تعریف محدوده سرزمینی دولت؛ و ایجاد ظرفیت اداری به شکل دیوانسالاری عمومی که قدرت اعمال قانون، اخذ مالیات و ارائه کالا های عمومی اساسی را دارد. دومین عنصر حاکمیت قانون است که برطبق آن صلاحدید دولت به وسیله قوانین رسمی شفاف و روشن محدود می شود. حاکمیت قانون، مبنایی برای حقوق مالکیت و قضاوت ادعا های تجاری است و از عرصه خصوصی و حقوق بشر فردی حمایت می کند. سرانجام دموکراسی، تمرین حق حاکمیت مردمی ازطریق انتخابات چند حزبی منظم است.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

اقتصاد را چنین تعریف کره اند: «علم تصمیم گیری و انتخاب چگونگی تخصیص منابع محدود برای برآورده ساختن حداکثری نیازهای نامحدود.»

منابع در دسترس بشر و توانایی بهره گیری از این منابع، دارای محدودیت است اما نیازها و علاقه بشر اولا بسیار گسترده و نامحدود است، ثانیا ارضای این نیازها کاملا جنبه موقتی دارد. در نتیجه منابع موجود تکافوی برآورده ساختن همه نیازها را نمی دهد. مثلا متراژ زمین های قابل کشت در ایران مقداری مشخص و محدود است اما محصولات کشاورزی شناخته شده بسیار گسترده و متنوع است. میل ما بر این است که از همه انواع محصولات کشاورزی تا حد وفور و تا جایی که مطلوبیت اش صفر شود، تولید و مصرف کنیم. ولی کمبود زمین چنین اجازه ای را از ما سلب می کند. ما ناچار به انتخاب و تصمیم گیری در این باره ایم که چه مقداری از این زمین ها را به کشت گندم، چه مقداری را به کشت حبوبات، چه مقداری را به کشت صیفی جات، چه مقداری را به کشت خشکبار و... اختصاص دهیم. اما دقیقا مسئله اصلی در اینجاست که رخ می نماید

  چه کسی یا نهادی باید در این مورد تصمیم گیری کند؟ چه شخص حقیقی یا حقوقی باید تصمیم بگیرد که مثلا چه مقدار زمین به کاشت درختان سیب اختصاص یابد یا چه مقدار گوجه با چه قیمت و کیفیتی تولید شود؟ مکاتب اقتصادی زیادی حول همین امر شکل گرفته اند.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

به این دیدگاه اعتقاد دارم که «تاریخ در نتیجه کنش های انسانی و نه طراحی های انسانی به وجود آمده است». این جمله متعلق به آدام فرگوسن، فیلسوف اسکاتلندی قرن هجدهم است.

برخی اقتصاد را علم رابطه میان اهداف و ابزارهای کمیابی که کاربردهای مختلفی دارند، تعریف کرده اند. از این رو اقتصاد را دانش خیلی وسیعی دانسته اند. علم سیاست و جامعه شناسی نیز مسحور شیوه تحلیل اقتصادی روابط انسانی شده است. این ایده که ما در تمام زندگی همانگونه رفتار می کنیم که در بازار عمل می کنیم، ایده ای است که تلاش می کند تا مبنایی فردگرایانه برای نهادها، هنجارها و فعالیت های انسانی ایجاد کند و کل گرایی را کنار گذارد. در تئوری اقتصاد، انسان ها موجوداتی عقلایی و خود محور تعریف می شوند که هر کدام می خواهند منفعت خود را حداکثر کنند. در ادامه، نخست عقلایی بودن عاملین اقتصادی را تعریف کرده و سپس نگاهی به تئوری بازی ها نموده و پس از آن نشان خواهیم داد که هنجارها چگونه ظهور می کنند.

