اوقاف ايران و مشکل پژوهش درباره‏ي آن - 3

  • ساعت ارسال پست : 8:02 PM ،


براي حکمرانان و ديگر صاحب منصبان غير مذهبي (وزرا، امرا، حاکمان شهرها و...) تفويض منصب متولي و ديگر مناصب که تصدي آنها نيز در اداره‏ي امور وقف يا در نهادهاي وابسته به آن موروثي بود، دست‏آويزي مي‏شد که به وسيله‏ي آن، افرادي معين و خانواده‏ي نان را از حقوق و امتيازات خاصي برخوردار سازند. گروه‏هاي اجتماعي که طي نسل‏هاي متمادي بيشترين استفاده را از درآمدهاي وقفي داشته‏اند، عمدتا مقدسين يعني علما، فقها، سادات و شيوخ متصوفه بوده‏اند.

در موارد نه چندان نادري، تمام يا بخشي از درآمدهاي اوقاف داراي مصونيت دلتي بود. دولت به نفع موقوفات از بخشي از درآمدهاي مالياتي خود صرف‏نظر مي‏کرد و سود حاصل از اين معافيت‏ها توسط متولي و طبق نظر او هزينه مي‏شد، بدون آنکه وي در مقابل نهادهاي مالي دولتي يا مقامات اجرايي حکومتي مسؤول پاسخگو باشد امري که براي يک متولي فاسد (اختلاس کننده، رشوه‏خوار)، منبع درآمدي پرمنفعت بود. با توجه به اختيارات وسيع و موروثي بودن منصبش يک متولي مي‏توانست بدون حکم قانوني، در واقع مالک رقبات وقفي باشد و در مقابل اجاره داران در واقع چنين نقشي را بازي کند.4- وقف وسيله‏اي انعطاف‏پذير در دستان واقف بود، »برگ برنده‏اي« که وي با آن اهداف مختلفي را دنبال کرده و آنها را با يکديگر مرتبط مي‏ساخت، دارايي خود را از قطعه قطعه شدن و مصادره نجات مي‏داد، آينده‏ي مالي خود و خانواده‏اش را تأمين مي‏کرد، براي دولت منبع درآمد مالياتي مي‏شد، ايمان مذهبي خود را به شکل مشخصي بيان مي‏کرد، براي خود به عنوان واقف شهرتي کسب مي‏کرد، براي آخرت خود توشه‏اي مي‏اندوخت و...، و البته همه‏ي اينها بسته به علايق خاص و ديدگاه واقف از ايمان مذهبي و سودجويي ماهيتي متفاوت داشت.

تحقيقات درباره‏ي ساختار وقف در مناطق مختلف جهان اسلام، به طور متفاوتي پيشرفت کرده است. در جايي که براي مدت زمان طولاني، يک نهاد مسؤول دولتي متمرکز با عملکرد مناسب همراه با شعبات محلي کارآمد وجود داشته است، وضعيت منابع (اسناد موقوفات، فهرست موقوفات، پرونده‏هاي قضايي) اکثرا بسيار مناسب هستند و حتي پيش نيازهاي لازم براي بررسي‏هاي تحليلي را نيز عرضه مي‏دارند. مثالي در اين مورد، قلمرو حکومت عثماني است. در آنجا به فرمان سلطان سليمان در قرن شانزدهم ميلادي، فهرستي از موقوفات استانبول تهيه شد، فهرستي که به نوبه‏ي خود 2490 مورد را دربر مي‏گيرد.5-در ترکيه منابع و مصالح چنداني غني‏اند که از سال 1938، يک نشريه‏ي تخصصي (به نام Vakfilar dergisi) منتشر مي‏شود که به موضوع موقوفات و بنيادهاي خيريه‏ي مذهبي مي‏پردازد. منابع مربوط به اوقاف در زمان مملوکان و مصر دوره‏ي عثماني نيز در مقايسه مناسب هستند.6-

