تولید داخلی در شرایطی که کشور در فضای رکود قرار دارد امکان پیشرفت ندارد چرا که رکود همواره با تعدیل نیرو و محدودیت در امر اشتغال همراه است. از سوی دیگر تا زمانی که تورم کنترل نشود و از سیر صعودی خارج نگردد، کشور با مشکلات اقتصادی فراوانی دست به گریبان خواهد بود که حمایت از سرمایه‌ و کار داخلی را با دشواری‌های بسیار روبه‌رو می‌سازد 

برخی از صاحب‌نظران در زمینه اقتصاد بر این باورند که خصوصی‌سازی در کشور که می‌بایست از بخش خصوصی به منظور تولید و ایجاد اشتغال و پدید آوردن فضای رقابتی برای رسیدن به کالا و خدمات بهتر و باکیفیت‌تر حمایت می‌کرد، به عنوان رانت به وابستگان مراكز قدرت تعلق یافت و موجب تنومند شدن اقتصادی افرادی شد که با منابع ذی‌نفوذ در ارتباط بودند. به این ترتیب هدف عالی اصل خصوصی‌سازی نادیده گرفته شدمنبع:ایران20 

گاه قوانینی در کشور به اجرا در می‌آیند که سدی استوار در راه تولید ملی محسوب می‌شوند و در موارد بسیاری به تعطیلی و تعلیق کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی منتهی می‌شوند. به طور مثال صنایعی که توسط بخش خصوصی با گرفتن وام‌های بانکی راه‌اندازی شده و ایجاد اشتغال کرده بودند با سیاست آزادسازی قیمت حامل‌های انرژی و نرخ مواد اولیه پتروشیمی از عهده پرداخت قسط‌های بانکی، دستمزد کارگران، حمل و نقل و دیگر هزینه‌ها بر نیامدند و با عدم حمایت دولت روبه‌رو شدند. در نهایت کارشان به تعطیلی کشید و در حال حاضر صاحبان این صنایع بدهکاران بزرگ بانکی محسوب می‌شوند.منبع:ایران20 

بخش وسیعی از بازار کالا و خدمات به قیمت ارز وابسته است. به طوری که با نوسانات ارزی، قیمت کالا و خدمات نیز از دایره کنترل خارج می‌شود. بنابراین برای کنترل بازار کالا و خدمات باید در وهله نخست بازار ارز را متعادل است. از سوی دیگر نقدینگی نیز از مواردی است که نیاز به مدیریت دارد و به گفته کارشناسان مهمترین ابراز این مدیریت در بازار پول همان نرخ سپرده‌هاست.منبع:ایران20 

تقریباً اکثر مسؤولان و اقتصاددانان کشور بر این باورند که سیاست‌ سال‌های اخیر مبنی بر درهای باز کشور به روی واردات از جمله تهدیداتی است که متوجه تولید داخلی می‌شود.

گفتنی است در این میان افرادی سودجو که گویا حامیان پرنفوذ و ارتباطات قدرتمندی دارند با واردات قاچاق در سال‌های گذشته آسيب جدی به اقتصاد وارد ساخته‌اند. بی‌تردید کوتاه کردن دست افراد فرصت‌طلب یکی از لازمه‌های صیانت از سرمایه داخلی کشور است 

سال 1391 از سوی مقام معظم رهبری سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی نام‌گذاری شد تا بار دیگر بر لزوم توجه هرچه بیشتر به اقتصاد داخلی کشور تأکید شود. انتخاب نام امسال و سال گذشته حاکی از شرایط ویژه اقتصادی است. از این رو باید با برنامه‌های راهبردی، گام‌های بلندتری در مسیر توسعه اقتصادی برداشته شود. بی‌تردید تلاش برای بالا بردن توان تولید ملی و استفاده بهینه از کار و سرمایه داخلی نیازمند تمهیدات و الزاماتی است که نمی‌توان از آن‌ها چشم ‌پوشی کرد.

هرچند بار این مسؤولیت علاوه بر قوه‌های قضاییه، مقننه و دولت بر دوش بخش خصوصی و مردم نیز قرار دارد و عملکرد هر گروه بر دیگری تأثیری مستقیم دارد، ولی مادامی که دولت و سایر قوا در زمینه تحقق این امر پیشگام نباشند، الگوی صحیحی برای مردم و عوامل تولید در بخش خصوصی وجود نخواهد داشت.

تجربه جهانی بر این مدعا دلالت دارد که تمام کشورهای دنیا از کالاها و بنگاه‌های تولیدی خود حمایت‌های خاص و ویژه‌ای دارند و اجازه نمی‌دهند مسیر کارآفرینی دچار دست‌انداز شود. در این رابطه هم‌سویی سیاست‌گذاری‌های پولی، بانکی و مالی کشور و نیز سیاست‌های ارزی نقش تعیین‌کننده‌ای در رونق تولید ملی خواهد داشت.

کشور ما چاره‌ای ندارد جز اينكه از اقتصاد مبتنی بر نفت به سمت اقتصاد مبتنی بر كارآيی و بهره‌وری سوق پیدا کند كه اين تنها در توليد نمود می يابد ، حفظ اشتغال موجود با حمايت از كار ايرانی و صيانت از دارايی‌ها و سرمایه كشور مستلزم چند اقدام اساسی است كه بايد صورت گيرد ، سعی در کاهش تحریم‌های اقتصادی، خروج از رکود تورمی و استفاده بهینه از سرمایه‌های داخلی از جمله این ملزومات است.منبع:ایران 20 

نامگذاري هر سال ‌نو توسط رهبر معظم انقلاب، فلسفه عميقي دارد كه با دقت در سال‌هاي مختلف و نامي كه براي آنها انتخاب شد و شرايط زماني هر سال مي‌توان به بخشي از آن دست يافت.


با آغاز دهه پيشرفت و عدالت نيز اين نامگذاري‌ها توسط رهبري انقلاب ادامه يافت. سال 88با عنوان «اصلاح الگوي مصرف»، سال 89با عنوان «همت مضاعف، كار مضاعف» سال 90با عنوان «جهاد اقتصادي» و سال 91با عنوان «توليد ملي، حمايت از كار و سرمايه ايراني» انتخاب شدند.

اين عناوين همگي نشان‌دهنده آن است كه در اين دهه بزرگترين مشكلاتي كه به عنوان سرنخ ديگر مشكلات بايد از سر راه جمهوري اسلامي برداشته شود، در بخش اقتصادي كشور جاي گرفته است. با برداشته‌ شدن اين مشكلات مي‌توان اميدوار بود كه جمهوري اسلامي ايران همانگونه كه در مسائل سياسي و استراتژيك، پيش‌رو در عرصه جهاني شده است، در آينده‌اي نه چندان دور با رسيدن به استقلال اقتصادي، در اين زمينه نيز الگوي بسياري از كشورها قرار گيرد.


