آرایش جهادی اقتصاد كشور

درباره‌ی الزامات سال «جهاد اقتصادی»

نگاهی به مفهوم جهاد اقتصادی
در باب مفهوم و نسبت دو كلمه جهاد و اقتصاد در عبارت «جهاد اقتصادی» كه نام سال 90 شمسی لقب گرفته است، شش نكته حائز اهمیت است:

نكته‌ی اول این‌كه مفهوم جهاد اقتصادی و خصوصاً كلمه‌ی جهاد یك تعبیر استعاره‌گونه و دارای معانی و دلالت‌های خاصی است. كلمه‌ی جهاد معمولاً به نوعی تلاش مقدس اطلاق می‌شود و یكی از كلماتی است كه در گفتمان دینی ما معنا پیدا می‌كند و همیشه صبغه‌ی تقدس را در درون خودش دارد. نكته‌ی اول این‌جاست كه به زعم بنده، رهبر انقلاب ابعاد دنیوی را با ابعاد مقدس اسلامی درهم آمیخته و همگون می‌بینند. برای همین هم كار كردن برای مسائل اقتصادی، پیشرفت و آبادانی و عمران كشور را با مسئله‌ی مقدسی به اسم جهاد تلفیق می‌كنند.

دشمن وقتی در عرصه‌های امنیتی، سیاسی و حتی به نحوی فرهنگی در ایران شكست خورد، تنها برگ برنده‌ای كه در این هفت‌، هشت سال اخیر در دستانش باقی مانده است، ناكارامدی اقتصادی است.

این یكی از پیام‌های بزرگ انقلاب اسلامی ایران است كه مسائل معنوی و مادی و یا به عبارت دیگر حسنه‌ی دنیا و حسنه‌ی آخرت چگونه می‌توانند با یكدیگر هم‌راستا شوند. اگر مسئولان از ظرفیت‌های معنوی، انسانی و فرهنگی كشور به درستی استفاده كنند، ما از كلمه‌ی جهاد می‌توانیم بركات زیادی را نصیب این مرز و بوم كنیم. كما این‌كه در طول تاریخ معاصرمان هم می‌بینیم كه حضرت امام(ره) در مورد سازندگی از این استعاره استفاده می‌كنند و جهاد را وارد صحنه‌های سازندگی می‌كنند و این تعابیر استعاره‌گونه به نوعی مسبوق به سابقه از سوی حضرت امام(ره) نیز می‌باشد.

نكته‌ی دوم این است كه در گفتمان دینی ما كلمه‌ی جهاد در كنار كلماتی مانند هجرت، ایمان، عبادت و... پازل گفتمانی دین را تكمیل می‌كند. در برخی موارد، مفاهیم دینی به ما اشاره می‌كنند كه باید مانع را دور بزنید، مثل كلمه‌ی هجرت. ولی كلمه‌ی جهاد همیشه برخورد با مانع و رفع مانع را مورد توجه دارد. این در معنای جهاد حالت تأكید و تصریح دارد.

در همین راستا یكی از استراتژی‌هایی كه در سال پیش رو یعنی سال 90 باید سر لوحه‌مان باشد این است كه باید جهاد عظیمی در شناسایی موانع اقتصادی كشور صورت دهیم. موارد و موانعی كه دست و پا گیر است. معمولاً در نگاه نهادی برخی از مقررات، آیین‌نامه‌ها یا تركیب‌های نهادی و یا به تعبیر دانشگاهی برخی از مواد یا تفاسیر قانونی كه امروزه در بدنه‌ی اجرایی ما وجود دارد، معمولاً به شكل مانع عمل می‌كنند. در صورتی‌كه ما به یك جهاد فراگیر در تمامی عرصه‌های اقتصادی جهت آسیب‌شناسی و مانع‌شناسی نیاز داریم تا بتوانیم برای رفع این موانع برخیزیم. جهاد كردن به رفع موانع پیشرفت ما برمی‌گردد؛ حالا برخی از این موانع داخلی‌اند و بخشی از آن هم موانع خارجی هستند كه باید در عرصه‌ی اقتصاد بین‌الملل هم ببینیم كه موانع اقتصاد كشور ما چه بوده است؟

نكته‌ی سوم این‌كه جهاد معمولاً استعاره‌ای است كه ما از فضای نظامی داریم و به همین دلیل، دلالت‌هایی به ذهن‌مان خطور می‌كند. به‌طور مثال هرگونه جهادی نیازمند دیده‌بانی و رصد دقیق است. معتقدم استراتژی دومی كه اقتصاد ایران در عرصه‌های مختلف كشاورزی، صنعتی، خدماتی، معدنی و... باید لحاظ كند، یك دیده‌بانی و رصد جامع و فراگیر است. ما باید دقیقاً رصد كنیم كه تحولات جهانی در اثر چیست و به چه مسیری سوق پیدا می‌كند؟ ما باید افق بیست سال آینده‌ی اقتصاد دنیا را و همچنین مزیت‌های نسبی كشور خودمان را رصد كنیم و بشناسیم. ما سریعاً باید خودمان را برای دهه‌های آینده به كمك رصد و دیده‌بانی‌ای كه صورت می‌دهیم، ارتقا دهیم و به مسائلی كه از طریق علم تولید ثروت می‌كنند، بیشتر توجه كنیم. تأكیداتی كه رهبر معظم انقلاب درطول این چند سال نیز داشتند، همه و همه ناظر به این مسئله بوده است. باید از صنایع تك به سراغ صنایعی برویم كه فرصت‌های تولید درآمدی و تولید ثروت آن فراوان است.

ما می‌دانیم كه هر جهادی نیازمند طراحی نقشه‌ی عملیاتی است. این دقیقاً خواسته‌ای است كه سال گذشته از سوی رهبر معظم انقلاب در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی مطرح شد كه گفتمان‌سازی و ظرفیت‌سازی بسیار خوبی نیز در جامعه‌ی نخبگانی كشور در مورد آن ایجاد شد.

