اللهم عجل لولیک الفرج

 

 

 

 

  امام خمینی نیز درخصوص دقت در مصرف و همچنین پرهیز از مصرف بی جا می فرمایند:
 
 حتی مطبوعات باید این را توجه داشته باشند که چیزهایی را که برای ملت مفید نیست در روزنامه ها ننویسند کاغذ صرف این نکنند، وقت صرف آن نکنند، باید رادیو تلویزیون توجه به این معنا داشته باشد که این بیت المال مسلمین است وقتش صرف چیزهایی که مربوط به مصالح مسلمین است شود، مسئولیت دارد این ها باید اشخاصی که مقاماتی که هستند ملاحظه کنند که به اندازه ضرورت مشاور بگیرند به اندازه ضرورت خدمتگزار بگیرند نه به اندازه دلخواه و این معنا را باید همه ما بدانیم که دلخواه های ما آخر ندارد
 
 اکنون بازارهای کشورهای اسلامی، مراکز رقابت کالاهای غرب شده است و سیل کالاهای تزیینی مبتذل و اسباب بازی ها و اجناس مصرفی به سوی آن ها سرازیر است و همه ملت ها را آن چنان مصرفی بار آورده اند که گمان می کنند بدون این اجناس آمریکایی و اروپایی و ژاپنی و دیگر کشورها زندگی نمی توان کرد
 
 زياده روي به نحو غير متعارف حرام است و چنانچه موجب اتلاف و ضرر باشد موجب ضمان است
 
 عدالت عبارت است از: حد وسط بين افراط و تفريط و آن از امهات فضايل اخلاقيه است
 
 اسلام تعديل مي‌خواهد، نه جلو سرمايه را مي‌گيرد و نه مي‌گذارد سرمايه آن طور بشود که يکي صدها ميليارد دلار داشته باشد و اين يکي شب که برود پيش بچه‌هايش نان نداشته باشد اين عملي نيست، نه اسلام با اين موافق است نه هيچ انساني با اين موافق است

 یک اقتصاددان گفت: چنانچه اقتصاد ملی ما موفق به اصلاح الگوی مصرف شود، با فرض ثابت ماندن امکانات اولیه در اقتصاد همچون ثابت ماندن موجودی منابع طبیعی، امکان افزایش تولید، ثروت و رفاه فراهم می شود.محمد واعظ اظهارداشت: در یک اقتصاد امکان خلق ثروت جدید، ارتقای امکانات و بالارفتن رفاه عمومی یا از طریق افزایش امکانات اولیه و یا به وسیله سازماندهی بهتر امکانات در اختیار، ممکن است. وی با بیان اینکه اصلاح الگوی مصرف، یکی از محورهای سازماندهی بهتر امکانات موجود اقتصادی به حساب می آید افزود: چنانچه اقتصاد ملی ما موفق به انجام این کار مهم شود، با فرض ثابت ماندن امکانات اولیه در اقتصاد همچون ثابت ماندن موجودی منابع طبیعی، امکان افزایش تولید، ثروت و رفاه فراهم می شود. این اقتصاددان اضافه کرد: اصلاح الگوی مصرف مستلزم دو مجموعه از سیاستهای معطوف به امور عینی و ذهنی برای مصرف کنندگان مشتمل بر مصرف کنندگان نهایی و غیرنهایی است. وی افزود: سیاستهای عینی خود در برگیرنده مجموعه ای از تدابیر است که می تواند ارزش اقتصادی هرکالا را روی ارزش مبادلاتی آن منعکس کند. واعظ خاطرنشان کرد: برای مثال آب کالایی اقتصادی است که دارای ارزش اقتصادی قابل توجهی است، اما ممکن است بنا به دلایلی ارزش مبادلاتی آن پایین باشد و در نتیجه رفتار مصرف کنندگان نهایی و غیرنهایی، منجر به بهره برداری مناسب از منابع آب در مقایسه های بین المللی نشود.
وی افزود: در همین رابطه مصرف حدود 92 درصد منابع آب در بخش کشاورزی همراه با پایین بودن متوسط فناوری بهره برداری از منابع آب در این بخش، نتیجه فقدان سیاستهای فوق است.
این اقتصاددان ادامه داد: از طرف دیگر، مجموعه ای از سیاستهای ذهنی در درست مصرف کردن که زمینه غنی در دین و فرهنگ جامعه ایرانی دارد، از عوامل اصلاح الگوی مصرف است.
وی افزود: برای مثال یکی از تعابیر زهد، استفاده مادی کمتر از امکانات دنیا به وسیله انسان و بیشترین استفاده رساندن به وسیله انسان در نتیجه آن مصرف است که خود یکی از زمینه های فکری بهره وری است.

 

میزان نوردهی یکسان نسبت به لامپ رشته‌ای معادل که دارای توان مصرفی بیش از 5 برابر لامپ کم‌مصرف می‌باشد.

مصرف انرژی 20% نسبت به لامپ رشته‌ای مشابه

طول عمری معادل 8 برابر طول عمر لامپ رشته‌ای

جایگزینی آسان

بهره نوری بالا

دارای نور یکنواخت و بدون لرزش و در نتیجه خستگی کمتر چشم

راه‌اندازی بدون چشمک زدن

کاهش مصرف برق دستگاه‌های سرمایشی خودکار

امکان انتخاب رنگ نور (آفتابی، مهتابی، سفید سرد) براساس کاربرد و نیاز مصرف‌کنندگان

کاهش هزینه‌های تعویض لامپ به واسطه طول عمر طولانی

حذف اثر استروبوسکوپی (ثابت دیدن اجسام دوار)

 کاهش صورتحساب مصرف‌کنندگان

 کاهش میزان سرمایه‌گذاری جهت تامین تاسیسات تولید و توزیع برق

 کاهش آلودگی محیط زیست حاصل از نیروگاه‌ها (ناشی از گازهای آلاینده و گلخانه‌ای)

