پیامبر مهربانی

حجم فایل

16 مگابایت

لینک دانلود

دریافت

رمز فایل

www.rasekhoon.net

پرسش و پاسخ

انجمن های تخصصی راسخون

 

پيامبرِ مدارا و قاطعيت(1)

اشاره:
 

مقاله، از مدارا و صلابت - و هر يك در جايگاه خود - دفاع ميكند، و پس از ذكر نمونههائي از امر به مدارا و تسامح اسلامي در قرآن كريم، احاديث پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهلبيت(علیهم السلام) ، به نمونههائي از موضعگيريهاي قاطع و صلابت اسلامي در قرآن و سنت، اشاره ميكند.
« مدارا » و « صلابت » ، هر دو از سيرة پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) و تعاليم قرآن كريم به شمار آمده و در حيات سياسي و اجتماعي پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) چه در فقدان قدرت و حكومت، و چه پس از تشكيل حكومت و كسب اقتدار، در گفتار و رفتار ايشان استمرار داشتهاند.1 «مُدارا» در لغت، به معني نرمش و ملاطفت و رفق با مردم و چشم پوشي از خطاي آنان است و در روايات اسلامي نيز به همين معنا بكار رفته است.
در بررسي قرآن كريم و روايات و سيره پيشوايان دين به دست ميآيد كه « مدارا و نرمش» و « رأفت و رحمت»، اصل جاري اسلامي و ارزش مسلم قرآني و از عوامل گسترش اسلام در شبه جزيره عربستان و جهان بوده است. ابتدا بايد بررسي كرد كه ظرف جريان مُدارا و نرمش بعنوان اصل ارزشي اسلام كجاست؟ آيا يك اصل مطلق است؟ و آيا همه جا حتي در اصول و قوانين ديني جاري است؟ اين اصل، بيشك نميتواند مطلق باشد و حتماً حدودي دارد كه اجراي آن فراتر از اين حدود، آن را تبديل به يك پديدة ضدارزشي يعني مداهنه و مصانعه و سازشكاري در حق ميگرداند. همانگونه كه ترك اين اصل در مرز خويش نيز به ناهنجاري «خشونت» ميانجامد. از آيات و روايات به دست ميآيد كه مُدارا در مسائل شخصي و نيز مسائل اجتماعي كه در تقابل با حقوق ديگران نيست و در كيفيت ترويج اسلام و ارزشهاي ديني، توصيه شده اما در مسائل اصولي دين و اجراي حدود و احكام ديني، نرمش كاملاً مذموم و ناروا است و سهلانگاري در اينگونه مسائل، به پديدهاي مذموم بنام «ادهان و مُداهنه» منجر ميشود كه مورد نهي شديد اسلام است و اگر به تضييع حقوق ديگران [حقالناس] بيانجامد نيز «معاونت در ظلم» بشمار ميرود.
اينك به نمونهاي مختصر از آيات و روايات و سيرة اوليأ ديني در خصوص مدارا و نيز قاطعيت و صلابت، اشاره ميكنيم:

قرآن و مُدارا :
 

قرآن كريم در توصيه به مدارا در مواردي كه به تضييع حقوق و حدود شرعي نينجامد ، از جمله فرموده است:
1) فبما رحمةٍ من الله لِنتَ لهم و لو كنتَ فظاً غليظ القلبِ لانفضوا من حولك فاعف عنهم و استغفرلهم و شاورهم فيالامر فاذا عزمت فتوكل علي الله ان الله يحب المتوكلين.2
(به رحمت الهي، با آنان نرمخو و پرمهر شدي. اگر تندخو و سختدل بودي بيشك از پيرامون تو پراكنده ميشدند، از آنان درگذر و برايشان آمرزش بخواه و در كارها با آنان مشورت كن و چون تصميم نهائي را گرفتي بر خدا توكل كن كه خداوند، توكلكنندگان را دوست ميدارد.)
در اين آيه به يك صفت لازم در رهبري اسلامي يعني گذشت و نرمش و انعطاف در برابر كساني كه تخلفي از آنها سر زده و بعد پشيمان شدهاند اشاره شده است.3
2) لقدجأكم رسولٌ من أنفسكم عزيزُ عليه ما عنتم حريصٌ عليكم بالمؤمنين رؤفٌ رحيمٌ.4
(بيشك براي شما پيامبري از خودتان آمد كه بر او دشوار است اگر شما در رنج بيفتيد، به سعادت شما حريص و نسبت به مؤمنان ، دلسوز و مهربان است.)
3) فلعلك باخعٌ نفسك علي آثار هم اًن لم تُؤمنوا بهذا الحديث أسَفاً.5
(بسا اگر ايمان نياورند ، تو جان خود را از اندوه در پيگيري مصالح مردم، تباه كني.)
4)... فلا تذهب نفسك عليهم حسراتٍ انالله عليمٌ بما يصنعون.6
(مبادبا حسرتيكه براي مردم ميخوري جانت را بدهي و خداوند به آنچه ميكنند دانا است.)6
اين قبيل آيات بيانگر يكي ديگر از شرايط رهبري و حاكمان اسلامي يعني « دلسوزي و رأفت نسبت به امت» است. پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) براي هدايت بشريت عشق ميورزيد و براي اجراي اين هدف ، شب و روز مجاهدت ميكرد و در نهان و آشكار ، در اجتماع و انفراد ، تبليغ دين ميكرد و از هدايت نشدن گروههائي از مردم، رنج ميبرد و اين عاليترين درجه رأفت و مهرباني نسبت به امت است.
5) و ما ارسلناك الارحمةً للعالمين.7
(و تو را جز رحمتي براي جهانيان نفرستاديم).

