این روزها با گسترش تحریم های بی سابقه بر علیه جمهوری اسلامی ایران، مسئله اقتصاد مقاومتی به صورت جدی و گسترده از سوی مقام معظم رهبری بیان شده است و از همه ارگان ها و سازمان ها و آحاد جامعه خواسته شده است که برای این مسئله اهمیت قائل شوند و آن را در حوزه مسئولیت های خود اجرایی کنند.
در این میان صدا و سیما برای معرفی این موضوع مهم مسئولیت بسیار سنگینی بر دوش دارد و می تواند با معرفی اقتصاد مقاوتی در قالب های مختلف فیلم سریال گزارش خبر و ... مردم را به آن تشویق کند. یکی از ابزارهای خوب صدا و سیما برای معرفی این مسئله، معرفی سیره پیامبر اکرم و امامان معصوم در این مسئله است که چگونه با تاکید و توصیه بر مدیریت صحیح اقتصاد، توانستند جامعه آن روز را از چنگال مشکلات رهایی بخشند و به همین جهت تصمیم گرفتیم در این مقاله به برخی از ابعاد اقتصاد مقاومتی در زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله بپردازیم تا به عنوان الگویی مناسب در این حوزه هم برای مسئولین و هم برای مردم در جامعه معرفی شود.
مقام معظم رهبری در سخنرانی های متعدد برای موفقیت در حوزه اقتصاد مقاومتی چهار رکن مهم و اساسی را بیان کردند و فرمودند باید این چهار رکن در دستور کار سازمان ها و دستگاه هی اجرایی قرار بگیرد، این 4 رکن اصلی شامل اصلاح الگوی مصرف، کار و اشتغال، مصرف کالاهای داخلی و استفاده از همه ظرفیت ها در کشور است.
با مطالعه سیره پیامبر اعظم در می یابیم که یکی از ابعاد زندگی رسول خدا موضوع اقتصاد مقاومتی بوده است و حضرت با تاکید و توصیه های متعدد بر این چهار رکن اساسی توانستند بر دشمنان پیروز شوند و این پیروزی می تواند درس مهمی برای کشور و جامعه ما باشد.
رکن اول: اصلاح الگوی مصرف
سیره رسول خدا سراسر ساده زیستی و پرهیز از هر گونه اسراف و تبذیر بود چنانچه پیرامون شخصیت پیامبر اینگونه نقل می کنند (کـان رَسُول اللّه (صلی الله علیه و آله ) خَفیفُ الْمَۆُونَةٌ: یعنی در زندگی ساده زیستی را انتخاب کرده بود.)( سیری در سیرهء نبوی،ص 201)
و به همین جهت با اسراف و رفاه طلبی به شدت مبارزه می کرد و چنانچه در کتب تاریخی بیان شده است هدیه پیامبر به افراد رفاه طلب یک زمین خشک و بی علف بود که از آنها می خواست که آن را آباد کنند.
سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله بر این بود که از تمام ظرفیت های که جامعه به خوبی استفاده کند تا یک کار به سرانجام برسد و به همین جهت از افراد مختلف برای نهایی شدن کار ها استفاده می کرد از ثروت حضرت خدیجه سلام الله علیها گرفته تا درایت امیر المؤمنین علیه السلام و همچنین مشورت با افراد متعهد و متخصص از جمله اقدامات پیامبر اعظم در این راستا بوده است.
رکن دوم: کار و اشتغال
سیره و سنت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بر این بود که اگر جامعه ای بخواهد مستقل و قدرتمند به حیات اجتماعی و سیاسی خود ادامه بدهد، ناچار به اشتغال زایی و مبارزه با بیکاری و تن پروری است و به همین جهت برای رسیدن به این هدف مهم بر اشتغال زایی و فعالیت افراد در جامعه تاکید می کرد و خود نیز برای ایجاد کار برای جوانان تلاش می کرد.
در سیره پیامبر بسیار دیده می شود که افرادی فقیر به خدمت پیامبر می رسیدند اما حضرت به جای اینکه به آنها کمکی کند آنها را به کار و تلاش تشویق می کرد.
رسول خدا بیکاری و تکدی گری را لکه سیاهی می دانست که در قیامت افراد به آن دچار می شوند و به همین جهت برای ایجاد کار و تولید ملی در جامعه دو اقدام مهم انجام می دانند:
اول اینکه سرمایه اولیه ای را تهیه و در اختیار افراد جویای کار قرار می دادند تا اینکه صاحب کسب و کار شوند.
