رواياتي به مناسبت روز کار و کارگر

- از امام صادق(ع) نقل شده که فرمودند: در تأمين مايحتاج زندگي خودتان سستي نکنيد.
- رسول خدا(ص) فرمود: بهترين کارها آن است که دوامش بيشتر باشد، هر چند اندک باشد.
- رسول خدا فرمودند: کار امروز را به فردا ميفکن که هر روز کاري معين دارد.
- حضرت علي(ع): فرمودند دانا بر کار خود و نادان بر آرزوي خويش تکيه مي کند.
- حضرت علي(ع): هر کس چيزي بجويد و دنبال آن برود، حتما به همه و يا برخي از آن خواهد رسيد.
- حضرت امام حسين(ع): جز به اندازه کاري که کرده اي پاداش طلب نکن.
- حضرت علي(ع): با پاداش دادن به نيکوکار، بدکار را بيازار.

ضرورت کار و کوشش

قرآن کريم راجع به ضرورت کار و کوشش مي فرمايد: «همين که نماز به پايان رسيد در روي زمين پراکنده شويد و از کرم خداوند روزي بجوييد و خدا را بسيار ياد کنيد، شايد رستگار شويد». آري، اسلام بين تلاش و کوشش در راه زندگي مادي و عمل در راه تهذيب نفس و به دست آوردن مواهب معنوي، توازن برقرار مي کند. اين آيه که مي فرمايد: «به آن چه خداوند به تو مرحمت فرموده سراي آخرت را تحصيل کن و نصيب خود را نيز از اين دنيا فراموش مکن» به همين معني دقيق نظر دارد. اسلام همان گونه نمي خواهد که راضي نيست انسان تمام نيروي خود را صرف تأمين زندگي مادي کند و به طور کلي از ياد خدا غافل شود، هم چنان نمي خواهد که انسان تنها متوجه جهان ديگر شود و زندگي مادي خود را مختل کند؛ بلکه روش اسلام اين است که انسان هم براي دنياي خود بکوشد و هم آخرت خود را فراموش نکند. کار هر چند ساده و سبک باشد، موجب شرافت و کرامت است و بهتر از آن است که انسان دست نياز پيش ديگران دراز کند و سربار آنان باشد. در حديث آمده است: «اگر انسان طنابي بردارد و سر به کوه گذارد و هيزم بر پشت بکشد، بهتر از آن است که دست نياز پيش ديگران دراز کند». اسلام راضي نمي شود که مسلمان سربار ديگران باشد و به او اجازه نمي دهد که از کار دست بکشد و به دعا اکتفا کند و از خدا بخواهد که بدون کار و تلاش او را روزي دهد. در حديث آمده است که خداوند از بنده اي که فقط دهانش را باز کند و بگويد خدايا مرا روزي بده، بدش مي آيد.

کار جهاد است

اسلام کار را نوعي جهاد در راه خدا مي داند. تلاشي که مسلمان در راه اداره زندگي خود و خانواده اش انجام مي دهد از بهترين عبادت هاست. در همين باره از امام هشتم(ع) روايت شده که فرمود: «پاداش کسي که مخارج خود و خانواده اش را از فضل خداوند مي جويد، از پاداش کسي که در راه خدا جهاد مي کند، بيشتر است». نقل مي کنند که روزي رسول خدا با جماعتي از يارانش از جايي عبور مي فرمود. به مردي برخوردند که مشغول کار بود. ياران آن حضرت از کوشش و تلاش آن مرد تعجب کردند و خدمت رسول خدا عرض کردند: يا رسول اللّه، چه خوب بود که اين تلاش و کوشش در راه خدا بود حضرت فرمود: «اگر منظورش خدمت کردن به خود و خانواده يا پدر و مادرش باشد، کوشش او در راه خدا شمرده مي شود». آري کار و کوشش اگر به منظور اراده کردن زندگي خود و پدر و مادر، و هم چنين همسر و فرزند باشد، بدون شک جهاد در راه خدا حساب مي شود و از بهترين عبادت ها به شمار مي رود.

کار کردن شيوه انبياست

هيچ پيغمبري از طرف خداوند برانگيخته نشد مگر اين که کارهاي شخصي اش را خود انجام مي داد و کارگر و زحمتکش بود. در شرافت و افتخار کارگر، همين نکته کفايت مي کند که خاتم پيامبران، حضرت محمد مصطفي(ص)، پيش از بعثت، چوپاني، و با پول حضرت خديجه(س) تجارت مي کرد. بعد از بعثت نيز با اصحاب کار مي کرد و در کارها و گرفتاري ها با آنان تشريک مساعي مي فرمود و به هيچ گونه تفوّق و برتري نمي جست. هنگامي که مسجد بزرگ مدينه را مي ساخت مانند کارگر ساده همراه اصحاب کار مي کرد و طايفه انصار اين شعر را مکرر مي خواندند: اگر ما بنشينيم و پيغمبر کار مي کند براي ما بسيار زشت و ناپسند است. حضرت موسي(ع) نيز چوپاني مي کرد و حضرت ابراهيم(ع) چوپاني و بنّايي. لقمان و ادريس، خياط بودند و شيخ الانبيا حضرت نوح(ع) نجّار بود. ساير انبيا نيز هر يک شغلي داشتند که با آن امرار معاش مي کردند.