منابع درباره‏ي ماهيت و ساختار موقوفات در ايران برعکس موارد قبل بسيار پراکنده و ناهمگون هستند، که در ادامه بدانها پرداخته مي‏شود. 7- فلات ايران در طي لشکرکشي‏ها، با خاک يکسان شدن‏ها و کشمکش‏هاي مدام سياسي - نظامي حکمرانان در معرض تغييرات سريع سياسي، بخصوص از سوي چادرنشينان صحراگرد (عمدتا ترکان، و نيز مغولان) که به صورت قبايل متحد شده بودند قرار داشت. اين پادشاهي‏ها و سلسله‏هاي حکومتي، پس از مدت نسبت کوتاهي، فروپاشيده و نابود مي‏شدند. دولت صفويان با حدود دو سده حکومت (1722-1501 ميلادي)، با فاصله‏ي زيادي از ديگر سلسله‏هاي حکومتي، طولاني‏ترين ساختار سياسي طي هزار سال گذشته در تاريخ ايران بوده است.8- در طي زمان شهرهاي مختلفي به عنوان مقر حکومتي و پايتخت انتخاب شدند. همه‏ي اين شرايط به عنوان موانع در مقابل گردآوري مداوم و بي‏وقفه، و نگهداي اسناد عمل کرده‏اند. 9-علاوه بر از بين رفتن »عادي« اسناد در جريان جنگ‏ها10- ، نابود کردن آگاهانه‏ي بايگاني‏ها نيز در طول تاريخ رخ داه است.

11- با توجه به شرايطي که ذکر شد، نمي‏توان از تلاش هماهنگ براي جمع‏آوري روشمند و متمرکز اسناد موقوفات، و از انتشار و تجزيه و تحليل آنها سخني به ميان آورد. البته همه‏ي اسنادي که باقي مانده‏اند نيز منتشر نمي‏شدند. بسياري از آنها در کتابخانه‏ها و آرشيوهايي که به سختي قابل دسترس‏اند، نگهداري مي‏شوند، مثلا در کتابخانه‏ي سلطنتي سابق 12-در کتابخانه‏هاي آستان‏هاي مقدس (مشهد و قم) و احتمالا در سازمان اوقاف. بسياري از اسناد در اختيار مالکان خصوصي است که به هر دليل، از انتشار آنها ممانعت به عمل مي‏آورند.13- گاه در نشريات تاريخ يا علوم انساني ايران به اسناد کامل يا خلاصه‏هاي تهيه شده از آنها (موسوم به وقف‏نامه)، که تعداد نسبتا قابل توجهي از آنها در دست است، برمي‏خوريم 14-همچنين گزارش‏هاي علمي دولتي يا متعلق به سازمان‏هاي مختلف که در دهه‏هاي اخير در ايران منتشر شده‏اند، در اين رابطه بسيار غني هستند. موقوفات متعدد پايتخت سابق صفويان، شهر اصفهان، در يک مجلد فهرست شده است. 15-لطف‏الله هنرفر نيز در تاريخ ابنيه‏ي اصفهان، نوشته‏هاي مربوط به موقوفات را که در نسخه‏هاي خطي و اسناد قديمي يافت شده، ذکر کرده است 16- مسيح ذبيحي و منوچهر ستوده در جلدهاي ششم و هفتم تاريخ شهرستانهاي مازندران تعداد قابل توجهي از اسناد موقوفات را ضبط کرده‏اند.17- در تاريخ شهر تبريز که توسط محمدجواد مشکور گردآوري شده و تا قرن پانزدهم ميلادي را دربر مي‏گيرد، شهري که از اواسط قرن سيزدهم ميلادي تا اواسط قرن شانزدهم ميلادي تقريبا به طور مداوم به عنوان پايتخت مورد استفاده قرار گرفته، اطلاعات زيادي درباره‏ي اوقاف اين شهر وجود دارد.18- همچنين نوشته‏ها و منابع تصحيح شده توسط ايرج افشار درباره‏ي تاريخ شهر يزد و تحقيقات محمدابراهيم باستاني پاريزي درباره‏ي کرمان نيز حاوي گزيده‏هايي از اسناد و اشاراتي در زمينه‏ي موقوفات اين شهرها هستند.19- پديد آورندگان آثار درباره‏ي تاريخ محلي هر منطقه، خود را به انتشار اسناد وقف (اسناد موقوفات، فرمان‏هاي حکمرانان و نوشتارها) محدود نکرده‏اند، بلکه همچنين اطلاعات پراکنده‏اي را که در گروه منابع ديگر در زمينه‏ي اوقاف موجود بوده‏اند را نيز گرد آورده‏اند.

