از جمله آداب زيارت سيد الشهدا «ع‏»، غسل زيارت است، بويژه از آب فرات که سبب ‏آمرزش گناهان است.امام صادق‏ «ع‏» فرمود: «من اغتسل بماء الفرات و زار قبر الحسين‏ «ع‏» کان کيوم ولدته امه صفرا من الذنوب...»[1] .
هر که با آب فرات غسل کند و قبر حسين‏ «ع‏» را زيارت کند، مثل روزي که از مادر متولد شده، از گناهان پاک مي‏شود.

پی نوشتها :
[1] بحار الانوار، ج 98، ص 143.
http://www.ashoora.ir                                                                                                    

اذن ورود، هم در آداب معاشرت اسلامي است، که انسان سر زده و بي اذن و اجازه وارد منزل و اتاق کسي نشود و قبلا اعلام کند، که به اين، استيذان و استيناس هم مي‏گويند و درآيات 28-26 سوره نور، مطرح شده است، و هم در آداب زيارت حرمهاي مطهر پيامبر وائمه و بقاع متبرکه، آمده است که بعنوان رعايت ادب نسبت به حريم اولياي خدا، متن‏خاص اذن دخول در آستانه ورود به حرم، خوانده شود.در متن اذن دخول به حرم رسول‏خدا (ص) آمده است: «اللهم اني وقفت علي باب بيت من بيوت نبيک و آل نبيک... باذن‏الله و اذن رسوله و اذن خلفائه و اذنکم صلوات الله عليکم اجمعين ادخل هذا البيت...»[1] خدايا! من بر درگاه يکي از خانه هاي پيامبرت و دودمانش ايستاده ام. به اذن خدا و پيامبر و جانشينانش و اذن شما وارد اين خانه مي شوم.

پی نوشتها :
[1] بحار الانوار، ج 97، ص 160.
http://www.ashoora.ir 

تشرف به ديدار امام معصوم‏ «ع‏» چه در حال حيات و چه پس از شهادت و هنگام ‏زيارت قبور ائمه‏ «ع‏» آدابي دارد که آن را از ديدارهاي معمولي جدا مي‏کند.رعايت ‏طهارت، ادب، متانت، توجه، حضور قلب از جمله اين آداب است.[1] زيارت قبر سيد الشهدا «ع‏» آداب ويژه‏تري دارد، از قبيل: نماز خواندن، حاجت ‏خواستن، بي آلايش وغمگين و غبار آلود، راه زيارت را پيمودن، پياده رفتن، غسل زيارت کردن، تکبير گفتن، وداع کردن.[2] شهيد ثاني در کتاب‏ «دروس‏»، چهارده آداب براي زيارت مي‏شمارد که‏ خلاصه آنها چنين است:
اول: غسل، پيش از ورود به حرم، با طهارت بودن و با لباس تميز و خشوع وارد شدن ‏دوم: بر آستانه حرم ايستادن، دعا خواندن و اذن ورود طلبيدن‏ سوم: کنار ضريح مطهر ايستادن و خود را به قبر نزديک ساختن ‏چهارم: رو به حرم و پشت به قبله ايستادن در حال زيارت، سپس صورت بر قبر نهادن‏ سپس به بالاي سر رفتن ‏پنجم: زيارتهاي وارده را خواندن و سلام گفتن‏ ششم: پس از زيارت، دو رکعت نماز خواندن ‏هفتم: پس از نماز، دعا کردن و اجت‏خواستن ‏هشتم: کنار ضريح مقداري قرآن خواندن و ثواب آن را هديه به امام کردن ‏نهم: در همه حال، حضور قلب داشتن و استغفار کردن از گناه‏ دهم: به نگهبانان و خادمان حرم احسان و احترام کردن‏ يازدهم: پس از باز گشت به خانه، دوباره به حرم و زيارت رفتن و در آخرين زيارت، دعاي وداع خواندن‏ دوازدهم: پس از زيارت، بهتر از قبل از زيارت بودن‏سيزدهم: بعد از تمام شدن زيارت، زود از حرم بيرون آمدن تا شوق، افزون‏تر شود، وهنگام خروج، عقب عقب بيرون آمدن ‏چهاردهم: صدقه دادن به نيازمندان آن شهر و آستانه، بويژه به تنگدستان از دودمان ‏رسول خدا احسان کردن.[3] .
رعايت اين آداب، قرب روحي و معنوي مي‏آورد و سازندگي زيارت را افزون ‏مي‏سازد و فلسفه تشريع زيارت نيز، همين بهره‏وري از معنويات مزارات اولياء خداست.[4] .

