سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

آموزش نياز جدي اصلاح الگوي مصرف

آموزش نياز جدي اصلاح الگوي مصرف

آموزش نياز جدي اصلاح الگوي مصرف

رهبر معظم انقلاب در پيام نوروزي، سال 88 را سال اصلاح الگوي مصرف ناميدند كه در خور توجه و اهميت بخشيدن به مقوله درست مصرف كردن است. بديهي است كه اصلاح الگوي مصرف بايد در تمام زمينه‌ها صورت پذيرد و اختصاص به بخش خصوصي و دولتي ندارد و همه بايد در آن دخيل باشند .

مصرف صحيح، قناعت‌ورزي و پرهيز از اسراف و بيهوده مصرف كردن امري است كه در آموزه‌هاي ديني ما نيز مورد تاكيد قرار گرفته و پيش از توجه به هر نكته اقتصادي و اجتماعي در اين زمينه مي‌توان ديني و شرعي بودن اين توصيه را سرلوحه كار قرار داد.در اين مجال كوتاه مي‌خواهيم به راهكارهايي كه در حوزه انرژي (آب، برق، گاز، نفت، بنزين و گازوئيل)‌ براي صرفه‌جويي يا اصلاح روش مصرف وجود دارد، بپردازيم .

قرار داشتن ايران در منطقه گرم و خشك موجب شده تا استحصال و بهره‌وري از آب بويژه آب شرب و سالم موضوع مهمي به شمار رود .

براساس آمارها مصرف آب در ايران 90 تا 95 ميليارد مترمكعب است كه در مقايسه با ديگر كشورها رقمي بسيار بالا به حساب مي‌آيد؛ البته كاهش بارندگي‌ها در سال گذشته و رشد فزاينده بياباني در كشور، ايران را نيازمند به 120 ميليارد مترمكعب خواهد كرد كه در سال‌هاي آتي مصرف اين نعمت الهي تشديد خواهد شد.به گفته وزير نيرو، در حال حاضر بيش از 90 درصد آب‌هاي كشور در بخش كشاورزي به مصرف مي‌رسد كه بهتر است بگوييم به دليل روش نادرست آبياري در اين بخش، بخش زيادي از آب مورد استفاده در كشور هدر مي‌رود .

اصلاح روش آبياري، جمع‌آوري آب‌هاي سطحي و ذخيره‌سازي آن مي‌تواند يكي از روش‌هايي باشد كه از هدررفت آب در زمينه كشاورزي جلوگيري كند. از سوي ديگر، آموزش روستاييان و كشاورزان با روش‌هاي بهينه آبياري، استفاده از روش‌هاي نوين آبياري، قطره‌اي يا باراني نيز مي‌تواند در اين زمينه به اصلاح روش مصرف بهبود بخشد.شناخت نداشتن و آموزش نديدن در زمينه آب كشاورزي بازده آب در اين بخش را كاهش مي‌دهد كه نياز به بازنگري جدي دارد . در سال‌هاي اخير اين موضوع باعث ترك روستا توسط روستاييان و كشاورزان شده كه البته عمدتا به دليل خشكسالي بوده و حتي در اين زمينه بسياري از جنگل‌ها در استان‌هاي شمالي ازجمله استان گلستان بشدت آسيب ديده‌اند .

اين اتفاق در حالي رخ مي‌دهد كه در برنامه چهارم توسعه اقتصادي در ماده 17 آن دولت مكلف شده است با توجه به جايگاه محوري آب در توسعه كشور، < توسعه و اصلاح ساختار مصرف آب و استقرار نظام بهره‌برداري مناسب و با استفاده از روش‌هاي نوين آبياري و كم آبياري، راندمان آبياري به تبع آن كارايي آب به ازاي يك مترمكعب در طي برنامه 25 درصد افزايش يافته و با اختصاص به محصولات باارزش اقتصادي بالا و استفاده بهينه از آن موجبات افزايش بهره‌وري آب را فراهم سازد .>

بايد ديد با وجود اين صراحت قانوني، دولت در كدام بخش توانسته به الگويي صحيح براي افزايش بهره‌وري آب دست يابد. طبيعي است با گزارشي كه وزير نيرو چندي قبل ارائه كرد مبني بر عدم بهره‌وري آب در بخش كشاورزي در روستاها، بيانگر عدم توفيق اين ماده قانوني از برنامه چهارم توسعه است كه البته بايد دلايل آن را نيز جستجو كرد. با اين حال نبايد فراموش كرد كه گناه اين عدم اقبال را نمي‌توان صرفا متوجه دولت كنوني دانست، بلكه اصلاح الگوي مصرف آب رويه دشوار و زمانبري است كه مقدماتش بايد از سال‌ها قبل آغاز مي‌شد .

از سوي ديگر، قانون توزيع عادلانه آب در ماده 19 آن براي روش‌هاي نوين آبياري تاكيد دارد كه بجاست با شرايط استحصال آب از سفره‌هاي زيرزميني با وجود ترازمنفي بارش در بسياري از نقاط كشور، وزارت جهاد كشاورزي نيز در اين زمينه اهتمام جدي ورزد.نكته‌اي كه اهميت بالايي در بخش مديريت منابع آب و روش مصرف آن دارد، توجه به موضوع خشكسالي است؛ بحراني كه چند سالي است كشور ما با آن دست و پنجه نرم مي‌كند و در بسياري از مناطق كشور وجود دارد .

توجه به الگو‌هاي جهاني براي برون‌رفت از اين بحران، برنامه‌ريزي به منظور خشكسالي و جبران خسارات ناشي از آن مي‌تواند در اين زمينه كمك خوبي به دولت كند .

مديريت آب قابل دسترس، موضوعي است كه بانك جهاني در صدر برنامه‌هاي خود در بخش مديريت منابع طبيعي قرار داده است .

برنامه‌ريزي براي خشكسالي و مديريت پيشگيري از وقايع ناشي از آن بخوبي مشخص است، گرچه هيچ تخصص فني براي تعيين زمان بروز سيل، فوران آتشفشان يا زلزله لازم نيست، ولي تجربه شده است كه نااطميناني قابل توجهي نسبت به زمان شروع و خاتمه خشكسالي‌ها وجود دارد، زيرا خشكسالي‌ از حوادث غيرقابل پيش‌بيني است، اما به محض ورود به چنين عرصه‌اي مي‌توان با يك برنامه صحيح و ارائه الگويي براي بهينه‌سازي مصرف و افزايش بهره‌وري آب از شدت بحران كاست يا عبوري آرام را از آن تجربه كرد .

بخش ديگري كه در زمينه آب بايد مورد توجه جدي قرار گيرد، آب شرب است؛ آبي كه در لوله‌هاي خانه‌ها، ادارات و صنايع جريان دارد. تعريف الگويي صحيح براي چگونگي مصرف، تشريح روندي كه توليد آب شرب طي مي‌كند، فرهنگ‌سازي عمومي براي جلوگيري از اسراف و هدرروي آب شرب از روش‌هايي است كه مي‌توان در مديريت مصرف آب شرب به كار برد .

تبيين اهميت جايگاه آب در ارزش‌هاي ديني، اقتصادي و اجتماعي زندگي انسان مي‌تواند گام كوچكي در نشان دادن مصرف صحيح نعمت خدادادي كه حيات بي‌آن ممكن نيست، باشد .

وظيفه رسانه‌هاي عمومي، علما و خطباي ديني است كه در اين زمينه به كمك مديران در مديريت بهينه مصرف آب برخيزند .

