از نامهاي روز عاشوراست، به معناي روز خدا.گر چه همه روزها و مکانها و زمانها از آن خداست، ولي گاهي زمان و مکان خاصي به دليل اهميت آن يا عظمت ‏حادثه‏اي که درآن اتفاق افتاده و قدرت نمايي خداوند در آن روز، به خدا انتساب پيدا مي‏کند و «ماه خدا ياروز خدا» مي‏شود.در قرآن نيز از «ايام الله‏» ياد شده و به گراميداشت آن توصيه شده ‏است، چرا که در سرنوشت اقوام و ملل، تاثير عمده داشته است (ذکرهم بايام الله: ابراهيم، آيه 5).[1] .
در روز عاشورا، حوادث مهمي اتفاق افتاده که مهمترين آن حماسه کربلا و شهادت‏امام حسين‏ «ع‏» است.طبق روايات فراوان، بخصوص در کتب اهل سنت، عاشورا روز مهمي بوده که پيشينيان آن روز را، روزه مي‏گرفتند و پيامبر «ص‏» هم روزه مي‏گرفت، ولي‏ پس از شهادت حسين بن علي‏ «ع‏» در اين روز، بني اميه بخاطر کينه‏اي که با عترت پيامبرداشتند، آن روز را روز فرخنده و مبارک و عيد قرار دادند و به شادماني پرداختند (اللهم ان ‏هذا يوم تبرکت به بنو امية... و هذا يوم فرحت به آل زياد و آل مروان بقتلهم الحسين)[2] ازاين رو پس از آن حادثه، امامان شيعه آن را روز شومي دانسته و از روزه گرفتن در آن نهي‏ کردند.

 بقیه در ادامه مطلب

نام نخستين ماه از ماههاي دوازده گانه قمري.علت نامگذاري اين ماه به محرم، آن ‏بوده که در ايام جاهليت، جنگ در اين ماه را حرام مي‏دانستند و روز اول محرم را اول سال‏ قمري قرار مي‏دادند.اما بني اميه با ريختن خون سيد الشهدا در اين ماه و پديد آوردن حادثه‏ کربلا، احترام ماه حرام را نگه نداشتند.امام رضا «ع‏» فرمود: در جاهليت، حرمت اين ماه ‏نگاه داشته مي‏شد و در آن نمي‏جنگيدند، ولي در اين ماه، خونهاي ما را ريختند و حرمت‏ ما را شکستند و فرزندان و زنان ما را اسير کردند و خيمه‏ها را آتش زدند و غارت کردند و حرمت پيامبر را درباره ذريه‏اش رعايت نکردند.[1] به گفته سيد حميري:

في حرام من الشهور احلت
حرمة الله و الحرام حرام[2] .

بقیه در ادامه مطلب

روز دهم محرم، روز شهادت سالار شهيدان و فرزندان و اصحاب او در کربلا.عاشورا در تاريخ جاهليت عرب، از روزهاي عيد رسمي و ملي بوده و در آن روزگار، در چنين‏ روزي روزه مي‏گرفتند، روز جشن ملي و مفاخره و شادماني بوده است و در چنين روزي‏ لباسهاي فاخر مي‏پوشيدند و چراغاني و خضاب مي‏کردند.در جاهليت، اين روز را روزه‏ مي‏گرفتند.در اسلام، با تشريع روزه رمضان، آن روزه نسخ شد.گفته‏اند: علت نامگذاري روز دهم محرم به عاشورا آنست که ده نفر از پيامبران با ده کرامت در اين روز، مورد تکريم الهي قرار گرفتند.[1] .
در فرهنگ شيعي، به خاطر واقعه شهادت امام حسين‏ «ع‏» در اين روز، عظيمترين روز سوگواري و ماتم به حساب مي‏آيد که بزرگترين فاجعه و ستم در مورد خاندان پيامبر انجام‏ گرفته و دشمنان اسلام و اهل بيت اين روز را خجسته شمرده به شادي مي‏پرداختند، اما پيروان خاندان رسالت، به سوگ و عزا مي‏نشينند و بر کشتگان اين روز مي‏گريند. امام‏ صادق‏ «ع‏» فرمود: «و اما يوم عاشورا فيوم اصيب فيه الحسين‏ «ع‏» صريعا بين اصحابه و اصحابه حوله صرعي عراة‏».[2] عاشورا روزي است که حسين‏ «ع‏» ميان يارانش کشته برزمين افتاد، ياران او نيز پيرامون او به خاک افتاده و عريان بودند.امام رضا «ع‏» فرمود: «من ‏کان عاشورا يوم مصيبته و بکائه جعل الله عز و جل يوم القيامة يوم فرحه و سروره‏».[3] ، هرکس را که عاشورا روز مصيبت و اندوه و گريه باشد، خداوند قيامت را روز شادي او قرارمي‏دهد.در «زيارت عاشورا» درباره اين روز غم‏انگيز که امويان آنرا مبارک مي‏دانستند، آمده است: «اللهم هذا يوم تبرکت به بنو امية و ابن آکلة الاکباد...»

