راههاي ترويج فرهنگ وقف و ايجاد موقوفات جديد در جامعه‏ (7)

  • ساعت ارسال پست : 7:04 PM ،


راهکارهاي ترويج فرهنگ وقف‏
 
براي شکوفايي وقف در جامعه بايد فرهنگ وقف را ترويج کرد. براي اين منظور، تنها يک نهاد يا ارگان مسؤول نيست بلکه همه‏ي دستگاه‏هاي تبليغي و اجرايي کشور موظف‏اند تا در جهت اعتلاي فرهنگ وقف در جامعه با يکديگر همکاري کرده و زمينه‏هاي شکوفايي آن را فراهم آورند. هر چند عمل به وقف از سوي مردم مهمترين راه گسترش فرهنگ وقف است اما بايد توجه داشت که مردم نيازمند راهنمايي و آموزش‏هاي ديني عملي در اين زمينه هستند. از اين‏رو مسؤولان کشور به ويژه دست اندرکاران امور مذهبي و فرهنگي مي‏توانند با يک برنامه‏ريزي صحيح و سياست اصولي در جهت‏دهي افکار عمومي به سمت فرهنگ وقف مؤثر باشند.

آثار مثبت وقف در زمينه‏هاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي در جامعه ايجاب مي‏کند که در گسترش وقف تلاش جدي داشته باشيم. چرا که اگر به اين سنت حسنه عمل شود بسياري از مشکلات فعلي جامعه‏ي ما قابل حل خواهد بود. سازمان اوقاف و امور خيريه، مبلغان دين، ائمه‏ي جمعه و جماعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سازمان تبليغات اسلامي، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، وزارت فرهنگ و آموزش عالي، وزارت آموزش و پرورش، سازمان صدا و سيما، وزارت کشور و مجلس شوراي اسلامي از جمله نهادها و وزارتخانه‏هايي هستند که در چگونگي ترويج و اشاعه‏ي فرهنگ وقف در جامعه نقش اساسي دارند. در اينجا به طور اجمال
وظايف و نقش هر يک از دستگاه‏هاي فوق را در گسترش فرهنگ وقف بيان مي‏داريم:
 
سازمان اوقاف و امور خيريه‏
 
1. يکي از دلايل استقبال کم مردم از اوقاف و وقف کردن، عدم آگاهي مردم نسبت به جايگاه وقف در اسلام و جايگاه اوقاف در جامعه است. مردم هنوز به حرمت خاص وقف آگاه نيستند. از سوي ديگر، مردم با مسايل و موارد مصرف اوقاف آشنا نيستند. بنابراين، سازمان اوقاف بايد با انتشار کتاب يا مجله و يا از طريق مبلغان ديني جايگاه و اهميت وقف را در جامعه مشخص کند تا زمينه‏ي گرايش مرم به وقف فراهم آيد؛
2. ايجاد واحدي به نام امور بين‏الملل در سازمان اوقاف به منظور ارتباط با کشورهاي اسلامي جهت بهره‏گيري از تجربيات آنها در زمينه‏ي وقف و بيان آن براي مردم ضروري است زيرا بسياري از مردم کشورمان از نهاد اوقاف در کشورهاي اسلامي و تأثير آن در آن جوامع آگاهي ندارند. بديهي است که اطلاع رساني در اين زمينه مي‏تواند در گرايش مردم به سمت اوقاف مؤثر واقع شود؛
3. نامگذاري يک دهه از ماه سال به نام دهه‏ي اوقاف؛ در اين دهه با برپايي نمايشگاه در زمينه‏ي اوقاف، برگزاري مسابقات ويژه‏ي وقف، انجام سخنراني‏ها در مساجد، مدارس و دانشگاه‏هاي کشور، معرفي واقفان به مردم و... مردم را با اوقاف بيشتر آشنا کنند؛
4. تهيه‏ي کتاب در زمينه‏ي معرفي منابع تحقيقي درباره‏ي وقف (کتاب‏شناسي وقف) با همکاري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي؛ متأسفانه در کشور ما درباره‏ي وقف کمتر تحقيق و مطالعه شده است و اين نيز به دليل عدم دسترسي محققان به منابع در اين زمينه مي‏باشد. انجام تحقيق و مطالعه درباره‏ي اوقاف به گسترش فرهنگ وقف در جامعه کمک مي‏کند؛
5. برگزاري مسابقه در زمينه‏ي وقف و در نظر گرفتن جوايز براي برندگان آن به منظور آشنايي مردم با وقف، تاريخچه‏ي وقف و مصارف وقف از طريق مطبوعات و سازمان صدا و سيما؛
6. تهيه‏ي آرم مشخص براي سازمان اوقاف و امور خيريه تا اينکه مردم به اهميت و جايگاه اوقاف در کشور پي ببرند؛
7. تشويق واقفان کوچک براي اينکه کم‏کم حس وقف کردن در مردم به وجود آيد؛
8. معرفي واقفان گذشته و حال در قالب يک کتاب يا مجله يا مطبوعات؛ به خاطر اينکه انگيزه‏ي وقف کردن در مردم پديد آيد و بدانند که انجام کارهاي خير توسط آنها مورد تقدير جامعه و مسؤولان است؛
9. نظارت بر حسن اجراي وقف در جامعه؛
 