در همين زمينه به نظر مي‌رسد آنچه براي قطع مشتركان پر مصرف گفته شده تهديدي است غيرعملي يا اگر عملي هم باشد موقت است و راه درمان موثري براي اين اقدام نيست، زيرا اساسا بايد از پر مصرفي و بيهوده مصرف كردن آن جلوگيري شود تا نياز به كاربرد روش‌هاي قهري در برخورد با مصرف‌كنندگان وجود نداشته باشد. در بسياري از كشورهاي پيشرفته دنيا، واحدهاي آموزشي مانند ديگر دوره‌هاي آموزشي براي روش مصرف صحيح آب شرب در مدارس، دانشگاه‌ها و مراكز عمومي طراحي شده‌اند و با اين كه چنين روشي در برخي كتب درسي در كشور ما نيز ديده مي‌شود، اما كافي به نظر نمي‌رسد .

آموزش استفاده بهينه از آب در مجامع عمومي مانند پارك‌ها، مساجد و... و نصب تابلوهاي راهنمايي يا تغيير مدل شيرآلات و آموزش عمومي مي‌تواند الگويي مناسب در اين زمينه باشد.در بخش برق نيز متاسفانه در كشور ما مصرف مناسبي صورت نمي‌گيرد. به گفته وزير نيرو در ايران در بخش انرژي (آب و برق)‌ به اندازه كشور يك ميلياردي چين مصرف صورت مي‌گيرد كه با هيچ يك از آموزه‌هاي ديني، اخلاقي و حتي قانوني سازگاري ندارد و بايد جدا فكري اساسي براي آن كرد .

متاسفانه در اين بخش نيز اعمال سليقه‌ها و روش‌هايي به كار مي‌رود كه بعضا با اصل هدف كه اصلاح ساختار مصرف است در تضاد و تناقض است. مثلا قطع برق معبري كه هيچ روشنايي در آن وجود ندارد و مي‌تواند خطرآفرين باشد كج سليقگي و برداشت غير واقعي از هدف و اصل موضوع است .

يا اين كه مثلا چندي پيش در يكي از وزارتخانه‌ها وقتي سيستم گرمايشي آنجا قطع شده بود كارمندان در اتاق خود با استفاده از بخاري‌هاي برقي كوچك خود را گرم كردند.اين مساله اصل موضوع صرفه‌جويي را زير سوال برده، زيرا روش صحيح براي مصرف درست تعريف نشده است .

اگر سختي‌ها و دشواري توليد هر متر مكعب گاز براي مردم بازگو شود هيچ شهروندي در استفاده بهينه از اين حامل انرژي ترديد نخواهد كرد

خاموش بودن چراغ‌هاي اتاق وزير يا مدير در طول روز امري پسنديده است به شرط آن كه چراغاني مقابل ساختمان آن وزارتخانه نيز در اين صرفه‌جويي لحاظ شود.اينها از نكاتي است كه بايد هم در ارائه الگو و روش مناسب براي مصرف در نظر داشت و هم به منظور صرفه‌جويي تعريفي درست ارائه كرد .

يكي از ديگر بخش‌هاي اصلي ارائه روش مناسب براي مصرف صحيح در حوزه انرژي، بخش نفت، گاز، بنزين و گازوئيل است كه سالانه ميلياردها تومان از سرمايه‌هاي اين كشور به جاي پرداختن به آباداني و عمراني اصيل و ماندگار در اين بخش دود مي‌شود و عارضه‌هاي بسياري براي كشور ايجاد مي‌كند .

متاسفانه در اين زمينه هم تاكنون نتوانسته‌ايم روشي صحيح براي مصرف بجز تكرار مكررات كه حوزه انرژي‌هاي فسيلي نياز به تجديد روش براي مصرف دارند، ارائه كنيم. هدف همه دولت‌ها اين بوده كه در قسمت انرژي تحولي بزرگ ايجاد كنند كه هر يك با ناكامي و شكست يا موفقيتي نصفه و نيمه مواجه شده‌اند.دولت نهم با به كارگيري روش سهميه‌بندي بنزين طي 2 سال گذشته سعي در كاهش مصرف بنزين داشت، اما در عمل چنين نتيجه‌اي به دليل وجود مشكلات زيرساختي حاصل نشد .

افزايش خودروهاي عمومي، تاكسيراني، اتوبوس و قطار شهري گرچه يكي از راهكارهاي مناسب در صرفه‌جويي بنزين است، اما توزيع نامناسب آن و عدم نظارت و مديريت صحيح اين روش را با مشكلات زيادي مواجه كرده است .

به نظر نمي‌رسد افزايش قيمت، آزادسازي و روش‌هايي از اين قبيل نيز بتواند اشتهاي سيري‌ناپذير خودروهاي شخصي را در كشوري كه مردم آن به دليل نبود فرهنگ استفاده از خودرو يا عادت به استفاده از سوخت ارزان هر روز ميليون‌ها ليتر بنزين مصرف مي‌كنند، پاسخگو باشد و باز هم بايد شاهد نزاع و اختلاف دولت و مجلس درباره بودجه بنزين باشيم تا دولت بتواند براي تامين بنزيني كه روزانه بيش از 70 ميليون ليتر در كشور دود مي‌شود، هزينه كند .

نياز است كارشناسان و مديران اين بخش از مديريت انرژي كشور با تدابيري عميق‌تر و ارائه الگويي بهينه براي مصرف بنزين و افزايش فرهنگ عمومي كشور از هدرروي سرمايه ملي جلوگيري كنند .

گاز طبيعي نيز مصرفي فزاينده در كشور دارد و مصرف اين انرژي ارزان در كشور ما رو به رشد است. اگر سختي‌ها و دشواري‌هاي توليد هر مترمكعب گازي كه به آساني در خانه‌‌ها، ادارات و برخي صنايع مي‌سوزانيم براي مردم تعريف و بازگو شود يقينا هيچ شهروندي در استفاده درست و بهينه از اين حامل انرژي به خود ترديد راه نخواهد داد .

جريمه كردن، افزايش قيمت، قطع اشتراك و... روش‌هاي مقطعي و در برخي موارد ناموفق هستند، هر چند نمي‌توان به طور كلي اين روش‌ها را نيز نفي كرد، اما در كنار ديگر روش‌‌ها مي‌توان اينها را نيز به كار گرفت. نظارت صحيح بر طراحي، ساخت و مهندسي ساختمان كه همان تعريف مبحث 19 به شمار مي‌رود يكي از روش‌هاي عالي براي اصلاح الگوي مصرف انرژي در ساختمان است كه اگر به طورجدي پيگيري شود بخش عمده‌اي از اسراف و هدرروي انرژي در ساختمان جلوگيري مي‌كند .

چند سال پيش در سفري به مالزي ديدم اين كشور پرجمعيت مسلمان در جنوب شرق آسيا با به‌كارگيري روش اعمال مديريت صحيح در الگوي مهندسي و ساخت و ساز ساختمان توانسته مصرف انرژي خود را به خوبي مديريت كند. طبق نظر كارشناسان، ساخت و ساز در مناطق مختلف آب و هوايي تعاريف خاصي دارد كه متاسفانه اين الگو در ايران كمتر يا اصلا مورد توجه قرار نمي‌گيرد؛ مثلا استفاده از ساختمان شيشه‌اي در مناطق گرم نمي‌تواند الگوي مناسبي براي ساختمان در اين‌گونه مناطق باشد .

سقف كوتاه و بلند، نصب پنجره‌ها، شيشه‌ها و... هريك مقولاتي هستند كه در مهندسي ساختمان در مناطق مختلف بايد مورد توجه قرار گيرد .