معمولاً در اقتصاد، صنایع كوچك در ابتدای نو‌آوری و خلاقیت، ثروت خوبی را برای كشور به بار می‌آورند و فرصت‌های خوب اشتقال‌زایی ایجاد می‌كنند، اما در مسیر چرخه‌ی تولید و چرخه‌ی عمر یك كالا، معمولاً سود آن‌ها كم می‌شود. چراكه كشور‌های دیگر هم نظیر آن كالا را تولید می‌كنند و به تعبیر عامیانه دست زیاد می‌شود. اما به وضوح این مسئله قابل مشاهده است كه كشور‌های پیشرفته دقیقاً در پی این تغییربخشی و رفتن به سمت تولید كالاهای های‌تك و تولید ثروت و سودآوری از طریق تولید علم هستند.
به‌طور مثال در عرصه‌ی بین‌المللی ما نسبت به گروه «جی‌بیست» و تصمیمات اتخاذشده در آن توسط كشور‌های استكباری باید بسیار حساس باشیم و مشاركت غیر مستقیمی را پیشاپیش در آن تصمیمات جهانی داشته باشیم.

نكته‌ی چهارم؛ یكی دیگر از استعاره‌هایی كه كلمه‌ی جهاد برای ما به ارمغان می‌آورد، بحث نقشه و طرح است. ما می‌دانیم كه هر جهادی نیازمند طراحی نقشه‌ی عملیاتی است. این دقیقاً خواسته‌ای است كه سال گذشته از سوی رهبر معظم انقلاب در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی مطرح شد كه گفتمان‌سازی و ظرفیت‌سازی بسیار خوبی نیز در جامعه‌ی نخبگانی كشور در مورد آن ایجاد شد.

نكته‌ی پنجمی كه در راستای مفهوم جهاد باید به آن اشاره كرد، مسائل مربوط به آرایش جهادی است. دستگاه‌های اجرایی كشور، دستگاه‌های قانون‌گذار، نهادهای قضایی، بخش‌های مردمی، بخش‌های غیر انتفاعی و خصوصی كشور باید با یك راهبردی كه از سوی دستگاه‌های سیاست‌گذار مشخص می‌شود، یك آرایش جهادی به خود گیرند.

نكته ششمی هم كه در ذیل مفهوم جهاد معنا می‌یابد، بحث آموزش نیروها است، مثل هر عملیاتی كه اگر آموزش نیرو نداشته باشیم و نیرو‌های اقتصادی كشور را آماده نكنیم، در صحنه جهاد دچار مشكل خواهیم شد. بخشی از آموزش نیروها بحث عمومی است، یعنی بدنه‌ی آموزش و پرورش و دانشگاه‌های كشور و در نهایت رسانه‌ها و به‌طور مشخص رسانه‌ی ملی، باید حركتی جهادی داشته باشند و یك برنامه‌ی مدون در جهت آموزش نیروهای كشور نسبت به مقتضیات یك جهاد اقتصادی ارائه و اجرا كنند.

نمونه‌اي از آیات اقتصادي قرآن
1 ـ تعاون و همكاري ـ سورة مائده آيه 2 تعاونوا… تا آخر ايه
2 ـ منابع طبيعي ـ سوره نحل آيه 10 ـ هوالذي … تا آيه 13 يذكرون
3 ـ مسكن و خانه‌سازي ـ اعراف 74 ـ نحل 80 تا 82
4 ـ كشاورزي ـ ، انعام 95 ـ انعام 141
5 ـ كميته امداد ـ ، توبه 60
7 ـ معادن : رعد 3 و 4 ـ حجر 19 تا 23
8 ـ قرض الحسنه: بقره 245 ـ مائده 12 ـ‌ حديد / 10 ـ 13 ـ مزمل/20 ـ تغابن/19 ـ حديد/18
9 ـ بانكداري بدون ربا ـ آل عمران/120 ـ روم/39
10 ـ خريد و فروش : انعام/153 ـ اعراف/85 ـ هود/84 ـ 86