 سال هاست كه توسعه اشتغال و كاهش نرخ بيكاري در دستور كار دولت ها و در زمره شعارهاي مسئولان قرار داشته است.
آرزوهاي بسيار و اقدامات اندكي نيز نثار اين چالش بزرگ شده است و در نهايت آنچه اكنون پيش روي ماست نرخ رسمي بيكاري 7/14% و به بياني ديگر وجود بيش از 5 ميليون نفر بيكار كه نه تنها اميدي به يافتن كار ندارند بلكه نگران افزايش تعدادشان و بدتر شدن اوضاع نيز مي باشند.
اخيراً دولت دست به اقداماتي چون تخصيص بودجه و تعيين مسئولان براي مقابله با بيكاري زده است كه حتي با فرض درست بودن اقدامات (كه بسيار جاي ترديد است) تنها مي توان آن را به مثابه كمك هاي اوليه براي نجات يك مصدوم دانست نه درمان وي.
يقينا اگر كمك اوليه درست به مصدوم نرسد نه تنها بخت وي براي بهبود كاهش مي يابد بلكه ممكن است بر وخامت وضع او نيز افزوده شود.
اكنون اين سوال مطرح است كه چرا خواست دولت ها براي كاهش نرخ بيكاري و توسعه اشتغال تحقق نيافته است. يك پاسخ روشن به سوال اين است كه دولت بجاي برخورد با علت با معلول برخورد كرده است.
مثلا با وضع قانون كار مانع خروج كارگران از واحدهاي توليدي شده است يا به بيكاران وام داده است كه مشغول كار شوند.
درست اين بود كه بجاي توجه به بيكاران به كار توجه مي كرد و بجاي حمايت از بيكاران از كار و توسعه آن حمايت مي نمود. اگر كار ايجاد شود بيكار وجود نخواهد داشت و اگر كار ايجاد نشود بيكاري توسعه خواهد يافت و بيكاران افزوده خواهند شد حتي اگر در چمبره ديوان سالاري مخفي بمانند.
كار، يعني فعاليت ثمربخش نيروي انساني در يك فرآيند كه حاصل آن ايجاد ارزش اقتصادي است. چيزي كه مردم حاضرند براي آن پول بدهند تا از آن بهره مند گردند.
توليد، مهمترين فرآيندي است كه زمينه فعاليت نيروي انساني را براي آفرينش ارزش اقتصادي مهيا مي سازد توليد فرآيندي است كه مواد اوليه، دانش فني، ابزار توليد، انرژي و ديگر منابع طبيعي و فيزيكي را به مدد فعاليت فكري و عملي نيروي انساني مبدل به كالاهاي مفيد و ارزشمندي مي كند كه جامعه براي رفع نياز و ارتقاء سطح رفاه خود از آن ها بهره مي گيرد و در مقابل آن پول مي پردازد.
عليرغم اين كه ظاهراً توليد با تكيه بر امكانات فيزيكي چون زمين و ساختمان و ماشين آلات سامان مي يابد اما در واقع و در مقياس ملي بيش از 76% از ارزش توليد، حاصل كار و تلاش و سهم و نقش نيروي انساني است با اين وصف خريد محصولات يعني خريد كار.
وقتي كار خريدار داشته باشد خود توسعه مي يابد و وقتي كار توسعه مي يابد از سطح بيكاري كاسته مي شود. هر چه سطح فن آوري بالاتر و پيش رفته تر باشد سهم نيروي انساني در محصول بيشتر مي شود و به همين دليل است كه در كشورهاي صنعتي پيشرفته نرخ بيكاري بسيار پايين است زيرا محصولات با محتواي كار نيروي انساني به فروش مي رسد و بازار كار گرم مي شود و در نتيجه بيكاران جذب بازار مي گردند و نه تنها باري بر دوش توليد نيستند بلكه خود به صورت عاملي براي گسترش و غني سازي فرآيند توليد در مي آيند كه زمينه ساز نياز به نيروي كار بيشتر و بيشتر خواهد بود.
با اين وصف تنها راه ايجاد اشتغال و كاستن از تعداد بيكاران فراهم آوردن زمينه توسعه توليد در داخل كشور است.
توليد به معني واقعي آن افزودن ارزش اقتصادي بر نهاده هاي فرآيند توليد است كساني توليد كننده هستند كه در آفرينش ارزش اقتصادي سهم و نقش داشته باشند انسانهاي فرهيخته اي كه به مدد دانش، خلاقيت و تلاش خود خليفه واقعي خداوند در زمين هستند و كارشان آفرينش خير و منفعت براي خلق خدا است.
براي افزايش اشتغال و مبارزه با فقر و بيكاري دولت وظيفه سنگين حمايت از توليد داخلي را بر عهده دارد و بايد از تمامي امكانات مادي و معنوي كه در اختيار دارد در جهت توسعه هر چه بيشتر توليد بهره گيرد.
براي توسعه توليد لازم است دولت بر روي دو موضوع كار كند اول ايجاد شرايطي كه براي توليد داخلي خريدار كافي وجود داشته باشد به عبارت ديگر دولت بايد به گونه اي عمل كند كه قدرت خريد مردم براي خريد كالاي داخلي تقويت شود و براي خريد كالاي خارجي رقيب تضعيف گردد.
يكي از موثرترين روش ها براي افزايش توان خريد كالاهاي داخلي اقدام بانك ها به تامين وام مورد نياز براي خريد محصولات داخلي است كه بهتر است با همكاري سه جانبه بانك، توليد كننده و مصرف كننده سامان دهي گردد.
اكنون كه مردم عموما براي تامين وسايل مورد نيازشان نقدينگي كافي ندارند اگر از مجراي مناسبي نقدينگي تامين شود آنان ترجيح خواهند داد كه نيازشان را از طريق مزبور تامين كنند.
اين كار بدون دخالت دلالان و واسطه ها انجام مي پذيرد و گردش سالم و پايداري را در كسب و كار داخلي سبب خواهد شد.
هزينه ايجاد يك شغل براي مدت يك سال حدود 150 ميليون ريال است و با اجراي سيستم مناسب اعطاي تسهيلات به اشتغال و رونق توليد، خريد كالاهاي توليد داخل هم رونق مي يابد.
اقدام دوم دولت بايد افزايش توان توليدكنندگان داخلي براي تأمين نياز مردم با كيفيت و قيمت مناسب باشد كه ازطرق زير امكان پذير خواهدبود.
الف- حذف كليه قيود و موانعي كه هم اكنون در راه توسعه توليد داخلي وجود دارد:
با اينكه بايد به صراحت اذعان شود كه دولت ظرف چندسال اخير اقدامات مهم و چشمگيري براي گسستن بندهاي گراني كه بر دست و پاي توليدكنندگان بود كرده است لكن هنوز تا وادي آزادي مطلوب راه درازي درپيش است.
با همه تلاش ها و اقداماتي كه شده است هم اكنون تمامي منابع طبيعي، منابع مالي و انرژي و بخش عمده اي از مؤسسات و امكانات توليدي كشور دولتي است كه كلا پرهزينه و كم بهره است.
امكاناتي كه مي توانست و مي بايد در خدمت رشد و شكوفايي توليد باشد امروز به گورستان فرصت هاي طلايي از دست رفته و مرداب تهديدهاي جدي و روزافزون بدل شده است.
بخش عمده اي از امكانات و فرصت هاي خارج از سلطه دولت نيز عموما بر اثر سياست ها و اقدامات دولت در چنگال دلالان، بازارسالاران و رانت خواران گرفتار است به گونه اي كه توليد ملي عملا محروم از همه مواهب و درگير با همه مصائب، توان تحرك و پويايي را از دست داده است.
لذا ضروري است كه دولت اقدامات جدي و سريع در جهت خصوصي سازي، مقررات زدايي و تغيير نگرش كارگزاران از تصدي گري و حاكميت مطلق به مشاركت و نظارت انجام دهد.
ب- ايجاد انگيزه سازنده و خلاق در عوامل توليد:
عوامل توليد بنابر آنچه اشاره شد اكنون سرخورده و نگران و كم انگيزه در گرداب مشكلات دست و پا مي زنند. بسيار ضروري است كه با حمايت هاي معنوي و با آشكاركردن نقش حياتي اين عوامل در حفظ حيات و استقلال كشور در آنان روحيه مقاومت و انگيزه تلاش ايجاد گردد.
ج- ايجاد تسهيلات فيزيكي و معنوي براي افزايش توان توليد داخلي.
براي افزايش توان پايداري و پويايي توليد داخلي اقدامات زير ضروري است.
1- اصلاح مقررات و قوانين ضد توليد مانند قانون كار، مقررات مربوط به عوارض متعدد، تأمين اجتماعي و...
2- فراهم كردن زمينه مناسب براي خريد كالاهاي توليد داخلي به صورت اقساطي از طريق بانكها
3- اجراي مقررات استاندارد كلي براي جلوگيري از ورود كالاهاي نامرغوب و نامنطبق با استانداردهاي مورد قبول.
4- تشويق توليدكنندگاني كه كيفيت محصولات خود را ارتقا مي دهند و تنبيه آنان كه به ارتقاء كيفيت بي توجه هستند.
5- لغو تمام معافيت هاي گمركي مانند بازارچه هاي مرزي، تعاوني هاي مرزنشينان، بندر خرمشهر، مناطق آزاد، كالاي همراه مسافر و مجوزهاي خاص.
6- دادن كمك و يارانه به مرزنشينان براي خريد داخلي براي مصرف خود و صدور به خارج.
7- اجراي دقيق و كامل و بدون قيد و شرط قانون ممنوعيت خريد محصولات خارجي كه توليد مشابه داخلي دارند توسط سازمان هاي دولتي و وابسته به دولت.
8- بسيج امكانات فرهنگي و تبليغاتي براي حمايت از توليد داخلي ازطريق مصرف محصولات ساخت داخل.
9- جلوگيري از قاچاق كالا كه در حال حاضر از مجاري مختلف و تحت عناوين گوناگون صورت مي پذيرد.
10- رفع موانع موجود در راه سرمايه گذاري خارجي ازطريق اصلاح مقررات موجود و تطبيق آنان با قانون جديد همزمان با اصلاح نگرش مسئولان به امر سرمايه گذاري خارجي.منبع :اقتصاد پنهان

 

 

 

 

 

 در ساختمان لامپهای فلورسنت فشرده (CFL) موسوم به لامپهای کم‌مصرف از مقداری عنصر جیوه استفاده شده است. وجود جیوه سبب درخشندگی نور لامپ شده و بدون وجود آن عملکرد لامپ کم‌مصرف ممکن نیست. از سوی دیگر همانطور که می‌دانید جیوه عنصری به شدت سمی است و ورود آن به محیط زیست بسیار آلوده‌کننده است. البته هر لامپ کم‌مصرف تنها در حدود 5 میلی‌گرم جیوه دارد که آن هم تا زمانی که حباب لامپ نشکسته باشد آزاد نگردیده و هیچ خطری را متوجه مصرف‌کننده نخواهد کرد.
 