با تمام اين مسائل، اصلاح الگوي مصرف نيازمند فرهنگ‌سازي پايدار است تا همه افراد جامعه خود را ملزم به يك رفتار پايدار و منطقي كه تبديل به فرهنگ عمومي شده، بدانند و امروزه در تمام جوامع صنعتي سعي بر استفاده از اين متد مي‌شود .

اين روش همان است كه مديران و مسوولان كشور نيز آن را توصيه مي‌كنند، براي مثال وزير نفت بر اجراي الگوسازي موثر در مصرف انرژي تاكيد كرده و آن را از ضرورت‌هاي اصلي امروز كشور عنوان مي‌كند.نوذري، بر شناسايي استانداردهاي مصرف سوخت در صنايع و كشاورزي تاكيد دارد و مي‌گويد: با تشكيل شوراي عالي انرژي زير نظر رئيس‌جمهور مي‌توان با مطالعه اين طرح جامع، راهكارهاي مناسبي براي مديريت مصرف سوخت در كشور ارائه كرد .

وزير نفت همچنين هدفمند كردن يارانه‌ها را بزرگ‌ترين تصميم تاريخ اقتصاد در ايران مي‌داند و مي‌گويد: با اجراي اين تصميم شجاعانه مي‌توان گام‌هاي جدي‌تري براي مصرف بهينه انرژي برداشت.با اين اوصاف، بيش از تصميم‌گيري قانوني، افزايش قيمت، جريمه قطع اشتراك يا برخورد قهري با اسراف‌كنندگان نعمات الهي، جامعه نيازمند آموزش و فرهنگ‌سازي است كه پايه‌گذاري آن در كشور ما با توجه به روحيات ملي مردم ايران كاري است بسيار آسان و تجربيات در اين زمينه نشان داده كه مي‌توان با آموزش از بسياري اتفاقات ناخرسند جلوگيري كرد و نتايج خوبي به دست آورد .

منبع جام جم آنلاین

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 24 بهمن 1388

نظرات0

تأثیر اصلاح الگوی مصرف آب در افزایش ثروت ملی

تأثیر اصلاح الگوی مصرف آب در افزایش ثروت ملی

این واقعیت که ایران در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و منابع آبی نقشی حیاتی برای کشور دارند بر هیچ کس پوشیده نیست .

اعلام سال جدید به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف یکبار دیگر این موضوع را گوشزد می‌کند که آب و مصرف آن مساله‌ای انسانی و حیاتی برای کشور است .

ساختار مهندسی و کشاورزی کشور به گونه‌ای است که متوسط مصرف سرانه آب بیش از ۲ برابر استانداردهای جهانی است .

نکته قابل توجه در بخش آب در ایران که باید مدنظر همه قرار گیرد ثابت بودن طرف عرضه است اما با توجه به افزایش جمعیت طی سال‌های آینده تقاضا نیز افزایش چشمگیر خواهد یافت. برای تعادل‌بخشی بین عرضه و تقاضای آب ناچار به مصرف بهینه این مایع حیات‌بخش هستیم .

مهندس سیداسدالله اسداللهی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران اعتقاد دارد، اصلاح الگوی مصرف آب باید در جهت تولید ثروت ملی تفسیر شود .

در این میان بی‌مناسبت ندیدیم با توجه به آمار و ارقام موجود در خصوص مصرف فعلی آب در بخش‌های مختلف از یک سو و محدود بودن منابع و امکانات از سوی دیگر در نشستی با مهندس‌سید‌اسدالله اسداللهی به کنکاش پیرامون راهکارهای اصلاح الگوی مصرف این ماده حیاتی - به لحاظ نقشی که در توسعه آینده کشور دارد- بپردازیم که در پی آمده است .

▪ مصرف آب در ایران در چه وضعی قرار دارد؟‌

ـ در مصرف آب در ایران باید به سرانه مصرف هر بخش توجه شود و پس از استخراج مصرف واقعی برنامه‌هایی در جهت بهینه کردن مصرف انجام داد .

نکته اولویت‌دار در بخش مصرف بهینه آب اتخاذ تصمیمات و راهکارهای زنجیره‌ای و به هم پیوسته است .

آمارها حکایت از آن دارد که متوسط مصرف آب در بخش شرب ۳۵۰ لیتر در روز است که با توجه به شرایط کشور و براساس الگو باید به ۱۵۰ لیتر در روز برسد .

از سویی در برخی از کشورهای همسایه ایران که از سطح بهداشت و رفاه مناسب و خوبی نیز برخوردارند، متوسط مصرف به ۹۰ لیتر در روز رسیده است .

از طرف دیگر متوسط مصرف در بخش کشاورزی به ازای هر هکتار ۱۵ هزار مترمکعب است که این رقم باید به ۶۵۰۰ مترمکعب برسد .

▪ این الزام بر کاهش مصرف از کجا ناشی می‌شود؟

ـ‌ براساس سند ملی آب که در سال ۱۳۷۵ در دولت وقت تصویب شده الگوی مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی و دشت‌ها تعیین شد و در برنامه‌های دوم، سوم و چهارم توسعه بر اجرای این سند تاکید شده است اما متاسفانه درصد بسیار کمی از این سند محقق شده است .

این امر نشان می‌دهد که انشا و تدوین قوانین بدون داشتن برنامه‌های عملیاتی مفید فایده نیست .

در حال حاضر بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب ۹۲ درصد منابع آبی را به خود اختصاص داده است .

برهمین اساس اصلاح الگوی مصرف در این بخش تاثیرات بسیار شگرفی دارد .

▪ پس چرا این قوانین و اسناد بالادستی اجرایی نشده است؟

ـ به علت اینکه برنامه‌های مدونی وجود نداشته است .

و تنها در برنامه دوم، سوم و چهارم توصیه‌هایی شده است و تکالیف موجود در اسناد بالادستی بدون اجرا رها شده است. اصلاح الگوی مصرف باید در جهت تولید ثروت تفسیر شود. معتقدم نگاه به اصلاح الگوی مصرف باید همانند نگرش به مخازن و منابع زیرزمینی باشد .

در صورت برنامه‌ریزی درست در بخش اصلاح الگوی مصرف، تحول اساسی در بخش‌های اقتصادی، کشاورزی، تکنولوژیکی و ... ایجاد می‌شود. از سویی، در بخش کشاورزی به دلیل بهای ناچیز و حتی رایگان آب مشاهده می‌شود که هدررفت آب بسیار بالاست .

متاسفانه مجلس شورای اسلامی چند سال قبل حق النظاره ناچیز آب را صفر در نظر گرفت؛ برهمین اساس کشاورزی که وظیفه توزیع آب در مزرعه‌اش را دارد، هیچ نگرانی نسبت به مصرف بی‌رویه آب در زمین‌های کشاورزی ندارد .

▪ چرا به آب به عنوان یک کالای استراتژیک در هیچ سطحی از جامعه نگریسته نمی‌شود؟

ـ نگاه به آب باید به صورت یک زنجیره به هم پیوسته در کنار سایر عوامل باشد .

اصلاح قوانین و بهای آب و در کنار آن تغییر نگرش به آب می‌تواند آب را به عنوان یک کالای مهم در نظر ما بیاورد.کشاورز باید به این باور برسد که منافع حاصل از صرفه‌جویی به خود او بر می‌گردد .

از سوی دیگر در تمام کشورهای توسعه یافته آب به صورت حجمی در اختیار مشترکان قرار می‌گیرد .

برهمین اساس ما در نظر داریم در بخش کشاورزی اقدام به نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌ها کنیم که براساس برنامه‌ای که برای هر کنتور تعریف شده حجم آب عرضه شده به کشاورز معلوم است .