ضرورت توجه به مباحث اقتصادي در دهه پيشرفت و عدالت

بي‌‌شك يكي از دلايلي كه سال‌هاي اخير حول محورهاي اقتصادي نامگذاري شدند، نزديك شدن به افق چشم‌انداز 20ساله يعني سال 1404است كه قرار است در اين سال ايران به لحاظ اقتصادي در رتبه اول منطقه بايستد. شرايط زماني، نوع نگاه مسئولان ارشد اجرايي كشور به مسائل مختلف و نابساماني‌هاي موجود در عرصه اقتصاد نيز ضرورت توجه به مباحث اقتصادي را دوچندان مي‌كند. در اينجا به طور مجزا به هر يك از اين سه مورد مي‌پردازيم:


الف: شرايط زماني: جمهوري اسلامي ايران اكنون در شرايطي قرار گرفته است كه از يك طرف توسط برخي از كشورهاي همسايه تحت فشارهاي منطقه‌اي قرار گرفته است و از طرف ديگر با تحريم‌هاي جهاني و همچنين تحريم‌هاي يكجانبه برخي از كشورها در عرصه اقتصادي، دست و پنجه نرم مي‌كند. آنگونه كه شاهد بوديم در سال جهاد اقتصادي، دشمنان ما دست به تحريم‌هايي تازه عليه ما زدند تا بتوانند موفقيت‌هاي ما را به حداقل برسانند. تحريم بانك مركزي و تحريم نفتي ايران از شاخص‌ترين تحريم‌هايي است كه ‌سال گذشته عليه جمهوري اسلامي به تصويب رسيد.

هرچند كه دود اين تحريم‌ها به چشم طراحان آن رفت و اكنون با قطع صادرات نفت ايران به برخي از كشورهاي اروپايي، بحران اقتصادي خصوصا در زمينه نفت، در اروپا شدت گرفته است، ولي ما نيز آنگونه كه بايد در جهاد اقتصادي موفق نبوديم و برخي از مسئولان با


توجه عميق و نگاه دقيق رهبر معظم انقلاب به مسائل اقتصادي كه از سال 88 تاكنون با نامگذاري هر سال با مضامين اقتصادي بيشتر شده است، اثبات‌كننده اين است كه دشمنان در سال‌هاي اخير‌ در جنگ نرم خود، بر مسائل اقتصادي نيز تمركز كرده‌اند و براي حمله در اين مسير‌ پنجره‌اي مجزا گشوده‌اند

برداشت‌هاي غلط از اين مقوله، باعث شدند تا تورم و گراني در سال 90يك شوك بزرگ به ملت وارد كند. ضمن آنكه فاش شدن فساد بزرگ بانكي در سال 90باعث شد تا آن تلاش‌هاي خالصانه در عرصه اقتصادي نيز تحت‌الشعاع قرار گيرند.

ب: نوع نگاه مسئولان ارشد اجرايي كشور به مسائل: قطعاً وضع اقتصادي موجود كه امروز شاهديم جداي از نوع نگاه مسئولان ارشد اجرايي كشور به مسائل اقتصادي نيست. ‌طبيعي است كه وقتي رئيس‌جمهور در يك سخنراني رسمي (در 25دي 89) ادعا مي‌كند كه «سند چشم‌انداز را افراد بي‌اطلاع نوشته‌اند» به مرور اين احساس تبديل به وضعيتي شود كه عده‌اي بخواهند خارج از برنامه چشم انداز 20ساله عمل كنند و در نتيجه هزينه‌هاي مربوط به تحقق پيشرفت و عدالت در كشور، در مسيرهاي ديگري صرف شود. طبيعي است كه وقتي رئيس‌جمهور بودجه سال 91را با تأخيري چند ماهه به مجلس ارائه مي‌كند و در برابر سؤالات نمايندگان مجلس، پاسخي منطقي و قانع‌كننده ندارد، به اقتصاد كشور ضربه‌هايي وارد مي‌آيد. از سوي ديگر اگرچه هدفمندي يارانه‌ها كمك فراواني به بسترسازي صحيح در اقتصاد كشور كرد، اما كم‌توجهي دولت در پرداخت يارانه توليد، باعث شده است كه توليدكنندگان داخلي با مشكلات عديده‌اي مواجه شوند و عملاً اشتياق و شايد توانايي براي حضور در عرصه رقابت با توليدات خارجي را نداشته باشند.

ج: نابساماني‌هاي موجود در عرصه اقتصاد: تورم، بيكاري، ضعف توليدات داخلي در كيفيت كه با عدم حمايت از كار و سرمايه ايراني رقم خورده است در كنار ساير مشكلات اقتصادي در درجه اول ناشي از سياست‌گذاري غلط در عرصه اقتصادي و تامين توليد داخلي است. به كار‌گيري برخي از سياست‌هاي غلط در زمينه اقتصاد به مرور باعث شده است كه نه تنها كيفيت كالاهاي داخلي تنزل يابد، بلكه جمعيتي از كارگران ايراني هم با بيكاري دائم يا موقت مواجه شوند. نگاه مقطعي به بازارهاي داخلي و بين‌المللي و برخي از قوانين اقتصادي نيز بر اين نابساماني‌ها افزوده است و يكي از نتايج آن به گونه‌اي رقم خورده كه عده‌اي از دلالان و صاحبان مشاغل كاذب سود بيشتري را به نسبت توليدكنندگان، براي خود كسب كنند.


توصيه‌هاي رهبري براي مقابله با ضربه‌هاي اقتصادي دشمنان

توجه عميق و نگاه دقيق رهبر معظم انقلاب به مسائل اقتصادي كه از سال 88تاكنون با نامگذاري هر سال با مضامين اقتصادي بيشتر شده است، اثبات كننده اين است كه دشمنان در سال‌هاي اخير، در جنگ نرم خود، بر مسائل اقتصادي نيز تمركز كرده‌اند و براي حمله در اين مسير، پنجره‌اي مجزا گشوده‌اند. دشمن از يك سو با تحريم و صدور قطعنامه و از سوي ديگر با ايجاد يأس و نااميدي در داخل كشور، ايجاد اختلال در سيستم اقتصادي و صادرات روزافزون كالاهاي ارزان براي جايگزيني با توليدات ملي ما، تشويق مردم به مصرف زدگي و ايجاد نوعي حس پرستيژ در مردم به خاطر استفاده از كالاهاي خارجي و روش‌هايي از اين قبيل مدام مي‌كوشد تا كار و سرمايه ايراني را زمين بزند و كاملاً پيداست تا جايي مي‌خواهد پيش رود كه ديگر اثري از توليد ملي در ايران باقي نماند و ملت ايران به يك ملت متكي به غرب تبديل شود، اما خوشبختانه تا امروز به اين هدف خود نرسيده است.

در اين ميان اگرچه نمي‌توان بر روي تجارت جهاني خط كشيد، اما قطعاً با عمل به توصيه‌هاي رهبر معظم انقلاب، مي‌توان وضعيت اقتصاد كشور را سامان بخشيد و به گونه‌اي عمل كرد كه هم روابط تجاري ما با خارج از كشور برقرار باشد و هم با حمايت از كار و سرمايه ايراني، فرهنگ عمومي مردم به سمتي سوق يابد كه از توليدات ملي خود استفاده كنند. 