بقیه در ادامه مطلب

در لغت، به معناي شب مردم غريب و از يار و ديار دور افتاده است، شام مسافران که‏وحشتناک مي‏باشد.شام غريبان گرفتن: زاري کردن به درد، چنانکه بر وفات کسي گريستن‏و غم نمودن. شب اول وفات کسي براي خانواده آن کس، شب يازدهم محرم و عزاداري ‏بعد از آن شب.[1] در اصطلاح، به مراسم سوگواري شبانه در شب يازدهم محرم گفته‏مي‏شود که مردم به صورت دو گروه مجزا، پس از غروب آفتاب عاشورا در مسجدها و تکيه‏ها، با خواندن نوحه‏هاي غمگين، ياد اسراي اهل بيت را گرامي مي‏دارند.اين برنامه، اغلب با در دست داشتن شمعهايي و در شب تاريک يازدهم محرم انجام مي‏گيرد و بيشتراز کودکان و نونهالان در اين سوگواري تمثيلي استفاده مي‏شود.ياد کردي است از آوارگي ‏اهل بيت امام حسين‏ «ع‏» و کودکان باز مانده از شهداي کربلا که در غروب عاشورا، بي‏پناه و درمانده، در ظلمت اندوهبار شب، در دشت و بيابان کربلا به سر آوردند.در اين شب، «مراسمي ساده و غم‏انگيز بر پا مي‏شود و عزاداران با لباسهاي سياه و شمعي افروخته در دست گرفته، کاه بر سر مي‏پاشند و نوحه‏هاي غم‏انگيز مي‏خوانند و دسته دسته در معابرحرکت مي‏کنند و هر چند قدم، مدتي مي‏نشينند و مي‏گريند، آرام و غمناک.در اين مراسم ‏بکلي سينه زني نمي‏شود و علم و بيرق نيز حرکت داده نمي‏شود».[2] .


پی نوشتها :
[1] لغت‏نامه، دهخدا.
[2] تعزيه در ايران، صادق همايوني، ص 289.

http://www.ashoora.ir

امشب شهادتنامه عشاق امضا مي‏شود
فردا ز خون عاشقان اين دشت، دريا مي‏شود[1] .
شب دهم محرم سال 61 هجري، امام حسين‏ «ع‏» و يارانش با نيايش و نماز، به ‏آماده‏سازي خود و سلاحها و تحکيم ميثاقهاي استوار ياري و فداکاري پرداختند، چرا که ‏فرداي آن روز، حماسه عظيم عاشورا و شهادت حياتبخش آنان رقم مي‏خورد.شب‏ عاشورا را امام حسين‏ «ع‏» از سپاه کوفه مهلت‏خواست تا به عبادت و تلاوت بپردازد. همان شب، براي يارانش سخنراني کرد و آنان مراتب اخلاص و وفاي خويش را در سخنرانيهاي پرشور خود ابراز کردند.در همين شب بود که ياران شهادت طلب، از خوشحالي سعادت شهادت که فردا نصيبشان مي‏شد با هم مزاح مي‏کردند، مثل حبيب و برير، و صداي ياران امام به نجوا و زمزمه نيايش، همچون کندوي زنبوران به گوش‏ مي‏رسيد.[2] شب عاشورا لحظه‏اي چشمان امام را خواب گرفت.رسول خدا را در خواب ‏ديد که به او خبر شهادتش را مي‏داد.اين خواب، اهل بيت را آشفته و گريان ساخت.در چنين شبي، امام در خيمه خويش به آماده سازي سلاح خود مشغول بود و شعر «يا دهر اف لک من خليل...» را مي‏خواند، امام سجاد که در خيمه بود با شنيدن آن چشمش ‏اشکبار شد و زينب گريست و امام حسين‏ «ع‏» خواهر را دلداري داد و به صبر سفارش‏ کرد.آن شب، شب قدر بزرگمرداني بود که با انتخاب شهادت، عزت ابدي و نام جاودان را براي خود رقم زدند.