نظري به اقتصاد اسلامي:
كساني كه فكر مي‌كنند مسئل زندگي از يكديگر جداست و هر چيزي يك مرز و قلمروي خاصي دارد و هر گوشه‌اي و قسمتي از زندگي بشر به يك شي ءِ بخصوص تعلق دارد تعجب و يا احياناً انكار مي‌كنند كه كسي مسأله‌اي به نام مسائل اقتصادي در قرآن طرح كند زيرا به عقيده اينها هر يك از اسلام و اقتصاد يك مسأله جداگانه است، اسلام به عنوان يك دين براي خودش و اقتصاد به عنوان يك علم براي خودش اسلام قلمرويي دارد و اقتصاد قلمروي ديگر . اما نكته اين است كه مسائل زندگي را نبايد مجرد فرض كرد. صلاح و فساد در هر يك از شؤن زندگي در ساير شئون مؤثر است . نظام ارزشي اسلام، خوشبختي دنيا و‌آخرت انسان را به طور همزمان مورد توجه قرار داده و دنيا را مزرعه آخرت معرفي نموده است . بر اين مبنا به هر رفتار اقتصادي مفيد كه در حوزة ارزش‌هاي اسلامي مجاز باشد، انجام آن مطلوب و شايسته است .
مدلها و الگوهاي اقتصادي از آن جا كه به شدت تابع شرايط زماني و مكاني مي باشد، قابل تجويز و ارائه به طور كلي از سوي مكتب اسلام نبوده است . اما قوانين ثابت و هميشگي حاكم بر آنها ، در منابع اسلامي بيان شده‌اند . اين مقاله تحقيقي در جهت شناخت آموزه‌هاي اقتصادي قرآن مي‌باشد.
نظر قرآن راجع به ثروت : ما آنگاه كه مي‌خواهيم نظري به ايده‌هاي اقتصادي قرآن بيفكنيم اول بايد ببينيم نظر قرآن دربارة ثروت و مال چيست؟ ممكن است كسي بپندارد كه قرآن اساساً ثروت را مطرود و به عنوان يك امر پليد و دورانداختني مي‌شناسد اما چيزي كه پليد و مطرود باشد ديگر مقررتي نمي‌تواند داشته باشد. كه آن چيز را بدست نياوريد، دست به آن نزنيد، استفاده نكنيد. همچنانكه دربارة‌مشروب چنين مقرراتي آمده است : لَعَنَ الله بايغها و مًشْتَريها و آكِلَ ثَمَنها و ساقيها و شاربها .
جواب اين است كه قرآن مال و ثروت را تحقير نكرده، قرآن با هدف قرار دادن ثروت، با اين كه انسان فداي ثروت شود محال است به عبارت ديگر اينكه انسان پول را به خاطر خود پول و براي ذخيره كردن بخواهد مخالف است: « الَّذينَ يَكنزْونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّه وَ كايُنفْقِوُنَها في سَبيل ا… فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابِ اليم … توبه /34» آياتي وجود دارند كه نقش پول را در فاسد كردن شخصيت انساني بيان مي‌كنند و به همين دليل نيز ثروت پرستي مطرود كرده است.
ـ « اِنَّ الاِنسانَ لَيَطَغْي، اَنْ را'ه اسْتَغْني » علق 6
ـ « وَ لاتُطِعْ كُلَّ حَلاّفِ مَهين، مَمَّازِ مَنشّاءِ بَنَميمْ …… اَنْ كان ذامالٍ و بَنينْ …… قلم/15ـ10
ـ زُيِّنَ لِلإِنْسانِ حُبَّ الشَّهواتِ مِن النِّساءِ و اَلبْنَينْ و التَضاطيرَ المُقَنْطَره مِنَ الذَّهَبِ و الَفْضَّه وَالْخيَلْ المسُومَّه » ال عمران/14 .
اما قرآن خود ثروت را در كمال صراحت به عنوان « خير » ناميده است. كُنتَ عَلَيكُمْ اذِا حَضَرَ اَحَدَكُمُ الْمَوْتُ اِنْ تَرَكَ خَيْراً الوَصَّهُ لِلْوالدينِ و الاَقْربَين » بقره 180
و دفاع از مال را در حكم جهاد و كشته شدن در اين راه و شهيد تلقي كرده است الَمْقَتُولْ دُونَ اَهْلِهِ وَ مالِهِ …… و براي مال بر انسان حقوقي تأمل شده است.
ـ آشنا شدن با فهم كلام الهي از اهميت والايي برخوردار است و اين امر،‌ جز با درك درست كيفيت مطلوب زندگي انساني از ديدگاه قرآن و سنت ميسر نخواهد بود و از آنجا كه معمولاً در اقتصاد نيز از چهار موضوع عمده يعني توليد،‌توزيع، مصرف و رشد بحث مي‌شود لذا آيات قرآني مربوط به علم اقتصاد را نيز بر چنين مبنا طبقه‌بندي نموده همراه با شرح مختصري از آنها.
الف ـ توليد و مباحث مربوط به آن : در اين مبحث به ذكر دو نمونه اكتفا مي‌كنيم:
1 ـ قرآن و گستردگي منابع توليد: آياتي چند از قرآن كريم گوياي آن است كه خداوند در زمين ، آنچه را انسان نياز داشته، براي وي فراهم كرده است . در آيه‌اي مي‌فرمايد «وَاتيكم من كُلِّ ما سأَلْتُمُوُه : و هر چه از او خواسته‌ايد به شما ارزاني داشته است» ابراهيم/34
و در جاي ديگر مي‌فرمايد: « وَلَقَدْ مكَنَّا فيِ الاْرَضِ وَجَعَلْنا لَكُمْ فيها معايشَ قليلاً ما تَشكَرون » اعراف زا « در زمين جايگاهتان داديم و داها معيشتتان را در آن قرار داديم : و چه اندك سپاس مي‌گذاريد»
بنابراين از ديدگاه قرآن كريم، در زمين آنچه مورد نياز انسان براي ادامه زندگي لازم است، مهياست اما اين امر به معناي آن نيست كه كليه نيازمنديهاي انساني به صورت بالفعل و بدون كار و تلاش در اختيار اوست بلكه بدين معناست كه انسان بايد به كارگيري روحيه عمران و آباداني و در ساير خلاقيت، ابتكار و تلاش رزق و روزي خويش را از منابع طبيعت به دست آورد و آنها را براي استفاده تغييرات ضروري دهد . و علت عمده ايجاد رفاه را تغيير دادن امكانات موجود دانسته است ،‌بنابراين اگر در مواردي مشاهده مي‌شود كه قرآن كريم صرف ايمان و تقوا را مايه نزول بركات الهي و رونق اقتصادي دانسته است مثل آنجا كه مي‌فرمايد :
« وَلَوْاَنَّ اَهْلَ الْقُري آمنوا و اتَّقوا لَفَتَحْنا عليهم بَرَكاتِ من السَّماءِ و الَرْضَ اعراف 96 »
مراد آية شريفه اين نيست كه فقط ايمان و تقوا،‌يعني پرهيز از گناه، اسراف و … موجب نزول بركات مي‌شود بلكه جنبة اثباتي آن دو نيز كه سعي و تلاش براي بهره‌وري مطلوب از منابع طبيعت باشد منظور خواهد بود بنابراين تلاش در راه بكارگيري وسايل براي رسيدن به مواهب طبيعت در امور مادي وسيله خواهد بود همان‌طور كه در امور معنوي وسيله قرار دادن اولياء و انبيا براي تقرب الي الله مورد نظر خواهد بود. پس روشن است كه قرآن كريم ديدگاه هايي مانند نظريه مالتوس را كه به محدوديت منابع طبيعت و عدم كفاف آن بري انسانها معتقد است رد مي‌كند.
2 ـ زن هم مي‌تواند فعاليت اقتصادي داشته باشد:
1 ـ « واتوالنسآءِ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَه نساء /آيه 4 » 2 ـ « لِلرِّجال نَصيبُ مِمَّا اكْتَبَوا و لِلنسآء نَصيبٌ مِّمِا اكْتَبْنَ نساء/32» 3 ـ لِلرِّجالِ نَصيبُ مِّمِا ترك الْوالِدْانِ وَ الاْقَرْبَونَ و لِلنِّسآءِ نَصيبٌ مِّما ترك الوْلِدانَ وَ الْقَرْبَونُ مّشمِا قَلَّ منِه او كَثُرَ بَضباً مفروضاً نساء/7 » در هر صورت زن هم مي‌تواند كسب مشروع و فعاليت اقتصادي ـ ولو در خانه شوهرـ داشته باشد زيرا همه بر فعاليت اقتصادي محتاجند تا بتوانند به زندگي خويش ادامه دهند.