حمایت های ناقص دیروز دولت در قبال تولیدات و عدم حمایت دولت عامل سوددهی بسیار کالاهای وارداتی شده است و به نوعی تولید کنندگان علاوه بر آن که چوب بسته حمایتی ناقص دولت را می خورند

در سال جهاد اقتصادی، تعبیر برخی از مسئولان از جهاد اقتصادی عامل لطمه بر تولید داخلی شد، لذا رهبر معظم انقلاب با تدبیر هوشمندانه، منظور خود را از جهاد اقتصادی به وضوح بیان داشته و شعار امسال را رونق تولید داخلی قرار دادند.

به گزارش «تابناک» افزایش هزینه های تولید در این یک سال اخیر به چند طریق جبران شد. راه اول تعطیلی بسیاری از واحد های تولیدی و یا کاهش تولید، راه دوم اصرار بر افزایش قیمت ها و راه سوم فدا شدن کیفیت برای جبران افزایش هزینه ها بود.مشاهده ی این چند رفتار ما را متوجه این امر می کند که افزایش هزینه های تولید به هیچ وجه رونق تولید در پی ندارد.

آنچه امروز در قالب افزایش قمیت و کاهش کیفیت و کم فروشی دیده می شود، تا قبل از هدفمند کردن یارانه ها در قالب نقدینگی دیده می شد. به این معنا که نقدینگی پوشش چیزی را داشت که امروز افزایش قیمت ها، کاهش تولید کمی و کیفی آن را می پوشاند. نقدینگی جزء لازم بسته ی حمایتی دولت است ولی اگر بسته حمایتی دولت تنها در دادن نقدینگی خلاصه شود، پول نمی تواند تولید قوی و پر اشتغال با بازدهی بالا را ایجاد کند و جواب اینکه چرا نقدینگی نمی توانست بخش های تولیدی ما را به جلو هل بدهد، این است که اگر حمایت تنها نقدینگی باشد، اثرات مثبت خود را از دست می دهد.

در خیلی از فعالیت های تولیدی نقدینگی می تواند به عنوان تک ابزار حمایتی نقش بازی کند ولی در تولید صنعتی، نقدینگی تنها ابزار حمایتی نیست و اگر به عنوان تنها ابزار حمایتی دیده شود، عملا مجوزی برای نابودی تولید داده شده است. نابودی که دفعی نیست بلکه تدریجی است. مرگ تدریجی تولید صنعتی در بسته حمایتی ناقص تولید است و مسئول ناکارامدی های بخش های تولید ی دولت است و نه بخش های تولیدی.

حمایت های ناقص دیروز دولت در قبال تولیدات صنعتی و عدم حمایت دولت از کشاورزان و دامداران، عامل سوددهی بسیار واردات گوشت، کالاهای کشاورزی و صنعتی شده است و به نوعی تولید کنندگان علاوه بر آن که چوب بسته حمایتی ناقص دولت را می خورند از نتیجه های حمایت های ناقص که تشدید واردات به علت رکود تورمی بوده است نیز، چوب می خورند.

بنابراین اگر می خواهیم در سال رونق تولید، شاهد شکوفایی تولید باشیم، به هیچ عنوان نباید هزینه ها را افزایش داد. چرا که افزایش هزینه ها عامل کاهش تولید، کاهش اشتغال و تورم در جامعه می شود و از سویی مجوز سوددهی بالای واردات و دلالی را نیز ایجاد کرده و بر تولید خمیده ناشی از فشار هزینه ها، فشار دیگری را وارد می سازد.

در کنار عدم افزایش هزینه ها، دولت محترم موظف است بسته ی حمایتی کاملی را برای حمایت از بخش های تولیدی مد نظر قرار بدهد. بسته ی حمایتی که تنها شامل نقدینگی نیست، بلکه سرمایه گذاری در امر تحقیق و توسعه را نیز شامل می شود.

به نظر می رسد در پی استقلال واحد های صنعتی نبوده ایم چرا که در جایی که حمایت ها ماهیت تک ابزاری داشته اند و نقدینگی می توانست استقلال بسیاری از واحد ها را ایجاد کند، از ارائه این حمایت سر باز زده ایم و از سویی بسته حمایتی کامل برای واحد های صنعتی انجام نداده ایم و این سبب شد که تولید کشاورزی و دام داری و صنعتی همه وابسته به دولت شود و بقاء تولید به بقاء دولت متصل گردد و این یعنی اقتصاد، حضور دولت را برای همیشه تضمین می کند. و البته دولت از طریق عدم جلوگیری درست از واردات، عملا حمایت های تولیدی داخلی را به حمایت از واردات تبدیل کرده است و این یعنی ضعیف نگه داشتن تولید و سپس نابودی تولید.

اگر حمایت دولت کامل و درست صورت می گرفت، دیگر تولید وابسته به پول نمی گشت چرا که خودش پول می ساخت. به بیان دیگر علت آنکه تولید تابع پول شده است و پول تابع تولید نیست، حمایت های ناقص دولت در جهت وابسته نگه داشتن تولید داخلی به دانش خارجی و حمایت های مادی دولت بوده است.

هم اکنون دولت به جای آنکه بسته حمایتی ناقص خود را کامل کند، تولید غیر منعطف را در مواجه با افزایش هزنیه ها ( ضد حمایت) و عدم نقدینگی ( عدم حمایت ناقص) قرار داده است. نتیجه ی این مولد کشی، نا مولد پروری شده است.

از سویی مولدین نیز به علت بازدهی های بالای نامولد بودن، نقدینگی را صرف تولید پرهزینه و نامطمئن نکرده و در قالب تولید وام گرفته و در راه نامولد مصرف می کنند.

برای این که اهمیت امر بیش تر آشکارشود، بهتر است هزینه های عدم حمایت کامل دولت بیان شود. عدم حمایت کامل دولت نه تنها عامل خودکشی تولید به صورت تدریجی می شود، بلکه سبب از بین بردن فرصت های استفاده از سرمایه های انسانی و اجتماعی نیز می شود و این برای اقتصادی که بی شمار نیروی جوان مستعد دارد، عامل افزایش بیکاری و هرزگی در جامعه می شود. البته هم اکنون دولت اجازه خودکشی تدریجی را نداده است و خود با اعمال شوک به دنبال خودکشی دفعی تولید وابسته به پول و ارز خارجی می باشد. مهم این است بیماری که در حال ضعیف شدن است، تقویت کرد نه این که به او ضربه وارد کرد که بمیرد. علاوه بر انکه ضعیف بودن امروز او، ناشی از ضعیف نگه داشتن او به علت سیاست های ناقص حمایتی بوده است.

بنابراین باید به سمت حمایت های کامل از بخش های تولیدی برای رونق تولید حرکت کرد. اعمال این گونه حمایت های کامل و درست عاملی میشود که به واسطه ی تولید، انباشت دانش و سرمایه های انسانی و اجتماعی ایجاد شود و تولید جامعه را به سمت توسعه هل دهد. در حالیکه اگر حمایت ها کامل نشود، نه تنها تولید عامل هل دادن جامعه نمی شود، بلکه با از بین بردن سرمایه های انسانی، اجتماعی و مادی در مسیر خودکشی تدریجی قرار خواهیم گرفت.