 مصرف‌کننده باید توجه داشته باشد که در پایان عمر لامپ، آن را به مراکز بازیافت تحویل دهد و در صورتی که در محل زندگی او مراکز بازیافت وجود ندارد لامپ را در دو لایه کیسه پلاستیکی قرار داده، درب آن را محکم ببندد و سپس در سطل زباله قرار دهد. همچنین در صورتی که به هر دلیل حباب لامپ کم‌مصرف در محل مصرف شکسته شود تمهیداتی را برای پاکسازی فرش و موکت و فضای محیط به کار ببندد. این تمهیدات به طور مفصل در بخش راهنمای بکارگیری لامپهای کم‌مصرف ذکر گردیده است. 
 

 هنگامي خداوند (نعمت هايش را) به شما بخشيد شما نيز (به نيازمندان) بخشش کنيد.
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«خداوند مي فرمايد: اسراف نکنيد، خداوند اسراف کاران را دوست ندارد. معني اين آيه چيست؟»
امام صادق(ع) گفت:«يکي از مردم مدينه مزرعه اي داشت. وقتي مزرعه اش بار مي داد، آن قدر از آن به مردم فقير مي داد که براي خود و خانواده اش چيزي نمي ماند. خداوند کار او را زياده روي و اسراف خواند.»
يکي از ياران امام صادق(ع)
روزي زني پسرش را نزد پيامبر (ص) فرستاد و به او گفت: «از پيامبر کمک بخواه. اگر گفت: نزد ما چيزي نيست بگو: جامه ات را به من بده.» پسر نزد پيامبر (ص) رفت، اما نزد پيامبر چيزي نبود. پسر گفت: «جامه ات را به من بده.» پيامبر پيراهنش را به او داد و خود جامه اي نداشت. خداوند فرمود: نه دستت را بر گردنت چفت کن (که به جيبت نرسد و نتواني بخشش کني) و نه کاملاً آن را باز نگه دار (که هرچه داري- حتي تنها جامه ات را ببخشي) پس سرزنش شوي و در کارت در بماني (بلکه راهي ميانه در پيش گير.)
دعاي چهارکس به اجابت نمي رسد. يکي از آن ها کسي است که دارايي دارد، آن را بيهوده (و بيش از مقداري که نياز دارد) مصرف مي کند و از بين مي برد. سپس دعا مي کند و مي گويد: «خدايا به من ببخش .» خداوند به او مي گويد: «مگر تو را به ميانه روي فرمان ندادم؟»
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«کم ترين حد اسراف کدام است؟»
فرمود:«از بين بردن جامه ي نو (با استفاده از آن به جاي لباس کار)، دور ريختن اضافه ي آب و دور انداختن هسته خرما.» (1)

پي نوشت ها:


*يکي ازياران امام صادق(ع)
1-با اضافه ي آب مي توان نهالي را در قلب باغچه نشاند و از دل هر هسته خرما نخلي بلند سر مي کشد.


منبع:ماهنامه فرهنگي کودکان ايران ،پوپک شماره 180

 

هروسيله اي که ميخريم دفترچه اي همراه دارد که چگونگي استفاده صححيح آنرا به ما نشان ميدهد. سي دي هم ابزاري ست که امروزه مورد استفاده ي فراوان دارد به خصوص براي ما اهالي نت که با رايانه و لوازم جانبي اش زياد سروکار داريم.

ا توجه به سال اصلاح الگوي مصرف برآن شديم که نکات مفيدي را براي استفاده ي درست و مصرف صحيح لوح هاي فشرده يا همان سي دي ها بيان کنيم: 

1- CD را با DVD-ROM اجرا نکنيد؛ اين کار به اين علت است که سرعت چرخش DVD-ROM بسيار بيشتر از CD-ROM است و اين کار باعث خش‏دار شدن CD خواهد شد.

- CDها را از پشت روي هم قرار دهيد؛ اگر CDها را از طرف قابل استفاده روي هم قرار دهيد به علت شيشه‏اي بودن سطح، به سرعت خش‏دار خواهد شد.

- از پاک کردن CD با لباس و حوله خودداري کنيد؛ پاک کردن CDها با منسوجات به شدت باعث کاهش عمر CDها خواهد شد. براي تميز کردن CD‏ها از دستمال کاغذي بدون کرک و يا ساير دستمال‏هاي نرم استفاده کنيد.

- از نوشتن با ماژيک‏هاي غير استاندارد روي CDها خودداري کنيد؛ ماژيک‏هاي غير استاندارد به تدريج در بافت CD فرو رفته و باعث استهلاک سريع CD خواهد شد.

5- از تماس مکرر دست‏ها با CDها خودداري کنيد؛ شيارهاي دست  و کثيفي‏هاي سطح دست در تماس با سطح CD باعث تخريب سطح شيشه‏اي آن خواهد شد

- از قرار دادن CDها در هواي آزاد و کيف‏هاي نامرغوب خودداري کنيد؛ اين کار خيلي زود CD را نابود مي‏کند.

- بلافاصله بعد از اتمام کار با CD، آن را از CD-ROM خارج کنيد؛ در صورتي که CD در CD-ROM باقي بماند در هر بار ورود به My Computer يا هنگام خاموش و روشن کردن سيستم، محتواي CD بازخواني خواهد شد.

- از زدن برچسب به جاي نوشتن روي پشت CD خودداري کنيد ؛ با اينکار CD-ROM براي خواندن CD تعداد دور بيشتري را مي‏زند و خود به خود CD مستهلک خواهد شد.

- از دستگاه‏هاي خش‏گير و پمادهاي خش‏گير حدالامکان استفاده نکنيد؛ در صورتي که خش‏هايي کوچک و کم روي CDها مشاهده کرديد، استفاده از ابزارآلات مذکور به هيچ‏وجه برطرف کننده نيست و ضمن برداشت کردن يک لايه از روي CD، خش‏هاي جديدي نيز روي CD وارد خواهد کرد

0- از تهيه CD‏هاي رنگي و نامرغوب ارزان قيمت با مارک‏هاي ناشناس خودداري کنيد؛ CDهاي رنگي به دليل ساختار غير استاندارد خود عمر کوتاهي دارند.همچنين CDهاي ارزان نامرغوب حتي با رعايت 9 شرط بالا باز هم عمر کوتاهي خواهند داشت.

 آثار مادي و معنوي قناعت


نويسنده: محمدمهدي رشادتي

چيستي قناعت
    قال علي(ع):لاكنز اغني من القناعه
    هيچ گنجي بي نيازكننده تر از قناعت نيست. (1)
    
    
 قناعت چيست؟ در تعريف قناعت علماي اخلاق چنين گفته اند:
    - بهره وري از مال به مقدار نياز و ضرورت
    - قناعت صفتي است در مقابل حرص و طمع (2)
    - قناعت مترادف با ميانه روي در خرج كردن و هزينه نمودن مال براي خود و خانواده است.
    - قناعت حالتي است مابين افراط و تفريط. يعني حالتي است ميان اسراف و سخت گيري در خرج كردن مال. (3) برخلاف سخاوت كه حالتي است ميان اسراف و بخل. زيرا سخاوت در مورد بخشيدن مال به ديگران است نه خرج كردن آن براي خود و خانواده. (4)
    پيامبراكرم(ص) از جبرئيل درباره معناي قناعت مي پرسند. جبرئيل مي فرمايد: آن است كه انسان به آنچه از دنيا (از راه حلال) نصيبش مي شود هرچند مقدارش كم باشد، آن را كافي دانسته و از خداي خويش سپاسگزاري نمايد. (5)
    