پی نوشتها :
[1] ر.ک: «بحار الانوار»، ج 97، ص 124.
[2] ر.ک: «بحار الانوار»، ج 98، ص 140 به بعد.
[3] همان، ج 97، ص 134.
[4] در اين زمينه ر.ک: «زيارت‏»، به قلم جواد محدثی، نشر سازمان حج و زيارت.
http://www.ashoora.ir 

در زيارت سيد الشهدا «ع‏»، مستحب است پس از تمام شدن آن، زاير بالاي سر قبر سيدالشهدا «ع‏» رفته زيارت وداع بخواند.متن آن و آدابش در کتب دعا و روايات آمده‏است[1] و متون مختلف و متنوعي دارد و از جمله محتويات آن خداحافظي با قبر امام و دعا براي توفيق زيارت مجدد است و اينکه آخرين بار نباشد: «اللهم لا تجعله آخر العهد منا ومنه...»، «اللهم صل علي محمد و آل محمد و لا تجعله آخر العهد من زيارتي ابن رسولک ‏و ارزقني زيارته ابدا ما ابقيتني...»

پی نوشتها :
[1] از جمله در بحار الانوار، ج 98، ص 203 و 208.
http://www.ashoora.ir 

يکي از زيارتهاي سيد الشهدا «ع‏» که آن حضرت را بعنوان وارث آدم، نوح، ابراهيم، موسي، عيسي، محمد، علي، فاطمه زهرا، خديجه کبري خطاب مي‏کند.زيارت وارث از امام صادق‏ «ع‏» روايت‏شده است.[1] و همراه آداب خاصي است و فضيلت بسيار دارد. «زيارت وارث به زائر مي‏آموزد که اسلام امامت، رسالت تاريخي اديان توحيدي را بردوش دارد و به همين دليل، خاتم الاديان و پيامبرش خاتم الانبياء است و در اينجاست که‏ معناي امامت را مي‏يابد.زائر در اين زيارت، رسالت همه پيامبران بزرگ تاريخ را بر دوش ‏امام حسين‏ «ع‏» مي‏يابد و چنين مي‏فهمد که گويي عاشورا نقطه اوج نبرد همه توحيد تاريخي با همه شرک تاريخي است‏»[2] .

پی نوشتها :
[1] مفاتيح الجنان، ص 427 به نقل از مصباح المتهجد، شيخ طوسي.
[2] چشمه خورشيد (مجموعه مقالات کنگره امام خميني و فرهنگ عاشورا)، ج 1، ص 97، مقاله‏ «ادبيات عاشورا».
http://www.ashoora.ir      

متني که هنگام زيارت مرقد پاک امام حسين‏ «ع‏» و هر يک از امامان معصوم و ذريه پاک‏ پيامبر و شهداي اهل بيت ‏خوانده مي‏شود، دعايي که به عنوان تشرف باطني براي ائمه ‏و امامزادگان مي‏خوانند و حاوي سلام و درود زائر نسبت به مدفون در آن مرقدهاست.
از آنجا که‏ «زائر» را ادب و معرفت ‏شرط است، پس سخني که هنگام زيارت بر زبان‏ مي‏آورد، بايد والا و عارفانه و مؤدبانه باشد.هر زائر مي‏تواند از پيش خود و به زبان خود، جملاتي و نيايش و دعايي را به عنوان زيارتنامه بخواند، ولي در منابع ما، متوني به نام‏ «زيارتنامه‏» نقل شده که سند آنها به ائمه مي‏رسد و به عنوان‏ «زيارتهاي ماثوره‏» شناخته ‏مي‏شود.علماي دين، کتب متعددي بصورت مجموعه‏هاي زيارات، تدوين کرده‏اند، که ‏آميخته‏اي است از زيارتهاي مستند و منقول از معصومين و زياراتي که انشاي علماي‏ بزرگ است.در اين ميان، آنچه از ائمه نقل شده، بسيار است، همچون زيارتهاي: امين الله، جامعه کبيره، وارث، عاشورا و زيارت اربعين.کتابهاي دعا و زيارات نيز بسيار است، همچون: مصباح المتهجد، مفاتيح الجنان، مزار، بحار الانوار (جلد زيارات).
                                                                                                          بقیه در ادامه مطلب

