وقف و بهبود وضع اقتصادي جامعه
امروزه، کار آفريني، از بزرگترين دغدغه هاي جوامع انساني است چه، کار عنصري مقدس و حايز اهميت است که در سايه سار آن، علاوه بر رفع نيازهاي معيشتي، آرامش، همگرايي، هويت شغلي و اعتلاي شخصيتي فرد محقق مي شود. شغل به عنوان زير مجموعه ي اصلي کار، نقطه اتکاي مسؤول خانواده در اداره ي امور خانه بوده و تأمين کننده ي سرمايه اي است که پايداري رابطه ي متعادل و مفيد خانه و جامعه، نياز مند هزينه شدن آن است.
البته اين در حالي است که اغلب کشورها ي جهان با معضل بيکاري دست به گريبان هستند؛ با اين تفاوت که در ممالک شمال، به واسطه ي صنعتي بودن جامعه، بالا بودن سطح درآمد ملي، وجود بيمه هاي مختلف (از جمله بيمه بيکاري) و مواردي از اين دست، اين معضل با درجه ي اهميت کمتري مطرح است در حالي که در ممالک جنوب، به دليل نبود سرمايه، پايين بودن در آمد ملي، توسعه نيافتگي، نبود بيمه ها و نهادهاي حمايتي، نبود فرهنگ توليد و صادرات، اين مشکل گاه تا مرز ايجاد بحران در اجتماع پيش رفته است و حل نشدني مي نمايد.
از آنجا که چاره انديشي براي تخفيف اين مشکل، بدون مشارکت جدي بخش خصوصي، به انجام نخواهد رسيد، ضروري است که از راهکار حسنه ي وقف در اين عرصه نيز استفاده شود؛ اما پيش از آن لازم است اين ضرورت براي نيکوکاران تبيين شود تا پاره اي از موقوفات و عايدي آنها صرف اين مهم شود؛ چه، کارآفريني، عبارتي است که ثواب مترتب بر آن بس والا و چشم افساست؛ ان شاء الله.
بالا رفتن بهره وري موقوفات از جمله کشتزارها نيز راهکاري است که پرداختن به آن مي تواند به
ايجاد فرصت هاي شغلي بيشتر بينجامد.
تأمين بهداشت و سلامتي
رابطه ي رونق اقتصادي و تندرستي افراد يک جامعه، رابطه اي قطعي و اساسي است چه، کسالت، رخوت و سستي نيروي کار، خود عاملي است که علاوه بر ايجاد تبعات سوء بسيار، افت سطح توليد (و به تبع آن بيکاري، فقر و...) را نيز موجب مي شود.
توسعه ي صنعتي اگر چه خود از يک سو با ايجاد آلودگي هاي زيست محيطي، صوتي و... بهداشت جسمي و رواني افراد را به خطر مي اندازد اما از ديگر سو خود به سلامت نيروي کار نيازمند است؛ چه، درآمدي که از قِِِبَل آن نصيب جوامع مي شود، مي تواند نقش عمده اي در تأمين سلامت شهروندان ايفا کند.
اگر چه تأمين بهداشت و سلامت براي همگان ضروري است اما اين زنان و کودکان هستند که بيش از هر قشر ديگري در معرض آسيب هستند و اين در حالي است که مادران، پرورش دهنده کودکان آينده ساز هستند ضمن آنکه از دامن زن، مرد به معراج مي رود. (12)
از آنجا که دولت هاي در حال توسعه همواره دغدغه ي تأمين بهداشت چندبعدي شهروندان - خاصه مادران و کودکان - را داشته اند، ضرورت بهره گيري از راهکار حسنه ي وقف ديگر بار رخ مي نماياند. اين امر مي تواند شامل احياي حوزه هاي سنتي و گسترده اي باشد که شاهد حضور سنت حسنه ي وقف اند؛ از قبيل: احداث، توسعه و تجهيز بيمارستان ها، درمانگاه ها، خانه هاي بهداشت و مانند آن؛ يا به کار گيري برنامه هاي نوين پيشرفته اي از قبيل پيشگيري، اطلاع رساني بهداشتي، تنظيم خانواده، و مايه کوبي.
ادامه دارد ...