    
    نتيجه اينكه: قناعت نه به داشتن است و نه به نداشتن، بلكه عنصر اصلي درمفهوم قناعت اكتفانمودن به ضروريات زندگي است، چنانچه اگر اين خصوصيت در روان آدمي رسوخ كرده و ملكه او گردد دست آوردهاي ارزشمندي از جمله آرامش رواني در دنيا و رستگاري و سعادتمندي در آخرت پيدا خواهدكرد.(6)
    گفت پيغمبر: قناعت چيست؟ گنج
    گنج را تو وانمي داني ز رنج
    اين قناعت نيست جز گنج روان
    تو مزن لاف اي غم و رنج روان (7)
    
    
 آثار محسوس و مادي قناعت
    شخصي كه توانسته صفت قناعت را در خود نهادينه و ثابت كند، بنا به فرموده بزرگان دين در چنين فردي قطعا دست آوردهاي ارزشمند ديگري همچون عزتمندي، توانمندي، عقلانيت، آسايش و راحتي بدن (8)، عفت و پارسايي، آزادگي، آسودگي خاطر از ناحيه مردم، نداشتن غم و اندوه، فراهم نمودن زندگي مطلوب و گوارا (9)، نمايان خواهدشد.
    
    
   آثار معنوي قناعت
    قناعت از نشانه هاي پرهيزكاري و پارسايي شمرده شده است. سرلوحه رضا و خشنودي خداوند متعال است. انسان را از ورطه خطرناك حرص و طمع دورمي سازد.سلامت دين را درپي دارد. از مهمترين اسباب اصلاح نفس شمرده مي شود. نشانه خيرخواهي خدا نسبت به آدمي است. قناعت عبادت و عبوديت را درپيشگاه حضرت حق زيبا و نيكو جلوه مي دهد و از علائم شرافت و بزرگي همت محسوب مي گردد. (01)
    اگر مي خواهي از جمله شاكرترين مردم باشي قناعت پيشه كن، اگر خواهان خودسازي هستي، قناعت را همت خود ساز. از نشانه هاي خوشبختي در زندگي است و در روز قيامت، حساب شخص قانع يقيناً آسان خواهدبود.(11) از نشانه هاي برجسته شخص رستگار و مومن محسوب مي شود. (21)
    خدا را ندانست و اطاعت نكرد
    كه بر بخت و روزي قناعت نكرد
    قناعت توانگر كند مرد را
    خبر كن حريص جهانگرد را
    قناعت كن اي نفس بر اندكي
    كه سلطان و درويش بيني يكي(31)
    
    
  روش دستيابي به قناعت
    زياده طلبي وحرص در واقع يك نوع بيماري روحي بوده و از يك تحليل غلط ذهني ناشي مي شود.
    براي درمان آن ابتدا بايد تصور خودمان را اصلاح نماييم.
    مردي به امام صادق(ع) شكايت برد كه مرتب در پي روزي رفته و به خواسته هايم مي رسم اما قانع نمي شوم و هميشه بر حرص و طمع من افزوده مي شود. سپس از امام(ع) خواست او را راهنمايي كند. حضرت فرمود:اگر توانستي به حداقل مالي كه زندگيت را مي گذراند راضي شده و درخود احساس بي نيازي كني، واقعا از همه دنيا احساس بي نيازي خواهي كرد. در غيراين صورت، اگر همه دنيا را هم به تو بدهند بازهم احساس بي نيازي نخواهي كرد. (41)
    آن شنيدستي كه وقتي تاجري
    در بياباني بيفتاد از ستور
    گفت چشم تنگ دنيا دوست را
    يا قناعت پركند يا خاك گور (51)
    روزي پيامبر گرامي(ص) به شترچراني گذر كرد. شخصي را براي گرفتن مقداري شير نزد او روانه كرد. شتربان گفت: آنچه در پستان شتران است صبحانه قبيله است و آنچه در ظرفهاست شام ايشان مي باشد. رسولخدا(ص) فرمود: خدايا مال و فرزندانش را زياد كن.
    سپس به گوسفندچراني گذر كرد. حضرت يك نفر را براي گرفتن مقداري شير نزد او فرستاد. چوپان گوسفندها را دوشيد و هرچه داشت در ظرف پيامبر(ص) ريخت و گوسفندي هم براي حضرت فرستاد و عرض كرد همين اندازه نزد ما بود، اگر بيشتر هم بخواهيد به شما مي دهيم. رسول خدا(ص) فرمود: خدايا او را به قدر كفاف روزي ده.
    يكي از اصحاب عرض كرد: يا رسول الله(ص) براي شترچران كه شما را پاسخ مثبت نداد دعايي فرمودي كه همه ما آن را آرزو مي كنيم و براي گوسفندچران كه حاجت شما را روا كرد دعايي فرموديد كه هيچ يكي از ما آن را نمي خواهيم. حضرت فرمودند: آنچه كم باشد و كفايت كند بهتر است از آنچه كه زياد باشد اما دل را مشغول دارد. آنگاه فرمودند: بار خدايا به محمد و آل محمد(ص) به اندازه كفاف روزي فرما. (61)
    شيخ صدوق از ابوهاشم جعفري روايت كرده كه گفت: وقتي فقر و نداري برمن شدت يافت، خدمت امام علي النقي(ع) مشرف شدم. چون در محضر ايشان نشستم فرمود: ابوهاشم، كدام يك از نعمت هاي خدا را كه به تو عطا كرده مي تواني سپاسگزار باشي؟
    ابوهاشم گفت: جواب درستي نداشتم كه بدهم. سپس خود حضرت هادي(ع) فرمودند: خداوند ايمان را روزي تو كرد كه به واسطه آن بدن ترا بر آتش جهنم حرام كرد، ترا عافيت بخشيد تا بتواني اطاعت كني و قناعت را روزي تو كرد تا آبرويت حفظ شود. اي ابوهاشم من اين كلمات را بتو گفتم زيرا گمان كردم كه تو قصد شكايت داري از خدايي كه اين همه نعمت به تو ارزاني داشته است. سپس امام دستور دادند كه به او صد دينار زرسرخ پرداخت نمايند. مرحوم شيخ عباس قمي در تفسير اين حديث چنين مي گويد: از اين حديث شريف استفاده مي شود كه ايمان از عظيم ترين نعمت هاي الهي است زيرا كه قبول شدن تمام اعمال منوط به آن است و بعداز آن نعمت عافيت است و پس از عافيت نعمت قناعت است. روايت شده در ذيل آيه «من عمل صالحا من ذكر او انثي و هو مومن فلنحينيه حياه طيبه » (سوره نحل آيه 79)
    يعني هر كس عمل صالحي انجام دهد اعم از اينكه مرد باشد يا زن او را به حيات طيب (زندگي خوش) زنده نماييم. از امام معصوم سوال شد كه منظور از حيات طيب چيست؟ فرمودند: حيات طيب همان قناعت است.(71)
    گويند: «ديو جانسن كلبي» كه يكي از حكماي يونان بود وبراي خود چيزي اندوخته نداشت وپيوسته زهد پيشه كرده و در نداري زندگي مي كرد، وقتي اسكندر او را به مجلس خود دعوت كرد.آن حكيم به فرستاده اسكندر گفت: بگو به اسكندر آن چيزي كه ترا از آمدن پيش من باز داشته، همان چيز مرا از آمدن نزد تو مانع شده است. آنچه ترا بازداشته است سلطنت تو است و آنچه مرا بازداشته قناعت من است.(81)
    بند بگسل، باش آزاد اي پسر
    چند باشي بند سيم و بندزر
    گر بريزي بحر را در كوزه اي
    چند گنجد؟ قسمت يك روزه يي
    كوزه چشم حريصان پر نشد
    تا صدف قانع نشد پردر نشد(91)
    از قناعت هيچكس بي جان نشد
    از حريصي هيچكس سلطان نشد(02)
    نصيحتي كنمت بشنو و فراغت كن
    چو فقر روي كند روي قناعت كن(12)
    
    
   نتيجه: از جمله مهمترين و موثرترين مباني اصلاح الگوي مصرف، در فرهنگ ديني ما، «قناعت» است. آموزه قناعت، در بستر زندگي فردي و حتي اجتماعي در عين برخورداري و دارايي، مهار مستحكمي بر افسار هزينه ومصرف مي زند. قناعت بيش از هرچيز و پيش از اينكه يك الگوي رفتاري باشد، از بار معرفتي عميق برخوردار است.
    