کتب تاريخ، سفرنامه‏ها، شرح حال‏ها و کتب جغرافيايي به تصوير کم‏رنگي که مي‏توانيم از ساختار وقف در ايران داشته باشيم، حداقل در مواردي غنا و عمق مي‏بخشند. اين آثار، بيش از همه درباره‏ي موقوفات مشهور حکمرانان منفرد و ديگر صاحب منصبان يا درباره‏ي موقوفات بارگاه‏هاي امامان شيعه و ديگر مقدسين که داراي موقوفات قابل توجهي هستند گزارش‏هايي مي‏دهند.
 

ادامه دارد ...
 
__ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) __
 
--------
منبع :
 
ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: یک شنبه 23 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • اوقاف ايران و مشکل پژوهش درباره‏ي آن - 2

    • ساعت ارسال پست : 8:00 PM ،


    در کنار موقوفاتي که عايدات آنها به مصارف عمومي مي‏رسند (وقف عام) نوع ديگري از وقف، يعني وقف فاميلي (موسوم به وقف خاص) وجود دارد. در مورد اخير، واقف خود با بستگانش و نيز فرزندان نسل‏هاي بعد را به عنوان استفاده کننده از درآمدهاي وقفي معين مي‏کند. فقط هنگامي که ديگر فردي از نسل‏هاي بعدي خانواده زنده نباشند، منافع حاصل از وقف براي مستمندان يا ديگر اهداف خيريه يا مذهبي مورد استفاده قرار مي‏گيرد، که البته اين امر براي اعتبار قانوني بخشيدن به يک وقف غير قابل چشم‏پوشي است. افرادي از خانواده که از عايدات وقفي بهره مي‏گيرند، لازم نيست که حتما مستمند يا فقير باشند. به نظر مي‏رسد که اين نوع استفاده‏ي شخصي با سعي در جلب رضايت خداوند در تضاد باشد. اما در اين شکل از موقوفات، بازتاب نوعي روابط خيريه ديده مي‏شود. بدان گونه که در بسياري از سوره‏هاي قرآن و سنت پيامبر بيان شده است. در اين منابع، حمايت مادي سخاوتمندانه از افراد خانواده و بستگان[(صله‏ي ارحام)]همواره توصيه شده است درست همان گونه که دادن صدقه و ديگر اعمال خير جزو اموري محسوب مي‏شوند که مؤمنان را در روز جزا از عقوبت الهي حفظ و با اين اعمال به آنها وعده‏ي پاداش خير در روز قيامت داده شده است.2-اين نکته نيز به طور قطع ر محبوبيت و رواج وقف خاص سهم مهمي داشته است که با کمک آن، دور زدن قوانين اسلامي امکان‏پذير بوده است. اين نوع وقف با برقرار کردن نوعي قواعد ارث اجباري با درآمدهاي ثابت، دخل و تصرف عدواني[از طريق قانون ارث]را به طور ظريفي محدود مي‏کند. يک وصيت‏نامه مي‏تواند به نفع کساني که شرعا ارث نمي‏برند نيز تنظيم شود و حداکثر مي‏تواند يک سم دارايي را دربر گيرد. بقيه‏ي دارايي بايد طبق قوانين ارث، بين کساني که در قرآن از آنها نام برده شده و ديگر وارثان تقسيم گردد. به اين ترتيب دارايي فرد به شدت پراکنده مي‏شود.
    قوانين پيچيده‏اي که سرنوشت ارثيه و عايدات آن را مشخص مي‏کند، در بعضي موارد شامل افرادي که چه بسا ارث گذارنده، ترجيحا تمايل به تأمين هزينه‏ي زندگي آنها داشته است نمي‏شود. مثلا نوه‏ي يتيم پسري فرد ميراث‏گذار، مادامي که حتي يک عموي او در قيد حيات باشد از ارث بهره‏اي نمي‏برد. 3- اما به عکس براي کساني که در يک وقف خانوادگي سهيم هستند، چنين محدوديت‏هايي از نظر وارثان يا تقسيم درآمدها وجود ندارد. واقف مي‏تواند به طور مثال عايدات وقفي را به پسرانش يا حتي فقط به يکي از آنها اختصاص دهد، بدون آنکه حق دختران خود را رعايت کند. فرد[واقف]مي‏تاند عايدات وقف را صرف نوه‏هاي يتيم خود کند، حتي هنگامي که هنوز پسران واقف زنده باشند. وي حتي مي‏تواند قوانين وقف را در مورد فرزندان و نوادگان به دنيا نيامده‏ي خود برقرار سازد. مزيت ديگر اين نوع وقف در آن است که واقف مي‏تواند افرادي را به عنوان استفاده کنندگان از درآمدهاي وقفي معين کند که طبق قانين مذهبي جزو ورثه به حساب نمي‏آيند مانند بردگان آزاد شده.