در صورتی که مصرف فراتر از حد تعریف شده باشد برق کنتور قطع می‌شود .

▪ الگوی مصرف در بخش آب به چه معناست؟‌

ـ‌ الگوی مصرف اینگونه تعریف شده که به عنوان مثال هر انسان شهری برای رفع نیازهای خود در شرب، بهداشت، فضای سبز به چه میزان آب نیاز دارد و شرایط محیط زندگی فرد نیز لحاظ شده است .

براساس این الگو مصرف آب در بخش شرب باید از ۳۵۰ لیتر به ۱۵۰ لیتر برسد .

در هیچ کجا کسی با آب شرب ماشین و حیاط خانه‌اش را نمی‌شوید چرا که اصلا صرفه اقتصادی ندارد که اقدام به این کار کند .

این الگوها تدوین شده است. به عنوان مثال مشخص کرده‌ایم در جاهایی که آب کم داریم، شالی کاشته نشود. این موارد را دولت الزام کرده است حال اجرا شدن آن یک بحث دیگر است .

ما از سرشاخه‌های دز و خوزستان آب را با مشکلات فراوان به اصفهان و یزد منتقل می‌کنیم، حال در نظر بگیرید با همین آبی که منتقل شده عده‌ای اقدام به کشت شالی کنند که می‌کنند و در صورت اعتراض ما اعلام کنند که اقدامشان در جهت خودکفایی است .

اما محاسبه نمی‌شود که به چه قیمتی قرار است به خودکفایی برسیم. در سند ملی آب نیز به همین موارد اشاره شده است .

▪ مگر سند ملی آب جزو اسناد بالادستی نیست؟‌

ـ‌ بالاترین سند در بخش کشاورزی است .

▪ پس چرا قوانین پایین دستی بدون توجه به آن تدوین می‌شود؟

ـ‌ ما نیز همین انتقاد را داریم که چرا با وجود این میزان دستگاه نظارتی هیچ نگرانی در مورد اجرا نشدن این سند بسیار مهم وجود ندارد. سئوال این‌جاست که چه نهادی مدعی‌العموم اجرا نشدن این قوانین و احکام است .

▪ حال با توجه به اعلام سال جاری به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف نمی‌توانید راهکارهایی را در نظر بگیرید؟

ـ در حال حاضر اقدام اولویت‌دار در بخش آب با عنایت به سخنان مقام معظم رهبری، تدوین برنامه‌های عملیاتی از سوی تمام نهادهای تاثیرگذار است .

باید به این موضوع توجه شود که باید با همین امکانات موجود و ظرفیت فعلی اقدام به اصلاح رویه جاری کرد .

در صورتی که افرادی از این فرصت طلایی در قالب تدوین برنامه استفاده نکنند یا پیام را درک نکرده‌اند و یا می‌خواهند رفع تکلیف کنند. در بخش کشاورزی با یک اقدام نظارتی و کار کم می‌توان از شبکه موجود فعلی که سرمایه‌گذاری کلانی بر روی آن شده، بهترین استفاده را کرد .

از سوی دیگر سیستم‌های آبیاری تحت فشار باید به سرعت توسعه یابد. متاسفانه در حال حاضر مشاهده می‌شود که عده‌ای وارد فاز دوم اصلاح الگوی مصرف شده‌اند و اعلام می‌کنند که برای اصلاح الگوی مصرف باید مبلغ کلانی اعتبار تخصیص یابد، در صورتی که در گام اول باید به فکر بالا بردن کارایی از امکانات موجود بود. در حال حاضر همه باید به این فکر باشند که چه باید کرد؟ هم‌اکنون مشاهده می‌شود که از عمق ۴۰۰ متری زمین آب برداشت می‌شود. هزینه برق این چاه تقریبا جهانی است و برای آب نیز هیچ پولی دریافت نمی‌شود، اما کشاورز محصولی می‌کارد که هیچ توجیه و منطق اقتصادی ندارد. به عنوان مثال در یزد اقدام به کشت خیار می‌کند، در حالی که ما می‌توانیم این محصول را در دیگر نقاط کشور با صرف کمترین هزینه و مصرف آب کمتر پرورش داد و در اختیار مردم یزد قرار داد .

▪ این الزامات در کجا باید تدوین شود؟‌

ـ‌ دولت باید اقدام به برگزاری جلسه کند تا تمام دستگاه‌ها اعم از وزارتخانه‌ها، واحدهای سیاسی و نظام بانکی به یک اجماع نظر درباره اصلاح الگوی مصرف برسند. تمام این‌ها باید به صورت زنجیره‌ای نگریسته شود .

▪ اعلام می‌شود که بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب است حال اقدام عملی در این زمینه چیست؟

ـ در بخش آب زیرزمینی، امسال مصمم هستیم که کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌های کشاورزی نصب شوند. این کنتورهای هوشمند آب را مطابق الگوی مصرف تحویل کشاورز می‌دهد .

▪ براساس الگو هنوز زیرساخت‌ها در بخش کشاورزی شکل نگرفته است؟

ـ ایرادی ندارد، کنتورها در بخش کوچکی قرار است نصب شود. در گام اول اعلام کرده‌ایم که با نصب این کنتورها مصارف به راحتی توسط خود کشاورز قابل کنترل است به عنوان مثال در مناطق گرمسیری بهترین زمان آبیاری شب است، در صورتی که کنتورهای هوشمند در این مناطق نصب شود کشاورز می‌داند به علت اینکه آب به صورت حجمی تحویل داده می‌شود، ترجیح می‌دهد که زمان آبیاری‌اش را به شب منتقل کند .

آیا فکر می‌کنید که این اقدامات به ظاهر کوچک در بخش کشاورزی عملی نیست. در حال حاضر ۶۵ میلیارد مترمکعب آب از منابع زیرزمینی در بخش کشاورزی استفاده می‌شود و در صورت درصد کوچکی صرفه‌جویی در این بخش رقم قابل توجهی آب ذخیره می‌شود .

▪ نصب این کنتورها چه میزان صرفه‌جویی در بر خواهد داشت؟‌

ـ‌ با نصب این کنتورها در تمام کشور ۴۰ درصد صرفه‌جویی حاصل می‌شود .

▪ در فاز اول چه تعداد کنتور نصب می‌شود؟

ـ ۵۰ هزار عدد از این کنتورها امسال نصب می‌شود با نصب این کنتورها ۳۰ درصد صرفه‌جویی در هرنقطه‌ای که این کنتورها نصب می‌شود، بوجود می‌آید .

▪ آیا این کنتورها به گونه‌ای طراحی شده است که به عنوان مثال در مناطق گرمسیری در روزها عمل نکند؟

ـ در این فاز این مورد تعریف نشده، اما برای این کنتور هوشمند عملیاتی تعریف شده است. برای هر کنتور تعریف شده که چه میزان آب تحویل کشاورز دهد، وقتی از آن میزان فراتر رفت، برق کنتور قطع می‌شود .

از سوی دیگر واقعی شدن قیمت آب تاثیر به سزایی در نوع مصرف و انتخاب کالا خواهد داشت. زیرا با واقعی شدن قیمت، قیمت آب به مسائلی همچون بازدهی یک محصول توجه زیادی می‌شود .

▪ هزینه نصب این کنتورها چه قدر است؟

ـ در حدود یک میلیون تومان که در فاز اول و در چاه‌های با استفاده از منابع دولت نصب می‌شود و کسانی که می‌خواهند چاه جدید احداث کنند باید هزینه این کار را خودشان بپردازند .