چکيده

نويسنده با تأکيد بر اين که آن چه دولت ها در قالب سياست مالي به عنوان اهداف اقتصادي- اجتماعي اجرا مي کنند،در قرآن به شکل بسياردقيق و انساني تر آمده است،بحث خود را آغاز نموده است.
وي با مروري به اهداف سياست هاي مالي چون تخصيص منابع، توزيع مجدد در آمد، تثبيت اقتصادي و تأمين بودجه دولت به اهداف قرآني مي پردازد که از آن جمله اند: آزادي انسان ها، توزيع مجدد در آمد، سرمايه گذاري زيربنايي و تأمين بودجه با اتکا بر اصل بنيادين عدالت.
شکي نيست که تحقق اهداف نياز به ابزارهايي براي وصول به آنها دارد و اين امر از نظر قرآن نيز دور نمانده است، چنان که نويسنده اظهار مي دارد
اين ها عبارتند از:ماليات ثابت و متغير، سياست درآمدي مبتني بر سطح اسراف و تبذير و هزينه هاي دولت از طريق ايجاد تعادل و توازن در سطح عمومي جامعه.
نکته اي که در اين رابطه خاطر نشان مي گردد اين است که ماليات اثر انقباضي در کاهش مصرف مردم دارد و هزينه هاي دولت اثر انبساطي در جامعه به بار خواهد آورد و در پي آن تعادل مطلوبي به وجود مي آيد.
واژگان کليدي: ماليات، صدقات، سياست مالي، اهداف اقتصادي، جامعه ديني.

مقدمه

تا يک قرن قبل،اهميت و جايگاه سياست مالي و پولي دراقتصاد ترديد پذير بود و تأثير مثبت دخالت دولت بر اشتغال، تورم، بيکاري، توزيع درآمد، تخصيص منابع، رشد و توسعه ي اقتصادي، پس انداز، سرمايه گذاري و کارايي اقتصاد، انکارپذير.
کم نبودند انديشمنداني که آموزه هاي انساني پيشوايان دين را به چالش مي کشيدند و حمايت از نيازمندان را مخالف قانون طبيعت مي شمردند و دخالت دولت در جهت توزيع مجدد درآمد و تخصيص منابع و تحت پوشش قرار دادن اقشار کم درآمد را ناروا و دخالت ناصواب در نظام عرضه و تقاضا مي پنداشتند،ولي امروزه تأثير دخالت ارشادي دولت در بهبود توزيع و توليد و افزايش مطلوبيت در مصرف، انکارناپذير است.
بدين ترتيب، اگر بيشتر به آثار اقتصادي و اجتماعي دستورات وتوصيه هاي ديني در رابطه با توليد، توزيع و مصرف نگرشي منفي وجود داشت، امروز چنين نيست. در واقع، ايجاد سازمان هاي تأمين اجتماعي و راه اندازي برنامه هاي حمايتي، با استفاده از ابزارهاي سياست پولي و مالي و مديريت و برنامه ريزي دولت ها به منظور ايجاد اشتغال، مبارزه با بيکاري و تورم، گوياي ضرورت
دخالت در دولت ها در جهت دست يابي به رشد و توسعه ي اقتصادي همراه با کاهش شکاف طبقاتي است.
آن چه دولت ها درقالب سياست مالي به عنوان اهداف اقتصادي- اجتماعي اجرا مي کنند، در قرآن به شکل بسيار دقيق و انساني تر آمده است.
در اين نوشتار ضمن اشاره به اهداف، ابزار و تأثير سياست مالي در اقتصاد معاصر، ديدگاه قرآن و اسلام را در اين موارد بررسي مي کنيم.
سياست مالي عبارت است از دخالت دولت در اقتصاد با استفاده ازابزارهاي مالي به منظور بهبود در توزيع درآمد، تخصيص منابع، تثبيت و توسعه اقتصادي
قبل از بحران 1929-1933 م، در کشورهاي صنعتي، اقتصاددانان بر اين باور بودند که دولت نبايد در اقتصاد دخالت کند و نبايد درحمايت ازگروه هاي آسيب پذير، ايجاد فرصت برابر ورقابت عادلانه وارد عمل شود، ولي ظهور آن بحران و تنش هاي اجتماعي به دليل غيرانساني و تحمل ناپذيري محيط کار و فقر و بيچارگي کارگران،نشان داد که از دست نامرئي کلاسيک ها کاري ساخته نيست. از ميان بحران ها و به دنبال اعتراضات انديشه وران، که به شرايط غيرانساني محيط کار معترض بودند و رشد روزافزون کمونيسم در غرب، کينز، اقتصادانان بزرگ انگليسي، ظهور کرد. او براي خروج از بحران و بهبود وضعيت اقتصادي، توزيع مجدد درآمد را مؤثرشمرد و فراهم سازي امکان مصرف بيشتراقشار کم درآمد را از زاويه يتقاضا، مفيد و براي خروج از رکود ضروري دانست (رشد و توسعه اقتصادي، بي تا، 2 /563، 5-680) از اين به بعد بود که سياست مالي به صورت جدي از زواياي مختلف مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
از ديدگاه اسلام، دخالت اقتصادي به منظور کارسازي مصرف متوسط براي همه ي مردم، جلوگيري از اسراف و زياده روي ثروتمندان،هدايت پس اندازها به سرمايه گذاري هاي زيربنايي و توليدي، فراهم سازي زمينه براي آزادي انسان ها و رهايي از دست اربابان زور و تزوير رهنمون شدن او به سمت
قله هاي بلند سعادت و تقرب به پروردگار توصيه مي شود.