    نوع سومي از وقف، ترکيبي از دو صورت ياد شده‏ي قبلي است، که در اين نوع، بخشي از درآمد وقف به موقوف عليهم و بخش ديگر به صورت بي‏واسطه به اهداف اجتماعي و خيريه اختصاص مي‏يابد. در اين نوع وقف، عايدات وقفي مي‏تواند به نسبت‏هاي کاملا متفاوت تقسيم شوند (يعني در موارد افراطي، واقف بيشترين بخش درآمد را به خود و خانواده‏اش اختصاص دهد که در اين صورت براي امور خيريه فقط بخش بسيار کوچکي باقي مي‏ماند).
    البته بنيادهاي خيريه‏ي مذهبي عمومي (موقوفات) براي تأمين رفاه خانواده‏ي واقف نيز مناسب بوده‏اند، آن‏گونه که واقف مي‏توانسته خود، و براي زمان پس از مرگش اخلاف خود را به عنوان موقوفات تعيين کند. قاعده‏اي که اگر واقف صاحب فرزنداني بود، اجرا مي‏شد. متولي، براي انجام خدمات خوداز محل درآمدهاي وقفي حق‏التوليه دريافت مي‏کرد. ده تا پانزده درصد عوايد حاصله، نرخ معمول بود، اما درآمد متولي مي‏توانست بسيار بيش از اين باشد. واقف همچنين مي‏توانست افراد خانواده‏ي خود را از محل عايدات وقفي، به شغل‏ها و مناصب مناسبي بگمارد، مثلا در اداره‏ي امور املاک وقفي به عنوان ذي حساب مالي، ناظر، يا در صورت داشتن تخصص و دانش لازم در محل‏هاي مناسب (مثلا به عنوان پيش‏نماز يا واعظ مساجد وقفي، به عنوان مدرس در مدارس مذهبي و غيره). در شرايط وقف، همواره اين نکته در نظر گرفته مي‏شود که عوايد وقفي ابتدا مصروف هزينه‏هاي جاري براي حفظ و نگهداري رقبات وقفي و هزينه‏هاي کارمندان گردد و در مرحله‏ي بعد به مصرف ديگر امور پيش‏بيني شده برسد. به اين ترتيب امکان دارد که کليه عوايد وقفي صرف هزينه‏هاي جاري شده و براي ديگر افراد استفاده کننده از درآمدهاي وقفي، چيزي باقي نماند.
     

    ادامه دارد ...
     
    __ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) __
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: یک شنبه 23 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • اوقاف ايران و مشکل پژوهش درباره‏ي آن - 1