تولید مونتاژ و وابسته به دانش و فراورده های ناشی از تحقیق و توسعه خارجی، تولید رو به توسعه نیست بلکه خودکشی تدریجی است. چرا که مونتاژ، دانش نیست، مونتاژ تنها یک روند حفظی است. برای بهتر متوجه شدن امر مونتاژ می توان از مثالی استفاده کرد. قطعات بازی که با وصل کردن شکل هایی را به وجود می آورد، مثال خوبی از مونتاژ می باشد. بچه ای که قطعات را به هم می چسباند خوشحال است که چیزی را خلق کرده است و این در حالی است که چیزی را خلق نکرده است بلکه تنها در فریب خلق کردن به سر می برد و علت این فریب خوردن داخلی و باقی ماندن در سطح مونتاژ نتیجه ی حمایت های ناقص دولت بوده است.

راه کار چیست؟ منظور از حمایت های کامل و درست چیست؟

تولیدی که بر پایه های سرمایه های انسانی و اجتماعی شکل گیرد، سرریز های مثبت خارجی ( صرفه های ناشی از مقیاس، افزایش توان رقابت پذیری، افزایش بهره وری و غیره ) خواهد داشت و این سرریزها عامل ارتقاء بیشتر تولید شده و از سویی با ایجاد بسترهای خصوصی سازی و کارآفرینی در کنار مهیا کردن ابزار بهره وری ( سرمایه های انسانی و اجتماعی) تمایل به سرمایه گذاری در تولید را افزایش داده و بازار را به سمت رقابتی شدن می برد. و ان جاست که قیمت رقابتی یکی از ثمرات مثبت بازار رقابتی است، شکل می گیرد.

لذا در شرایطی که تمایل به سرمایه گذاری در تولید وجود ندارد، افزایش هزینه های تولید به امید رقابتی شدن نه تنها عامل رقابتی شدن نمی شود، بلکه بیشتر از ان که عامل افزایش انگیزه های سرمایه گذاری مولد باشد، با مولد کشی و از بین بردن انگیزه های مولد، نامولد پروری خواهد کرد.

راه اصلی برای این که تولید خودش، خودش را قوی کند این است که تولید بر پایه سرمایه های انسانی و اجتماعی شکل بگیرد وبرای این امر لازم است که دانش داخلی سوار بر تکنولوژی وارداتی شود. برای این که دانش سوار بر تکنولوژی وارداتی شود دولت باید حمایت کند. حمایت در سرمایه گذاری در امر تحقیق و توسعه، بزرگترین رسالت امروز دولت ایران در سال رونق تولید می باشد.

این امر سبب ایجاد سرمایه های اجتماعی شده و به تبع آن، تولید از ثمرات مثبت ای که کشورهای توسعه یافته از تولید خویش بهره مند می شوند، بهره مند خواهد شد. هم اکنون حمایت های دولت بیش از آنکه نقش ایجاد انگیزه برای سرمایه گذاری در امر تولید داخلی را داشته باشد، انگیزه کش است و عملا ثمری جز رکود تورمی و واردات گسترده ندارد. یعنی علاوه بر آنکه تمایل به تولید را کاهش می دهد امکان تولید را نیز کاهش می دهد.

لذا برای رونق تولید، دولت باید حمایت کند. منتهی حمایت درست نه عدم حمایت و نه تخریب و نه حمایت نادرست.

دادن نقدینگی تنها یک حمایت نادرست است. دادن ارز دولتی و نقدینگی باید در کنار سرمایه گذاری دولت در امر تحقیق و توسعه باشد. سرمایه گذاری در این امر سبب ایجاد سرمایه های انسانی و شکوفایی سرمایه انسانی و اجتماعی می شود. که این دو سرمایه ابزار بهره وری و عامل سرریزهای مثبت تولید از طریق سوار کردن دانش بر تکنولوژی خواهد شد.

به بیان دیگر کارآفرینان خلاق و ماهر از طریق اعتماد، به انباشت دانش کمک کرده و حال نوبت ان است که دانش عملی شود. عملی شدن دانش نظری، رقابت بر سر سرمایه های انسانی و اجتماعی را به صورت طبیعی در جامعه ایجاد خواهد کرد و دیگر لازم نیست دولت برای سرمایه گذاری در امر دانش سرمایه گذاری کند. چرا که عملی شدن دانش، خودش عامل رقابت بر سر انباشت دانش و ایجاد بسترهای کارآفرینی می شود.

به هر ترتیب انباشت دانش کمک به بومی کردن تکنولوژی وارداتی شده و دانش را سوار بر تکنولوژی وارداتی خواهد کرد. چنین تولیدی که از سواری خوردن دانش بر تکنولوژی تغذیه می کند، علاوه بر در دست گرفتن تولید، ثمرات مثبت و ابزار قدرت و تشدید ابزار قدرت را ایجاد می کند.

چرا که چنین تولیدی دانش را ارزشمند می کند و از آن جا که دانش ثمره ی سرمایه های انسانی و اجتماعی است، این دو ابزار را روز به روز قوی تر و بزرگتر می کند.

لذا در آخر به این جمله تاکید می کنیم: برای رونق تولید، دولت باید حمایت کند. منتهی حمایت درست و کامل نه عدم حمایت و نه تخریب و نه حمایت نادرست و نه حمایت ناقص.



منبع: جمعیت فدائیان اسلام 

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه خوزستان، كار و تلاش از ديدگاه اسلام و آيات قرآن كريم از اهميت زيادی برخوردار است، در آيات متعددی از قرآن كريم عنوان شده است كه كار و تلاش يكی از مهم1ترين راه‌های دستيابی افراد به موفقيت و كسب رزق و روزی حلال و باعث كسب معنويت نيز می‌شود.
حجت‌الاسلام «مصطفی حصيرباف»، مدير مؤسسه جامعةالقرآن الكريم و اهل‌البيت(ع) شوشتر در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه خوزستان، تأكيد می‌كند: با توجه و نگرش به گفتار پيامبران و اوليای دين(ع) كه راهنمايان واقعی بشر به سوی كمال حقيقی هستند، اين نكته مهم كه كار و تلاش عامل نزديكی به خداوند است، از اهميت آشكار می‌شود و با توجه به اين‌كه بی‌نيازی از ديگران، باعث عزت نفس در افراد می‌شود، كسی كه كار می‌كند و دستش را پيش ديگران دراز نمی‌كند، احساس عزت و كرامت می‌‌كند؛ هر چند درآمد او اندك باشد.