    
 علي(ع) مي فرمايند: قناعت ناشي از معرفت نفس است.(22)
    فردي كه خود را به سلاح قناعت مجهز ساخته است چنانچه از دنيا بهره منديش زياد باشد در عرصه مصرف و هزينه به مقدار لازم و ضرورت اكتفا مي نمايد و از هرگونه اسراف و افراط دوري مي جويد. و چنانچه از دنيا بهره منديش كم باشد، با چراغ پرنور قناعت باشهد شيرين حيات طيب، مسيرزندگي خويش را روشن و نوراني مي نمايد.
    مومن خود را از ديگران بي نياز مي داند چون الگوي رفتاري خود را «قناعت» قرار داده است. و به همين علت بسيار عزيز و عزتمند است. مومن دامن پاك خويش را به سياهي هاي حرص و طمع آلوده نمي سازد.
    بنظر مي رسد تا وقتي آحاد جامعه اسلامي از حيث معرفتي و باور، ارزش قناعت را درك و فهم نكند و آن را در حيطه عمل فردي و اجتماعي خويش به مثابه الگوي صحيح زندگي عزتمندانه وارد ننمايد، از اصلاح الگوي مصرف نشاني مطمئن بدست نخواهد داد.
    
    
    پانوشتها
    1- نهج البلاغه، محمد دشتي حكمت 137
    2- معراج السعاده، ملااحمد نراقي ص 033
    3-4- درس هايي از اخلاق، آيه الله مشكيني، ص 153
    5- طرائف الحكم، آيه الله احمد آشتياني، جلد2، ص 298
    6- ميناگر عشق، كريم زماني، ص 837
    7- مثنوي معنوي دفتر اول، 2322-2321
    8- منتخب ميزان الحكمه، محمدي ري شهري، ج2ص 958
    9 و 01- غررالحكم، 2 جلدي، ج2، ص 324-323
    11- ميزان الحكمه، پيشين، ص 859
    21- نهج الفصاحه ، مرتضي فريد تنكابني، ص 135
    31- كليات سعدي، بوستان سعدي، ص 254- 552
    41- اصول كافي، كليني، ترجمه سيدجواد مصطفوي ج3 ص 902
    51- كليات سعدي، گلستان، پيشين، ص 57
    61- اصول كافي، پيشين ص 012
    71 و 81- مجموعه آثار شيخ عباس قمي، ولي فاطمي ص 514 و 605 همچنين الميزان ج 12 ص 415 و نهج البلاغه، دشتي ص 384
    91- مثنوي معنوي، پيشين، دفتر اول، 21-91
    02- همان، دفتر پنجم، 2398
    12- نشان از بي نشان ها، علي مقدادي اصفهاني ج1 ص 344
    22- غررالحكم، پيشين، ص 333

  ولخرجي و تبذير دام شيطاني


نويسنده: علي سبحاني

آموزه هاي قرآني بر پايه عدل و عدالت بنيادگذاري شده است. از اين رو روح حاكم در تمامي آموزه هاي وحياني اسلام، عدل و اعتدال است و هرگونه رفتاري بيرون از دايره و اعتدال، به عنوان رفتاري ظالمانه معرفي شده است.
    يكي از رفتارهايي كه از نظر قرآن به عنوان رفتار ظالمانه معرفي شده و مردم از آن پرهيز داده شده اند، تبذير به معناي مصرف بيهوده نعمت هاي الهي است. هر چند كه اين اصطلاح قرآني با اصطلاح اسراف به معناي زياده روي، شباهت هاي معنايي دارد ولي تفاوت هايي نيز ميان اين دو رفتار انساني وجود دارد كه نويسنده در اين مقاله بدان پرداخته است. با هم اين مطلب را از نظر مي گذرانيم.
    
    
   مفهوم تبذير
    بي گمان يكي از راه هاي شناخت اصطلاح و مفهوم قرآني، ريشه يابي اصل واژه و كاربردهاي آن در فرهنگ عربي است. لذا براي درك درست مفهوم قرآني تبذير كه از نظر خداوند امري ناهنجار معرفي شده و خداوند به صراحت مخالفت و دشمني خود را با اين گونه رفتار بيان داشته است، مي بايست به ريشه يابي واژه پرداخت.
    «تبذير» از ماده «بذر» و به معناي پاشيدن دانه است. تبذير در كاربردهاي قرآني به نوعي رفتار اطلاق مي شود كه مي توان آن را در فارسي به معناي ريخت و پاش گرفت.
    به نظر مي رسد كه تبذير بر خلاف اسراف از محدوده معناي بسيار اندكي برخوردار است؛ زيرا گستره معنايي واژه و اصطلاح قرآني اسراف از چنان وسعتي برخوردار است كه مي توان نسبت ميان اسراف و تبذير را عموم خصوص مطلق دانست.
    با توجه به كاربردهاي قرآني واژه تبذير مي توان گفت كه تبذير برخلاف اسراف، تنها يك واژه اقتصادي است و در ديگر حوزه ها، كاربردي ندارد. اين در حالي است كه اسراف نه تنها در حوزه اقتصادي بلكه در حوزه هاي اخلاقي و اعتقادي و مانند ديگر نيز به كار مي رود.
    براي دست يابي به تفاوت ها و شباهت هاي معنايي اين دو واژه و اصطلاح قرآني بايد ابتدا به كاربرد هاي آن دو توجه داشت.
    چنان كه گفته شد تبذير از ريشه «بذر» يعني پخش كردن چيزي است كه كاربرد نخستين آن، پاشيدن بذر گياهان مانند گندم و جو است. سپس اين واژه به طور استعاره درباره كسي به كار رفته كه مال خود را بيهوده تلف و پخش مي كند.
    «تبذير به معناي تباه ساختن نعمت و زياده روي در بهره گرفتن از منافع آن است.» خليل بن احمد فراهيدي در تعريف تبذير مي گويد: التبذير: افساد المال و انفاقه في السرف؛ «تبذير يعني مال را فاسد كردن و در بخشش آن زياده روي كردن». (العين، ج 7 ذيل واژه بذر)
    راغب اصفهاني اديب برجسته، در فرهنگ قرآني خود، به نام «مفردات الفاظ قرآن» در معناي تبذير مي نويسد: «تبذير به معناي پراكنده كردن است و اصل آن پاشيدن بذر است و براي هر كسي كه مالش را ضايع كند به كار مي رود.» (مفردات الفاظ القرآن الكريم، ماده بذر).
    مرحوم طبرسي «ره» در تعريف تبذير مي فرمايد: «تبذير، پراكندن مال از روي اسراف است و ريشه آن پاشيدن بذر است». (مجمع البيان، ج 6، ص 410 در تفسير آيه 72 سوره اسراء.)
    طريحي نويسنده كتاب ارزشمند مجمع البحرين در بيان تعريف تبذير ضمن آوردن شاهد مثال از آيه 72 سوره اسري كه خداوند در آن مي فرمايد: ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين، مي نويسد: مبذرين كساني هستند كه در خرج كردن، تبذير و زياده روي مي كنند و مال را در غير آنچه خدا حلال و جايز دانسته مصرف مي كنند). (مجمع البحرين: ماده بذر.)
    اما اسراف كه از ماده سرف گرفته شده به معناي هرگونه زياده روي و خروج از حد اعتدال و ميانه روي است.
    د رهمه كتب لغوي و تفسيري اين معنا در تعريف اسراف آمده است كه اسراف عبارت است از خارج شدن و تجاوز نمودن از حد اعتدال در هر كاري كه از انسان سر بزند. (رك: لغت نامه فرهنگ فارسي دكتر معين، المنجد الابجدي، تفسير نمونه، ج 21).
    از روايات بسياري چنين استفاده مي شود كه اسراف به معناي خارج شدن از حد اعتدال و ميانه روي است. از جمله اين روايات مي توان به سخن اميرالمومنين علي (ع) توجه داد كه مي فرمايد: فدع الاسراف مقتصدا؛ «اسراف را به خاطر ميانه روي و حد اعتدال رها كن.» (نهج البلاغه، نامه 31.)
    با اين توضيحات ملاحظه مي كنيم كه «اسراف» در برابر اعتدال و ميانه روي قرار دارد و به هر گونه تجاوز از حدود الهي، درغير اطاعت خداوند و به قصور و كوتاهي نسبت به حقوق الهي اطلاق مي شود. درقرآن كريم براي تشويق مردم به اجتناب از اسراف، واژگاني چون عدالت و قصد و مانند آن به كار رفته است. واژه قصد و مشتقات آن در معاني چندي چون راست، متوسط و معتدل به كار رفته است. از جمله در كلام لقمان حكيم به فرزند خويش مي فرمايد: «واقصد في مشيك»؛ در راه رفتن اعتدال را رعايت كن. (لقمان آيه 91)
    در جايي ديگر آمده است: فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخيرات؛ از ميان آنها عده اي بر خود ستم كردند و عده اي ميانه رو بودند و عده اي به اذن خدا در نيكي ها از همه «پيشي» گرفتند. (فاطر/23).
    حضرت علي(ع) در مورد قصد مي فرمايند: «عليك بالقصد في الامور»، برتو باد ميانه روي دركارها. (غررالحكم، فصل94، ص384) درخطبه همام از نشانه هاي متقين و پرهيزگاران مي فرمايد: «و ملبسهم الاقتصاد»؛ پوشاكشان ميانه بود، بدين معني كه افراط و تفريط دركارها و زندگيشان وجود ندارد. (نهج البلاغه فيض الاسلام، خطبه 481)
    از مجموع اين نظريه ها چنين برمي آيد كه بين واژه اسراف به معني اقتصادي آن با واژه تبذير فرق زيادي وجود ندارد و تنها ممكن است درجهت تمايز بين اين دو واژه گفته شود كه با توجه به خصوصيات تعابير لغت شناسان درمعني تبذير، مقصود از اين واژه تلف كردن و ضايع نمودن مال است و زياده روي در انفاقات شخصي و امور خيريه را شامل نمي شود، درحالي كه اسراف، فراگيرتر از آن است. به عبارت ديگر هر تبذيري اسراف است ولي هر اسرافي تبذير نيست.
    از امام صادق(ع) جمله كوتاهي نقل شده است كه ممكن است همين نكته را از آن استفاده كرد. آن حضرت فرمود: «ان التبذير من الاسراف» يعني، تبذير از اسراف است. در اين حديث شريف، براي اسراف انواع و اقسامي فرض شده كه تبذير، شاخه اي از آن معرفي شده است.
    چنان كه گفته شد كاربرد اسراف در حوزه اقتصادي تنها در چهار آيه آمده و بقيه موارد در حوزه هاي ديگري چون اعتقادي و اخلاقي و مانند آن مي باشد. اين درحالي است كه در آيات قرآني، تبذير تنها در حوزه مسائل اقتصادي و رفتارهاي ناهنجار اقتصادي به كار رفته است.
    