دعاي شخص بيکار مستجاب نمي شود

اسلام مردم بي کار را مذمت کرده و دعاي شان را در طلب روزي، مستجاب نمي داند. از پيامبر اکرم(ص) روايت شده است که فرمود: «دعاي چند صنف از امت من مستجاب نمي داند، يکي از آن ها دعاي مردي است که در خانه بنشيند و در پي روزي از خانه بيرون نرود و بگويد: خدايا روزي مرا برسان...». هم چنين علي بن عبدالعزيز روايت کره که امام صادق(ع) از من سئوال کرد که عمر بن مسلم چه مي کند؟ عرض کردم فدايت شوم، کمر به عبادت بسته و تجارت را ترک کرده است. امام از شنيدن اين سخن ناراحت شد و فرمود: «واي بر او! آيا نمي داند کسي که به دنبال کار نرود، دعايش مستجاب نمي شود؟».

جلوگيري از سستي و تنبلي

اسلام سستي و تنبلي را که باعث ايستادن چرخ اقتصاد و خشکيدن چشمه نيروي آدمي و فساد جامعه مي شود، نهي کرده است؛ زيرا اين کار ضررهاي جبران ناپذيري به دنبال دارد. بيکاري، باعث فقر و انحطاط و ريختن آبروي افراد مي شود و آدمي را در انتظار ديگران کوچک و خوار مي سازد. معاذ بن کثير خدمت امام جعفر صادق(ع) آمد و با آن حضرت در اين باره مشورت کرد که آيا دست از کار بکشد و به همان مقدار مالي که دارد اکتفا نمايد. حضرت او را از آن کار نهي کرده، فرمود: اگر چنين کردي آبروي تو مي ريزد و ديگر در هيچ کاري از تو ياري نخواهند جست. در دعاهايي که از اهل بيت (ع) وارد شده است، مي بينيم که از بيکاري و کسالت و سستي به خدا پناه برده اند. هم چنين اخبار بسياري وارد شده که از سستي و تنبلي نهي مي کند؛ از جمله امام صادق(ع) به بعضي از ياران خود فرمود: «از کسالت و اندوه بترس زيرااين دو، کليد تمام بدي هاست. کسي که کسالت بورزد حقي را ادا نمي کند و کسي که اندوه به خود راه بدهد بر هيچ حقي شکيبا نمي شود».

کارگران، دوستان خدا

اسلام نسبت به طبقه کارگر اهميت فراوان داده و آنان را با بهترين و شريف ترين صفات ستوده و«دوست خدا» ناميده است. آيا کارگران عزيز ما بهتر از اين تقدير و تحسين را انتظار دارند؟ در شرافت و افتخار کارگران همين بس است که پيامبر اسلام (ص) آنان را بزرگ داشته و احترام فرموده است. مي گويند روزي آن حضرت بر کارگري به نام سعدانصاري مي گذشت پينه هاي دست او راديد و سبب آن را پرسيد. کارگر انصاري عرض کرد: اثر بيل زدن است که بدان مخارج خانواده ام را تأمين مي کنم. حضرت دست او را تکان داد و بنا به روايتي بوسيد و او را پيش روي اصحاب گرداند و فرمود: «اين دستي است که خدا آن را دوست مي دارد. در روايت ديگري فرمود: اين دستي است که آتش به آن نمي رسد. آيا اين تقدير که پيامبر از طبقه کارگر فرموده است، در هيچ مکتبي سابقه دارد؟ هرگز، زيرا پيامبر(ص) نه تنها در اين عالم کارگران را مورد تفقّد قرار داده، بلکه درجهان ديگر نيز گرامي و محترم داشته و ضامن شده است که آتش جهنم به دست شان اصابت نکند.

عابد در ديدگاه امام صادق(ع)

نقل مي کنند که روزي حضرت امام جعفر صادق(ع) از حال مردي سئوال کرد، عرض شد وي فقير و بينواست. حضرت فرمود: اين روزها چه مي کند؟ عرض کردند: در خانه مشغول عبادت خداست. فرمود: معاش او از کجا تأمين مي شود؟ عرض کردند: بعضي از برادرانش زندگي او را اداره مي کنند. فرمود: به خدا سوگند کساني که زندگي او را تأمين مي کنند از او عابدترند. آري، از نظر اسلام مسلمانان مکلفند که هم براي دنيا و هم براي آخرت تلاش کنند. آنان حق ندارند به کلي از دنيا کناره گيري کنند و فقط به امور آخرت بپردازند، هم چنان که نبايد تنها به امور دنيوي بپردازند و آخرت خود را فراموش کنند.