وی تصريح می‌كند: در تحقق اين اصل مهم، پيشوايان و رهبران الهی و معصوم(ع) ما بهترين الگو برای بشريت هستند، چنانچه حضرت علی(ع) در كلام رفيع و گهربار خود می‌فرمايند: «حمل صخره‌های سترگ از قله‌ كوه‌های رفيع از بار منت آدميان برايم دوست داشتنی‌تر است، برخی به من می‌گويند كسب و كار برای تو ننگ است، اما ننگ و عار، در ذلت و خواریِ درخواست از ديگران است؛ اگر می‌خواهی آزاد زندگی كنی چون بردگان تن به كار ده و طمعت را از مال بنی‌آدم به كلی قطع كن، نگو آن كار مرا كوچك و پست می‌كند، بلكه گدايی و درخواست از مردم ذلت‌آور ‌است.»، آن‌گاه كه از مردم بی‌نياز باشی، هركاری كه می‌خواهی داشته باش چه در اين صورت از همه مردم بلندقدر‌تر و ارجمند‌تر خواهی شد.»
حجت‌الاسلام حصيرباف، ادامه می‌دهد: امام علی(ع)، شاگرد پيامبری است كه وقتی دست پينه‌بسته‌ كارگری را ديدند، بر آن بوسه زدند و فرمودند: «اين دستی است كه آتش آن را لمس نخواهد كرد.» در كتاب ميزان الحكمه از حضرت پيامبر اكرم(ص) روايت شده است كه «بنده هيچ غذايی نخورد كه محبوب‌تر از دسترنج او باشد و هركه شب را با تنی خسته از كار بخوابد، آمرزيده می‌شود.» همچنين در روايتی آمده است كه حضرت داود(ع) بر كفشگری گذشت و به او فرمودند: «كار كن و بخور؛ زيرا خداوند كسی را كه كار كند و بخورد دوست دارد و كسی را كه بخورد و كار نكند دوست نمی‌دارد.»
به گفته مدير مؤسسه جامعةالقرآن الكريم و اهل‌البيت(ع) شوشتر، مختصر آشنايی با آيات قرآن كريم و روايات اسلامی، بيان‌گر اين مدعاست كه اسلام پايه هرگونه بهره‌گيری مادی و معنوی انسان را سعی و تلاش می‌داند؛ پيشوايان اسلامی برای اينكه الگويی به ديگران ارائه دهند، خود در بسياری از مواقع، كارهای سخت و طاقت‌فرسا انجام می‌دادند. در كتاب ميزان الحكمه از قول «فضل ابن ابی‌قره» آمده است كه: «بر حضرت امام صادق(ع) وارد شديم در حالی كه در باغ خود مشغول كار كردن بود. عرض كرديم خدا ما را فدای شما كند، اجازه دهيد برای شما كار كنيم يا غلامان كار انجام دهند. حضرت فرمود: «نه، مرا به حال خود بگذاريد، چون دوست دارم خدای عزوجل مرا ببيند كه با دست خود كار می‌كنم و با رنج خود روزی حلال به دست می‌آورم.» همچنين امام صادق(ع) فرمودند: «اميرالمؤمنين علی(ع) از دسترنج خود هزار بنده خريد و آزاد كرد.»
همچنين «ياسر داودی»، كارشناس قرآنی خوزستان نيز در اين باره معتقد است كه سلوك بشری در فرهنگ اسلامی دارای دو بخش است؛ مادی و معنوی؛ كار و تلاش در بخش مادی معنی می‌شود و نماز نيز در بخش معنوی. امامان و پيشوايان دين اسلام نيز در سخن و عمل به مسئله كار و تلاش، تأكيد فراوانی داشتند و از بيكاری دوری می‌جستند. در روايات اسلامی آ‌مده كه اگر كسی به كار و تلاش مشغول باشد،‌ بهتر است از كسی كه كار را رها كند و به عبادت خدا مشغول باشد و به اين خود پاداش بيشتری داده می‌شود.
وی ادامه می‌دهد: اسلام ديدگاه ارزشمندی نسبت به كار دارد، در واقع از قداست و محبوبيت زيادی برخوردار است؛ انجام كار محبوب است، چنانچه حضرت محمد(ص) نيز در اين باره فرموده‌اند: «اگر عبادت 70 قسم داشته باشد، بهترين آن كار و تلاش است.»
داودی می‌گويد: انسان برای امرار معاش خود و زندگی كردن احتياج به كار و تلاش دارد و امام علی(ع) نيز به مانند ديگر ائمه اطهار به كار و تلاش می‌پرداختند و حتی كشاورزی می‌كردند. در قرآن كريم، كار و تلاش به عنوان عمل صالح تعبير شده است و براساس آ‌يه 105 سوره توبه «وَ قُلِ اعْمَلُواْ فَسَیَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ، يعنی بگو هر كارى مى‏خواهيد، بكنيد كه به زودى خدا در كردار شما خواهد نگريست»، كار و تلاش به عمل صالح تعبير شده است.
به گفته وی، براساس حديث «الكاد علی عياله كل مجاهد فی‌سبيل‌الله، يعنی كسی كه برای كسب درآمد برای خانواده‌اش تلاش كند، به مانند كسی است كه در راه خدا تلاش می‌كند.» اين حديث بر اين مهم، تأكيد می‌كند.
حجت‌الاسلام «علی‌ حيدری‌اهوازی»، مدرس حوزه علميه خرمشهر، در اين باره می‌گويد: آدم فعال و كسی كه كار می‌كند از فهم و شعور بالايی عنوان برخوردار است؛ هدف فرد فعال از كار و فعاليت و خدمت به خانواده با ديگر افراد متفاوت است، انسان بايد به كار خود رنگ و بوی خدايی بدهد تا در كارش موفق شود. در حديثی آمده كه «الكاد علی عياله كل مجاهد فی‌سبيل‌الله»، «سخت‌كوشی و تلاش فرد به مانند جهاد در راه خداوند است.»
وی می‌افزايد: اهل بيت(ع) نيز به اين موضوع تأكيد كرده‌اند و الگوی مناسبی در اين باره هستند، آن‌ها به كار و تلاش اهميت می‌دادند، براساس حديثی از امام علی(ع) نيز بدترين افراد كسانی هستند كه برادران خود را به خاطر خودشان به زحمت می‌اندازند. كار و تلاش، وسيله تقرب به خداوند است، كسی كه نيروی خود را صحيح خرج كند، به خداوند نزديك‌‌تر است و در اين ميان اگر كسی، امرار معيشت خود را از طريق ديگران تأمين كند و ديگران متحمل سختی شوند، آسايش و رفاه او كاذب است و شادابی ندارد؛ به جرأت می‌توان گفت آدم بيكار مرده است و سودی برای ديگران ندارد.
حيدری اهوازی می‌افزايد: خداوند بر اساس يكی از آيات كريمه قرآن، می‌فرمايد: «كسی كه حرفه‌ای در پيش گيرد و فعاليت كند، به مانند امانتی است كه بايد از آن استفاده كند.» امام صادق(ع) نيز در اين باره فرموده: «التجارة تزيد فی‌العقل»، «تجارت عقل انسان را سرشار و بارور می‌كند.»