دوم اینکه با افراد جویای کار مشورت و سپس آنها را راهنمایی می کردند تا بتوانند شغل مناسب و مورد مورد علاقه خود را پیدا کنند:
نقل است یکی از یاران رسول خدا صلی الله علیه و آله دچار فقر و محرومیت شده بود. روزی به پیشنهاد همسرش تصمیم گرفت به خدمت آن حضرت برود و با بیان مشکلی که برایش پیش آمده، از رسول خدا صلی الله علیه و آله کمک بخواهد. وی با همین نیت به حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله رفت، اما قبل از اینکه سخنی بگوید، حضرت به او فرمود: «هر کس از ما کمکی بخواهد، ما به او کمک می کنیم، ولی اگر خود را بی نیاز بداند و دست حاجت پیش مخلوقی دراز نکند، خداوند او را بی نیاز می کند.» او با شنیدن این سخن به خانه برگشت. روز دوم و سوم نیز هنگامی که برای گرفتن کمک از رسول خدا صلی الله علیه و آله نزد آن حضرت رفت، همین سخنان را از ایشان شنید. این بار احساس کرد به خودش اعتماد و اطمینان بیشتری دارد. از این رو، به سراغ یکی از دوستانش رفت و تیشه ای از او به امانت گرفت. سپس به صحرا رفت و مقداری هیزم جمع کرد و فروخت و شب از دسترنج خود مقداری آذوقه تهیه کرد. روز بعد، دوباره کار خود را از سر گرفت و مدتی نگذشت که از همین راه، صاحب سرمایه و ثروت شد. روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله او را دید و لبخندی زد و فرمود: «نگفتم هر کس از ما کمکی بخواهد، ما به او کمک می کنیم، ولی اگر خود را بی نیاز بداند و دست حاجت پیش مخلوقی دراز نکند، خداوند او را بی نیاز خواهد کرد.) (داستان راستان، ج 1، ص 6)
طبق سیره پیامبر اعظم اولین وظیفه مسئولین در جامعه اسلامی برای مبارزه با تحریم ها اهمیت دادن به موضوع اشتغال و ایجاد شغل های مناسب برای جوانان جویای کار است ،چرا که می توان اشتغال را به عنوان یکی از مهمترین ارکان در اقتصاد مقاومتی محسوب کرد.
رکن سوم: مصرف کالاهای داخلی
سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله این بود که همیشه به افراد یک جامعه توصیه می کرد تا از دسترنج خود بخورید و فوائد زیادی را برای این کار بیان می کردند از جمله اینکه هر فردی از دسترنج خودش بخورد خداوند متعال با نظر رحمت به او نگاه می کند و او را عذاب نمی کند:
(کلوا من کَدّ اَیدیکم * مَن اَکَل مِن کَدِّ یَده، نَظَرَ اللهُ اِلَیه بالرَّحمَةِ، ثُمَّ لا یُعَذِّبهُ اَبَداً: از دسترنج خویش بخورید و هر کس از دسترنج خویش بخورد خداوند با نظر رحمت به او نگاه خواهد کـرد و او را عـذاب نـمـی کند.)(الحیاة، ج 3، ص 322)(بحارالانوار، ج 103، باب 1)
سیره و سنت پیامبر اکرم بر این بود که اگر جامعه ای بخواهد مستقل و قدرتمند به حیات اجتماعی و سیاسی خود ادامه بدهد، ناچار به اشتغال زایی و مبارزه با بیکاری و تن پروری است و به همین جهت برای رسیدن به این هدف مهم بر اشتغال زایی و فعالیت افراد در جامعه تاکید می کرد و خود نیز برای ایجاد کار برای جوانان تلاش می کرد.
همچنین تاکید فراوان داشتند بر اینکه کارهای خود را خودتان انجام دهید و هرگز از دیگران به اندازه یک چوب مسواک کمک نخواهید:
(لا یـَسـْتـَعْنَ اَحَدَکُمْ بِالنّاسِ وَلَوْ فی قَضْمِةٍ مِنْ سـِواکٍ: کـارهـای خـود را خـود انجام دهید و هرگز از دیگران ، اندازه یک چوب مسواک ، کمک نـخـواهـیـد.)( سیره نبوی،ج اول،ص 343)
به تحقیق می توان این دستورات و توصیه های رسول خدا را که در حوزه فردی بیان کرده اند را در حوزه اجتماع و همچنین جامعه اسلامی عمومیت داد و رمز موفقیت جامعه اسلامی را در این نکته دانست که جامعه ای می تواند به موفقیت دست پیداکند و در برابر ابر قدرت های دنیا مبارزه کند که همه میایحتاج خود را خودش تهیه کند و حتی به اندازه یک چوب مسواک محتاج دیگران نباشد.
رکن چهارم: استفاده از همه ظرفیت های کشور
سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله بر این بود که از تمام ظرفیت های که جامعه به خوبی استفاده کند تا یک کار به سرانجام برسد و به همین جهت از افراد مختلف برای نهایی شدن کارها استفاده می کرد از ثروت حضرت خدیجه سلام الله علیها گرفته تا درایت امیر المؤمنین علیه السلام و همچنین مشورت با افراد متعهد و متخصص از جمله اقدامات پیامبر اعظم در این راستا بوده است.
خلاصه کلام آنکه جامعه ای می تواند به عزت و سربلندی برسد که اولا استعدادهای درونی خود را کاملا بشناسد و ثانیا با اعتماد به نفس و توکل به خدای متعال از تمام ظرفیت های خود در راستای عملی شدن اقتصاد مقاومتی بهره ببرد و با انجام این امور است که طبق وعده خداوند متعال که فرمود: ِ (وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرینَ عَلَى الْمُۆْمِنینَ سَبیلاً : و خداوند هرگز بر [زیانِ] مۆمنان، براى کافران راه [تسلّطى] قرار نداده است.)(النساء: 141) جامعه اسلامی می تواند با استقلال و عزت و سربلندی پایدار باشد و زیر سلطه هیچ ابر قدرتی نباشد.