ادامه دارد ...
 
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
 
--------
منبع :
 
ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: جمعه 28 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • راههاي ترويج فرهنگ وقف و ايجاد موقوفات جديد در جامعه‏ (6)

    • ساعت ارسال پست : 7:02 PM ،


    کارکرد اجتماعي‏
     
    در بعد اجتماعي وقف همچون چتري بزرگ سايه‏ي خود را بر سر تمام نيازمندان و محرومان مي‏گستراند و جامعه را از فقر که عامل بسياري از مفاسد اجتماعي، اخلاقي و سستي در ارکان ديني است، نجات مي‏دهد و امکان همزيستي مسالمت‏آميز را در محيطي مملو از اخوت و حسن ظن، که زمينه‏ساز پيشرفت و تعالي جامعه خواهد شد فراهم مي‏کند.
    بسياري از خدمات اجتماعي در گذشته از طريق موقوفات ارائه مي‏شده است؛ کاروانسراها، رباطها، دارالايتام و... اماکني بودند که به شدت مورد نياز جامعه سنتي بوده و واقفان با عنايت به اين دسته از نيازهاي اجتماعي اقدام به عمل وقف مي‏کرده‏اند، حمايت از گروه‏هاي اجتماعي مانند مسافران، فقرا، کمک به ازدواج افراد بي‏بضاعت، ايجاد مراکز بهداشتي و درماني، تأسيس پرورشگاه‏هاي کودکان بي‏سرپرست، ايجاد مجتمع تربيتي در مناطق محروم کشور و... از مهمترين کارکردهاي اجتماعي وقف در جامعه است.
     
    کارکرد اقتصادي‏
     
    در ميان افراط و تفريطهاي نظام سرمايه‏داري و کمونيستي، اسلام که دين عدالت و اعتدال است، نظام اقتصادي برتري از جانب خداوند و مطابق فطرت و طبيعت بشر آورده است که نه ظلم و بي‏عدالتي رژيم سرمايه‏داري در آن ديده مي‏شود و نه ديکتاتوري رژيم مارکسيستي. اسلام به جاي توسل به زور و ديکتاتوري اقتصاد را با عبادت و سياست پيوند داده است و با تربيت بسيار مؤثر خود، محيطي اسلامي مي‏سازد که برخلاف محيطهاي مادي که تکاثر و اتراف ملاک برتري است و همه سعي مي‏کنند همه چيز را در انحصار خود درآورند، در محيط اسلام سادگي و غيرخواهي و ايثار و تعميم ثروت‏هاي اضافي شخصي از راه وقف، حبس، هبه و... نه تنها ملاک برتري است بلکه عبادت بزرگ محسوب مي‏شود. از سوي ديگر، سياست اسلام بر کنترل تعديل و حفاظت ثروت جامعه است. به اين ترتيب، تمام راه‏هايي که منجر به سرمايه‏داري بدون کار مي‏شود، همه را کنترل کرده است و با گرفتن خمس و زکات و تشويق