منبع :
برقراري امنيت اجتماعي
دولتمردان و دولت هاي مردمي اگر چه وظيفه ي خطيري در زمينه ي بر قراري و تقويت روزافزون امنيت اجتماعي بر عهده دارد، اما نمي توانند بي آنکه از همراهي و همدلي اعضاي جامعه اي که خود نيز بخشي از آن هستند برخوردار باشند، توفيق را در اين عرصه همواره رفيق راه خود بيابند.
از آنجا که تأمين امنيت اجتماعي، خود ثمره ي برقراري امنيت اعتقادي، رواني، جاني، مالي و شخصيتي، زيست محيطي، بهداشتي و مانند آن است، راهکارهايي نظير سنت وقف مجال آن را مي يابد که با پرداختن به يک يا چند مورد از آنها به اصلاح و بهبود اوضاع جامعه بينديشند.
از آنجا که راهکار حسنه ي وقف، توان حذف برخي از موانع برشمرده شده را دارد، مي توان با قاطعيت بدين حقيقت اذعان داشت که سنت نيک انديش وقف با کمک به ايجاد و پايداري فرآيند توسعه مدد شايان توجهي به اصلاح و بهبود وضع جامعه مي کند.
اين انتظار - به دور ار افراط ها و تفريط ها - کاملا بجاست؛ چرا که مبين روح و زندگي پوياي آدمي است (11)و اصولا خود مي تواند موجبات رشد و اعتلاي اقتصادي را نيز فراهم آورد.
در اين زمينه، نقش وقف کاملا محسوس و برجسته است چه، اين راهکار حسنه از دير باز کوشيده است با ايجاد مدارس، مساجد، بيمارستان ها، کاروانسراها، آب انبارها، تکايا، پل ها و امثالهم، موجبات رفاه مردمان را فراهم آورد.
در اين زمينه مي توان به راهکار حسنه ي وقف اشاره کرد که بازشناسايي آن به مردم مي تواند رويکرد ايشان را معطوف خود ساخته، روحيه ي ارجمند خيرخواهي، نيک انديشي، ايثار و از خودگذشتگي را در متن اجتماع نشر دهد.
ادامه دارد ...
منبع :
نا گفته پيداست که تأثير عوامل ياد شده بر بهبود بلکه نورانيت وضع اجتماعي جامعه، بس چشم افساست؛ اما نکته اي که بايد بدان توجه داشت، اين است که افت معنوي و تبعات بسيار سوء و درد ناک آن، زاييده ي تعامل عوامل چندي است؛ از جمله: روزآمد، روان شناسانه و جذاب نبودن شيوه هاي تبليغي - تبييني معارف و احکام نوراني اسلام؛ کمبود مراکز فرهنگي، آموزشي، هنري، عدم وجود دوره هاي توجيهي - آموزشي براي ائمه ي جماعت مدارس؛ نبود فرصت سنجي؛ عدم بهره گيري از فناوري آموزشي در امر آموزش نماز.
با اندکي تأمل مي توان دريافت که از راهکار حسنه ي وقف مي توان در چاره انديشي براي رفع بسياري از عوامل بر شمرده سود جست و بدين ترتيب، راه را براي بهبود وضع اقتصادي جامعه هموار کرد.
به هر صورت، نظر به تأثير ژرف و شگرفي که ازدواج در تحصيل فضايل، کاهش جرايم ومعاصي، ايجاد آرامش جسمي و رواني، فراهم آوردن زمينه ي طهارت وپاکي اجتماع وخلاصه بهبود وضع اجتماعي، اقتصادي وفرهنگي جامعه دارد، بايد با بهره گيري از تمامي امکانات و راهکارهاي موجود، ازجمله سنت حسنه ي وقف، دسترسي جوانان را بدان سهل وساده کرد وموانع را از پيش پاي آن برداشت.
البته اين درحالي است که در کشورهاي در حال توسعه، گروه عمده اي از شهروندان، از داشتن سر پناهي مناسب بي بهره اند و همواره دغدغه ي پيدا کردن مسکني استيجاري يا خريد منزلي شخصي را در آينده اي نه چندان نزديک دارند بدون اينکه به کيفيت آن توجه چنداني داشته باشند.
