چکيده:

ميرزا ابوالحسن، عارف، حکيم، فيلسوف و متکلم شيعي، در سال 1238 هـ . ق در احمدآباد گجرات هند ديده به جهان گشود. از نظر نسب، به سلسله اي از سادات طباطبا انتساب دارد که از طرف پدر به امام حسن مجتبي عليه السلام و از طرف مادر به امام حسين عليه السلام مي رسد. وي در عصر قاجار، همچون ستاره اي فروزان در آسمان حکمت درخشيد. ميرزاي جلوه پس از تحصيلات مقدماتي، به فراگيري فلسفه و عرفان پرداخت. وي براي ادامه تحصيل ابتدا به اصفهان رفت و سپس در سال 1273 هـ . ق راهي تهران شد. سرانجام اين حکيم فرزانه، در شب جمعه 6 ذي القعده 1314 هـ . ق در 76 سالگي درگذشت و در قبرستان ابن باويه، در جنوب تهران به خاک سپرده شد. (1) در اين مقاله به بررسي زندگي اين بزرگوار مي پردازيم.

«اصولاً رسول اكرم (صلی الله علیه واله) و ائمه عليهم‏السلام طبق رواياتي كه داريم قبل از اين عالم انواري بوده‏اند در ظلّ عرش و در انعقاد نطفه و طينت از بقيه مردم امتياز داشته‏اند.»(1)
حضرت امام خميني ضمن بيان مطلب فوق افزوده‏اند: «و مقاماتي دارند ـ الي ماشاء اللّه‏ ـ چنانكه در روايات معراج جبرئيل عرض مي‏كند: ... هرگاه كمي نزديكتر مي‏شدم، سوخته بودم.(2) با اين فرمايش كه ... ما با خدا حالاتي داريم كه نه فرشته مقرب آن را مي‏تواند داشته باشد و نه پيامبر مرسل.(3) اين جزء اصول مذهب ماست كه ائمه عليهم‏السلام چنين مقاماتي دارند. چنانكه به حسب روايات اين مقامات معنوي براي حضرت زهرا عليها‏السلام هم هست.(4)»(5)

گفت و گو با دکتر حسن بلخاری

بررسی زندگی حضرت رضا (ع) در ادوار مختلف و مقاطع گوناگون مبین این نکته است که ایشان با نگاهی عالمانه و کارشناسانه از موقعیتها و حتی محدودیتهای موجود بهترین بهره را می برده اند.

هجرت تحمیلی ایشان به خراسان که از ادوار گذشته مرکز علم و علم آموزی و مأمن بزرگان و اندیشمندان بوده است، برکات بی شماری برای جهان اسلام و مردم ایران به همراه داشت. گرچه نیت مأمون در این هجرت دور ساختن امام از مردم بود، اما هجرت امام به ایران، برکات زیادی برای جهان اسلام به همراه داشت که مهمترین آن را می توان تغییر قطب علمی جهان اسلام به ایران با توجه به نگاه خاص ایرانیان به علم و دانش، دانست. تحقق این مهم با نگاه زیباشناسانه امام رضا(ع) به عشق ایرانیان به دانستن و علاقه ریشه ای آنان به امامت و ولایت اهل بیت (ع) میسر شد. که اکنون پس از گذشت حدود 14 قرن از آن وقایع آثار این حرکتهای بزرگ و پربرکت را در کشورمان و جهان اسلام شاهدیم.