پی نوشتها :
[1] حسان.
[2] حياة الامام الحسين، ج 3، ص 175.

http://www.ashoora.ir

http://www.ashoora.ir

روز نهم ماه محرم.تاسوعاي سال 61 هجري امام حسين و يارانش در محاصره ‏نيروهاي کوفه بودند.روزي بود که آب را به روي اهل بيت و ياران امام بسته بودند، راهها همه تحت کنترل بود تا کسي به امام نپيوندد.تهديدهاي سپاه عمر سعد، جدي‏تر و حالت ‏تهاجمي آنان به سوي خيمه‏ها بيشتر مي‏شد.عصر روز پنجشنبه تاسوعا، ابن سعد با دستوري که از ابن زياد دريافت کرده بود، آماده جنگ با حسين‏ «ع‏» شد.گروهي از سپاه‏ کوفه به سوي خيمه‏گاه امام تاختند. امام کنار خيمه‏اش نشسته و به شمشير تکيه داده بود. زينب، صداي همهمه مهاجمان را شنيد.امام را (که خواب، چشمانش را ربوده بود) بيدارکرد. سيد الشهدا، خوابي را که آن لحظه ديده بود نقل کرد که رسول خدا «ص‏» به او فرمود: پيش ما مي‏آيي.حسين‏ «ع‏» برادرش عباس را همراه جمعي جلو فرستاد تا از هدف ‏مهاجمان آگاه شوند.چون فهميدند که به قصد جنگ يا گرفتن بيعت آمده‏اند، به دستورامام، آن شب را مهلت طلبيدند تا به عبادت و نماز بپردازند.و درگيري به فردا موکول شد.[1] امام صادق‏ «ع‏» درباره محاصره شدن سيد الشهدا در روز عاشورا فرموده است: «تاسوعا يوم حوصر فيه الحسين و اصحابه بکربلاء و اجتمع عليه خيل اهل الشام و اناخوا عليه و فرح ابن مرجانة و عمر بن سعد بتوافر الخيل و کثرتها و استضعفوا فيه الحسين واصحابه و ايقنوا انه لا ياتي الحسين ناصر و لا يمده اهل العراق.»[2] تاسوعا روزي است که حسين‏ «ع‏» و اصحاب او در کربلا محاصره شدند و سپاه شاميان بر ضد آنان گرد آمد.ابن‏زياد و عمر سعد نيز از فراهم آمدن آن همه سواران خوشحال شدند و آن روز، حسين‏ «ع‏» و يارانش را ناتوان شمردند و يقين کردند که ديگر براي او ياوري نخواهد آمد و عراقيان‏نيز او را پشتيباني نخواهند کرد.

پی نوشتها :
[1] حياة الامام الحسين، ج 3، ص 161.
[2] سفينة البحار، ج 1، ص 124.

http://www.ashoora.ir

در عراق، بويژه در مناسبتهاي خاص، عزاداران حسيني به صورت دسته جمعي و درقالب کاروانهاي کوچک و بزرگ، پياده به سوي‏ «کربلا» مي‏روند.اين حرکت مقدس، بويژه از نجف به کربلا، که اغلب با شرکت علماي ديني انجام مي‏گرفت، چندين نوبت از طرف رژيم بعثي عراق، جلوگيري يا به خاک و خون کشيده شد.يکي از اين نوبتها در سال ‏1397 ق بود.زائران، براي بهره برداريهاي تبليغي و سياسي بر ضد طاغوت عراق، برنامه ريزيهاي مفصل کرده بودند. حکومت عراق هم به شدت و خشونت متوسل شد و راهپيمايان را در طول راه، از آسمان و زمين به گلوله بست.حادثه، بصورت پياپي، درسالهاي 1390، 1395، 1396 ق در ايام عاشورا و اربعين پيش آمده بود، اما انتفاضه و حرکت گسترده سال 1397 ق بي سابقه بود و نجف، آن سال بسيج کننده اين نيروي عظيم‏مردمي بود که از کنار مرقد امير المؤمنين، به راه افتاد و پس از چهار روز پياده روي به کربلارسيد.حرکت موکبهاي پياده و شعارهاي طول راه و سخنرانيهاي متعدد، همه نوعي‏ معارضه با حکومت بعث بود.امواج گسترده مردمي با شعار «ابد و الله ما ننسي حسينا» (به‏خدا قسم، هرگز حسين را فراموش نخواهيم کرد) به راه افتاده بود.نيروهاي دولتي براي‏جلوگيري از رسيدن زائران به کربلا، برنامه‏هاي مختلفي داشتند و درگيريهايي پيش آمد وشهدايي بر خاک افتادند.وقتي هم به کربلا رسيدند، حوادثي شديدتر پيش آمد و کساني‏کشته و جمع بسياري دستگير شدند و نهضت ‏شيعي اربعين آن سال، در خاطره تاريخ‏ ثبت‏شد و مبدا الهام و شور گستري براي سالهاي بعد گرديد.اين حادثه در سال 1356 ش‏بود.[1] .