آشنایی با مفاهیم اقتصادی

دکتر سید احمد محدّث حسینی رئیس گروه اقتصاد کشاورزی و بررسی مسایل روستایی

تولید ناخالص ملی  ((GNP

احتمالا  اصطلاح تولید ناخالص ملی  یا GNP را بسیار از زبان مسئولین  کشور،  از صدا و سیما و ... شنیده اید که اعلام می کند تولید ناخالص ملی کشور ایران این قدر افزایش پیدا کرده است.  اما این اصطلاح چیست؟ و چه مفهومی دارد؟  تولید هر کشور مهمترین شاخص  ارزیابی سطح رفاه جوامع است. تولیدات شامل تولید کالا و خدمات است و هر کار تولیدی یا خدماتی که بتواند ارزش افزوده ایجاد کند جز تولیدات یک کشور منظور می گردد. اما در یک کشور فعالیتهای متنوعی انجام می شود که تولیدات آنها واحدهای متفاوتی دارند و قابل جمع شدن نیستند مثلا 100کیلو شیر ،  10 ساعت تدریس،100  عدد کامپیوتر، خدمات پزشکی و راننده تاکسی و... را نمیتوان با هم جمع نمود .لذا آنها را در قیمتشان ضرب میکنند تا ارزش آن کالا یا خدمت به دست آید. سپس این ارزش که عبارت از ارزش کل کالا و خدمات تولید شده توسط یک کشور است را تولید ناخالص ملی یا GNP می نامند. در این روش قیمتهای جاری همان سال را در تولید آن سال ضرب می کنند و به آن تولید ناخالص ملی به قیمت های جاری می گویند.  تولید ناخالص ملی قدرت اقتصادی یک کشور را نشان می دهد  و از جمع ارزش افزوده بخشهای مختلف اقتصادی بدست می آید . در جدول زیر بخشهای مختلف اقتصادی و سهم هریک در اقتصاد ملی آمده است.

  جدول (1) بخشهای عمده اقتصادی  و ارزش افزوده آنها برحسب فعالیتهای اقتصادی  به قیمتهای جاری 1384

ماخذ: بانک مرکزی خلاصه تحولات اقتصادی کشور

با توجه به  رشد قیمت ها استفاده از این معیار می تواند گمراه کننده باشد زیرا افزایش قیمت کالاها و خدمات  باعث افزایش تولید ناخالص ملی می گردد. لذا برای اینکه معیار بهتری را داشته باشند یک سال را به عنوان سال پایه در نظر می گیرند و قیمت های آن سال را در تولیدات سال های بعد ضرب می کنند به عنوان مثال قیمت های 1376 به عنوان سال پایه در نظر گرفته می شود و مقدار تولید سال 1384 در قیمت سال 1376 ضرب می گردد. به این روش تولید ناخالص ملی براساس قیمت های سال پایه گفته می شود که سالهای مختلف را می توان با یکدیگر نیز مقایسه نمود.

جدول (1) بخشهای عمده اقتصادی  و ارزش افزوده آنها برحسب فعالیتهای اقتصادی  به قیمتهای ثابت 1376

(1384)

ماخذ: بانک مرکزی خلاصه تحولات اقتصادی کشور

همانگونه که از جداول مشاهده می شود مهمترین بخش اقتصادی کشور از نظر ایجاد ارزش افزوده بخش خدمات است. براساس قیمت سال پایه - که معیار بهتری می باشد- دومین بخش صنعت می باشد و براساس قیمت های جاری بخش نفت بیشترین ارزش  افزوده را بعد از خدمات برای کشور ایجاد کرده است که  مربوط به افزایش قیمت نفت در سالهای اخیر می باشد.  براساس قیمت های جاری کشاورزی کمترین ارزش افزوده را ایجاد کرده است  که مهمترین عامل آن قیمت پایین محصولات کشاورزی در مقایسه با سایر بخش ها است. اما براساس قیمت های سال پایه 1376 بخش کشاورزی سومین بخش مهم اقتصادی است که حتی بیشتر از بخش نفت ارزش افزوده برای کشور ایجاد نموده است. بررسی ارزش افزوده بخشهای اقتصادی به قیمت های جاری و ثابت نشان دهنده این مطلب نیز می باشد که رشد قیمت محصولات کشاورزی نسبت به سایر بخشها کمتر بوده است.