    • ساعت ارسال پست : 7:56 PM ،


    مشخصات مقاله‏ي حاضر اين است:
    Hoffmann، Birgitt، Die islamischen frommen Stifungen und Probleme ihrer Erforschung in IRAN، Forschungs Forum، Heft 2/1990/pp.117-122.
    در قوانين حقوقي اسلامي، يک »بنياد خيريه‏ي مذهبي« (به عربي وقف؛ جمع آن: اوقاف) بدين گونه پديد مي‏آيد، که فردي آزاد، حقيقي يا حقوقي، از بخش کاملا مشخصي از دارايي خود براي هميشه چشم‏پوشي کند و عوايد آن را به موقوفه (جمع آن: موقوفات) واگذار کند و به مصرف اهداف خيريه و مذهبي مشخصي برساند. اين اموال که براي هميشه به مالکيت خداوند درمي‏آيند و از هرگونه دخل و تصرف و اعمال تجاري مستثني شده و املاک موات محسوب مي‏شوند و از آنجا که بايد منبع درآمدي نيز باشند، معمولا شامل املاک کشاورزي يا تجاري، خانه‏ي اجاره‏اي، دکان، آسياب، حمام و غيره هستند. هدف مشخص اين عمل خير، رضاي خداوند (قربة) است که بدين طريق واقف، پاداش کار خير خود را در آخرت دريافت خواهد کرد. هر کاري مي‏تواند به عنوان وسيله‏اي براي جلب رضايت خداوند در نظر گرفته شود، هر آنچه پرستش خداوند را امکان‏پذير سازد يا مناسب اموري باشد که موجب گسترش دين و گرويدن به آن باشد و همچنين اموري که به کاهش فقر و نياز مادي بيانجامد. اموال وقفي، از سواي واقف به دست مباشري مورد اعتماد (متولي) سپرده مي‏شوند، که مسؤوليت نظارت بر اجراي صحيح شرايط وقف، اداره‏ي امور اجرايي، اداره‏ي املاک (اجاره‏ي املاک وقفي، رسيدگي به حساب‏ها، تقسيم درآمد براي امور خيريه) را برعهده دارد. يک متولي همچنين در مقابل قاضي يا ديگر مقامات قضايي مذهبي پاسخگو و مسؤول شناخته مي‏شود.

    در قرآن از موضوع وقف ذکري به ميان نيامده است. حقوق‏دانان کوشيده‏اند براساس احاديث موجود منشأ اوليه‏ي آن را به زمان حضرت محمد (ص) و خلفا نسبت دهند. تثبيت قوانين حقوقي مربوط به وقف به قرن دوم هجري / هشتم ميلادي باز مي‏گردد. در قرون بعد، بنيادهاي خيريه‏ي مذهبي (اوقاف)، در سراسر جهان اسلام، از مراکش تا اندونزي بسيار سريع گسترش يافت.1- در دوران متأخر هزينه‏ي بسياري از نهادهاي مذهبي و اکثر نهادهاي خيريه، از آنجا که براي شهرهاي بزرگتر جزو ملزومات بودند، از محل عايدات وقفي پرداخت مي‏شده است. ساخت، تجهيز و بهره‏برداري از مساجد، مدارس قرآني، مدارس عالي مذهبي، خانقاه‏هاي دراويش و نيز بازسازي، نگهداري و مرمت امکانات جنبي (مانند چشمه‏ها، حمام‏ها، محلهاي قضاي حاجت)، از اهداف عمده‏ي اوقاف بوده‏اند، تهيه‏ي محل اقامت براي زايران و مسافران يا براي سادات و نيز بيمارستان و دارالمساکين‏ها نيز عمدتا بر عهده‏ي اوقاف بوده است. اداره‏ي سيستم آموزشي،بدون استفاده از درآمدهاي وقفي، به هيچ وجه قابل تصور نبوده است، چرا که عوايد وقفي نه تنها صرف تهيه‏ي فضاي لازم آموزشي مي‏شده است، بلکه همچنين اغلب براي مواد آموزشي و معلمان و نيز براي هزينه‏هاي دانش‏آموزان و دانشجويان به مصرف مي‏رسيده‏اند. مکان‏هاي مذهبي مهم مانند مکه و مدينه، مقابر امامان شيعه (نجف، کربلا، کاظمين، مشهد، مزار شريف) و آرامگاه‏ها و مقابر ديگر مقامات مذهبي همواره داراي املاک وقفي وسيعي بوده‏اند. همچنين از محل درآمدهاي وقفي، بيوگان، يتيمان و ديگر افراد نيازمند سرپرستي و حمايت مي‏شده‏اند. اختصاص درآمدهاي وقفي براي هزينه‏هاي تحصيلي و ديگر نيازهاي نوادگان پيامبر - سادات - صرف‏نظر از اينکه آيا نيازمند بوده‏اند يا خير، عملي بسيار شايسته محسوب مي‏شده است. هدف اصلي[استفاده از]درآمدهاي وقفي در خارج از شهرها، خيابان‏ها، پل‏ها، حفاظت از راه‏ها به وسيله‏ي قراولان ديده‏باني، ساخت و نگهداري کاروان‏سراها و نيز تهيه و نگهداري تجهيزات آبياري براي مقاصد کشاورزي بوده است. اين بدان معناست که بخش عمده‏اي از هزينه‏هاي بناهاي عام‏المنفعه نه بر دوش مسؤولان دولتي يا اجتماعي - حتي در صورت موجوديت آنها - بلکه تا حدود زيادي بر عهده‏ي واقفان بوده است.
     