پی نوشتها :
[1] در کتاب‏ «انتفاضة صفر الاسلاميه‏» به قلم رعد الموسوي که خود از شاهدان حادثه بوده است، مبسوط اين حادثه‏ نقل شده است.در مجله پيام انقلاب نيز در سال 64 و 65 (شماره‏هاي 156 تا 163) گزارشي مفصل از آن اربعين سرخ‏آمده است، در سلسله مقالات‏ «زيارت‏» به قلم نويسنده.

http://www.ashoora.ir

چهل، چهلم.در فرهنگ اسلامي و در معارف عرفاني، عدد چهل (اربعين) جايگاه‏ خاصي دارد. چله نشيني براي رفع حاجت‏يا رسيدن به مقامات سلوک و عرفان معروف ‏است.حفظ کردن چهل حديث، اخلاص چهل صباح، کمال عقل در چهل سالگي، دعابراي چهل مؤمن، چهل شب چهارشنبه و... بسياري از اين نمونه‏ها و موارد.[1] .
در فرهنگ عاشورا، اربعين به چهلمين روز شهادت حسين بن علي‏ «ع‏» گفته مي‏شود که مصادف با روز بيستم ماه صفر است.از سنتهاي مردمي، گراميداشت چهلم مردگان‏است که، به ياد عزيز فوت شده خويش، خيرات و صدقات مي‏دهند و مجلس ياد بود بپامي‏کنند.در روز بيستم صفر نيز، شيعيان، عظيمترين مراسم سوگواري را در کشورها و شهرهاي مختلف به ياد عاشوراي حسيني بر پا مي‏کنند و همراه با دسته‏هاي سينه زني و عزاداري به تعظيم شعائر ديني مي‏پردازند.در شهر کربلا، اربعين حسيني عظمت و شکوه‏ خاصي دارد و دسته‏هاي عزادار، مراسمي پرشور بر پا مي‏کنند.
در نخستين اربعين شهادت امام حسين‏ «ع‏»، جابر بن عبدالله انصاري و عطيه عوفي‏ موفق به زيارت تربت و قبر سيد الشهدا شدند.بنا به برخي نقلها، در همان اربعين، کاروان‏ اسراي اهل بيت‏ «ع‏» در باز گشت از شام و سر راه مدينه، از کربلا گذشتند و با جابر ديدارکردند.البته برخي از مورخان هم آن را نفي کرده و نپذيرفته‏اند.از جمله مرحوم محدث ‏قمي در «منتهي الآمال‏» دلايلي ذکر مي‏کند که ديدار اهل بيت از کربلا در اربعين اول نبوده‏است.[2] بعضي از علما نيز در اين باره تحقيق مبسوط و مستقلي انجام داده‏اند که منتشرشده است.[3] به هر حال، تکريم اين روز و احياي خاطره غمبار عاشورا، رمز تداوم شور عاشورايي در زمانهاي بعد بوده است.در تاريخ انقلاب اسلامي ايران نيز، سنت احياي‏ اربعين تاثير مهمي در شور گستري در شهرها داشت و در چهلم شهداي حادثه قم (درتاريخ 19 دي 1356 ش) مردم مسلمان تبريز قيام کردند و شهيد دادند.در اربعين شهداي‏ تبريز، شهرهاي ديگر مجلس يادبود گرفته، تظاهرات کردند و همين گونه اربعينها به هم ‏وصل شد و سراسر ايران به نهضت پيوست، تا آنکه انقلاب اسلامي در 22 بهمن سال‏1357 ش به پيروزي رسيد.اين به برکت الهام گيري از فرهنگ شهادت و ايثار خون بود که ‏ملت قهرمان ايران، از عاشورا گرفته بود. «اربعين‏»، تداوم‏ «عاشورا» بود و «ذکر»، رسالت ‏بازماندگان پس از «خون‏» و «شهادت‏».

به ياد کربلا دلها غمين است
دلا خون گريه کن چون اربعين است

پيام خون، خطاب آتشين است
بقاء دين، رهين اربعين است

که تاريخ پر از خون و شهادت
سراسر اربعين در اربعين است

بسوز اي دل که امروز اربعين است
عزاي پور ختم المرسلين است

مرام شيعه در خون ريشه دارد
نگهباني ز خط خون چنين است



پی نوشتها :
[1] ر.ک: «اربعين در فرهنگ اسلامي‏»، سيد رضا تقوي، انتشارات سازمان تبليغات اسلامي.
[2] منتهي الآمال، ج 1، حوادث بازگشت اسرا.
[3] تحقيقي درباره اولين اربعين حضرت سيد الشهداء، شهيد قاضي طباطبايي.

http://www.ashoora.ir