● عاملین عقلایی

اولین اصل اقتصاد این است که عاملین اقتصادی تنها بر اساس منافع خویش عمل می کنند. اگرچه نئوکلاسیک ها این فرض را کاملا قبول دارند، اما مارکسیست ها و کینزین ها این مفهوم را تنها وقتی که می خواهند رفتارهای فردی را تحلیل کنند به کار می گیرند. تئوری رفتار عقلایی با فرض یک فرد که کاملا عقلایی شبیه رابینسون کروزوئه که در جزیره ای تنها بود کار خود را آغاز می کند.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

یکی از موضوع های چالش برانگیز سال های اخیر بخش پول و بانکداری کشور، موضوع تعیین نرخ سود سپرده ها و تسهیلات بانک ها و دیگر موسسه های اعتباری بوده است. تعیین نرخ سود و کیفیت تصمیم گیری ونحوه ابلاغ آن، آثار متعدد فقهی، حقوقی و اقتصادی بر جای می گذارد، و پیش از همه، ثبات اقتصادی و ثبات تصمیم گیری در بخش اقتصادی کشور را زیر سوال می برد.
پژوهش های نظری و تجربی نشان می دهد که نرخ های سود بانکی چه در طرف سپرده ها و چه در طرف تسهیلات در یک بازار آزاد اقتصادی نتیجه تعادلی، میل نهایی به پس انداز و ارزش افزوده سرمایه در بخش واقعی اقتصاد است و تغییر نرخ های سود بانکی، روی حجم سپرده ها، ترکیب انواع سپرده ها، سرمایه گذاری و نرخ تورم تاثیر می گذارد. بنابراین هر نوع تغییری باید با رعایت دقیق کارشناس اقتصادی و تشخیص جایگاه هر یک از متغیرهای کلان و میزان حساسیت آنها درارتباط با تغییرات نرخ سود بانکی باشد.
مطالعه تاریخ بانکداری ایران نشان می دهد که نرخ های سود بانکی چه پیش از انقلاب و چه پس از آن، به وسیله دولت و بانک مرکزی و همیشه براساس مصالح مقطعی تصمیم گیری و به صورت دستوری تعیین شده است. این امر باعث شده است در هیچ زمانی نرخ های سود بانکی، نرخ های تعادلی بازار نباشد.

موضوع : تولید ملی و حمایت از اقتصاد

بزرگترین مشکل اقتصادی امروز جهان مساله تورم است. هم اکنون این مشکل در کشورهای در حال توسعه خاورمیانه بیشتر از دیگر کشورها وجود دارد و ایران نیز از این حالت مستثنی نیست. در شرایط کنونی رشد قیمتها در ایران سبب شده تا فشار زیادی به زندگی مردم وارد شود و از طرف دیگر طرح نقدی کردن یارانه ها مطرح شد که به زعم بسیاری از تحلیل گران اقتصادی می تواند زمینه رشد قیمتها شود. اما برای حل مشکل تورم چه باید کرد؟

یکی از راههای بسیار رایج برای حل مشکل تورم در جهان بهره گیری از تجربیات کشورهای دیگر و نظر اقتصاددانانی است که در این زمنیه فعالیت می کنند. در زیر سخنرانی میلتون فریدمن اقتصاددان مطرح جهان و برنده جایزه نوبلش اقتصاد را می بیند که برای حل مشکل تورم راهکارهایی ارائه داده است. این سخنرانی در چندین بخش منتشر می شود.

● سخنرانی فریدمن:

تورم بالا و رو به افزایش می تواند سیاست گذاران را به سمت اتخاذ " راه حل های " شتابزده، همچون کنترل دستمزدها و قیمتها وسوسه کند. اما همان طور که میلتون فریدمن در سخنرانی اش در شعبه دیترویت انجمن دانش آموختگان دانشگاه شیکاگو در فوریه ۱۹۶۶ بحث می کند، چنان کنترل هایی اثری بر عامل بنیادی منشأ تورم یعنی بسط بیش از اندازه ی حجم پول ندارند، و در نتیجه مشکل را وخیم تر می کنند.