زيارتنامه‏اي است که به امام زمان‏ «ع‏» نسبت داده شده و شيخ طوسي با سندهاي خود آن را روايت کرده است.به اين صورت که در سال 252 هجري از ناحيه مقدس حضرت‏ حجت‏ «عج‏» اين روايت به دست‏شيخ محمد بن غالب اصفهاني صادر شده است. متن‏ زيارت، خطاب به سيد الشهدا و شهداي کربلاست و نام يکايک آنان، اغلب با ذکر اوصاف ‏و خصوصياتشان و نيز اسامي قاتلان آن شهدا در آن آمده است.آغاز زيارت، اينگونه ‏است: «السلام عليک يا اول قتيل من نسل خير سليل...».متن زيارت، در کتاب اقبال سيد بن‏طاووس، ص 573 و نيز در بحار الانوار، ج 98، ص 269 نقل شده است.زيارت رجبيه نيز مشتمل بر اسماء شهداست که در بحار (ج 98، ص 340) ذکر شده است.در اين زيارت، به برخي حوادث پس از شهادت امام حسين‏ «ع‏» و اوضاع کربلا و اهل بيت و ذو الجناح و سراسيمه شدن عترت پيغمبر در آن صحرا نيز اشاره شده است.[1] .


پی نوشتها :
[1] براي تحقيق پيرامون سند اين زيارت و صحت آن، ر.ک: «انصار الحسين‏»، ص 146 تا 162.در ضمن، در ج 45، بحار الانوار، ص 65 نيز اين زيارت آمده است.
                                                                                          http://www.ashoora.ir

از مقدسترين و با فضيلت‏ترين زيارتهايي که در فرهنگ ديني و روايات اسلامي بيان ‏شده است، زيارت قبر سيد الشهدا «ع‏» در کربلاست و براي زيارت هيچ امامي، حتي‏ زيارت قبر رسول خدا «ص‏» به اين اندازه سفارش و دستور نيست.در احاديث، گاهي ‏زيارت امام حسين‏ «ع‏» از زيارت کعبه هم برتر و بالاتر به حساب آمده و براي زيارت آن ‏حضرت، پاداشي برابر دهها و صدها حج و عمره بيان شده است و لحن روايات، بگونه‏اي ‏است که آن را براي يک شيعه در حد يک‏ «فريضه‏» مي‏شمارد و ترک آن را ناپسند مي‏داند و هيچ عذر و بهانه و خوف و خطر را مانع از آن به حساب نمي‏آورد و ترک آن را جفا مي‏داند.از امام صادق‏ «ع‏» روايت است: «زيارة الحسين بن علي واجبه علي کل من ‏يقر للحسين بالامامة من الله عز و جل‏»[1] زيارت حسين بن علي‏ «ع‏»، بر هر کس که او را ازسوي خداوند، «امام‏» مي‏داند واجب است.
ميان عقيده به امامت و ديدار امام (چه در حال حيات و چه پس از مرگ) نوعي ملازمه‏ است و در روايات، به اين نکته اهميت داده شده است.زيارت خائفانه سيد الشهدا هم ارج‏ بيشتر و ثواب افزونتري دارد.اين، هم نشانه تاثير اجتماعي‏ «زيارت‏» و هم ميزان عشق و فداکاري‏ «زائر» است.امام صادق‏ «ع‏» به‏ «ابن بکير» که سخن از خوف و هراس در راه‏زيارت سيد الشهدا مي‏گفت، فرمود: آيا دوست نداري که خداوند، تو را در راه ما ترسان ‏ببيند؟... [2] و در حديثي که زراره از امام باقر «ع‏» درباره زيارت خائفانه آن حضرت‏ مي‏پرسد، حضرت پاسخ مي‏دهد: خداوند، از هراس قيامت، ايمنش مي‏دارد.[3] امام‏صادق‏ «ع‏» نيز به‏ «محمد بن مسلم‏» که با خوف و هراس به زيارت سيد الشهدا مي‏رفت، فرمود: هر چه مساله دشوارتر و پر مخاطره‏تر باشد، پاداش زيارت هم به اندازه آن است و هر کس خائفانه قبر آن حضرت را زيارت کند، خداوند، هراس او را در روز قيامت، ايمن ‏مي‏سازد: «ما کان من هذا اشد فالثواب فيه علي قدر الخوف و من خاف في اتيانه آمن الله‏ روعته يوم يقوم الناس لرب العالمين...»[4] در حديث مفصلي، امام صادق‏ «ع‏» به ثوابهاي آن ‏اشاره کرده، مي‏فرمايد: کسي که هنگام زيارت آن حضرت، دچار ستم سلطاني شود و او رادر آنجا بکشند، با اولين قطره خونش، همه گناهانش بخشوده مي‏شود و هر که در اين راه ‏به زندان افتد، در مقابل هر روزي که زنداني و اندوهگين گردد، در قيامت برايش يک شادي است، و اگر در راه زيارت، کتک بخورد، براي هر ضربه‏اي يک حوري بهشتي است‏ و در برابر هر درد و رنجي که بر جسمش وارد مي‏شود، يک‏ «حسنه‏» براي اوست.[5] و مي‏فرمايد: «من اتي قبر الحسين عارفا بحقه غفر الله ما تقدم من ذنبه و ما تاخر».[6] هر که ‏عارفانه قبر سيد الشهدا را زيارت کند، خداوند گناهان گذشته و آينده‏اش را مي‏آمرزد.
                                                                                                       بقیه در ادامه مطلب