امام صادق(ع) و کار و کوشش

امام ششم رهبر نهضت علمي جهان اسلام، خود در بعضي از باغستان هايش کار مي کرد. در همين ارتباط ابوعمر شيباني مي گويد: امام صادق را ديدم در حالي که عبايي بر دوش و بيلي در دست داشت و عرق از پيشانيش مي چکيد، مشغول کار بود. عرض کردم: فدايت شوم بيل را به من بدهيد تابه جاي شما کار کنم. فرمود: «من دوست مي دارم انسان براي به دست آوردن روزي از حرارت خورشيد، اذيت ببيند».

نکوهش تکدّي

رهبران ديني و پيشوايان معصوم(ع) پيوسته در سخنان گوهربارشان تکدّي گري و دست نياز پيش ديگران دراز کردن را نکوهش کرده و حتي در برابر آن وعده آتش داده اند. به عنوان نمونه از حضرت امام محمد باقر(ع) نقل شده که به محمد بن مسلم فرمود: «اي محمد اگر گدا مي دانست که در خواهش کردن چه هست و چقدر زشت و ناپسند است، هرگز کسي از ديگري چيزي درخواست نمي کرد و اگر احسان کننده به اين نکته آگاهي مي داشت که در بذل و بخشش چه اجري هست و چه اندازه ثواب و پاداش دارد، هيچ فردي را از پيش خود نمي راند و هيچ درخواست کننده اي را دست خالي و نااميد برنمي گرداند... اي محمد هر کس بي پروا با پشت محکم گدايي کند و دست نياز به سوي مردم دراز کند، روز قيامت با صورت خراشيده و زخمي با پروردگار ملاقات خواهد کرد».

کشاورزي

زراعت از پايه هاي اساسي زندگي است و اسلام بدان اهميت فراوان داده و مردم را به امور کشاورزي تشويق کرده است. پيامبر اسلام(ص) شخصا درخت خرما غرس مي کرد هم چنين حضرت علي(ع) و فرزندان آن حضرت به شغل کشاورزي بسيار علاقه مند بودند. در نامه تاريخي که اميرالمومنين علي(ع) به استاندار مصر مالک اشتر مي نويسد، چنين مي فرمايند: «لازم است به آباد کردن زمين از گرفتن خراج بيشتر اهميت بدهي؛ زيرا خراج گرفتن در سايه عمران و آبادي ميسر است و کسي که بدون ايجاد عمران و آبادي، از ملت تقاضاي خراج کند، وسيله خرابي کشور و بيچارگي ملت را فراهم ساخته است». آري درباره زراعت و فضيلت آن، روايات فراواني وارد شده است. نقل مي کنند که مردي خدمت امام صادق(ع) عرض کرد: فدايت شوم، از گروهي شنيده ام که مي گويند زراعت مکروه است. حضرت فرمودند: «زراعت کنيد و درخت بکاريد. به خدا سوگند که کاري از آن حلال تر و بهتر نيست».

منزلت کشاورزان

اسلام کشاورز را ستوده و او را در دنيا و آخرت، شرافتمند معرفي کرده است. يزيدبن هارون مي گويد از امام صادق(ع) شنيدم که فرمود: کشاورزان گنج هاي ملت اند که با کمال ميل و رغبت زراعت مي کنند و خداوند کشت آن ها را مي روياند. مقام آنان از همگان برتر است و آنان طبقه بابرکتي هستند.» آيا رتبه اي از اين بالاتر هست که انسان گنج نهفته ملت و رتبه اش از همگان برتر و از بندگان با برکت خداوند باشد؟ در اهميت کشاورزي و منزلت کشاورز، همين نکته بس است که شغل بيشتر پيامبران الهي، کشاورزي بوده است.

مايه سعادت

نابرده رنج گنج ميسر نمي شود
مزد آن گرفت جان برادر کار کرد 

حيات انسان در جامعه با کار عجين شده است؛ چرا که کار مايه سعادت جامعه است. امروز اگر بخوايم از بن بست عقب ماندگي و وابستگي رهايي يابيم و نيازهاي مان را با اتکا به خود و حفظ استقلال و حيثيت ملي و ديني خود برآورده سازيم، چاره اي جز آن نداريم که تلاش هاي خود را مضاعف سازيم و با گسترش دامنه کار و فعاليت علمي و پژوهشي و توسعه اقتصاد ملّي و با برنامه ريزي هاي اساسي و دراز مدت راه پيشرفت را براي نسل آينده هموار سازيم.