▪ برای نصب این تعداد کنتور مبالغ کلانی باید تخصیص یابد آیا بودجه‌ای برای این کار در نظر گرفته‌اید؟

ـ در طرح تعادل بخشی آب کشور منابعی برای این کار تخصیص یافته است. در برنامه است که ۵۰ هزار عدد از این کنتورها نصب شوند .

در بخش آب سطحی نیز برای اولین بار در قانون بودجه دیده شده که آب به صورت حجمی تحویل کشاورز شود. در آینده نزدیک نیز کنتورهای آب‌ خانه نیز باید تبدیل به کنتورهای هوشمند شود .

در حال حاضر باید یک مامور اقدام به قرائت کنتور کند و در صورت مصرف بیش از حد مشترک اخطار برای آن شخص ارسال شود و مشاهده می‌شود که این روش‌ها در جهت اصلاح الگوی مصرف موثر نبوده است، در حالیکه نصب کنتورهای هوشمند موجب می‌شود که اسراف کننده تلخی مصرف زیادش را در همان لحظه بچشد .

▪ در کشورمان با یک مولفه دیگر روبرو هستیم و آن بحث تغییر اقلیم است آیا نباید با توجه به این شرایط به آب نگاه دیگری بکنیم؟

ـ تغییر اقلیم در جهان اتفاق افتاده و در کشور ما نیز اثرات خاص خودش را داشته. به نحوی که دوره خشکسالی‌ها طولانی‌تر شده است. تغییر اقلیم در اصلاح الگوی مصرف یکی از نگاه‌های جدیدی است که تمام متخصصان هرجا که جلسه و نشست دارند، یکی از محوری‌ترین مباحث جلسات است .

در اجلاس شورای جهانی آب که اوایل فروردین در ترکیه برگزار شد، تغییر اقلیم یکی از ۴ محور اصلی این نشست بود: نکته‌ای که ما باید در بخش کشاورزی به عنوان مصرف کننده اصلی آب مورد توجه قرار دهیم، این است که به سمت کشت‌های کنترل شده برویم؛ دیگر نمی‌توانیم در فضای آزاد کشت کنیم .

به عنوان مثال در سیستان و بلوچستان با آن آب و هوا و آبی که به سختی استحصال می‌شود، دیگر توجیه ندارد که اقدام به کاشت گندم ۳ تن در هرهکتار بکنیم .

اعداد تولید ما در بخش کشاورزی نگران کننده است در حال حاضر به ازای هر متر مکعب آب در حالت خوشبینامه ۷ تا ۸ دهم کیلوگرم محصول تولید می‌شود، در حالیکه متوسط تولید در جهان ۵/۱ کیلوگرم است .

▪ آیا رسیدن به الگوی استاندارد نیاز به استفاده از تجارب جهانی ندارد؟

ـ‌ چرا دارد. در حال حاضر موضوعی در جهان مطرح است با نام آب مجازی به این معنا که اگر کشوری منابع آبی زیادی دارد و می‌تواند محصولی که نیاز به آب فراوان دارد را تولید کند، دیگر ما نباید به سمت تولید آن محصول برویم .

▪ اما این با شعار خودکفایی تناقض پیدا می‌کند .

ـ‌ خودکفایی شعاری است که باید در خیلی از زمینه‌ها تجدیدنظر صورت گیرد .

▪ اعلام می‌شود که مثلا گندم کالای استراتژیک است و باید در این محصول خودکفا شویم .

ـ‌ این دیدگاه باید نقد شود، اگر ما گندم را به عنوان کشت دوم در فارس کاشتیم، باعث شده است که منابع آب زیرزمینی ما افت شدید پیدا کند، الان بیشتر دشت‌های ما ممنوعه اعلام شده است. آیا ارزش داشت که ما به خودکفایی برسیم اما منابع آب زیرزمینی را تخریب کنیم و دیگر قابل جبران نباشد. ما باید از خودکفایی پایدار صحبت کنیم .

▪ خودکفایی پایدار یعنی چه؟

ـ‌ این مباحث در طرح آمایش سرزمین دیده شده بود، تنها بخش‌های کوچکی از این سند اجرایی شده است. این قوانین سندهای بسیار مهمی است که هرچه قدر وقت بر روی آنها گذاشته شود، ارزشش را دارد .

▪ حال کشاورز منطقه‌ای که می‌خواهیم محصولی را نکارد چه کار باید بکند؟

ـ در آن مناطق صنعت باید رشد کند. در صورتی که در برخی از مناطق کشور با کمبود شدید آب مواجه هستیم و می‌خواهیم کشاورزی انجام دهیم، باید به سمت کشت‌های کنترل شده برویم .

▪ الگوی آب در بخش صنعت چه میزان است؟

ـ ما در بخش صنعت ۲ میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌کنیم، اما نگرانی ما در صنعت از جنس دیگر است. صنعت موجب افت کیفیت آب می‌شود .

▪ با روند مصرف فعلی آب چه چشم‌اندازی برای کشور متصور است؟

ـ اگر روند فعلی ادامه پیدا کند دیگر آبی برای عرضه وجود نخواهد داشت بر همین اساس بهداشت عمومی، و حیات مردم به خطر می‌افتد. به عنوان مثال برای آب شرب تهران از تمام منابع موجود استفاده شده و دیگر آبی برای عرضه وجود ندارد .

▪ میزان هدر رفت آب در شبکه آب موجود چه میزان است؟

ـ در شبکه شهری متوسط در حدود ۳۰ درصد است. در بخش کشاورزی گفته می‌شود که راندمان بخش کشاورزی در حدود ۴۰ درصد است. با توجه به تجربه‌ای که دارم، سدسازی بسیار آسانتر از اصلاح الگوی مصرف است .

منبع آفتاب

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 24 بهمن 1388

نظرات0

زیاده روى در مصرف آب و برق شرعاً حرام است

آیت‌الله العظمى ناصر مکارم شیرازى در دیدار مسئولان دفاتر فرهنگى و دینى وزارت نیرو و مدیران صنایع آب و برق قم گفت: قطع یک ساعت آب و برق مشکلات زیادى براى مردم فراهم می‌آورد و عزیزان ما در تمام سطوح وزارت نیرو باید توجه ویژه‌اى به این امر داشته باشند.