به گفته مدرس حوزه علميه خرمشهر، راه‌های كسب درآمد و كار و تلاش متفاوت هستند، بر همين اساس بايد از در آمد حرام دوری كرد و كسب و كار حلال را در پيش گرفت. در برخی از روايات و احاديث آمده يك ركعت نماز كسی كه كار و تلاش می‌كند و مشغول باشد، بر 70 ركعت نماز آدم بيكار برتری و ثواب دارد، در تعاليم دينی نيز آمده كه اهل بيت(ع) از جامعه‌ای كه در آن، فرد بيكار باشد و هميشه بارش بر دوش ديگران باشد، نفرت دارند و امام موسی كاظم(ع) نيز با وجود اين كه در زندان بودند، تمايل داشتند كه با پول زمين‌های خود اقدام به خريد و فروش كنند تا از ارزش‌ آ‌ن‌ها كاسته نشود و قيمت آن‌ها به روز حساب شود و رونق و كسب و كار از بين نرود.
«سيد حسين موسوی‌شوكه»، كارشناس قرآن كريم استان خوزستان، مؤمن واقعی را كسی می‌داند كه عامل به كار صالح باشد. اين در حالی است كه يكی از شاخصه‌های آشكار كار و تلاش نيز بی‌نيازی از ديگران است كه باعث ايجاد عزت در انسان می‌شود؛ بی‌شك عزت انسان حاصل نمی‌شود، مگر اينكه براساس عمل صالح فرد باشد.
وی می‌گويد: دين مبين اسلام هميشه و در همه حال، انسان را به كار و تلاش تشويق می‌كند. انسان نيز بايد در مسير اعتلا و سربلندی جامعه و دستيابی به اقتصاد مدرن و ادای حق و حقوق افراد جامعه گام بردارد. از مهم‌ترين لازمه‌های كار و تلاش در جامعه، می‌توان نزديك شدن به خداوند را عنوان كرد، اين اصل مهم، از تعاليم پيامبران و اهل‌بيت(ع) به افراد بشر رسيده است، چنانچه پيامبر اكرم(ص) بر دستان كارگر بوسه می‌زد و همين امر، ارزش كار و كارگر را مشخص می‌كرد.
موسوی تصريح می‌كند: خداوند سبحان در سوره «ملك» آيه 15 می‌فرمايد: «هُوَ الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِی مَنَاكِبِهَا وَ كُلُوا مِن رِّزْقِهِ وَ إِلَیْهِ النُّشُورُ»، «اوست كسى كه زمين را براى شما رام گردانيد، پس در فراخناى آن رهسپار شويد و از روزى [خدا] بخوريد و رستاخيز به سوى اوست.» يعنی اين‌كه وقتی انسان روی دوش زمين سوار شد به اين معنی بود كه زمين‌شناسی و معدن‌شناسی كند و با اين كارها روزی بگيرد و به عالمی كه بهشت نام دارد، راه يابد.
كارشناس فعاليت‌های قرآنی خوزستان، ادامه می‌دهد: برای رسيدن به بهشت در وهله اول بايد راه نزديك شدن به خدا را شناخت تا بتوان در نعيم ابدی راه يافت. يكی از راه‌های نزديك شدن به خدا همان كار و تلاش است، اگر مؤمن با عمل صالح آميخته شود به بهشت و خداوند نزديك می‌شود؛ در سوره «محمد»، خداوند داستان بهشتی كه به افراد صالح در دنيا وعده داده شده را بيان می‌كند، خداوند انسان را روی زمين خلق كرد و برای امری بسيار مهم و هدفی بزرگ، همه چيز را تسخير كرده است كه در خدمت او باشد تا گنج‌های زمين را با انواع و اقسام آن استخراج كند.
كارشناس قرآنی خوزستان افزود: در تعاليم دينی اسلام و انبياء بسيار تأكيد شده كه كار و تلاش عامل اصلی موفقيت انسان برای رسيدن به درجات والا در زندگی انبيای الهی است و در آ‌يات 97 سوره «نخل»، 77 سوره «قصص»، 13 سوره «سباء»، 115 سوره «آل‌عمران» به كار و تلاش اشاره شده است.
موسوی ادامه داد: تاريخ بيانگر اين مدعا بوده كه حضرت آدم(ع) كشاورز بوده است، حضرت داود آهنگری می‌كرد، حضرت عيسی(ع) نقاش بوده و حضرت محمد(ص) نيز به چوپانی و تجارت می‌پرداخت، اين‌ها از اصولی‌ترين راه‌های رسيدن به پله‌های عزت و شرف دنيا و آخرت هستند.
وی تصريح می‌كند: بزرگان دين، كار و تلاش را مايه پيشرفت و محقق شدن وظايف كاری عنوان كرده‌اند، به كار و تلاش شرافتمندانه نيز تأكيد بسياری شده است. تقليد از بزرگان دينی در كارهای اقتصادی، فرهنگی، سياسی، اجتماعی و ... به همه افراد توصيه شده است تا بتوان به قله‌های پيشرفت دست يافت و بهره‌گيری از تجربيات علمی و راه و روش‌های سپری شده توسط افراد موفق می‌تواند در اين مدعا تأثيرگذار باشد.
به گفته كارشناس فعاليت‌های قرآنی خوزستان، خداوند سبحان در آ‌يه 75 سوره «طاها» فرموده است: «وَمَنْ یَأْتِهِ مُؤْمِنًا قَدْ عَمِلَ الصَّالِحَاتِ فَأُوْلَئِكَ لَهُمُ الدَّرَجَاتُ الْعُلَى»، «و هركه مؤمنی به نزد او رود در حالى كه كارهاى شايسته انجام داده باشد، براى آنان درجات والا خواهد بود.» يعنی اين‌كه جايگاه اهل ايمان در بهشت است، اما كسب درجه و جايگاه بهشت مربوط به تزكيه نفس و تلاش و فعاليت افراد است، افراد بايد خود را از آلودگی‌ها پاك كنند و در اين آيه، ايمان با عمل صالح مقرون شده است و ايمان بدون عمل و تلاش هيچ نتيجه و ثمری ندارد.
موسوی ادامه می‌دهد: عزت، موهبت الهی است كه ذات‌ مقدس باری‌تعالی به انسان مخلص و مؤمن عطا می‌كند، اصل بی‌نيازی نيز در باعزت زندگی كردن افراد به دست می‌آيد، امام علی(ع) نيز فرموده است: «من اعتز بغيرالله هلك العز»، «اگر كسی در غير خداوند، عزت را طلبيد، عزت او را از بين می‌برد و باعث هلاك او می‌شود.»
حجت‌الاسلام «محمدحسين محمدی»، معاون حوزه عمليه رامهرمز،می‌گويد: در آيه 71 سوره «نحل» اشاره زيبايی به كار و تلاش شده است. در اين آيه، همه افراد به فعاليت دعوت شده‌اند و تأكيد شده كه كار و تلاش افراد تؤام با تقوا باشد، افراد بايد تقوای الهی را در هر مكان و زمانی مدنظر قرار دهند. در ‌آيات و روايات اسلامی به اهميت كار و تلاش اشاره فراوانی شده است. آيه 27 سوره «شوری» نيز به اين مهم تأكيد دارد؛ اين آيه شريفه بيان می‌كند كه انسان هر كاری انجام دهد، اعمال و نتيجه آن متوجهش می‌شود.