    
 تفاوت اسراف و تبذير
    اسراف به معناي زياده روي و تجاوزنمودن از حد اعتدال و ميانه روي است؛ ولي تبذير عبارت است از بي جهت مصرف كردن چيزي كه به اتلاف آن منجر شود. از اين رو در ترجمه هاي فارسي، تبذير به معناي پخش كردن و ريخت و پاش و يا ولخرجي به كار رفته و ترجمه شده است. در بسياري از همايش ها و ميهماني هاي رسمي و غيررسمي، برخي از مردم شيوه ناهنجاري را برگزيده اند كه اهل ايمان و ديانت آن را ريخت و پاش مي دانند. از جمله زماني كه ميزباني براي ميهماني، غذاي چند نفر را تهيه كند كه بسياري از آن مانده و دور ريز مي شود، بي آن كه به مصرف برسد.
    درقرآن كريم واژه «اسراف» و مشتقات آن در بيست و سه مورد استعمال شده كه در هر مورد، مفهومي ويژه دارد. در غالب موارد، مقصود از اسراف جنبه هاي اخلاقي، عقيدتي و تجاوز از حدود الهي است، و تنها در چهار مورد جنبه مالي را شامل مي شود كه با دو آيه «تبذير» كه كاربرد اختصاصي در حوزه مسائل اقتصادي و مالي دارد شش آيه مي شود.
    چهار آيه اي كه در آن واژه اسراف به معناي اقتصادي آن به كار رفته آيات 141 سوره انعام، آيه 13 سوره اعراف، آيه 76 سوره فرقان و نيز 6 نساء مي باشد.
    تمامي آيات مربوط به اسراف را مي توان به طور كلي به دو بخش اسراف در مال و نيز اسراف در مسائل غيرمالي چون امور اعتقادي و اخلاقي تقسيم كرد.
    حتي اگر در عبادت، اسراف و زياده روي شود، مثلادر وضو يا غسل، آب بيش از حد طبيعي مصرف گردد، اسراف است. بر همين اساس، پيامبر(ص) فرمود: «في الوضوء اسراف، و في كل شيء اسراف» در وضو و در هرچيزي مي تواند اسراف راه يابد.
    تنها دو آيه در قرآن است كه واژه تبذير در آن به كار رفته است كه آن نيز در حوزه مسائل اقتصادي است. آيات 62 و 72 سوره اسراء دو آيه اي هستند كه واژه تبذير درآن به كار رفته است. خداوند در آيات، رفتار اقتصادي را نقد كرده و هرگونه ريخت و پاشي را عامل دوري از خداوند و فقدان محبوبيت شخص در نزد خود مي شمارد.
    به هرحال، كاربرد قرآني تبذير مخصوص مواردي است كه انسان اموال خود را به صورت غيرمنطقي و فاسدگونه، مصرف مي كند. معادل آن در فارسي امروز «ريخت وپاش» و «ولخرجي» است. به تعبير ديگر «تبذير» آن است كه مال در غير موردش مصرف شود، هر چند كم باشد و اگر در موردش صرف شود «تبذير» نيست هر چند زياد باشد.
    
    
    ريخت و پاش، دام شيطان
    شيطان به شيوه هاي گوناگوني مي كوشد تا آدمي را از راه حق و صراط مستقيم الهي بيرون برد. از اين رو مي كوشد تا با توجه به گرايش ها و تمايلات هر شخص، عمل كرده و مردم را به سوي خود و دوري از خدا جلب و جذب كند.
    بر اين اساس ابليس، برخي از مردم را با ريسمان رنگ و روي زنان و برخي ديگر را با ريسمان ثروت اندوزي و كنز و گروهي ديگر را با دين و ايمان گمراه مي كند و از راه به در مي نمايد.
    يكي از شيوه هايي كه ابليس براي به بند كشيدن مردم از آن بهره مي گيرد، احسان و نيكوكاري است. بسياري از كساني كه مي كوشند تا به قرب الهي دست يابند كارهاي نيك انجام مي دهند كه از جمله آن ها انفاق و دادن حقوق مالي ديگراني است كه بر گردن وي نهاده شده است. با اين همه ابليس آنان را تحريك مي كند تا بيش از اندازه انفاق كرده و خود و خانواده خويش را در رنج افكند. خداوند با اين كه مردم را به انفاق و احسان تشويق و ترغيب مي كند، با اين همه از هرگونه تبذير باز مي دارد و مي فرمايد: وات ذا القربي حقه والمسكين و ابن السبيل ولاتبذر تبذيرا ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين و كان الشيطان لربه كفورا؛ و حق نزديكان را بپرداز! و (همچنين) مستمند و در راه مانده را، و هرگز تبذير مكن چرا كه تبذيركنندگان برادران شيطانند و شيطان كفران (نعمتهاي) پروردگار كرد. (اسراء آيه 62 و آيه 72)
    واژه «تبذير»، تنها يك واژه اقتصادي است و در قرآن كريم فقط در همين دو آيه از سوره اسراء به كار رفته است. شايد در قرآن كريم كمتر مواردي بتوان پيدا كرد كه با چنين لحني تند و شديد از عملي نهي شده است. اين بدان معناست كه هرگونه رفتار اقتصادي بايد در چارچوب اعتدال و ميانه روي باشد وگرنه با عنوان رفتاري شيطاني معرفي مي شود، حتي اگر اين رفتار اقتصادي به ظاهر به نفع مردم بينوا و فقير باشد، ولي از آن جايي كه شرايط را بر شخص و خانواده وي سخت مي كند، عملي زشت و ناهنجار و مغضوب خداوند معرفي شده است.
    