پيامبرِ‌ مدارا و قاطعيت‌(2)

‌قاطعيت‌ و عدم‌ مُداهنه‌ در روايات‌
 

در جوامع‌ روايي‌ نيز احاديث‌ فراواني‌ در زمينه‌ قاطعيت‌ و عدم‌ مُداهنه‌ و ابراز خشم‌ و اعمال‌ خشونت‌ نسبت‌ به‌ دشمنان‌ و بزهكاران‌ وارد شده‌ كه‌ برخي‌ از اين‌ احاديث‌ به‌ دلالت‌ مطابقي‌ و به‌ صراحت‌ لفظي، دال‌ بر اين‌ مطلب‌ است‌ و برخي‌ ديگر به‌ دلالت‌ التزامي‌ و تضمني، و ما تنها به‌ نمونه‌اي‌ از اين‌ احاديث‌ اشاره‌ مي‌كنيم:
- در باب‌ «الحُب‌ في‌الله‌ والبغض‌ في‌الله»30، احاديثي‌ آمده‌ دال‌ بر اينكه‌ «بغض‌ و خشم، در مواردي، لازم‌ و ضروري‌ است. البته‌ نه‌ خشم‌ و كينه‌توزي‌ ماد‌ي‌ بلكه‌ خشم‌ و قاطعيتي‌ كه‌ در راه‌ خدا و براي‌ اجراي‌ احكام‌ الهي‌ و احقاق‌ حقوق‌ شرعي‌ مردم‌ باشد.
- در باب‌ «الأ‌مربالمعروف‌ و النهي‌ عن‌ المنكر نيز امر به‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر، مراحلي‌ دارد كه‌ مآلأ‌به‌ برخورد فيزيكي‌ و ضرب‌ و جرح‌ و حتي‌ قتل‌ مي‌انجامد. گفتني‌ است‌ كه‌ اين‌ مرحلة‌ از امر به‌ معروف‌ و نهي‌ از منكر به‌ دستور حاكم‌ شرع‌ اسلامي‌ بايد باشد و بدون‌ اذن‌ و فرمان‌ ديني‌ نمي‌شود. خشونت‌ در شرع‌ مقدس، روي‌ مصالح‌ و عللي‌ تجويز شده‌ و تعيين‌ حدود و ثغور آن‌ يك‌ بحث‌ فقهي‌ است.31
- در باب‌ «الغيرة‌ والحمية»32 نيز رواياتي‌ بيانگر اين‌ است‌ كه‌ فرد مسلمان‌ در مسائل‌ ديني‌ و... بايد غيرت‌ و خشم‌ بورزد و واكنشهاي‌ صريح‌ و شديد و البته‌ عادلانه‌ نشان‌ دهد.