به هر حال، رفع معضل مسکن که تأمين هزينه ي آن همواره سبد هزينه ي خانوار را به سختي متأثر از خويش ساخته است، از يک سو مستلزم داشتن راهبردي واقع بينانه و نيز برداشتن موانعي است که حضور سرمايه هاي مردمي را در اين بخش محدود کرده و از ديگر سو، اعمال سياست هاي حمايتي (نظير وقف) در مورد کساني که در اين باره مشکلات حاد دارند.
ادامه دارد ...
منبع :
سابقه وقف
در دين مبين اسلام نيز وقف از جايگاه رفيع و در عين حال شايسته و کاملتري نسبت به ساير اديان و مذاهب و تمدن ها بر خور دار بوده است؛ چنان که مي بينيم بزرگان دين نيز نسبت بدان اهتمام جدي ورزيده اند.
جمعيت انبوهي که نگين چاه جوشنده را حلقه آسا در برداشت، زبان به تحسين گشوده بود. هر يک چيزي مي گفت. يکي عرضه بر مي داشت: علي (ع) کاردان و کوشاست. ديگري مي گفت: حضرت با اين کار، خود و خانواده اش را توانگر و بي نياز ساخت. ديگري زمزمه مي کرد: اي کاش...
در اين احوال، مقتداي سخاوتمندان، قلم و کاغذ طلبيدند و با نگارش وقف نامه اي، آب حاصل را مصروف اين امور داشتند:
کمک به در راه ماندگان و بيماران تهيدست؛
تأمين هزينه ازدواج دختران و پسران بي سر پرست؛
انجام کارهاي عام المنفعه. (8)
وقف در ايران نيز اگر چه سابقه ي درازي داشته است، اما در دوران شکوهمند اسلامي، شاهد فراگيري و گستردگي آن در جاي جاي کشور هستيم. ساخت صد ها باب مدرسه، آب انبار، کاروانسرا و...، مربوط بدين دوران، گواه اين مدعاست.
امروزه نيز در پانزدهمين قرن هجرت نبي مکرم اسلام (ص) و در عصر استقرار نظام مقدس جمهوري اسلامي، شاهد جلوه هاي بديع و متناسب با زمان از وقف هستيم که مبشرايجاد تحولات مثبت و سازنده در جامعه و اوضاع و احوال آن است. و اين علي رغم لطماتي است که اين مقوله ي شريف از حاکميت سياه نظام هاي مستبد اسلام ستيزي نظير سلسله ي پهلوي دريافت کرده است که وقف را ناشر معارف نوراني اسلام و در عناد با مطامع و اهداف شيطاني خويش يافته بودند.
رويکرد رو به گسترشي که امروزه جامعه ي ما نسبت به مقوله ي ارزشمند وقف دارد، بازشناسي علمي و موشکافانه ي آن ضروري ساخته است؛ چه، وقوف به نقش مهمي که عنصر مزبور مي تواند در بهبود اوضاع و احوال جامعه داشته باشد، بسيار جدي و حايز اهميت است.
در ادامه ي اين نوشتار خواهيم کوشيد نقش وقف در بهبود اوضاع و احوال جامعه را دقيق تر در امتداد نگاه قرار دهيم:
قرآن کريم، اولين برنامه ي اجرايي دولت پارسيان را اقامه ي نماز - که بهترين و عاليترين رويکرد به مباني و احکام نوراني اسلام است - بر مي شمارد. (9) اين امر از آنجا نشأت مي گيرد که ستايش خداي تعالي که فلسفه ي محتوم آفرينش آدمي است، تأثيري عميق و بي مانند بر او و جامعه اي که بدان تعلق دارد، بر جاي مي نهد و به سوي سعادتِ دو دنيا راهنمايش مي شود.
برقراري ارتباط با مبدأ وجود و فراگير شدن فرهنگ انسان ساز تعبد درپيشگاه با عظمت الهي،
برکات بسيار ي در بردارد، از جمله:
تسهيل روابط جمعي؛
تقويت انضباط فردي و اجتماعي؛
نهادينه شدن وارستگي و آزادي؛
گرايش انگيزه ها به سوي تعالي يافتن؛
رواج تفکر ارجمند عقلاني و خردورزي؛
تسهيل سير صعودي و استکمالي انسان؛
معصيت زدايي؛
وقت شناسي؛
رعايت حقوق فردي و اجتماعي؛
از خود گذشتگي؛
از بين رفتن تعارض بود و نمود.
ادامه دارد ...
منبع :
