در مصارف گوناگون شخصي و خانوادگي، اسراف فردي صورت ميگيرد. تجمل گرائيها، چشم و همچشميها، هوسراني افراد خانواده، مرد خانواده، زن خانواده، جوان خانواده، چيزهاي غير لازم خريدن؛ اينها از موارد اسراف است. وسائل تجملات، وسائل آرايش، مبلمان خانه، تزئينات داخل خانه؛ اينها چيزهايي است كه ما براي آنها پول صرف ميكنيم. پولي كه ميتواند در توليد مصرف شود، سرمايهگذاري شود، كشور را پيش ببرد، به فقرا كمك كند، ثروت عمومي كشور را زياد كند، اين را ما صرف ميكنيم به اين چيزهاي ناشي شدهي از هوس، چشم و همچشمي، آبروداريهاي خيالي. مسافرت ميروند، ميآيند، ميهماني درست ميكنند ـ گاهي خرج آن ميهماني، از مسافرت مكهاي كه رفتهاند، بيشتر است! ـ عروسي ميگيرند، عزا ميگيرند؛ هزينهاي كه براي اين ميهمانيها مصرف ميكنند، هزينههاي گزافي است؛ انواع غذاها! چرا؟ چه خبر است؟ در كشور ما هنوز هستند كساني كه از اوّليات هم محرومند. بايد كمك كنيم كشور پيش برود. نميگوئيم پول را برداريد برويد حتماً انفاق كنيد ـ البته اگر انسان انفاق بكند، بهترين كار است ـ اما حتي اگر انفاق هم نكنند، همين پولي كه صرف اين تجملات ميشود، در توليد براي خودشان به كار بيندازند، در كارخانجات سهيم شوند و توليد كنند، باز براي كشور مفيد است. ما به جاي اين كارها ميهماني درست ميكنيم، عزا درست ميكنيم، هي رخت و بر روز به روز دگرگون براي خودمان درست ميكنيم؛ چرا؟ چه لزومي دارد؟ عقلاي عالم اين كار را نميكنند؛ اين فقط سخن دين نيست. قرآن ميفرمايد: «و لا تسرفوا انّ الله لا يحبّ المسرفين»، «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا»؛ بخوريد، بياشاميد، اما زيادهروي نكنيد. در آيهي شريفهي ديگر: «كلوا من ثمره اذا اثمر و اتوا حقّه يوم حصاده و لا تسرفوا انّه لا يحبّ المسرفين».
خداوند اسراف كنندگان را دوست نميدارد. ما بندگان خدا هستيم. اينها حرف دين است و روايات فراواني در اين زمينه وجود دارد. در روايت دارد كه كسي ميوهاي را خورد و نيمي از ميوه ماند، آن را دور انداخت. امام(عليهالسلام) به او نهيب زد كه اسراف كردي؛ چرا انداختي؟ در روايات ما هست كه از دانهي خرما استفاده كنيد. تا اين حد! خردههاي نان را استفاده كنيد. آن وقت در هتلها ميهماني درست كنند و به يك عدهاي ميهماني بدهند؛ بعد هرچه كه غذا ماند، به بهانهاي اينكه بهداشتي نيست، توي سطل آشغال بريزند! اين مناسب يك جامعهي اسلامي است؟ اينجوري ميشود به عدالت رسيد؟
بايد خودمان را اصلاح كنيم. بايد الگوي مصرف جامعه و كشور اصلاح شود. ما الگوي مصرفمان غلط است. چه جوري بخوريم؟ چه بخوريم؟ چه بپوشيم؟ تلفن همراه توي جيبمان گذاشتهايم؛ به مجرد اينكه يك مدل بالاتر وارد بازار ميشود، اين را كانه دور مياندازيم و آن مدل جديد را بايد بخريم؛ چرا؟! اين چه هوسبازياي است كه ما به آن دچار هستيم.
مسئولان موظفند. اسراف فقط در زمينهي فردي نيست؛ در سطح ملي هم اسراف ميشود. همين برق و انرژي كه گفتيم اسراف ميشود، بخش مهمي از اين اسراف در اختيار مردم نيست؛ در اختيار مسئولين كشور است. اين شبكههاي ارتباطاتي، شبكههاي انتقال برق، سيمهاي برق، اينها وقتي فرسوده بشود، برق هدر ميرود. برق را توليد كنيم، بعد با اين شبكهي فرسوده آن را هدر بدهيم، كه بخش مهمي هدر ميرود. يا شبكههاي انتقال آب اگر فرسوده باشد، آب هدر ميرود. اينها اسرافهاي ملي است؛ در سطح ملي است؛ مسئولين آن، مسئولين كشورند. اسراف در سطح سازمان هم اتفاق ميافتد. رؤساي سازمانهاي گوناگون مصرف شخصي نميكنند، اما مصرف بيرويّه در مورد سازمان خودشان اتفاق ميافتد؛ تجملات اداره، اتاق كار، تزئيناتش، سفرهاي بيهوده، مبلمانهاي گوناگون؛ بايد با مراقبت و نظارت از اين كارها جلوگيري كرد. هم در سطح دولت، هم در سطح آحاد مردم، هم در سطح سازمانها بايستي نگاه عيبجويانهي به اسراف وجود داشته باشد. همان طور كه عرض كرديم، با حرف هم تمام نميشود؛ بايد برنامهريزي كنند، قانونگذاري كنند، قانون را با قاطعيّت تمام اجرا كنند. اين پيشرفتي كه ما در اين ده سال خواهيم داشت، بخش مهمياش مربوط به همين قضيه است.
اين صرفه جوئياي كه لازم است، از توليد تا مصرف تا بازيافت: آب را صرفهجوئي كنيم؛ يعني از سدهايمان صيانت كنيم، شبكههاي آبرساني را اصلاح كنيم، آبياريهاي با صرفهي در كشاورزي را آموزش بدهيم كه چه جوري آبياري بشود. البته اين كارها خوشبختانه در اين سالها به ميزان زيادي انجام گرفته، اما اين كافي نيست؛ بايد توسعه پيدا كند. زمينهسازي كنيم براي كاهش مصرف آب خانگي. اينكه گفته ميشود از كساني كه مصرف زياد دارند، ماليات بيشتري گرفته شود، يارانهي كمتري به آنها داده شود، حرف بسيار معقولي است، حرف خوبي است. آن كساني كه مصرف كمي دارند، از كمكهاي دولتي، از كمكهاي عمومي بهرهمند شوند. بعضيها هستند به قدري كم آب مصرف ميكنند كه اگر دولت از آنها پول آب را هم نگيرد، مانعي ندارد. بعضيها ده برابر آنها، بيست برابر آنها آب مصرف ميكنند؛ خوب، اينها بايستي هزينهي بيشتري بدهند.