بعنوان‌ نمونه‌ علي‌ عليه‌السلام‌ فرمود:
 

«لا ترخصوا لانفسكم‌ فتد هنوا و تذهب‌ بكم‌ الرخص‌ مذاهب‌ الظلمة‌ فتهلكو ولاتداهنو في‌الحق‌ اذا ورد عليكم‌ و عرفتموه‌ فتخسروا خسراناً‌ مبيناً.33
(بندگان‌ خدا! به‌ خويشتن، اجازه‌ مداهنه‌ و لاابالي‌گري‌ ندهيد كه‌ شما را به‌ ستم‌ مي‌كشاند. آن‌ گاه‌ كه‌ حق‌ را شناختيد و حق‌ به‌ شما روي‌ آورد و نياز به‌ ياري‌ شما دارد، هرگز مداهنه‌ و سستي‌ نكنيد.)
و نيز فرمود: لايقيم‌ امرالله‌ سبحانه‌ الامن‌ لايصانع‌ و لايضارع‌ ولايتبع‌المطامع.34
(فرمان‌ خدا را برپاي‌ نمي‌دارد مگر كسي‌ كه‌ در حق، مدارا نكند و سازش‌ نكند و در پي‌ طمعها نتازد.)
قاطعيت‌ و صلابت‌ در سيرة‌ پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله و سلم)
نقل‌ شده‌ است‌ كه: كان‌ النبي(صلی الله علیه و آله و سلم) اذا غضب‌ احمر وجهه‌
و در روايت‌ ديگر است‌ كه: حنف‌ لونه‌ و اسود.35
يعني‌ پيامبر ، وقتي‌ براي‌ خدا و عدالت، غضب‌ مي‌فرمود رنگ‌ چهره‌اش‌ تغيير مي‌يافت‌ و عكس‌العمل‌ شديد مي‌ورزيد.
اينك‌ به‌ چند نمونه‌ از رفتار قاطع‌ و پرصلابت‌ پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در برخورد با متخلفان‌ و عاصيان‌ توجه‌ كنيم:
هنگامي‌ كه‌ پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) براي‌ جنگ‌ با روميان‌ به‌ تبوك‌ مي‌رفتند، سه‌ نفر از مسلمانان‌ به‌ نامهاي‌ از شركت‌ در جنگ‌ و از روي‌ تنبلي‌ و سُستي‌ و دنياطلبي‌ سر باز زدند اما به‌ هنگام‌ بازگشت‌ پيامبر از جنگ‌ تبوك، جهت‌ عذرخواهي‌ خدمت‌ آن‌ حضرت‌ رسيدند اما برخلاف‌ انتظار، مورد غضب‌ و بي‌مهري‌ پيامبر قرار گرفتند و پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) حتي‌ يك‌ كلمه‌ با آنان‌ سخن‌ نگفت‌ و به‌ مسلمانان‌ دستور فرمود كه‌ هيچ‌ كس‌ با آنان‌ سخن‌ نگويد بگونه‌اي‌ كه‌ حتي‌ زنان‌ و فرزندان‌ آنان‌ به‌ محضر پيامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) آمدند و اجازة‌ جدايي‌ از آنها را خواستار شدند. متخلفان‌ در محاصره‌ شديد اجتماعي، قرار گرفته‌ بودند و فضاي‌ شهر مدينه‌ با آن‌ وسعت‌ براي‌ آنان‌ تنگ‌ شده‌ بود بگونه‌اي‌ كه‌ مجبور شدند براي‌ نجات‌ از اين‌ خواري‌ و رسوايي، مدينه‌ را ترك‌ گويند و به‌ كوههاي‌ اطراف‌ پناه‌ برند و مدتي‌ طولاني‌ در كوهها به‌ سر بردند و به‌ دعا و نيايش‌ و توبه‌ به‌ درگاه‌ خدا روي‌ آوردند تا اينكه‌ سرانجام‌ آيه‌ شريفه: «وعلي‌الث‌لاثة‌ الذين‌ خلفوا حتي‌ ضاقت‌ عليهم‌ الارض‌ بما رحبت‌ و ضاقت‌ عليهم‌ انفسهم‌ وظنوا ان‌ لاملجأَ‌ من‌ الله‌ الا‌ اليه‌ ثم‌ تاب‌ عليهم‌ ليتوبوا ان‌الله‌ التواب‌ الرحيم» نازل‌ شد و توبه‌ آنان‌ را پذيرفت. پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در مقابل‌ متخلفان، هيچ‌ نرمشي‌ نشان‌ نداد و با كمال‌ قاطعيت‌ با آنان‌ برخورد نمود. يعني‌ چنان‌ بر آن‌ سه‌ تن‌ تنگ‌ گرفتند كه‌ تمام‌ زمين‌ با همة‌ وسعتش، جائي‌ براي‌ آنان‌ نداشت‌ و جان‌شان‌ به‌ لب‌ رسيد.