تخصيص بهينهي داراييها در صندوقهاي وقفي ايجاب ميکند که اين موارد به دقت مورد توجه قرار گيرد:
1 - وجوه کافي براي پرداخت به ذي نفعان امروز و آينده بدون از بين بردن اصل مال وقف (33) بايد فراهم شود همان طور که گفته شد، منافع نسل آينده نبايد فداي زياده روي نسل فعلي در مصرف عوايد حاصل از صندوق شود.
2 - مهم است که در مؤسسات و صندوقهاي وقفي، به طور قاطع تصميمات سرمايه گذاري را از تصميمات مصرف منابع مالي جدا کنيم. کساني که عوايد حاصله را بين ذي نفعان تقسيم ميکنند، لزوما تخصص ادارهي داراييها و انجام سرمايه گذاري را ندارند. تصميمات سرمايه گذاري صندوقهاي وقفي و سازمانهاي خيريه بايد توسط مديران حرفهاي سرمايهگذاري اخذ شود.
3 - مديريت وقف در کمتر جايي از دنيا به شکل ادارهي واحدهاي توليدي و بنگاه داري است. صندوقهاي وقفي عمدتا «داراييهاي مالي» (34) را اداره ميکنند، و با «داراييهاي واقعي» (35) کاري ندارند. چنين است که معمولا مؤسسات وقفي در بازار سرمايهي کشورها فعالاند، و در بيشتر کشورها، درصد عمدهاي از اوراق بهادار مورد معامله در بورسها متعلق به صندوقهاي وقفي است. البته، تنها استثنا به «املاک و مستغلات» مربوط ميشود؛ سازمانهاي وقفي غالبا در املاک و مستغلات سرمايه گذاري ميکنند، و اين تنها دارايي واقعي است که مورد عمل
آنهاست. بنابراين، در جهان وضعيتي هم چون ايران که در آن دانشگاهي چون امام صادق (ع) از محل عوايد چند کارخانه اداره شود، و خود دانشگاه به بنگاه داري بپردازد، کمتر مشاهده ميشود.
4 - در مديريت صندوقها، گرايش به حفظ ارزش واقعي و حمايت از آن است؛ با عين مال کاري ندارند، بلکه در پي حفظ ارزش آناند. به نظر ميرسد که در اين مورد، وضعيت ما در ايران، تفاوت عمدهاي با جهان دارد. در فقه شيعه، تأکيد بر «حفظ عين مال» بيشتر است، و تبديل داراييهاي متعلق به وقف دشوار است، در حالي که اگر اجازهي تبديل داده نشود، ارزش داراييها در طول زمان قابل حفظ نيست. بدين ترتيب به نظر ميرسد که يکي از وجوه افتراق اساسي بين ادارهي وقف در غرب و کشور ما، در روشي نهفته است که براي ماندگاري وقف اعمال ميشود. در کشور ما، و نيز بسياري ديگر از کشورهاي اسلامي، ماندگاري وقف را در حفظ ارزش اقتصادي موقوفه، و تحصيل حداکثر منفعت از ارزشهاي اقتصادي نميدانند، و بيشتر به حفظ عين دارايي علاقه مندند.
5 - تثبيت درآمد قابل مصرف و خرج کردن، از اهداف ديگر مديريت داراييهاي وقف است. در همهي وقفها همواره پرداخت روزانه، ماهيانه، يا ساليانهي مبالغي ضرورت دارد. از اين رو، بايد جريان درآمدي (نقدي خروجي) مشخصي وجود داشته باشد تا پاسخگوي جريان مصرف وجوه تثبيت شده و مداوم باشد.
6 - استراتژي تخصيص بهينهي داراييها به گونهاي بايد تعيين شود که مطلوبيت مورد انتظار ذي نفعان را در هر سال به حداکثر برساند. همان طور که گفته شد، در اين سياست تخصيص بهينه بايد منافع نسل جاري و نسل آتي ذي نفع از وقف، هر دو، محفوظ بماند. تعادل بين مصرف جاري و رشد معقول اصل مال وقف شده، ضرورت تام دارد. اگر تضاد منافع در نتيجهي تخصيص داراييها ايجاد شود، اهداف غير بهينه دنبال خواهد شد. اين تضاد منافع، حاصل آن است که ذي نفعان نسل امروز و نسل آيندهي وقف، نيازهاي متفاوتي دارند:
الف - اين که جريان مصرف وجوه تثبيت شده و آرام باشد، براي ذي نفعان نسل امروز و آينده هر دو، نيازي اصلي است و تضادي وجود ندارد.
ب - اين که جريان درآمدي بايد حداقل به اندازهي تورم رشد کند، نيز براي ذي نفعان امروز و آينده هر دو نياز اصلي است.
ج - اما، اين که اصل سرمايه بايد به درستي حفظ شود، براي ذينفع امروز، هدفي فرعي است، در حالي که براي ذينفع نسل آتي، هدفي کاملا اصلي است. اين جاست که تضاد منافع بروز ميکند.
7 - در صورت پذيرش مفهوم وقف داراييهاي مالي هم چون ساير کشورها، در ايران نيز وقف پول بايد پذيرفته شود، زيرا که اين دارايي مالي نمايندهي ارزشهاي واقعي است و ميتواند در خدمت اهداف وقف باشد.
8 - مسألهي استقراض و يا عدم استقراض سازمانها يا صندوقهاي وقفي در کشورهاي مختلف قاعدهي يکسان ندارند. در بعضي از کشورهاي مختلف اين نهادهاي مالي نميتوانند تسهيلات دريافت کنند، و در پارهاي از کشورها قادرند که از ابزار مختلف تأمين مالي براي پيشبرد مقاصد خود استفاده نمايند. در ايران نيز هنوز ابعاد قانوني و شرعي مسأله مورد بررسي همه جانبه قرار نگرفته است.
9 - بر شخصيت حقوقي رسمي غير دولتي موقوفات خاص و عام تأکيد بسيار شده است. اين وضعيت به آنها اجازه ميدهد که از نظر مالي خود گردان باشند، و هم چون ساير نهادهاي مالي، توسط کارشناسان و متخصصان مالي اداره شوند، با ارائهي گزارشهاي مالي مستند و مبتني بر استانداردهاي مالي، شفاف باشند، و به علاوه نظارت
کامل دولت بر نحوهي عمل خود و رعايت اهداف واقف را بپذيرند.
ادامه دارد ...
منبع :
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
--------
ميراث جاويدان