    افراد به وقف و... از ثروتمندان و تقويت افراد ضعيف در برابر آنها، فاصله را بسيار کم کرده، در جامعه تعديل ايجاد مي‏کند. بر اين اساس، وقف در جامعه‏ي اسلامي ثروت‏هاي جامعه را تعديل مي‏کند.
    مکتب رهايي بخش اسلام براي نجات انسان از نااميدي‏ها و بي‏تفاوتي‏ها و به ويژه رفع تبعيض‏هاي گوناگون و استقرار نظام متعالي بر پايه‏ي قسط و عدل در جامعه‏ي بشري پديده‏ي شگرف وقف را ارايه نموده است. اسلام از طريق وقف توانسته است اختلاف طبقاتي جامعه را از بين برده و راهي براي تأمين زندگي نيازمندان پيشنهاد نمايد.
    به لحاظ کارکردهاي مثبت اقتصادي وقف در جامعه، اسلام آن را در رديف ايمان به خدا و رسول و روز قيامت قرار داده است. به طوري کلي، ماهيت اوقاف جنبه‏ي اقتصادي دارد. وقف در حل مشکلات اقتصادي جامعه مي‏تواند بسيار مؤثر باشد به طوري که به عنوان پشتوانه قوي مالي براي دولت تلقي مي‏شود. استفاده از درآمد اوقاف جهت ايجاد راه‏ها، ابنيه‏هاي عمومي، احداث پل، ساخت کارخانجات توليدي براي جذب جوانان بيکار، اطعام مساکين، تهيه مسکن ارزان قيمت براي جوانان، سرمايه‏گذاري در طرح‏هاي عمراني، صنعتي و کشاورزي،کاهش قيمت‏ها و افزايش توليد و... بسيار مهم مي‏باشد. بنابراين، وقف از نظر اقتصادي تأثير بسيار زيادي بر رشد و پيشرفت جامعه مي‏گذارد.
     

    ادامه دارد ...
     
    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: جمعه 28 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • راههاي ترويج فرهنگ وقف و ايجاد موقوفات جديد در جامعه‏ (5)

    • ساعت ارسال پست : 7:01 PM ،


    وي درآمد موقوفات امام رضا (ع) را در سراسر کشور شصت هزار تومان نقد و ده هزار خروار غله ذکر مي‏کند. با وجود اينکه املاک موقوفه از دادن ماليات معاف بودند، شاه به عنوان حق التوليه سالي هزار تومان از مشهد دريافت مي‏کرد 19)
    آنچه در تاريخ معاصر ايران داراي اهميت خاص است تصويب قانون موقوفات مي‏باشد که اداره‏ي موقوفات تا حدودي سر و سامان مي‏گيرد. در سال 1289 هجري شمسي قانون »وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه« تصويب شد و مسؤولان ادارات معارف در شهرستان‏ها موظف به انجام امور مربوط به اوقاف بودند. قوانين مربوط به وقف ضمن قانون مدني از تاريخ 18 / 2 / 1307 شمسي لازم‏الاجرا شد. در اين زمان مصوباتي در مورد زمين‏هاي مزروعي موقوفه اجرا شد که نتيجه‏ي آن فروش قسمت عظيمي از املاک موقوفه يا اجاره‏ي طويل‏المدت آنها بود. اين قوانين و مصوبات درباره‏ي اوقاف و چگونگي اداره‏ي آ نها با موازين فقه اسلامي مطابقت نداشت. لذا، پس از پيروزي انقلاب اسلامي و با فتواي حضرت امام خميني (ره) تغييراتي در جهت بازگشت اوقاف سابق به مالکيت وقفي صورت گرفت. فتواي امام (ره) در مورد وقف مبني بر اينکه »موقوفات بايد به حال وقفيت باقي مانده و بدان عمل شود« تأثير زيادي بين روستاييان که در نتيجه‏ي اصلاحات ارضي زمين‏هاي موقوفه را تصرف کرده بودند گذاشته است 20) به استناد قانون تشکيلات و اختيارات سازمان حج و اوقاف و امور خيريه مصوب 2 / 10 / 1363 مجلس شوراي اسلامي، سرپرست سازمان اوقاف و امور خيريه بايد از طرف ولي فقيه، مجاز در تصدي اموري که متوقف بر اذن ولي فقيه است، مي‏باشد 21)

    عواملي از قبيل تغيير ساختار تشکيلاتي سازمان اوقاف و اداره‏ي آن تحت نظارت مقام ولايت فقيه، تصويب قوانين لازم در جهت احياي موقوفات و رعايت احکام وقف و مسايل شرعي سبب گرديد تا افراد خير در اين امر مهم اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي بيشتر مشارکت کنند.
     
