تعجبي ندارد اگر اقتصاد جهاني نامتوازن، زير بار شوك انرژي سال 2005 به تقلا افتاده باشد. بازارهاي مالي جهان اين وضعيت را از نزديك زير نظر دارند. بازارهاي سهام از بيم ريسك بازار دچار رخوت شده‌اند و بازارهاي اوراق قرضه در اثر زنگ خطرهاي بانك‌هاي مركزي درباره تورم منفعل شده‌اند. هواپيماي غول‌پيكر 747 اقتصاد جهان اكنون فقط با دو موتور حركت مي‌كند، در بخش تقاضا با موتور مصرف‌كننده آمريكايي و در بخش عرضه با موتور توليدكننده چيني. اگر موتور تقاضا دچار نقص شود، فشار بر موتور عرضه مي‌تواند شرايط را بي‌ثبات كند. اين نگراني اقتصادي پايان سال 2005 است. اگر مصرف در آمريكا به دليل پستي و بلندي‌هاي توليد در چين دچار كندي شود، ديگر نمي‌توان انتظار داشت كه اين هواپيما به مسير خود ادامه دهد. هيچ عامل ديگري در دهه‌هاي اخير نتوانست جاي مصرف آمريكا را در پشتيباني از موتور تقاضاي معادله رشد جهاني بگيرد. بين سال‌هاي 1996 تا 2005، رشد واقعي مصرف در آمريكا به طور متوسط به 75/3درصد در سال رسيده است كه اين 70درصد سريع‌تر از نرخ متوسط مصرف در كشورهاي توسعه يافته است.

تغيير فوق‌العاده در الگوي مصرف آمريكا كه مصرف‌كنندگان درآمد – محور را به هزينه‌كنندگان دارايي – محور تبديل كرد، باعث تقويت اقتصاد جهاني شد. در حالي‌كه رشد درآمد شخصي در 10سال گذشته همان نرخ 3/3درصدي خود را حفظ كرده است، رشد مصرف از اين ميزان عبور كرده و 5/0درصد بيشتر از رشد درآمد شده است. به دليل افزايش صرف در نيمه اول دهه 1990 و تاثيرات بازار مسكن در 5سال گذشته مصرف در آمريكا رتبه اول در جهان را به دست آورده است.

سالانه، حوادث و جرائم زيادي درون هواپيماهاي مسافربري توسط مسافران نابهنجار و قانون‌شكن وقوع مي‌يابد كه به نوبه خود موجبات اخلال و ناامني در پرواز، تهديد جاني و مالي مسافران و نگراني دولتها را فراهم كرده است؛ از اين رو، طرح مباحث گوناگوني از جمله بحث تعارض صلاحيتها، استرداد مجرمان و ... مطرح شده كه سازمانها و جوامع بين‌المللي را به تبادل نظر و كنكاش در خصوص اين موضوع فرا خوانده است. آنچه در پي مي‌‌آيد خلاصه‌اي از دويست و هشتاد و هشتمين بخشنامه سازمان بين‌المللي هواپيمايي كشوري موسوم به «ايكائو» است. گزارش مزبور مشتمل بر يك پيش‌نويس قانوني نمونه با يك سري اصول و مواد قانوني راهنما براي رفع خلأهاي قانوني موجود در عرصه حقوق داخلي و بين‌المللي و ارائه راهكاري مشترك به منظور حصول اجماع جهاني در خصوص مباحث تقنيني و نحوه برخورد با بزهكاران هوايي است.

اگر به آغاز تاريخ جديد جوامع شرقي؛ يعني دوراني كه توأم با استعمارگري كشورهاي غربي است، نظري بيفكنيم، به نقش اساسي برخي از محصولاتي كه بعدا در تاريخ روابط اين جوامع با استعمارگران تاثيرگذار بوده‌اند، برمي‌خوريم.

بي‌ترديد، چاي، توتون و تنباكو و نفت از جمله اين محصولات راهبردي هستند. به اين معنا كه اين محصولات بومي در برخي شرايط عامل بحران و در برخي موارد عامل ثبات جوامع شرقي بوده‌اند. با اين حال، بررسي و تحليل تاريخي و جامعه‌شناختي اين مهم مي‌تواند گام مهمي در راستاي شناخت تاريخ جديد جوامع شرقي تلقي شوند.

هفته گذشته نشستي با عنوان «اندر روابط چاي، قند و استعمار» توسط گروه علمي- تخصصي جامعه‌شناسي تاريخي دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران برگزار شد. در اين نشست دكتر شروين وكيلي سخنراني كرد. مطلب حاضر چكيده‌اي از اين سخنراني است.
 تحليل جامعه‌شناختي مصرف آلكالوئي‌هايي مانند تئين و نيكوتين، به مقدمه‌چيني‌هايي تاريخي نياز دارد. آشكارترين و مهم‌ترينِ اين نكات، آن است كه الگوي مصرف و استفاده از آلكالوئيدها، پيوندي آشكار و روشن با مدرنيته دارند. گياهاني مانند توتون، چاي، قهوه و كاكائو در دوران پيشامدرن نيز شناخته شده بودند، كشت مي‌شدند و توسط جوامع سنتي مورد استفاده قرار مي‌گرفتند. با اين وجود، الگوي مصرف اين مواد و معناي نهفته در آنها از بيخ و بن با آنچه پس از ظهور انقلاب صنعتي شاهدش هستيم، متفاوت بود. فهمِ كاركرد اين مواد در جوامع امروزين، تنها در شرايطي ممكن مي‌شود كه دركي روشن از الگوي تاريخي تحول اين مواد و تصويري دقيق، از نقش‌شان در جوامعي كه گذار به مدرنيته را تجربه كرده‌اند داشته باشيم.