مراجع عظام تقلید قم بر صرفه جویى در مصرف آب و برق تأکید کردند و اسراف در استفاده از سرمایه‌هاى ملى را حرام دانستند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانى دولت و به نقل از روابط عمومي شركت آب و فاضلاب استان قم، آیت‌الله العظمى ناصر مکارم شیرازى در دیدار مسئولان دفاتر فرهنگى و دینى وزارت نیرو و مدیران صنایع آب و برق قم گفت: قطع یک ساعت آب و برق مشکلات زیادى براى مردم فراهم می‌آورد و عزیزان ما در تمام سطوح وزارت نیرو باید توجه ویژه‌اى به این امر داشته باشند.
وى با اشاره به مشکلات خشکسالى در تأمین آب و برق گفت: باید این فرهنگ را در جامعه نهادینه کنیم که می‌توانیم با صرفه جویى بر مشکلات فائق آییم.
این مرجع تقلید تأکید کرد: باید از هر گونه اسراف کارى در مصرف آب و برق شرعاً خوددارى کنیم.
وى ادامه داد: در صورت عدم صرفه جویى کشور دچار مشکلاتى خواهد شد که این مشکلات را به اصل نظام و مذهب سرایت می‌دهند، پس لازم است براى محکم کردن پایه‌هاى نظام به مسئله صرفه جویى و پرهیز از اسراف وفادار باشیم.
آیت الله حسین نورى همدانى نیز صرفه جویى در مصرف آب و برق را لازم و ضرورى دانست و با اشاره به تاکید اسلام به مسئله صرفه جویى تصریح کرد: زیاده روى و اسراف در مصرف آب و برق حرام و خیانت به ملت است.
وى آب و برق را جزو سرمایه‌هاى ملى کشور دانست و گفت‌: این سرمایه‌ها براى تمام ملت ایران است و هر کس که در مصرف این سرمایه ها اسراف کند در اصل به همه ملت ایران خیانت کرده است.
آیت الله نورى همدانى با توصیه مردم به استفاده بهینه از آب و برق اظهار داشت: باید رسانه‌ها مخصوصا صدا و سیما در نهادینه کردن فرهنگ صرفه جویى تلاش کنند و مردم را به استفاده صحیح تشویق نمایند.
وى خواستار ارائه آموزش‌هاى لازم در زمینه صرفه‌جویى به مردم شد و خاطر نشان کرد: با توجه به اهمیت آب و برق در جامعه باید مردم به صرفه جویى و استفاده صحیح از این مایه حیاتى عادت کنند.
آیت الله جعفر سبحانى نیز با اشاره به اهمیت آب براى زندگى بشر گفت: آبادانى در گرو حیات و حیات نیز به آب وابسته است و اگر آب وجود نداشته باشد، حیات از زمین برچیده می‌شود.
وى با بیان این که قطرات باران همانند طلا و نقره است که بر زمین فرود می‌آید، خاطر نشان کرد: باید از این نعمت خدادادى به بهترین نحو حفاظت کنیم و با چنگ و دندان از هدر رفتن آن جلوگیرى کنیم.
این مرجع تقلید، قرن حاضر را قرن جنگ بر سر آب دانست و اظهار داشت: باید براى توجه همگانى به اهمیت آب روزى را به نام روز ملى آب نامگذارى کنیم و رسانه‌ها از جمله صدا و سیما به موضوع آب بپردازند تا مردم بیشتر به اهمیت آب توجه کنند.
وى افزود: بنده پیشنهاد می‌کنم اول ماه نیسان که مصادف است با 25 فروردین و از قدیم مورد توجه مردم بوده است و براى آب وبارش باران در این ماه اهمیت زیادى قائل می‌شدند، به نام روز آب معرفى گردد.
آیت الله سبحانى در ادامه با تأکید بر آموزش نحوه صحیح استفاده از آب به مردم گفت: باید با پرهیز از کلى گویی، راه‌هاى صرفه جویى و استفاده صحیح از آب به صورت جزئى به مردم آموزش داده شود.
وى مجزا بودن شبکه بهداشتى و شبکه آب شرب قم را بسیار مطلوب خواند و با قدردانى از کارشناسان و مسئولان شرکت آب و فاضلاب اظهار داشت: دو شبکه مجزا در قم به همت متخصصان قمى بسیار پراهمیت و از خدمات مهم به شهر قم است.
وى آبادانى و رضایت مردم را آبروى نظام و اسلام دانست و گفت: باید در ارائه خدمات به مردم، رضایت آنها را فراهم آوریم،زیرا در کشور اسلامى مردم هر خدمت یا عدم خدمتى را از چشم اسلام می‌بینند.
وى همچنین در پایان خطاب به مسئولان صنعت آب و برق خاطر نشان کرد: تا می‌توانید مردم را از خود راضى نگه دارید زیرا این کار خدمت به اسلام، مسلمین و نظام است.

منبع www.dolat.ir

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 24 بهمن 1388

نظرات0

چند توصیه برای صرفه جویی در آب

چند توصیه برای صرفه جویی در آب

هرچه هوا گرم تر می شود هشدارهای سازمان آب و فاضلاب مبنی بر بالا رفتن مصرف آب و در نتیجه احتمال قطعی آن نیز بیشتر می شود. از طرفی در گرمای هوای تابستان همچون امسال، خاموش كردن لوازم خنك كننده و صرفه جویی در این بخش از مصرف آب نیز چندان عملی نیست ولی با این حال برای این منظور راه ها و پیشنهادهای دیگری نیز وجود دارد كه با به كارگیری آنها شاهد تغییر اساسی در رقم مصرف آب موجود در قبض های آب ساختمان خواهید بود .

۱ - بازدید كولرهای آبی: از آنجا كه این روزها در بیشتر ساعات شبانه روز كولرها مشغول به كار هستند، كنترل هرچند روز یك بار شلنگ آب كولر و همچنین نحوه كاركرد شناور آن می تواند از بسیاری از موارد هدر رفتن غیرآگاهانه آب جلوگیری كند .

۲ - تعمیر شیرها: واشر اغلب شیرهای آب گرم در مجاورت با گرمای حاصل از آب داغ و باز و بسته شدن پیاپی به مرور زمان صدمه دیده و همین مسئله موجب چكه كردن آب می شود. به همین جهت به محض ملاحظه چنین موردی به سرعت آن را تعویض كرده و یا در صورتی كه چكه كردن ناشی از مشكل دیگری در ساختمان شیر است، آن را تعمیر كنید .

نكته: در صورتی كه شیر آب دستشویی و یا آشپزخانه خانه شما تنها هنگام شب شروع به چكه كردن كرده و برای تعمیر آن و یا تعویض واشر لوازم مورد نیاز را در دسترس ندارید، مجبور نیستید تا صبح به خاطر صدای آزاردهنده چكه های آب بیدار بنشینید. كافی است طنابی بلند و كتانی را به دهانه علم شیر گره زده و ادامه آن را بر روی سطح كاسه دستشویی قرار دهید به این ترتیب شما مسیری برای انتقال قطرات آبی كه از شیر خارج شده به داخل چاهك ایجاد كرده اید. البته از آنجا كه همواره گفته اند قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود، بهتر است كاسه ای بزرگ در داخل دستشویی قرار داده و انتهای نخ را درون آن بگذارید. به این صورت قطرات آب به جای چاه در كاسه جمع شده و برای مواردی همچون آبیاری گیاهان داخل گلدان ها و یا باغچه قابل استفاده خواهد بود .

۳ - آبیاری با آب غیر شرب: از آب حاصل از شست وشوی میوه ها و سبزیجات برای آبیاری باغچه و یا گلدان ها استفاده كنید. برای این منظور لازم است در زیر سبد حاوی میوه ها و سبزیجات در حال شست وشو، لگنی قرار داده و آب جمع شده در لگن را مورد استفاده قرار دهید .

۴ - تعمیر سیفون توالت: خراب بودن سیفون توالت فرنگی و معمولی می تواند مقدار زیادی از آب را به هدر دهد. این خرابی و در نتیجه انتقال آب از مخزن به چاه ممكن است آنقدر مستمر و بدون صدا باشد كه توجه شما را به خود جلب نكرده و مدت زمان طولانی ادامه یابد. لذا در صورتی كه به مصرف بیش از حد آب در قبض مربوط مشكوك شدید، سیفون ها را نیز بازدید كنید، برای امتحان در مورد فلاش تانك ها، شما می توانید در آب داخل مخزن آنها چند قطره جوهر ریخته و در واقع آب داخل آن را رنگی كنید. حال در صورت وجود هرگونه اشكالی در كاركرد شناور و اجزای دیگر و در نتیجه انتقال آب به داخل چاه، سیر آب رنگی روان به صورت خطی بر روی سطح كاسه نمایان خواهد شد. به این ترتیب با اطمینان، به تعمیر و رفع مشكل اقدام كنید. البته این كار نیاز به بازدید چندساعته دارد .