همزمان با نخستین روز از سال 1390، حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی امروز، در جمع دهها هزار نفر از زائران و مجاوران بارگاه ملکوتی ثامن الحجج علی بن موسی الرضا علیه السلام در شبستان امام خمینی (ره) و دیگر صحن هاو رواق های  رضوی در مشهد مقدس، در سخنان مهمی ضمن ارزیابی حرکت کلی کشور در سال 89 بویژه در زمینه تحقق شعار همت مضاعف و کار مضاعف در عرصه های مختلف از جمله علم و فناوری، هدفمندسازی یارانه ها و برخورد هوشمندانه و قوی با تحریمهای غرب، به تبیین شعار جهاد اقتصادی برای سال 1390 و شاخص و الزامات این حرکت عظیم اقتصادی پرداختند و در پایان نیز با بیان  موضع جمهوری اسلامی در قبال حرکتهای مردمی اخیر در منطقه، اقدامات مزورانه آمریکا و غرب را تشریح کردند.
حضرت آیت الله خامنه ای در ابتدای سخنان خود ضمن تبریک مجدد عید سعید نوروز به ملت ایران و همه ملتهایی که این عید را گرامی می دارند، به ارزیابی حرکت کلی کشور در سال 89، بویژه در زمینه تحقق شعار همت مضاعف، کار مضاعف پرداختند و خاطر نشان کردند: ملت و مسئولان در سال گذشته حقیقتاً، از خود یک همت والا و بلند نشان دادند و توانستند کار مضاعف انجام دهند که البته نتایج آن در بلند مدت شناخته خواهد شد ولی درهمین ماههای اخیر و کوتاه مدت نیز آثار آن در بخشهای مختلف مشهود است.
ایشان عرصه علم و فناوری را یکی از نمونه های بارز تحقق همت مضاعف و کار مضاعف برشمردند و افزودند: حرکت علمی برجسته ای که از چند سال پیش در کشور آغاز شده، اکنون شتاب بیشتری گرفته است و این حرکت فزاینده علمی نیز در جهت بدست آوردن دانش و فناوریهای نو و برتر دنیاست.
رهبر انقلاب اسلامی، بخشهای زیست فناوری، هوا – فضا، نانوفناوری، سلولهای بنیادی، تولید رادیوداروهای بسیار مهم، تولید داروهای ضدسرطان، تولید موتورهای توربین های بادی، تولید ابر رایانه ها و انرژی های نو  را از جمله دانش های نو و برتر دنیا دانستند و تاکید کردند ، دانشمندان جوان ایرانی با حرکتی شتابنده در حال پیشروی در این عرصه ها هستند و بر اساس گزارش مراکز معتبر بین المللی شتاب حرکت  علمی ایران ، بیشتر از شتاب جهانی است .
حضرت آیت الله خامنه ای در بیان ویژگیهای  حرکت پرشتاب علمی کشور ، افزودند :  حضور دانشمندان جوان  با متوسط  سن 35 سال ،  روحیه خودباوری و  اعتماد به نفس بالا ، و شکل گیری زنجیره  تجاری سازی تولید علم و تولید ثروت ملی از نکات برجسته  این حرکت علمی است . ایشان در خصوص تجاری سازی  تولید علم خاطر نشان کردند ، اگر زنجیره  تولید دانش ، تبدیل دانش به فناوری ، تولید محصول و در نهایت تجاری سازی علم  تکمیل شود ، مسیر تولید علم به تولید ثروت ملی کشور و پاسخگویی به نیازهای ملت منتهی خواهد شد.
رهبر انقلاب اسلامی هدفمند سازی  یارانه ها را یکی دیگر از نمونه های تحقق همت مضاعف و کار مضاعف خواندندو افزودند :  اجرای هدفمند سازی یارانه ها که همه صاحبنظران  اقتصادی  بر آن متفق القول هستند ، یکی از آرزوهای سالهای متمادی بود که به لطف خداوند در سال 89  آغاز شد و همکاری دولت و ملت هم در اجرای آن عالی بود .
حضرت آیت الله خامنه ای  با تاکید بر اینکه آثار اجرای هدفمندی یارانه ها در بلند مدت آشکار خواهد شد، خاطر نشان کردند : در همین مدت کوتاه  نیز برخی نتایج اجرای هدفمند سازی یارانه ها مشهود است .
ایشان از جمله اهداف  هدفمندسازی یارانه ها را  ، توزیع  عادلانه یارانه ها و گام بلند  برای تحقق عدالت اجتماعی بر شمردند  و افزودند : از دیگر اهداف این موضوع ، مدیریت مصرف انرژی و اصلاح واقعی الگوی مصرف و اصلاح ساختار اقتصادی کشور است .
رهبر انقلاب اسلامی افزایش صادرات غیر نفتی و نزدیک شدن به هدف مهم قطع وابستگی بودجه کشور به نفت را از دیگر نمونه های تحقق شعار همت مضاعف و کار مضاعف در سال 89 دانستند و خاطر نشان کردند ، نمونه دیگر ، برخورد هوشمندانه و مقتدرانه مردم و مسئولا ن با تحریم های غرب به سردمداری  آمریکا  بود که خوشبختانه با تلاش زیاد و کار متراکم مسئولان در بخشهای مختلف ، دشمن خلع سلاح شد و اکنون خود غربیها  اذعان دارند که تحریم ها دیگر اثری ندارند .
حضرت آیت الله خامنه ای اقدامات انجام گرفته  در زمینه اشتغال زائی ،  ساخت مسکن شهری و روستایی ، احداث بزرگراهها و راه ها و ارتباطات الکترونیک را از دیگر نمونه های تحقق همت مضاعف و کار مضاعف در عرصه اقتصادی برشمردند و در جمع بندی حرکت کشور در سال گذشته ، تاکید کردند ، سال 89 به معنای واقعی کلمه ، سال همت مضاعف و کار مضاعف بود که البته  این موضوع  فقط به سال 89 اختصاص ندارد و امسال و سالهای بعد نیز باید این موضوع ادامه یابد تا ملت ایران به جایگاه شایسته خود برسد .
بخش دوم سخنان رهبر انقلاب اسلامی به تبیین نامگذاری امسال  یعنی سال جهاد اقتصادی اختصاص داشت .
حضرت آیت الله  خامنه ای در این بخش از سخنان خود ابتدا دلیل انتخاب نام « جهاد اقتصادی »برای سال 90   را بیان کردند و افزودند : اگر چه  در کشور کارهای اساسی و ضروری باید انجام شود اما صاحبنظران معتقدند یکی از مسائل دارای فوریت و اهمیت بیشتر دراین برهه از زمان ، مسائل اقتصادی و حرکت جهاد گونه در این عرصه است  زیر اگر نظام اسلامی توانایی خود را در حل مشکلات اقتصادی به دنیا و همه  ملتها نشان دهد ، این موضوع در پیشرفت کشور و عزت ملت ایران تاثیر بسیار زیادی خواهد داشت .