    
    تبذير در روايات
    يكي از مسلمانان مدينه كه داراي چند كودك بود، و شش غلام داشت، در بستر مرگ قرار گرفت. قبل از مرگ خود به خاطر جلب پاداش الهي، شش غلامش را آزاد نمود. پس از آن كه از دنيا رفت، مسلمانان پس از غسل و تكفين، او را به خاك سپردند. سپس ماجراي او را در مورد آزادسازي غلامان، و فقر فرزندانش به آن پيامبر(ص) خبر دادند. حضرت فرمود: «اگر من اطلاع مي يافتم نمي گذاشتم جنازه او را در قبرستان مسلمانان دفن كنيد، زيرا او كودكان خود را از ثروتش بي نصيب نمود، و آنان را فقير و بي پناه گذاشت، تا دست گدايي به سوي مردم دراز كنند.»
    براين اساس پيامبر(ص) از هرگونه تبذير و زياده روي در انفاق اموال بر حذر مي داشت و اجازه نمي داد تا شخصي به گونه اي رفتار كند كه مصداق تبذير باشد. در ماجراي ابولبابه (گفتن يك راز نظامي حكومت اسلامي به يهوديان) وي به گناه خود پي برد و توبه حقيقي كرد و پس از مدتي آيه 201 سوره توبه در پذيرش توبه او از جانب خداوند نازل شد، پيامبر(ص) با تلاوت آن آيه، به او بشارت داد. ابولبابه به پيامبر(ص) عرض كرد: اجازه بده به شكرانه قبول شدن توبه ام، نصف اموالم را انفاق كنم. پيامبر(ص) اجازه نداد. او عرض كرد: اجازه بده يك سوم آن را انفاق كنم، پيامبر(ص) اجازه داد.
    امام صادق(ع) نيز در ذيل آيه «ولاتبذر تبذيرا» در پاسخ سئوال كننده اي فرمود: «من انفق شيئا في غيرطاعه الله فهو مبذر و من انفق في سبيل الله فهو مقتصد»؛ كسي كه در غير راه اطاعت فرمان خدا مالي انفاق كند، تبذيركننده است و كسي كه در راه خدا انفاق كند، ميانه رو است. (بنا بن نقل تفسير صافي در ذيل آيه 92 سوره اسراء).
    امير مومنان علي(ع) مي فرمايد: «الاان اعطاء المال في غير حقه تبذير و اسراف و هو يرفع صاحبه في الدنيا و يضعه في الاخره و يكرمه في الناس و يهينه عندالله»؛ آگاه باشيد مال را در غير مورد استحقاق، صرف كردن، تبذير و اسراف است، ممكن است اين عمل انسان را در دنيا بلندمرتبه كند اما مسلما در آخرت پست و حقير خواهد كرد. در نظر توده مردم ممكن است سبب اكرام گردد اما در پيشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان خواهد شد. (نهج البلاغه، خطبه 621).
    باز علي(ع) فرمود: «من اشرف الشرف الكف عن التبذير والسرف»؛ از بلندمرتبه ترين شرافت هاي دوري از اسراف و تبذير است. (غرر و در رآمدي، ج6، ص24).
    و نيز آن حضرت فرمود: «عليك بترك التبذير و الاسراف و التخلق بالعدل و الانصاف»؛ تبذير و اسراف را ترك كن و به خصلت عدل و انصاف متخلق باش. (غرر و درر آمدي، ج4، ص392).
    از نظر قرآن و روايات، هرگونه ريخت و پاشي كه به معناي صرف بيهوده مال و ثروت باشد و يا موجبات سختي و تنگدستي خود و خانواده را فراهم آورد به عنوان مصداقي از مصاديق تبذير شناخته شده و اجازه چنين رفتار ضداقتصادي به هيچ كس داده نمي شود.
    در حوزه مسائل كلان اجتماعي و حكومتي مي توان با تاسف اعلام كرد كه رفتارهاي برخي از مديران و دولتمردان رنگ و بوي تبذير و اسراف دارد و در شرايطي كه كشور در تنگناهاي مالي و اقتصادي است، برگزاري مثلاهمايش هاي متعدد و بي فايده و يا كم فايده چه لزومي دارد و متاسفانه بعضا در همين سمينارها و كنفرانسها كه ميليونها تومان صرف برپايي آنها مي شود شاهد ريخت و پاشها و تبذيرهاي اندوهبار هستيم كه اين رفتار با شعار امسال كه اصلاح الگوي مصرف است در تضاد مي باشد

  دانه هاي درشت اسراف در زندگي ايراني



قند :قندهاي مصنوعي كه امروزه در آزمايشگاه ها سنتز مي شوند. از جمله مواد غذايي هستند كه از چغندر قند به دست مي آيند و پس از تصفيه آماده مصرف مي شوند. از جمله اين قندهاي مضر مي توان به قند ساخارين اشاره نمود كه افراد ديابتي بيشتر از آن براي مصرف چاي استفاده مي كنند. همچنين شيريني جات قنادي ها، شكلات ها، آبنبات ها و ساير شيريني هاي خانگي كه از قند و شكر تهيه مي شوند در اين زمره به شمار مي روند. حال بايد بياييم و بررسي كنيم چگونه خرما و كشمش و... را جايگزين قند كنيم تا مصرف قند و به دنبال آن بيماريهاي قندي كاهش يابد.
    اما بايد به اين نكته نيز توجه نمود كه سرانه مصرف شكر در ايران 29 كيلوگرم است در حالي كه ميانگين مصرف شكر در جهان 22 كيلوگرم مي باشد.
    
    
   راهكار:باتوجه به ناموفق بودن طرح ملزم نمودن ادارات به استفاده از كشمش و توت خشك و خرما به جاي قند مشخص است كه مردم همچنان مزه قند را بيشتر مي پسندند و چاره اين است كه بياييم از تحولي كه در جهان در زمينه ساخت قند به وجود آمده و آن ساخت قندهاي طعم دار با طعم هاي خرما، مويز، عسلي، انجير، كشمش و توت خشك مي باشد استفاده كرد. كه به مرور بتوانيم با جايگزين نمودن اين موضوع ضمن خارج كردن مزه قند به مرور زمان اين صنعت غذايي را نيز گسترش دهيم كه مطمئناً به دلايل زير استقبال زيادي از اين طرح خواهد شد.
    الف) در نگاه ها از نظر شكل و شمايل قند تغييري به وجود نمي آوريم.
    ب) راحت بودن استفاده مردم از اين موارد (چسبناك نبودن قند، حمل و نقل خانگي).
    ج) ايجاد اشتغال را در پي خواهد داشت.
    د) كاهش مضرات قند و افزايش ارزش غذايي و ويتامين هاي موجود در قند.
    
    
    سوخت:كيفيت خودروهاي داخلي بهتر از خارجي است، يا قيمت خودروهاي خارجي با كيفيت بالاتر از قيمت هاي خودروهاي داخلي است كه مصرف سوختمان را با آنها مقايسه مي كنيم چرا خودروسازان داخلي با در اختيار قرار دادن انرژي بسيار ارزان جنس بونجل آن هم با قيمت هاي بالاتحويل مردم مي دهند؟ در صورتي كه سازندگان خودروهاي خارجي ضمن ارائه اتومبيل هاي برخوردار از كيفيت مطلوب به قيمت مناسب آن نيز توجه مي كنند و اين اسراف نيست كه اين همه انرژي و منابع خودمان را صرف خودروسازيي كنيم، در حالي كه در اين صنعت در جا مي زنيم اما مي گوييم براساس گزارش ها، ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين كشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين كالانخستين كشور در ميان كشورهاي جهان است و در اين بين بيش از 36 درصد كل مصرف بنزين خاورميانه در سال 2007 در ايران مصرف گرديده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود 11 ليتر در روز است در حالي كه متوسط مصرف سوخت در كشورهاي ديگر نظير آلمان و ژاپن 5/2، در انگليس 5/3، در فرانسه 9/1 و در كانادا 5/6 ليتر در روز است. هر 10 سال يك بار ميزان مصرف سوخت در ايران 2 برابر مي شود اما اين ميزان نرخ رشد در مقايسه جهاني يك تا 2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يك بار 2 برابر مي شود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5 برابر بيشتر سوخت مصرف مي كند. هم اكنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف مي شود و هر ساله بيش از 38 درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مي يابد در حالي كه در صورت مصرف استاندارد، ايران مي تواند يكي از صادركنندگان بنزين باشد.
    