نكته: از آنجا كه معمولاً حجم مخزن فلاش تانك ها به خصوص در توالت های معمولی زیادتر از حد نیاز برای تخلیه بوده و به این ترتیب مقدار زیادی آب با هر بار كشیدن طناب و یا فشار دادن دكمه مخصوص وارد فضای كاسه توالت شده و سپس تخلیه می شود، یافتن راهكاری برای كم كردن این میزان در موضوع صرفه جویی آب می تواند نقش داشته باشد. برای این منظور علاوه بر اقدامات فنی مربوطه، شما می توانید مقداری از فضای داخل مخزن سیفون را با جسم دیگری پر كرده و در واقع امكان جمع شدن مقدار آب كمتری را در مخزن ایجاد كنید. به عنوان مثال شما می توانید یك شیشه نوشابه ۵/۱ لیتری را از آب پر كرده و به حالت خوابیده در كف مخزن جای دهید به این ترتیب ۵/۱ لیتر از آب داخل مخزن كمتر می شود .

۵ - استفاده صحیح از ماشین های لباسشویی و ظرفشویی: هیچ گاه ماشین ظرفشویی و لباسشویی را با مقدار اندكی لباس و یا ظرف چرك روشن نكنید مگر آنكه دستگاه برای كاهش مصرف آب دارای دكمه ای مخصوص نصف ظرفیت و یا مانند آن باشد. زیرا در حالت عادی حتی اگر قطعه ای ظرف و یا تكه ای لباس نیز برای شست وشو در ماشین قرار داده باشید، دستگاه با توجه به برنامه تنظیم شده همان میزان آبی را كه برای شست وشوی ظرفیت كامل نیاز است، مصرف می كند .

۶ - كاربرد جارو به جای آب: این روزها با توجه به گرم بودن هوا، داشتن حیاطی سرسبز و یا بالكنی با چشم انداز زیبا یكی از نعمت ها محسوب می شود ولی مسئله اینجا است كه برای تمیز كردن این فضاها و مهیا كردن شرایط استفاده، برخی به جای جارو برای جمع كردن خاك و خاشاك و سپس شست وشو با آب از همان ابتدا از فشار قوی آب به عنوان جارو نیز استفاده می كنند كه به این ترتیب مقدار آب مصرفی چندین برابر خواهد شد .

۷ - كاربرد تجهیزات و شیرهای مخصوص: مهندسین سازمان آب و فاضلاب به منظور كاهش مصرف آب اقدام به تولید و عرضه تجهیزات مخصوص كرده اند كه با به كارگیری آنها در شیرها، می توان از میزان خروج با فشار زیاد آب جلوگیری به عمل آورد. علاوه بر اینها نصب شیرهای همراه با چشمی الكترونیك و همچنین شیرهای تایمردار نیز از جمله راهكارهای بسیار مهم در امر صرفه جویی آب به حساب می آیند .

الهام اسمعیلی

منبع آفتاب

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 24 بهمن 1388

نظرات0

باور كنيد آب را!

باور كنيد، درست است كه بيشتر سطح كره زمين را آب پوشانده، اما 97 درصد آن شور است .
باور كنيد، از اين 71 درصد آب جاري بر روي كره زمين تنها 3 درصد شيرين است كه بيشتر آن نيز يخهاي قطبي و آبهاي زيرزميني خيلي عميق است .
باور كنيد، سهم ما آدمها از كل آبهاي اقيانوسها، درياها، رودها نمي تواند بيشتر از يك درصد؛ يعني 4 هزار مترمكعب باشد .
باور كنيد، 1/1 ميليارد نفر در دنيا آب آشاميدني سالم ندارند و سالانه ميليونها كودك و زن و مرد بر اثر بيماريهاي ناشي از كمبود آب سالم مي ميرند .
باور كنيد، با وجود اينكه 2 درصد جمعيت دنيا در كشورهاي آفريقايي و آسيايي متمركزند، سهم اين دو قاره از منابع تجديد شونده آب تنها 47 درصد است .
باور كنيد، در40 سال گذشته، مصارف آب در سطح دنيا سه برابر شده است .
باور نمي كنيد! شايد با خود مي گوييد كه اين عدد و رقمها چه ربطي به ما دارد، اما؛
باور كنيد، شاخص هاي بحران آب در كشور ما به مراتب نامطلوب تر از متوسط دنياست .
باور كنيد، يك درصد جمعيت دنيا در ايران ساكن هستند، اما سهم كشور ما از منابع آب تجديد شونده تنها 0.26درصد است .
باور كنيد، ميزان آب شيرين در اختيار ايران 0.36 درصد؛ يعني حدود يك سوم سرانه جهاني است .
باور كنيد، برداشت اضافي از ذخيره ثابت آبخوانهاي آب زيرزميني در كشور ما حدود 5 ميليارد مترمكعب در سال است .
باور كنيد، متوسط بارندگي سالانه در كشور ما حدود 250ميلي متر؛ يعني يك سوم متوسط جهاني است . باور كنيد، در دنيا 60 تا 70 درصد منابع آبي صرف كشاورزي مي شود و در كشور ما 85 تا 93 درصد است .
باور كنيد، امسال ميزان بارندگي در ايران، 40 درصد در مقايسه با متوسط 39 سال گذشته كشور كاهش داشته است .
باور كنيد، سرانه مصرف آب در شهرهاي اروپايي 140 ليتر در شبانه روز است ولي در بسياري از شهرهاي ايران حدود 300 ليتر است .
و باور كنيد، كه ما قدر اين «طلاي آبي» را نمي دانيم !
طلاي آبي كه به رايگان هدر مي دهيم
شايد هنوز هم باور نكرده ايد كه ما چقدر به اين نعمت الهي بي توجهيم، نعمتي كه خداوند در 33 آيه قرآن كريم به آن اشاره مي كند كه بعد از خلقت آسمانها و زمين، آب را فرو فرستاديم تا زمين مرده را زنده نمايد و آب را مايه حيات و منشأ تمامي گياهان و حيوانات و مايه هستي قرار داديم .
نعمتي كه خداوند درباره آن در آيه 10 و 11 سوره نحل مي فرمايند: «او كسي است كه از آسمان، آبي فرود آورد كه ]آب [آشاميدني شما از آن است و روييدني هايي كه رمه هاي خود را در آن مي چرانيد نيز از آن است. به وسيله آن كشت و زيتون و درختان خرما و انگور و از هر گونه محصولات ديگر براي شما مي روياند، قطعاً در اينها براي مردمي كه انديشه مي كنند، نشانه اي است .»
اگر هنوز هم باور نداريد كه به آب بي توجهيم، بد نيست با هم سري به گوشه و كنار شهر بزنيم تا به اين باور برسيد كه ما در اسراف كردن و بي توجهي به آب همت بالايي داريم !
صبح باران آمده است، باران زيبايي كه تن درختان و خيابانها را شسته و هنوز عطر خاك به مشام مي رسد، در يكي از كوچه هاي شهر، مردي ميانسال شيلنگ آب را در دست گرفته و با شدت آب در حال شستن پياده روي جلوي خانه اش هست . پياده رويي كه هنوز از باران صبحگاهي نمناك است .
هرچند كه سابقه خوبي از تذكر دادن به اين گونه افراد ندارم، ولي باز هم با ترديد جلو مي روم و بعد از عرض ادبي به او يادآور مي شوم كه ما امسال با كم آبي رو به رو هستيم و ...
و مرد با نگاهي موشكافانه به من نگاه مي كند و مي گويد: مأمور آبي !
و وقتي پاسخ منفي ام را مي شنود، باز مي گويد: اي بابا، بيكاري سر ظهري تو كوچه و پس كوچه ها راه افتادي اداي آدمهاي دلسوز را دربياوري، برو عقب خيس نشي !
مي گويم چه كاره هستم و او اين بار با لحني نرم تر، ولي حق به جانب مي افزايد: كي گفته كم آبيه! مگه نديدي توي اين هفته شكر خدا چه باراني باريد !
در روزي ديگر و در كوچه اي ديگر چند جوان مشغول شستن ماشينشان هستند، آن هم با يك سطل كف و يك شيلنگ پرفشار آب. با خود فكر مي كنم اينها جوان هستند و شايد باور كنند كه مشكل كم آبي پيش روي ما، جدي است. آنچه شرط بلاغ است به آنان مي گويم .
يكي از آنان مي گويد: حق با شماست. چشم، چشم. سهراب بپر شير آب را ببند.هنوز به سر كوچه نرسيده ام كه صداي خنده آنان و شرشر آب به گوش مي رسد !
پس از يك روز پركار و پرمشغله به خانه مي رسم، در را كه باز مي كنم، با آبشاري از آب رو به رو مي شوم كه از طبقه بالا روي پله ها جاري است و صداي خانم صاحبخانه و دخترانش را مي شنوم كه با شيلنگ آب و جارو در حال شستن راه پله ها از طبقه چهارم هستند .
مجبورم ناراحتيم را پشت لبخندي تصنعي پنهان كنم و با لحني بسيار مؤدبانه مي گويم: اين طوري كه خيلي آب اسراف مي شود، امروز فرداست كه باز آب را نوبت بندي كنند. با يك سطل آب و طي، خيلي بهتر تميز مي شود و به ساختمان هم آسيبي نمي رسد .
و در پاسخ مي شنوم: شما نمي خواهد دلت براي خانه ما بسوزد، چيزي كه زياده آبه، خودتان كه به همين بهانه ها انجام نمي ديد، پس به كار ما كار نداشته باشيد .
وقتي با مردم صحبت مي كنيم كه چگونه آب را مصرف مي كنند، همه به نظر خودشان بهترين استفاده را دارند. نمي شود به خانه هاي مردم رفت و سرك كشيد و از مهربانيها و نامهربانيهاي آنان با آب با خبر شد. اما نگاهي به اطرافيان و نحوه استفاده آنان از آب لوله كشي همه نشان از بي مهري نسبت به اين نعمت الهي دارد؛ آب و آبكشي هاي افراطي، استحمامهاي طولاني با دوش آبي كه پيوسته باز است، آب بازيهاي كودكانه در ظهرهاي دم كرده و شستن حياط و راه پله و ...
آب را هدر مي دهيم، اسراف مي كنيم تا وقتي هست به بدترين نحو و هرگونه كه دلمان بخواهد و راحت باشيم آن را مصرف مي كنيم و هميشه حق به جانب هستيم و مي گوييم به كسي مربوط نيست كه ما چگونه آب را مصرف مي كنيم نه به رهگذر، نه مأمور نه مسؤول، هرچقدر مصرف كنيم پولش را مي دهيم. اما وقتي كه آب براي دسترسي عموم كم شده و نوبت بندي مي شود آن وقت همه بايد پاسخگو باشند از مأموران و مسؤولان گرفته تا آن رهگذر تشنه اي كه از ما مطالبه يك پياله آب مي كند .