ارزش فرهنگي کار

اگر فرهنگ خود را بکاويم و اشعار، ضرب المثل ها و داستان ها را بررسي کنيم، گنجينه پايان ناپذيري مي يابيم که اهميت و ارزش فرهنگي کار را در آيين و تاريخ ما نشان مي دهد. از غزالي تا فيض کاشاني و از فردوسي و ناصرخسرو تا مولوي و سنايي و از سعدي و جامي تا ديگران همه جا به اشعار و عبارات نغزي بر مي خوريم که با تعبيرات بديع و زيبا انسان را به کار و کوشش و پرهيز از تضييع وقت و کسالت و بيکاري فرا مي خواند و به تدبر و تامل در آثار و نتايج کوشش دعوت مي کند. فرهنگ و سنت هاي ما بر رعايت اخلاق کار، اجتناب از علم بي عمل، لزوم سپردن کار به کاردان و کسب تجربه براي کار نيکو کردن تأکيد مي کند و نسبت به عار ندانستن از کار و به کار گرفتن ابزار و کوشش در راه معيشت و قبول رنج کار پندهاي نيکويي به ما مي آموزد.

بزرگ ترين عامل موفقيت

بزرگ ترين عامل موفقيت در امور دين و دنيا، سعي و کوشش است. ترديدي نيست که با تنبلي و تن آساني ممکن نيست انسان به کوچک ترين آرزوهاي خود در امور دنيا و آخرت نايل شود. امام هفتم شيعيان حضرت موسي بن جعفر(ع) مي فرمايد: پدرم به يکي از فرزندانش مي فرمود: از کسالت دور باش؛ زيرا تبنلي و ملال، انسان را از بهره هاي دنيا و آخرت باز مي دارد. در حديث ديگر زُراره از امام صادق(ع) روايت مي کند که آن حضرت فرمود: هر کس در اصلاح امور معاش و دنياي خويش تنبل باشد، دنياي او هيچ خيري ندارد. بنابراين بيکاري و تنبلي، مايه بدبختي، و کار و تلاش مايه خوشبختي و بزرگ ترين عامل کاميابي افراد است.

کوشش هاي بوعلي سينا

نابغه نام آور شرق، فيلسوف بزرگ اسلام و ايران، بوعلي سينا در شرح حال خود چنين مي گويد: در دوران جواني که مشغول تحصيل بودم براي مطالعه در اتاقي تنها مي نشستم و در را به روي خويش مي بستم و مشغول مطالعه مي شدم و هر وقت خسته مي شدم، پاره ناني مي خوردم يا جرعه آبي مي نوشيدم و دوباره مشغول کار مي شدم. گاهي چند شبانه روز مي گذشت و من جز براي رفع ضرورت از خانه بيرون نرفته بودم و مدت ها مي گذشت که خواب به چشمم راه نيافته بود.»

ثمرات کار و کوشش

دانشمنداني که به مقامي رسيده اند و توانسته اند به جامعه خدمت کنند، موفقيت شان بر اثر تصادف و شانس نبوده است، بلکه بر اثر کار و تلاش به جايگاه عالي دست يافته اند. درباره ابن سينا نقل مي کنند که وي براي درک بعضي از نوشته هاي فلسفي معلم دوم«فارابي» گاه مي شد که مطلبي را چهل بار مطالعه مي کرد. «اديسون» دانشمند و مخترع بزرگ مي گويد: «نبوع يعني يک درصد الهام گرفتن و 99 درصد عرق ريختن». او مي فهميد که کار يعني چه؛ و لذا روزي 16 ساعت کار مي کرد و غالبا در محل کارش روي صندلي مي خوابيد. متفکر و فيلسوف بزرگ اسلامي«ابن رشد اندلسي» تا آن جا که به ياد داشت، حتي يک روز را بدون مطالعه و تفکر سپري نکرد. اميد که مانيز اينان را الگوي خويش قرار داده، لحظه اي از کار و کوشش غفلت نکنيم.

از تاريخ بياموزيم

با نگاهي گذرا به تاريخ ملت هاي گذشته و حال به اين نتيجه مي رسيم که هر ملتي که براي سعادت دنيا و آخرت خود کوشيد موفقيت و پيروزي نصيب اش شد، و هر جمعيتي که تن پروري پيشه کرد از کاروان سعادت و سالاري باز ماند. مسلمانان صدر اسلام در نتيجه ايمان به پروردگار و سعي و کوشش و پشتکار توانستند پرچم اسلام را در کشورهاي بزرگ و امپراطوري هاي وسيع آن روز به اهتزاز درآورند. آن روز مسلمانان به زندگي پرتجمل و ناز و نعمت عادت نکرده بودند، غذا و لباس شان ساده بود، اما به گاهِ کار، سخت کوش و پرطاقت و فعال بودند.

منبع: سايت حوزه