) حضرت رسول اکرم (صلي الله عليه و آله وسلم) فرمودند: «پاره اي از تن من در زمين خراسان دفن خواهد شد، مؤمني او را زيارت نکند، مگر آنکه خداوند عزوجل بهشت را بر او واجب گرداند، و آتش را بر بدنش حرام کند.»
عيون اخبار الرضا عليه السلام، ج 2، ص 255، ح 4، امالي شيخ صدوق (رحمت الله عليه) ص 60 .
2) از حضرت امام رضا (عليه السلام) روايت شده است که فرمودند:

گفت و گو با حجت الاسلام محمدهادي يوسفي غروي

حضور مؤثر ائمه اطهار (عليهم السّلام) در عرصه هاي مبارزه با تعصبهاي کورديني و تحريف از اصول عقيدتي از يک سو و حضور پربرکت اين بزرگواران در عرصه گسترش معارف اسلامي و به خصوص معارف عميق و تعالي بخش تشيع، در طول تاريخ اسلام بسيار سرنوشت ساز و حياتي بوده است. تحقيق و پژوهش، در باب اين گونه گفتگوها و مناظره هاي علمي مي تواند به بسط و نشر معارف و اصول عقيدتي در جهان امروز منجر شود و در روزگار پر از شبهه و عناد و ترديد و نفاق، مي تواند ما را به عقل و درک و منطق و استدلال مسلح نمايد. مناظره هاي حضرت علي بن موسي الرضا (عليه السّلام) و استفاده حضرت امام رضا (عليه السّلام) از موقعيت به دست آمده در نشر و گسترش مفاهيم عميق تشيع و نيز انتقال درست و صحيح تعريف اسلام و تشيع در تاريخ شيعه، از نمونه هاي مثال زدني در اين زمينه است

مقدمه

بر پايه آموزه‌هاي شيعي، امام(علیه السّلام) بايد داناترين فرد جامعه اسلامي باشد تا بتواند از عهده پاسخ گوئي به همه پرسش‌ها و چالش‌هاي مربوط به اسلام و جامعه اسلامي بر آيد. از اين رو گستره دانائي او، افزون بر قرآن و سنت، حوزه‌هاي ديگري از جمله كتاب‌هاي مقدسي مانند تورات، انجيل و زبور را نيز در بر مي‌گيرد. مناظرات نغز امام رضا(علیه السّلام) با دو تن از دانشمندان يهودي و مسيحي شاهد گوياي اين مدعاست. آن حضرت درباره موضوعاتي چون اثبات نبوت پيامبر اسلام(ص)، نقد الوهيت حضرت عيسي(علیه السّلام) و نفي اين هماني اناجيل كنوني و انجيل اصلي به كتاب مقدس خود يهود و مسيحيان استناد كرده است. در اين نوشتار، مناظرات ياد شده، با متنِ فعليِ عهد قديم و جديد(كتاب مقدسِ يهوديان و مسيحيان) تطبيق و مستند سازي شده است. اين موضوع كه به رغم اهميت شايان آن، تاكنون به صورت مستقل و تطبيقي بررسي نشده است، مي‌تواند شيوه‌ها و الگوهاي مناسب براي پاسخگويي به پرسش‌ها و چالش‌هاي پيش روي اسلام و گفت و گو با پيروان ديگر اديان و فرق ديني را در اختيار ما قرار دهد.

ولادت

هشتمين امام شيعيان، حضرت علي بن موسي الرضا (ع)، روز پنجشنبه، يازدهم ذي قعده، سال 148 هجري ـ شانزده روز پس از شهادت جد بزرگوارش امام صادق (ع) ـ در مدينه چشم به جهان گشود.(1)
نام مبارکش را «علي» گذاشتند. کنيه اش «ابوالحسن» و القابش، رضا، صابر، رضي و وفي بود که مشهورترين آنها «رضا» است.(2)
پدر آن حضرت، موسي بن جعفر (ع) و مادرش کنيزي به نام «نجمه» بود؛ «تکتم»، «سمانه» و «ام البنين» نيز خوانده مي شد.(3)
نجمه، کنيز «حميده» مادر امام موسي کاظم (ع) بود و چون در عقل و دين داراي مرتبه اي والا بود و در اخلاق و رفتار بر ديگر زنان برتري داشت، او را به پسرش امام کاظم (ع) بخشيد.(4)