پنجمين كشور جهان در كشت آبي
و بدتر از مصارف خانگي ما، مصرف آب در بخش كشاورزي است. بيش از 85 درصد آب استحصالي كشور در بخش كشاورزي صرف مي شود و به دليل استفاده از روشهاي سنتي در آبياري مزارع، بيش از 60 درصد آب مصرف شده، هدر مي رود .
و اين در حالي است كه اگر به مزارع گوشه و كنار كشور سري بزنيم متأسفانه شاهديم با وجود اينكه خود كشاورزان بهتر از هر كسي مشكل كم آبي را باور دارند، اما باز هم شاهد نهرهاي سنتي خاكي براي انتقال آب هستيم .
از كل 37 ميليون هكتار اراضي كشور كه استعداد كشت دارند فقط 7.8ميليون هكتار زير كشت آبي قرار دارد كه پنجمين كشور جهان در خصوص كشت آبي است و از اين ميزان تنها 680 هزار هكتار تحت پوشش سيستم آبياري تحت فشار قرار دارد و اين در حالي است كه افزايش يك درصد بازده در مصرف آب در بخش كشاورزي مانند احداث دو يا سه سد مثل سد كرج است .
اما بحث هدر رفتن آب در بخش كشاورزي فقط به سنتي بودن روشهاي آبياري و نبود سيستم نوين آبياري مربوط نمي شود، بلكه بازده توليد در كشور ما هم در مقايسه با بسياري از كشورها پايين است. به طوري كه متوسط محصول برداشت شده از اراضي ديم در كشورهاي توسعه يافته 3.2 تن در هكتار است كه تا سال 2025 به چهار تن در هكتار مي رسد و در ايران اين رقم 832 كيلوگرم در هكتار است .
اين همه در شرايطي است كه تأمين آب شرب شهرها با دشواري رو به روست و فقط 5 درصد بهينه سازي در مصرف آب كشاورزي، آبي برابر با كل مصرف آب شهرها ايجاد خواهد كرد .

مردم بايد بخواهند
اما واقعاً چه بايد كرد؟ آيا تا زماني كه مردم نخواهند، مي شود و يا سهواً فراموش كنند، مي شود مصرف آب را مديريت كرد؟ تا كي مي شود به مردم ديكته كرد كه براي مصرف بهينه آب چه بكنند، چه نكنند. آيا طي اين سالها بارها در رسانه هاي جمعي به روشهاي صرفه جويي آب و استفاده بهينه از آن اشاره نكرده اند؟
اما تا زماني كه مردم به اين باور نرسند آب اين مايه حيات، رو به كاهش است و براي آب قيمتي متصور نيست، اما باور كنيد كه اين «طلاي آبي » قدر و قيمت «طلاي سياه» و «طلاي زرد» را خواهد يافت، آن زمان هيچ كاري از پيش نخواهد رفت .
اما حالا چه باور كنيد و چه نكنيد بايد بگوييم كه تمامي استانهاي كشور امسال با كم آبي مواجهند و تقريباً هيچ استاني در وضعيت مطلوبي قرار ندارد و حتي استانهاي پر آبي مثل مازندران هم با كاهش 37 درصدي بارندگي رو به رو است .
و باور كنيد كه استانهاي فارس، خراسان رضوي، خوزستان، كرمان، اصفهان، كرمانشاه، سيستان و بلوچستان، هرمزگان، يزد، خراسان جنوبي، بوشهر، كهكيلويه و بوير احمد، چهارمحال و بختياري و ايلام در اولويت خشكسالي قرار دارند؛ يعني اينكه بعيد نيست مردم اين استانها تا چندي ديگر شاهد نوبت بندي آب باشند .
و براي يادآوري و تذكرهاي روزانه و دايمي شايد لازم است در هر خانه اي پليسي گماشت تا بر نحوه مصرف آب نظارت كند. مگر نه اينكه امسال بيش از 8 ميليون هميار پليس با ناجا همكاري مي كردند، بد نيست يك بند به وظايف آنان اضافه شود «حفاظت از منابع آب» كه اگر اين اتفاق بيفتد و هر كدام از آنان بتوانند از هدر رفت يك ليتر آب جلوگيري كنند، رقمي بيش از 8 ميليون ليتر آب خواهد شد !

منور ميرشجاعان

منبع روزنامه قدس

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 24 بهمن 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::