از زمانهاي بسيار مناسب و با فضيلت براي زيارت امام حسين‏ «ع‏»، روز عاشوراست، چه به صورت حضوري و رفتن به ديدار مرقد سيد الشهدا «ع‏» در کربلا و چه خواندن ‏زيارتنامه از دور. امام صادق‏ «ع‏» فرمود: «من زار الحسين‏ «ع‏» يوم عاشورا وجبت له ‏الجنة‏».[1] کسي که حسين‏ «ع‏» را روز عاشورا زيارت کند، بهشت براي او واجب است.درحديث ديگري زيارت آن روز، مانند به خون خويش غلتيدن پيش روي آن حضرت ‏به شمار آمده است: «من زار قبر الحسين يوم عاشورا کان کمن تشحط بدمه بين يديه‏»[2] .
متن زيارتنامه‏اي هم که از سوي ائمه دستور به خواندن آن داده شده به‏ «زيارت ‏عاشورا» شهرت يافته است و خواندن همه وقت و همه روز آن، آثار و برکات زيادي دارد. اين زيارت را امام باقر «ع‏» به علقمة بن محمد حضرمي آموخته که هر گاه خواست از دور و با اشاره آن امام را زيارت کند، پس از دو رکعت نماز زيارت، چنين بخواند: «السلام عليک‏ يا ابا عبدالله، السلام عليک يابن رسول الله...»[3] تا آخر، که در کتب زيارت آمده است.اين ‏زيارت، تجديد عهد همه روزه پيرو حسين بن علي‏ «ع‏» با مولاي خويش است که همراه با «تولي‏» و «تبري‏» است و خط فکري و سياسي زائر را در برابر دوستان و دشمنان اسلام واهل بيت، ترسيم مي‏کند و اعلام همبستگي و سلم و صلح با موافقان راه حسين‏ «ع‏» و اعلان‏جنگ و مبارزه با دشمنان حق است. «زيارت عاشورا» ولايت‏ خون و برائت‏ شمشير است ‏و تسليم دل و ياري در صحنه است، تا عشق دروني به جهاد بيروني بيانجامد و نفرت قلبي ‏به برائت علي برسد.زيارت عاشورا، منشور «تولي‏» و «تبري‏» نسبت به جريان حق و باطل‏ در همه جا و همه زمانهاست.


پی نوشتها :
[1] کامل الزيارات، ص 174، المزار، شيخ مفيد، ص 52.
[2] همان (کامل الزيارات).
[3] همان، ص 176، بحار الانوار، ج 98، ص 291.
http://www.ashoora.ir                         

زيارتنامه‏اي که با کيفيت ‏خاص خطاب به حسين بن علي‏ «ع‏» و شهداي کربلا در روز اول ماه رجب و نيمه شعبان خوانده مي‏شود و متن آن در کتب دعا و زيارت آمده است.[1] در ادامه اين زيارتنامه، متني خطاب به شهداي کربلا با ذکر نام آنها آمده است و شامل 75اسم است.منبع اين زيارت، «اقبال‏» سيد بن طاووس است و با زيارت ناحيه مقدسه که آن‏ هم مشتمل بر اسامي شهداي کربلاست، نقاط مشترک و اسامي متفاوت دارد.در پايان اين‏ زيارتنامه، تعبيرهايي چون: ربانيون، برگزيدگان خدا، ويژگان الهي، شهداي در راه دعوت‏به حق، ياوران وفادار و جان نثار، سعادتمندان کامياب و شرافتمندان آخرت، درباره ‏اصحاب امام حسين‏ «ع‏» به کار رفته است. اين زيارت و زيارت ناحيه مقدسه، از منابع‏شناسايي نام آن اصحاب شهيد به شمار مي‏آيند.[2] .

پی نوشتها :
[1] بحار الانوار، ج 98 (بيروت) ص 336، مفاتيح الجنان، ص 438.
[2] به بحث تحليلي و مقايسه‏اي بين اين دو متن، و نيز ميزان صحت و استناد اين دو زيارت در کتاب‏ «انصار الحسين‏»، محمد مهدي شمس الدين، مراجعه کنيد.
                                                                                          http://www.ashoora.ir