وی می‌افزايد: وقتی انسان دچار فقر و محروميت می‌شود، می‌تواند با كار و تلاش از اين حالت خارج شود، از سويی ديگر، اين سستی و تنبلی را در پيش گيرد و در همان حالت بماند. با توجه به مفهوم و تفسير اين ‌آيه در جلد 20 تفسير نمونه، كمبود‌ها و محروميت‌های انسان در مسير زندگی‌اش، نتيجه اعمال اوست. اگر نهايت تلاش خود را به كار گيرد ولی باز هم به موفقيت دست نيابد و حس كند كه درها به رويش بسته شده است، نبايد پشيمان شود.
محمدی تصريح می‌كند: در اين ميان، بنده بايد بداند كه همه چيز به طور مطلق از آن خداوند است و نبايد نااميد شود، بلكه بايد بيش از اين تلاش كند و ناسپاسی به درگاه خداوند نداشته باشد. در اين‌باره آ‌يات و روايات زيادی آمده كه مؤمنان بايد صبح زود برای كار و تلاش از خانه خارج شوند. همچنين دعای كسی كه سالم است، اما كار نكند، مستجاب نخواهد شد، بايد برای طلب روزی، صبح زود از خانه خارج شد.
وی ادامه می‌دهد: در برخی آيات و روايات ديگر اسلامی، رزق و روزی از آن خداوند است و خداوند فرموده: «بنده هر چه تلاش كند، من تشخيص می‌دهم كه به هركسی چه چيزی بدهم و چه چيزی ندهم.» بر اساس آيات، نبايد اين شبهه پيش آيد كه بندگان در پی كار و تلاش نباشند. بلكه با مراجعه به روايات اسلامی می‌توان دريافت كه انسان نمی‌تواند با حرص و ولع در پی كار و تلاش باشد و خود را اذيت كند. ديگر اين كه افراد نبايد زهد را پيشه خود قرار دهند و از كار و تلاش دست كشند و فقط به دعا بپردازند. اسلام از افراط و تفريط دوری می‌جويد، كار و تلاش بايد متعادل باشد.
معاون حوزه عمليه رامهرمز، اظهار می‌كند: در ‌آيه 75 سوره «طاها» نيز، مقصود از كار و تلاش، عمل صالح افراد است. خداوند در اين باره فرموده: «هركس با ايمان، نزد من آيد و عمل صالح انجام دهد، درجات عالی می‌يابد.» همچنين در آيات ديگر اين سوره، افراد خطاكار، در محضر خداوند در آتش دوزخ نه می‌ميرند و نه زندگی می‌كنند، بلكه دچار عذاب می‌شوند. آيه ديگر سوره «طاها» نيز اهل بهشت را افرادی معرفی می‌كند كه بقای جاويد می‌يابند، آن‌ها به دنبال عمل صالحی هستند كه پيش از ورود به بهشت فرستاده بودند. پاداش آن‌ها، پاداش پاكی آن‌ها است.
آيه 75 سوره «طاها»، اشاره به اعمال نيك و بد افراد دارد. همچنين كار و تلاش بايد با تقوا همراه باشد، و افراد از حرص و طمع دور باشند؛ كار و تلاش بايد حلال باشد تا نمونه بارز عمل صالح باشد.
حجت‌الاسلام «عبدالحسين شوشتری»، نماينده ولی‌فقيه در ناحيه سپاه پاسداران شوشتر، می‌گويد: در دين اسلام بازنشستگی نداريم، در سوره «جمعه» نيز به اين نكته اشاره می‌شود كه افراد حتی در روز جمعه نيز بايد فعاليت كنند؛ البته با قبول به پايان رسيدن دوران فعاليت افراد و جايگزينی نيروهای جوان، فرد بايد در كار و جايگاه ديگری فعاليت خود را ادامه دهد. كار كردن و داشتن شغلی آبرومند، وسيله امرار معاش و تأمين مايحتاج زندگی است كه باعث ايجاد شخصيت، استقلال، عزت و حس اعتماد به نفس در افراد می‌شود.
وی می‌افزايد: افراد با حاصل دسترنج خود نه تنها امرار معاش می‌كنند، بلكه احساس افتخار، عزت و سربلندی می‌كنند و خود را عضو فعال و تأثيرگذاری در جامعه می‌دانند، در مقابل افراد بيكار احساس سرخوردگی و ضعف می‌‌كنند.
به گفته شوشتری، افراد بيكار در نزد ديگران خود را عضوی بی‌فايده در جامعه تلقی می‌كنند؛ خود افراد بيكار در تصميم‌گيری اجتماعی، مشاركت جدی نخواهد داشت و آثار مخرب بيكاری در جامعه بدبينی‌های غير واقع‌بينانه به ديگران و پيامدهای ناگوار را به همراه دارد.
نماينده ولی‌فقيه در ناحيه سپاه پاسداران شوشتر، تصريح می‌كند: كار و تلاش، وظيفه اجتماعی است، حتی اگر شخص هيچ احتياج مالی نداشته باشد، مسئوليت اخلاقی ايجاب می‌كند كه بيكار نباشد و در اين ارتباط 360 مرتبه در قرآن كريم به صراحت به اهميت كار و تلاش اشاره شده است.
خداوند سبحان در آيه 23 سوره «روم» می‌فرمايد: «وَ مِنْ آیَاتِهِ مَنَامُكُم بِاللَّیْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِی ذَلِكَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَسْمَعُونَ»، «و از نشانه‏‌هاى [حكمت] او خواب شما در شب و [نيم] روز و جستجوى شما [روزى خود را] از فزون‏بخشى اوست در اين [معنى نيز] براى مردمى كه مى‏شنوند، قطعاً نشانه‏‌هایى است.» همچنين در آ‌يه 73 سوره «قصص» به اين مهم اشاره شده است. در اين آيات در كنار نعمت خواب و شب و روز، مسئله كار و تلاش مطرح شده است و آن را به عنوان سنتی ذكر می‌كند كه بندگان خود را درباره آن سپاس گويند.
شوشتری ادامه می‌دهد: نكته مهمی كه درباره كار و تلاش آ‌مده اين است كه جايگاه مؤمن، بهشت است، كسب درجات بهشت نيز با اعمال صالح افراد مرتبط است و ممكن است كسی در دنيا خيلی زحمت بكشد، اما ايمان نداشته باشد و كار و تلاشش برای خدا نباشد، اين كار او ارزش ندارد. براساس ‌آيه‌ای از قرآن كريم تأكيد شده كه در بحث كار و تلاش، افراد بايد به خداوند ايمان داشته باشند و عمل فرد بايد صالح باشد؛ با كار و عمل صالح و مفيد، می‌توان نياز جامعه را تأمين كرد.
نماينده ولی‌فقيه در ناحيه سپاه پاسداران شوشتر، تاكيد می‌كند: در عمل صالح نيز اهم و مهم وجود دارد و درباره عمل صالح بعد از ايمان به خداوند، تشخيص عمل صالح مهم است؛ ديگر اين كه بتوان به عمل صالح پايبند بود. استقامت در راه عمل صالح نيز سومين موردی است كه بايد موردنظر قرار گيرد.