    کارکردهاي وقف در جامعه‏
     
    اوقاف اگر طبق احکام اسلامي در جامعه عمل شود مي‏تواند تأثير بسزايي در حل مشکلات اجتماعي - فرهنگي و اقتصادي داشته باشد.
    به طور کلي، آثار و کارکردهاي وقف در جامعه را مي‏توان به سه دسته کارکردهاي اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي تقسيم کرد، بنابراين، قبل از آنکه راهکارهاي ترويج فرهنگ وقف در جامعه را بيان کنيم لازم است که در ابتدا با کارکردهاي اوقاف در جامعه آشنا شويم تا با آگاهي از نتايج مثبت وقف در جامعه در گسترش فرهنگ وقف تلاش جدي نماييم.
     
    کارکرد فرهنگي‏
     
    اولين و مهمترين کارکرد وقف در جامعه‏ي اسلامي از گذشته‏هاي دور تاکنون کارکرد آموزشي و فرهنگي است. ابعاد آموزشي و فرهنگي وقف در جوامع اسلامي بسيار گسترده است.وقف به عنوان يک منبع مستمر مالي مراکز علمي پشتوانه‏ي مردمي داشته است و چه بسيار مدارس و مراکز علمي در جهان اسلام از طريق وقف ايجاد و گسترش يافته‏اند و بسياري از عالمان بزرگ با استفاده از درآمدهاي اوقاف توانسته‏اند به مدارج عالي علمي برسند. از طريق تقويت مالي مدارس اسلامي توسط وقف، اين مدارس توانستند در فرهنگ نظام تعليم و تربيت اروپا تأثير بگذارند.
    وقف پاسدار نشر معارف اسلامي است. استفاده از درآمدهاي وقف براي ساخت مساجد، دانشگاه‏ها، خوابگاه‏هاي دانشجويي، تأسيس کتابخانه‏هاي عمومي، برگزاري کنگره‏ي جهاني حج، مجالس عزاداري ائمه (ع)، مسابقات قرائت قرآن کريم در سطح بين‏المللي، و... از کارکردهاي فرهنگي وآموزشي وقف مي‏باشد. از طريق وقف مسلمانان توانسته‏اند از طريق مدارس ديني موقوفه بهترين شاهکارهاي خود را به جهانيان معرفي نمايند و علم و دانش آنها از طريق اوقاف گسترش و رواج يافته است.
     

    ادامه دارد ...
     
    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: جمعه 28 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • راههاي ترويج فرهنگ وقف و ايجاد موقوفات جديد در جامعه‏ (4)

    • ساعت ارسال پست : 7:00 PM ،


    در دوره‏ي سامانيان در نيمه‏ي دوم قرن چهارم تشکيلات اداري به نام »ديوان اوقاف« به وجود آمد که به کار مساجد و اراضي موقوفه رسيدگي مي‏کرده است. قبل از آن وظيفه اداره‏ي اوقاف بر عهده‏ي قضات بوده است. از به وجود آمدن ديوان اوقاف معلوم مي‏شود که در اين دوره موقوفات نسبتا فراوان بوده است. از طرفي، چون مهمترين منبع درآمد در اين دوره زمين کشاورزي بود و رقبات موقوفه را اراضي کشاورزي تشکيل مي‏دادند لذا، موقوفات از اهميت ويژه و حياتي برخوردار بود. به همين دليل، دخالت حکام و سلاطين نيز در امور موقوفات به منظور جلوگيري از تصرف آنها توسط غاصبين ديگر شايد تا حدودي توجيه‏ناپذير باشد. چنانکه لمبتون مي‏نويسد:
    نظرا مالکيت اين گونه زمين‏ها تا ابد غيرقابل انتقال مي‏شد اما عملا مانند انواع ديگر زمين ممکن بود به وسيله‏ي غاصبان غصب شود. قديميترين مورد دخالتي که سراغ داريم عمل عضدالدوله بويي در مورد اوقاف سواد است که مفتشان و مميزاني بر آنها گماشت و براي هر کدام مبلغ معيني به عنوان وظيفه مقرر کرده است 13)
    در دوره‏ي سلجوقي، نظام‏الملک وزير ملک شاه، مدارس نظاميه را با استفاه از درآمد موقوفات بنيان نهاد.جرجي زيدان درباره‏ي مدرسه‏ي نظاميه‏ي بغداد مي‏نويسد:

    بازارها و کاروانسراها و گرمابه‏ها و ده‏ها در اطراف دور و نزديک مدرسه خريداري و وقف مدرسه شد و هزينه‏ي آن به شش صد هزار دينار رسيد 14)با حمله‏ي مغولان به ايران وضع موقوفات آشفته گرديد و اشراف برخي از آنها را تصرف کردند. تلاش‏هاي خواجه نصير طوسي در دوره‏ي هولاکو براي سر و سامان دادن به وضع موقوفات، با وجود اينکه نظارت بر آنها را خود به عهده گرفت نتيجه‏ي خوبي نداشت و مشکلات همچنان تا زمان اسلام آوردن ايلخانان مغول ادامه يافت. تلاشهاي رشيدالدين فضل‏الله همداني در اين زمينه بسيار حايز اهميت است. محله‏ي ربع رشيدي، شامل کتابخانه، بيمارستان و مسجد، از موقوفات بسيار بزرگ آن دوره بود. توجه به موقوفات در اين دوره بسيار چشمگير بوده و رشيدالدين فضل‏الله تأکيد زيادي بر آن داشت. همين وسعت و اهميت سبب ايجاد تشکيلات منظمي براي اداره‏ي موقوفات به نام حکومت اوقاف، وابسته به ديوان قضا گرديد که تحت نظارت قاضي‏القضات عمل مي‏کرد و رييس آن حاکم اوقاف بود 15) پس از اين دوران ماهيت مذهبي سلسله‏ي صفويه سبب تحول نوع و مصارف موقوفات گشت. در اين دوره تشکيلات مستقلي براي اداره‏ي موقوفات زير نظر صدر به وجود آمد که نمايندگاني در همه‏ي شهرهاي بزرگ به نام وزير اوقاف داشت و نظارت بر اوقاف بر عهده‏ي آنها بود. اين توجه موجب گسترش کاروانسراها، رباطها، تکيه‏ها،
    امامزاده‏ها و آب‏انبارهاي وقفي در اين دوره گرديد. در تذکرة الملوک از وظايف منصب مطلق صدارت اين گونه ياد شده است:

    تعيين حکام شرع و مباشرين اوقاف تفويضي و ريش‏سفيدي جميع سادات و علما و مدرسان و شيخ‏الاسلامان و پيش‏نمازان و قضات و متوليان و حفاظ و ساير خدمه‏ي مزارات و مدارس و مساجد و بقاع الخير و وزراي اوقاف و نظار و مستوفيان و ساير عمله‏ي سرکار موقوفات و محرران و غسالان و حفاران با اوست 16)در دوره‏ي صفويه موقوفات رشد و پيشرفت قابل توجهي داشته است. لمبتون مي‏گويد:
    اصولا صفويه بسياري از املاک خود را وقف مقاصد خيريه بخصوص وقف بقاع متبرکه‏ي شيعه و از همه بالاتر آستانه‏ي امام رضا (ع) در مشهد و خواهرش (س) در قم کردند. بعضي از اين املاک وقفي موقوفاتي بود که به خاندان صفويه، پيش از آنکه به سلطنت برسند، تعلق داشت. شايد بتوان گفت در زمان شاه عباس اول بيش از هر دوره‏ي ديگر به عده‏ي املاک موقوفه اضافه شد 17)
    با سقوط صفويان، وضع موقوفات آشفته شد. با روي کار آمدن افشاريه و توجه نادر شاه به امور نظامي، وي براي تأمين مخارج نظامي، بخشي از موقوفات را ضبط کرد. در دوره‏ي زنديه، کريم خان زند قصد داشت مانند صفويان به موقوفات توجه نشان دهد، اما موفق نشد18)
    در دوره‏ي قاجاريه، موقوفات رو به فزوني گذاشت، اروپايياني که در اين دوره از ايران ديدن کرده‏اند، از املاک فراوان موقوفه سخن گفته‏اند. از جمله هانري رنه دالماني که در اواخر دوره‏ي سلطنت ناصرالدين شاه از ايران ديدن کرده است، مي‏نويسد:
    »املاک بسياري وقف مساجد و مدارس و بقاع متبرکه شده است. عايدات املاک وقفي بسيار زياد است، مخصوصا عايدات موقوفات امام رضا (ع) که مقبره‏ي او در شهر مشهد واقع است بسيار مهم مي‏باشند«.
     

    ادامه دارد ...
     
    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: جمعه 28 خرداد 1389 
  • نظرات (0)