ایشان شاخص اصلی در حرکت اقتصادی را رشد اقتصادی پیش بینی شده در برنامه پنجم  توسعه دانستند وافزودند : در برنامه پنجم  ، حداقل رشد اقتصادی ، 8 درصد پیش بینی شده است که بهره وری نقش زیادی در تحقق این رشد خواهد داشت .
رهبر انقلاب اسلامی با تاکید براینکه مسئولان باید اهمیت ارتقای سهم بهره وری در رشد اقتصادی کشور را برای مردم تبیین کنند ، خاطر نشان کردند  : از جمله اقدامات  دیگری که باید در عرصه اقتصادی کشور انجام شود عبارتند از :کاهش نرخ بیکاری و افزایش اشتغال ، افزایش سرمایه گذاری بخش خصوصی و توانمند سازی بخش خصوصی با ایجاد تعاونی ها ، آماده سازی زیر ساخت های حقوقی و قانونی ، حمایت از شکوفایی کار ، ایجاد  زمینه های لازم برای صرفه جویی در مواد اساسی بویژه آب مصرفی در بخش کشاورزی و مشارکت مستقیم مردم در اقتصاد .
حضرت آیت الله خامنه ای با تاکید بر لزوم دادن اطلاعات به مردم در زمینه اقتصادی و توانمند سازی آنان برای مشارکت مستقیم در اقتصاد افزودند : رسانه ها و بویژه رادیو و تلویزیون  نقش مهمی دراین زمینه دارند وباید مردم را در خصوص موضوعات و اطلاعات اقتصادی آگاه کنند ، ضمن آنکه دولت هم باید بر خورد فعالتری داشته باشد .
ایشان در ادامه به بیان الزامات حرکت عظیم اقتصادی در سال 1390  پرداختند و تاکید کردند  : انجام  جهاد اقتصادی نیازمند  روحیه جهادی ، استحکام معنویت و تدین در جامعه بویژه در میان جوانان ، پرهیز از مسائل حاشیه ای و حاشیه سازیها در کشور ، و حفظ اتحاد و انسجام  ملی در میان مردم ، مردم و مسئولان و در میان مسئولان است .
رهبر انقلاب اسلامی  با تذکر و هشدار جدی به مسئولان سه قوه در خصوص  طرح گله ها از یکدیگر در سطح افکار عمومی ، خاطر نشان کردند گله مندی  میان مسئولان از ابتدای انقلاب اسلامی وجود داشته و طبیعت کار هم همین است اما این گله ها را نباید میان مردم کشاند و آنها را ناراحت و مایوس کرد بلکه مسئولان باید گله ها را میان خود شان حل کنند.
حضرت آیت الله خامنه ای یک تذکر دیگر هم  در خصوص نحوه برخورد با نامگذاری های هر سال داشتند و افزودند : در برخی مواقع نامگذاریها و شعارهای سال بصورت انبوه و باهزینه زیاد در تهران و شهرهای دیگر برروی تابلوها و در خیابانها نصب می شوند درحالیکه این کار بی فایده و دارای اشکال و خلاف هدف اصلی از نامگذاری هر سال است .ایشان تاکید کردند : هدف ازنامگذاری برای هر سال  انجام اقدامات عملی است ، و نه نصب آن شعار و یا عکس های مربوط به آن بر روی تابلوها .
غافل نشدن از عرصه های غیر اقتصادی  در سال 1390 ، بویژه عرصه علم و فناوری سومین و آخرین تذکر رهبر انقلاب اسلامی در این بخش بود .
حضرت آیت الله خامنه ای سپس وارد بخش سوم سخنان خود یعنی تحلیل حوادث اخیر منطقه و حرکتهای مردمی در تونس ، مصر ، بحرین ، یمن و لیبی شدند .
ایشان این حرکتها را بسیار مهم و نشان دهنده یک تحول بنیادی در منطقه عربی ـ اسلامی و بیداری امت اسلامی دانستند و افزودند : دو عنصر مهم این حرکتها ، حضور مردم در صحنه ، و جهت گیری دینی آن است .
رهبر انقلاب اسلامی علت اصلی حرکتهای اخیر در منطقه  را جریحه دار شدن غرور و عزت انسانی مردم منطقه بدلیل عملکرد  نادرست حاکمان ظالم  آنان دانستند و خاطر نشان کردند، بعنوان مثال عملکرد  حسنی مبارک در مصر و انجام جنایت آمیز ترین  کارها به نیابت از رژیم صهیونیستی  بویژه در موضوع غزه  و همچنین عملکرد قذافی در لیبی و تحویل امکانات هسته ای این کشور  به آمریکا در مقابل تهدیدهای توخالی و  وعده های  ناچیز غرب ، از جمله اقداماتی بودند که غرور مردم را جریحه دار کرد.
حضرت آیت الله خامنه ای در همین خصوص افزودند : تهدیدها و فشارهای غرب به سردمداری آمریکا در مورد ایران هم وجود داشت و همچنان نیز ادامه دارد اما مسئولان جمهوری اسلامی در مقابل این تهدیدها نه تنها عقب نشینی نکردند بلکه امکانات  هسته ای خود را هر سال بیشتر کردند .
ایشان به تشریح عملکرد و موضع گیری آمریکاییها در قبال حوادث منطقه پرداختند و افزودند : آمریکا ئیها  ابتدا درمقابل این حوادث متحیر و بی تحلیل بودند و برهمین اساس ، مواضع متناقضی اتخاذ کردند .
رهبر انقلاب اسلامی تاکید کردند : حمایت از دیکتاتورها ، رویه ثابت آمریکاییها است و از حسنی مبارک هم تا آخرین لحظه دفاع کردند اما هنگامی که متوجه شدند ادامه حضور مبارک  امکان پذیر نیست او را همچون دستمالی بدور انداختندکه این موضوع باید درس عبرتی برای سردمداران وابسته به آمریکا باشد .
حضرت آیت الله خامنه ای سقوط دیکتاتور مصر را ضربه بزرگی به سیاستهای  خاور میانه ای آمریکا دانستند و افزودند : آمریکا هنگامی که از حفظ بن علی و حسنی مبارک مایوس شد ، تلاش موذیانه و خباثت آلود و البته سطحی را آغاز کرد تا بتواند شاکله  نظام های  دیکتاتوری آنها را در تونس و مصر حفظ کند اما با ادامه قیام مردم این ترفند شکست خورد.
ایشان خاطرنشان کردند آمریکا ییها بعد از شکست دراین ترفند دو ترفند فرصت طلبی و شبیه سازی را در دستور کار خود قرار دادند که فرصت طلبی و مصادره انقلابها نیز با شکست مواجه شد .
رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به تلاش آمریکا برای شبیه سازی حوادث منطقه درایرانِ مردم سالاری دینی و ایرانِ ملت افزودند : آنها تلاش کردند تا با استفاده از عوامل فرومایه  و گرفتار هواهای نفسانی ، کاریکاتور مضحکی درایران بوجود آورند که ملت ایران به دهان آنها زد و این ترفند هم شکست خورد .
حضرت آیت الله خامنه ای عملکرد آمریکا در قبال حرکتهای مردمی در منطقه و ادعای دفاع از ملتها را منافقانه خواندند و با اشاره به سخنان اخیر  ریس جمهور آمریکا  در خصوص حمایت  از ملت ایران خاطر نشان کردند ، ما نمی دانیم که آیا  رئیس جمهور کنونی آمریکا می فهمد که چه می گوید یا اینکه غافل و گیج است . او می گوید مردم در میدان آزاد ی تهران همان مردم مصر در میدان التحریر هستند در حالیکه مردم هر سال در 22 بهمن در میدان آزادی تهران جمع می شوند و شعار اصلی آنها هم ( مرگ بر آمریکا) است .
ایشان تاکید کردند ادعاهای آمریکاییها مبنی بر حمایت از ملتها همواره دروغ است  و آنها نه تنها به ملتهای منطقه رحم نمی کنند بلکه در قبال ملت خود هم ترحمی ندارند زیرا رئیس جمهور فعلی آمریکا در بحرانی ترین شرایط اقتصادی این کشور هزارها میلیارد دلار از پول مردم آمریکا را به کیسه کمپانیهای اسلحه سازی و نفتی می ریزد.
رهبر انقلاب اسلامی در ادامه تحلیل حرکتهای مردمی اخیرمنطقه به قضایای لیبی اشاره کردند و افزودند : جمهوری اسلامی ایران در قضایای لیبی ، هم رفتار دولت این کشور در کشتارمردم را محکوم می کند و هم حملات آمریکا و غرب را صددرصد محکوم می داند.
حضرت آیت الله  خامنه ای ادعای آمریکا و غرب مبنی بر اقدام نظامی برای حمایت از مردم لیبی  را کاملاً  غیر قابل قبول خواندند و تاکید کردند: اگر آنها واقعاً  طرفدار مردم لیبی هستند  ، چرایکماه نظاره گر کشتار مردم بودند و کاری انجام نداند.
ایشان خاطر نشان کردند ، آمریکا و غرب فقط بدنبال نفت لیبی و ایجاد جای پا دراین کشور است تا بتواند دولتهای آینده  تونس و مصر را زیر نظر داشته باشند.
رهبر انقلاب اسلامی عملکرد سازمان ملل متحد در قضایای لیبی را نیز ننگی برای این سازمان بین المللی خواندند و افزودند  : سازمان ملل متحد بجای آنکه در خدمت ملتها باشد ، به آلت دست آمریکا و غرب تبدیل شده است.
حضرت آیت الله خامنه ای در ادامه با اشاره به قضایای اخیر بحرین تاکید کردند:ماهیت قیام ملت بحرین هیچ تفاوتی با قیام مردم در مصر ، تونس ، لیبی و یمن ندارد زیرا مردم بحرین هم خواستار حق رای در انتخاباتی آزاد هستند که توقع زیادی نیست .
ایشان طرح موضوع شیعه و سنی در قضایای بحرین از جانب آمریکا و غرب را بهانه ای برای دخالت در مسائل منطقه دانستند و افزودند : آمریکاییها تلاش دارند تا با طرح موضوع شیعه و سنی در بحرین  ، مانع از کمکها و حمایتهای مردمی ازقیام مردم بحرین شوند .
رهبر انقلاب اسلامی با اظهار تاسف از گرفتار شدن برخی افراد دراین دام آمریکاییها تاکید کردند ،  طرح موضوع شیعه و سنی در قضایای بحرین  بزرگترین  خدمت به آمریکا و دشمنان امت اسلامی است .
حضرت آیت الله خامنه ای با اشاره به حمایت جمهوری اسلامی ایران از ملت فلسطین بویژه در جنگ 22 روزه غزه  خاطرنشان کردند : جمهوری اسلامی ایران در حالی ازملت فلسطین و همچنین  حرکتهای اخیر منطقه در تونس ، مصر، لیبی و یمن حمایت کرده که آنان شیعه نیستند زیرا در این قضایا  بحث شیعه و سنی مطرح نیست بنابراین نباید  در قبال قضایای بحرین به بهانه شیعه بودن مردم سکوت کرد .
ایشان با اشاره به دخالت حکومت سعودی در قضایای بحرین افزودند : اوج وقاحت آمریکاییها واذناب آنها در منطقه ، آنجایی است که حضور تانکهای سعودی در بحرین را دخالت نمی خوانند اما اعتراض مراجع تقلید ، علما و خیرخواهان به کشتار مردم بحرین را دخالت ایران می نامند.
رهبر انقلاب اسلامی دخالت  نظامی دولت سعودی در بحرین را اشتباه خواندند و تاکید کردند ، این اقدام موجب منفور شدن حکومت سعودی در منطقه خواهد شد و قطعاً خسارات سنگینی برای عربستان در پی خواهد داشت.
حضرت آیت الله خامنه ای  در جمع بندی تحولات اخیر منطقه خاطر نشان کردند : حرکت  جدیدی که در منطقه  آغاز شده است ، حرکت امت اسلامی و با سمت و سوی اهداف اسلامی است و این حرکت طبق وعده الهی قطعاً به پیروزی خواهدرسید و سلسله شکست های آمریکا در منطقه ادامه پیدا خواهد کرد.
ایشان تاکید کردند : موضع نظام جمهوری اسلامی در قضایای منطقه را دفاع از ملتها و حقوق ملتها و مخالفت با دیکاتورها و مستکبران است .
رهبر انقلاب اسلامی همچنین در بخش دیگری از سخنان خود ، عید نوروز را فرصت مغتنمی برای اجرای دستورات و احکام اسلام دانستند و افزودند :  مردم ایران در طول سالهای متمادی بویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی از عید نوروز برای معنویت ، معرفت  و نزدیکی به خدا استفاده کرده اند که نمونه بارز آن دعا و توسل  جمع زیادی از مردم به هنگام تحویل سال در بارگاه ها و زیارتگاه ها و مراکز دینی است .
حضرت آیت الله خامنه ای تاکید کردند: ملت ایران همواره از این سنت و آیین برای دین و معنویت و اخلاق اسلامی بهره برداری کرده است .
در ابتدای این دیدار آیت الله واعظ طبسی نمایند ه ولی فقیه در خراسان و تولیت آستان قدس رضوی ضمن تبریک  سال نو ، به  رهبر انقلاب اسلامی خیر مقدم گفت .