    ادامه دارد ...
     
    __ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) __
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: یک شنبه 23 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • نیاز به برنامه‌ریزی تجاری

    • ساعت ارسال پست : 7:49 PM ،


    یک برنامه تجاری سنگ بنای شروع تجارت است که همچون ابزاری مخصوص در جهت باز نگری ترقی و رشد کمپانی تان به کار می رود . در زیر به ۱۰ برهان کلیدی علت نیاز شما به یک برنامه تجاری اشاره شده است:
     
    جذب کردن سرمایه گذاران:
     
    سرمایه‌‌گذارها قبل از اینکه تصمیم بگیرند که در تجارت شما از نظر مالی شرکت کنند ، لازم است تا آنجا که ممکن باشد ، شیوه فعالیت بازرگانی تان رابدانند و مطلع باشند که سرمایه شان به چه طریقی خرج خواهد شد .
     
    بررسی میزان عملی بودن ایده های تجاری:
     
    با برنامه ریزی تجاری یک چشم اندازی اجمالی به تمام جوانب کار آماده می‌کنید و می توانید قابل دسترس بودن اندیشه‌هایتان را تعیین کنید .
     
    تهیه خلاصه ای از رئوس هر حوزه از تجارت:
     
    جوانب مختلف پروژه سود دهی تجارت از نظر هزینه ها و عملیات، برای هر روز می‌توانید به تفصیل شرح دهید ازقبیل چه کسی ، چه چیزی ، در چه مکانی و چرا.
     
    مشخص کردن مراحل برجسته کار:
     
    با پیش نگری جایگاه تجارتتان در 6 ماه ، یک سال ، یا پنج سال آینده، نه تنها سرمایه‌گذاران بالقوه را از طرحهای تجاری تان مطلع می کنید، بلکه برای خود و همچنین کارکنان تان نیز مراحل مهم واقعی وبرجسته زندگی کاری را وضع می کنید.
     
    فراگرفتن در مورد بازار:
     
    تحقیق ، تحلیل و نوشتن پیرامون بازار نه تنها شما را با دید گاهی کلی در زمینه برنامه تجارتتان آماده می کند ، بلکه فراستی عمیق‌تر از بازار به شما می دهد .
     
    تعیین کردن احتیاجات مالی:
     
    فرایند نوشتن برنامه تجاری تان شما را به تحلیل تصویر مالی ملزم می کند .
     
    جذب کردن افراد سطح بالا:
     
    برنامه تجاری شما به افراد دارای استعداد و قریحه چشم اندازی از تجارتتان ارائه می‌دهد .
     
    باز بینی تجارتتان:
     
    یک برنامه تجاری به عنوان وسیله پیشرفت تجارت به کارمی رود تا شما بتوانید پیشرفتتان را بازنگری کنید .
     
    تدبیر برنامه های محتمل الوقوع‌:
     
    سپری کردن برنامه های تجاری اغلب شامل بعضی برنامه های محتمل الوقوع اند. با مزیت مالک بودن اسناد قابل دسترس ، می توانید بدون صرف زمان تصمیم بگیرید به چه نحوی ، کجا و چه موقع تغییرات ضروری را اتخاذ کنید
     
     
    نویسنده: ژولیت عزتی
    __ همت مضاعف و كار مضاعف در كارآفرينى __
     
    --------
    منبع :
     
    ماهنامه تدبیر، شماره ۱۷۲

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: یک شنبه 23 خرداد 1389 
  • نظرات (0)