وی می‌گويد: براساس آيات و روايات اسلامی، مؤمنان شاغل، محبوب خداوند هستند. اسلام، پاداش كسانی را كه در راه تأمين معاش خود و خانواده تلاش می‌كنند، هم‌سنگ پاداش مجاهدان و رزمندگان خدا می‌داند.
شوشتری با اشاره به اينكه امام صادق(ع) در حديثی می‌فرمايد: «الكاد علی‌ عياله، كلمجاهد فی‌سبيل‌الله.» افزود: پيامبر اكرم(ص) زمانی كه از جنگ تبوك به مدينه بازگشت، با «سعد انصاری» كه نتوانسته بود همراه پيامبر اكرم(ص) به جنگ برود، مواجه شد و دستان خشك و ترك‌خورده سعد انصاری را ديد، دليل را از او پرسيد، سعد پاسخ داد كه برای تأمين مايحتاج اهل و عيالم با طناب و بيل كار می‌كنم. پيامبر بر دستان او بوسته زدند و فرمودند: «اين دستی است، كه در آتش جهنم نمی‌سوزد.»، از سوی ديگر افراد بيكار و كسانی كه بار زندگی خود را بر دوش ديگران می‌اندازد، مورد لعن و نفرين اوليای اسلام هستند.
وی می‌افزايد: پيامبر اسلام(ص) فرمودند: «كسی كه بار زندگی خود را بر ديگران بياندازد ملعون است.»
«كد كد ‌العبد، ان احبيتُ انت تصبح حراو قطع الامال من مال بنی‌آدمَ طُرا؛ يعنی اگر می‌خواهی آزاد زندگی كنی مثل بردگان تلاش كن و آرزويت را از مال ديگران به طور كلی قطع كن لاتقل ذا مكسب يزری، فقصد الاناس ازرا
انت ما استيقنت عن غيرك علی‌الناس قدرا
نگو كه اين كار مرا پست می‌كند، زيرا درخواست از مردم خرد كننده‌تر است.
زمانی كه از ديگران مستغنی و بی‌نياز باشی از همه مردم ارجمندتر هستی.
«فاطمه برهان‌نيا»، مدرس حوزه علميه بندر امام خمينی(ره)، كار و تلاش از ديدگاه اسلام، نوعی عبادت مقدس به شمار می‌آيد كه مكمل و محرك معنوی سير انسان مسلمان است و روايات و آ‌يات اسلامی نيز گواه اين مسئله است كه بدترين شخص نزد خداوند، كسی است كه برای انجام امور روزانه كار و تلاش نكند.
وی اظهار می‌كند: خداوند سبحان، برترين عمل را عملی‌ می‌داند كه باعث نزديكی به او شود، به گفته اميرالمؤمنين علی(ع) نيز برترين نوع عمل آن است كه مبتنی بر قوانين اسلامی باشد و شارع مقدس، آن را برای سلامتی جامعه، زيان‌آور ندانسته باشد و نزديكی بشر به خداوند برترين عمل از ديدگاه قرآن عنوان شده است. اسلام دين كار و فعاليت و آيين سعی و عمل است؛ تمام مردم برای تأمين زندگی با عزت و شرافتمندانه در تلاش و كوشش هستند و در دين اسلام، كسانی كه از كار شانه خالی ‌كنند و برای تأمين مايحتاج زندگی خود، به دنبال كار و تلاش نباشند، مورد انزجار قرار می‌گيرند؛ در حقيقت دين اسلام نسبت به تأمين دنيا و آخرت انسان‌ها، بسيار حساس بوده و سفارش كرده است.
مدرس حوزه علميه بندر امام خمينی، ادامه داد: در اين ميان، اسلام دو چيز را مدنظر قرار داده است و مسلمانان را به انجام آن تشويق و ترغيب می‌كند؛ اول، كار و تلاش فراوان برای امور دنيوی و اخروی و دوم، سخت‌كوشی و مقاومت در مقابل سختی‌ها.
امام صادق(ع) در حديثی، بدترين مردم نزد خداوند را فردی می‌داند كه در شب، مانند مرداری در رختخواب افتاده باشد و در روز، عمرش را به بطالت بگذراند و تلاش نكند و بخواهد كه از دسترنج مردم استفاده كند.
مدرس حوزه علميه بندر امام خمينی، می‌گويد: كار و تلاش، وسيله كسب روزی حلال می‌شود و عزت‌مندی مسلمانان را به همراه دارد؛ ارتزاق از دسترنج مردم، زشت و ناپسند است و ‌بيكاری، سرمنشأ نادرستی و فساد در جامعه خواهد بود. امام علی(ع) در حديثی فرمودند: «اگر تن دادن به شغل و كار، مايه زحمت و رنج است، بيكاری دائمی نيز باعث فساد و نادرستی می‌شود.»، اهميت كار در جامعه اسلامی، ريشه در اعتقادات اسلامی دارد و در آموزه‌های دينی، سعی و تلاش برای اداره زندگی و خانواده، به مانند جهاد در راه خدا تشبيه شده است.
وی ادامه می‌دهد كه در مكتب اسلام، دستورات متعددی وارد شده و از مجموع آن‌ها می‌توان به ديدگاه اسلام درباره كار و تلاش پی برد. قداست شغل در دين اسلام مورد توجه است. پيامبر اسلام(ص) نيز در اين باره فرموده «اگر عبادت 70 بخش دارد، برترين آن طلب روزی حلال است.»
به گفته برها‌ن‌نيا، وجوب كسب معيشت از مهم‌ترين موارد اهميت كار و تلاش در اسلام است. كار و تلاش، باعث رشد عقلانی می‌شود. امام صادق(ع) نيز در اين باره می‌فرمايد: «تجارت، عقل را رشد می‌دهد.»
وی می‌افزايد: كسب آ‌رامش روحی و سلامت جسمی از ديگر مواردی است كه به دنبال كار و تلاش به دست می‌آيد، برطرف شدن فقر و تأمين اجتماعی نيازمندان نيز از عواقب توجه به كار و تلاش عنوان شده است، چنانچه امام باقر(ع) در اين باره فرمودند: «هركس برای بی‌نيازی از مردم و تلاش برای رفاه خانواده و خيرخواهی، به همسايه خود در طلب مال و امكانات برآيد، روز قيامت در حالی محشور می‌شود كه صورتی همچون بدر درخشان خواهد داشت و خداوند را ملاقات می‌كند.»
مدرس حوزه علميه بندر امام خمينی، ادامه می‌دهد: مقام معظم رهبری نيز در بياناتی خطاب به كارگران اظهار كرد: «من به شما كارگران سفارش می‌كنم در هر بخش و جايی كه مشغول هستيد، كار را عبادت بدانيد، كاری كه برای توسعه و پيشرفت كشور می‌كنيد، يك عبادت قطعی است.»
وی می‌گويد: در قرآن كريم، كسب رزق و روزی به چند دسته تقسيم شده است؛ كارهای «حرام» به مانند تهيه و توليد شراب كه رد شده است، كار دوم كارهای «مباح» كه انجام دادن و يا ندادن آن فرقی نمی‌كند، گروه سوم، كارهای «مستحب» كه به نفع جامعه هستند، دسته چهارم كارهايی هستند كه اسلام، آن‌ها را نهی كرده است و بهتر است كه انجام نشوند و كارهای «مكروه» نامگذاری شده‌اند، گروه پنجم كارهای «واجب» هستند كه بايد فرد، آن‌ها را انجام دهد.

منبع:
www.iqna.ir