    
    راهكار: هر چند به همت دولت نهم سهميه بندي بنزين و مديريت سوخت به عنوان يك گام اساسي و مهم در اين زمينه بسيار موثر بوده و بستر مناسب و فضاي روشني را در فرهنگ صحيح استفاده از بنزين نهادينه نمود اما براي برداشتن گام هاي بعدي نيازمند چند كار اساسي هستيم اولا) توسعه مناسب سيستم حمل و نقل عمومي در اكثر نقاط كشور و به صورت زنجيره اي و شبكه اي. ثانياً) تلاش براي فرهنگ سازي در مصرف صحيح سوخت و عدم استفاده از سفرهاي غيرضروري و محدود كردن حضور ماشين هاي تك سرنشين در خيابانها، مخصوصا خيابانهاي پرترافيك كلان شهري مانند تهران. ثالثا) توليد خودروهاي استاندارد باحداقل مصرف و توليد خودروهاي گازوئيل سوز دراين مورد مي تواند اثرگذار باشد.
    ازطرفي سود خودروسازي در ايران به طور متوسط 22 درصد است درحالي كه در كشورهاي صادركننده حداكثر 6 درصد است و بايد اين ميزان سود ضمن كاهش صرف كيفيت خودروهاي توليدي گردد. همچنين آماده سازي زمينه رقابت با خودروهاي خارجي نيز مي تواند براي خودروسازان داخلي از ابعاد مختلف همچون افزايش كيفيت، كاهش مصرف سوخت، قيمت مناسب و... بسيار اثرگذار باشد. در مرحله آخر بايد به فرهنگ سازي و رساندن كاهش مصرف سوخت نسبت به مصارف جهاني فكر كرد.
    
    
    7) انرژي ها: 
    الف ) برق: در بين وسايل برقي در ايران برچسب هاي انرژي اكثرا حروف آخر را به خود اختصاص داده و خود اين عامل بزرگي در از بين رفتن سرمايه ملي است. از طرفي ايران نوزدهمين كشور پرمصرف برق در دنياست و اختصاص يارانه 4هزار ميليارد تومان درسال گواهي آشكاري بر اين وضعيت نامناسب درمصرف برق و تضييع منافع ملي است.
    
    
   راهكار:
    1) بهينه سازي وسايل برقي
    2) جايگزيني انرژي خورشيدي به جاي برق هاي مصرفي به شكل حال حاضر
    
    
    ب) گاز:چه بايد كرد تا مصرف گازمان كه اينقدر بالاست كاهش يابد و اگر شرايط محيطي روسيه و آمريكا نبود و جمعيت آنها هم كمتر از حال بود رتبه اول مصرف گاز را درجهان كسب مي نموديم.
    ايران بعد از كشورهاي آمريكا و روسيه در رتبه سوم مصرف گاز جهان قرار دارد، ميزان مصرف گاز طبيعي درايران از 68 ميليارد مترمكعب درسال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 ميليارد مترمكعب درسال2008 رسيده و پيش بيني مي شود درسال2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 ميليارد مترمكعب برسد كه با ادامه اين روند درسال هاي آينده ايران به يك مصرف كننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبديل خواهدشد. اين درحالي است كه دولت درسال گذشته 134 هزار ميليارد ريال يارانه گاز به مشتركان بخش خانگي تعلق داده است.
    
    
    راهكار:
    1) استانداردسازي در صنعت ساختمان و وسايل گازسوز (با اهدف پخت و پز و گرمايشي)
    2) استفاده ازلباس هاي گرم درخانه به هنگام فصل سرما
    3) پوشش مناسب براي محل هاي خروج انرژي و...
    
    
    ج) آب : كشورما يك كشور كويري است (كه متعاقبا مصرف آب به جهت نوع آب و هوا بالاست) و البته نيمي از بارش هاي سالانه به بيرون ريخته مي شود و از آنچه كه باقيمانده نيمي ازآن تبخير گشته و آنچه كه باقي مي ماند مصرف مي گردد (يعني 4/1 بارش ها مورد استفاده قرار مي گيرد) همچنين نمي گوييم كشور ما يك كشور مسلمان است و به جهت پاكي و پاكيزگي از آب استفاده مصرفي بيشتري برخوردار است اما در كشورهاي اروپايي اينگونه نيست. ولي مي گوييم: الگوي مصرف آب آشاميدني براساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر درسال، يك مترمكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100مترمكعب در سال است. براين اساس، دركشورما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف مي شود! دكتر داوودي معاون اول رئيس جمهور در دولت نهم در همايش ملي نگاه قدسي به آب گفته است كه سرانه مصرف آب ايراني ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.
    
    
   راهكار:
    1)افزايش سد سازي و جلوگيري از هدر رفت آبي كه سالانه بارش مي شود.
    2) آموزش و جمع آوري آب باران خانگي توسط خود مردم در مناطق بارش زا.
    
    
 و اما سخن آخر؛
    در خصوص اسراف و مصرف گرايي از ميان نمونه هاي فراوان به مصداق هاي آشكار و بارزي كه در زندگي روزانه بيشتر با آنها در ارتباط هستيم و نشانه هاي پررنگ و برجسته و موثري در زندگي اسراف زده ما ايرانيان هستند (البته در كنار زمان) اشاره كرديم و در حد و ميزان انديشه خويش نيز بعنوان راهكار و يا بهتر بگوييم مسكن آرامش بر اين درد بزرگ مواردي ارائه نموديم اما حقيقت آنست كه راه حقيقي و درمان ريشه اي اين زخم كه آحاد جامعه از مسئولين و مردم در قبال درمان آن براي داشتن كشوري آباد، آزاد و نسلهاي اميدوار مسئول هستند نيازمند توجه به موارد زير مي باشد.
    1) فرهنگ سازي و جهاد فرهنگي با محوريت رسانه ها (مخصوصاً رسانه ملي) و عملكرد خواص و اهل تفكر و انديشه و قلم.
    2) عمل به فرامين اسلام و دستورات معصومين و تبعيت از شيوه زندگي اين بزرگان
    3) مديريت صحيح و درست منابع و داشتن برنامه و ضمانت اجرايي در پياده كردن قوانين و دستورالعملهاي موجود در اين زمينه.
    4) مركز به اندازه اي اعتقاد و وجدان خويش گام بردارد.
    5) پياده كردن الگوهاي موفق در زمينه صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف در بخش هاي اجرايي.
    اميد است با استراتژي راهبردي كه مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خويش تبيين فرمودند، يك عزم جدي در دولت و مجلس براي تهيه يك نقشه راه در جهت اجراي اصلاح الگوي مصرف تهيه شود. كه در اين زمينه نبايد تنها خودمان را با برگزاري چند سمينار و كنگره در اين خصوص،سرگرم كنيم و از اصل پيام ايشان غافل شويم. تحقق فرمايشات مقام معظم رهبري بصورت واقعي تنها با ورود همه جانبه مردم، دولت و مجلس امكان پذير است و ورود به اين پيكار امروز يك تكليف شرعي و ملي محسوب مي گردد.
    ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    فهرست منابع و مآخذ:
    خداداد جمشيد - پانزده روز تا سلامتي (1387) خبرگزاري ايرنا - منابع آماري
    خواجه محمدرضا، مقاله نان خبرگزاري فارس - منابع آماري
    موسسه «ماركت اوراكل» - منابع آماري