همانگونه که قبلا نیز بیان شد اسلام درصددالهی شمردن کار است به این معنا که هدف از کار دراسلام صرفا مسائل مادی نیست .انسان از طریق کار های مادی علاوه بر امرار معاش می تواند به سعادت آخرت نیز برسد همانگونه که خداوند از بیکاری مومن نفرت دارد مومن نیز باید از کارهای بیهوده نفرت داشته باشد تا در جهت اخلاق الهی حرکت کرده باشد بنابراین اگرچه کار موجب استقلال و عزت نفس ،احساس اعتبار اجتماعی ، کاهش مفاسد اجتماعی و...می شود اماکاری که موافق با جهت گیری الهی باشد علاوه بر موارد فوق برغنای درونی فرد نیز می افزاید .( تبیان،1386،به نقل از مطهری )
در اسلام به بعضی از مشاغل توجه ویژه ای شده است از آنجا که زندگی انسان بر کار های تولیدی واز جمله کشاورزی بنا شده است .در این زمینه حضرت علی (ع)در تفسیر آیه «هوانشاکم من الارض واستعمرکم فیها» می فرماید: « خداوندمردم را امر کرده است زمین را آباد کنند تا بدین وسیله خوراکشان را از غلات و حبوبات و میوه و سایر روئیدنیها تأمین گردد و در آسایش زندگی کنند.(حدیث تربیت ،1361)
یکی دیگر از مشاغل مهمی که رسول اکرم به آن توجه خاصی داشت تجارت بود و در جوانی خود به آن پرداخت .علت اهمیت این شغل آن است که تاجران کالاهای مردم را برای فروش به جاهای دیگر وممالک دیگر می برند و مایحتاج مردم را نیز تأمین می کنند .پیامبر اسلام دراین زمینه می فرماید «همانا پاکیزه ترین شغل شغلی بازرگانانی است که چون سخن بگوینددروغ نگویند،هرگاه امانتی به آنهاسپرده شود درآن خیانت نکنند،هرگاه وعده دهند خلاف وعده عمل نکنند،وقتی چیزی می فروشند تعریف نکنند ،وقتی چیزی می خرند آن را نکوهش نکنند، هرگاه بدهکارند در پرداخت آن تعلل نورزند ، هرگاه طلبکارند برای وصول طلب خود فشار نیاورند..(ری شهری ،1384)
امام صادق مشاغل را به چهار دسته کلی تقسیم می کند و آنها را درجهت گزینش کارتوصیه می کند که این دسته بندی به شرح زیر است :
1-نظام ولایت وموالی (نظام کارمندی واداری )2- تجارت در همه انواع آن 3- صنعت وفنون که شامل انواع گوناگون است 4-اجاره هها. امام (ع)در این زمینه می فرماید برخی از این مشاعل از جهاتی حلال از جهاتی حرام است هرگاه این مشاغل باعث فریب و ضایع کردن حقوق دیگران یا ظلم به کسی باشد یا منبع فسادشود حرام است . (ری شهری ،1384)
برخی دیگر ازمشاغل توصیه شده دراسلام به این شرح است : نانوائی ،عطاری ،بقالی ،خیاطی ،چوپانی و... 

می ننجر کار را عاملی می داند که فرد از طریق آن خود را با دیگران مقایسه می کندو به ارزش و توانائی خود پی می برد. بر اثر چنین مقایسه ای فرد در صدد توسعه و گسترش مهارتهای شغلی و حرفه ای خود بر می آید. همانگونه که از گفته می ننجر نیز پیداست فرد درانجام کار خود را آزمایش می کند وکاری را که مطابق علاقه و استعداد او است را انتخاب می کند.شهید مطهری در زمینه در کتا ب تعلیم وتربیت اسلامی می نویسد «از همین جاست که یکی از خواص کار کردن آشکار می شود یعنی آزمودن خود .انسان با کار خود راکشف می کند واین بهترین کشف است اگر انسان دست به کاری زد ودید استعدادش را ندارد کاری دیگر را انتخاب کند تا کار مورد نظر و موافقش را انتخاب نمود و وقتی آن راکشف کردذوق وشوق عجیبی پیدا می کند و اهمیت نمی دهد درآمدش چقدر است. آن وقت است که شاهکارها به وجود می آیند که شاهکارها ساخته عشق است نه پول »
پیامبر اکرم (ص)در این زمینه می فرماید :«همه شماکار وکوشش می کنید ولی متوجه باشیدکه هرکسی برای کاری آفریده شده است وپوشیده نیست که آن رابه راحتی انجام می دهد»(حدیث تربیت ،1361) 

یکی دیگر از جنبه های مهم کار این است که فرد خودرا جزئی از جامعه بداند و در این حال کالا و خدماتی تولید می کند.و نقش سازندگی خود در جامعه را به نحو احسن ایفا می کند که می ننجر این امر رایکی از علت کار کردن می داند. شاید مهمترین نظریه در این موردنظریه علاقه اجتماعی نظریه آلفرد آدلراست.که شامل مطالبی نظیر همکاری و روابط اجتماعی همانندی باگروه وغیره رادربرمی گیرد آدلر معتقد است اولین تکلیفی که در زندگی با آن روبرو هستیم کنا ر آمدن با دیگران است و کمک به دیگران به عنوان استعداد فطری در وجود انسانها قرارداده شده است .
حال به بررسی در منابع اسلامی در این مورد می پردازیم شاید مهمترین مو ضوعی که درمنابع اسلامی به آن اشاره شده و در قرآن کریم در هرجاکه به نماز اشاره شده موضوع زکات است .شاید بتوان یکی از فلسفه های زکات را کمک به تقویت علاقه اجتماعی دانست .اسلام کار کردن را نوعی تقویت احساس نوع دوستی وحوانمردی می داند ومعتقد است روحیه ایثار و از خود گذشتگی را تقویت می کند وارتباط سازنده بین مردم موجب افزونی محبوبیت اجتماعی افراد می شود فرد از این طریق خود را جزئی از جامعه می داند و بدین وسیله خود را جزئی از جامعه می داند .
مرد ی با نگرانی به امام عرض کرد به خداقسم سخت گرفتار دنیا شده ایم ودوست داریم که برمال دنیا و ذخایر آن دست یابیم وضع ما چگونه است ؟ حضرت به او فرمود :«دوست داری مالی را که به دست آوردی در چه راهی صرف نمایی »جواب داد:1- قسمتی از آن را در بهبود زندگی خود و خانواده خودم مصرف نمایم .2- صله رحم کنم وبه تهیدستان خدمت کنم .3- در راه خدا به فقرا کمک کنم . 4-به سفر حج وعمره بروم حضرت فرمود:« نگران نباش کا ر تو دنیا طلبی مذموم نیست بلکه این کار تو خود آخرت طلبی است» .(حدیث تربیت ،1361) 

 درروانشناسی امروز نیزثابت شده است که بیکاری و فقر عوامل مهمی در ایجاد انحرافات اجتماعی از جمله بزهکاری و اعتیاد به مواد مخدر وحتی اقدام به خودکشی است .(احدی و جمهری ،1385)
اکنون به بررسی این موضوع درمنابع اسلامی می پردازیم درانسان یک نیروی وحود دارد و این نیروکه درکتب فلسفی از به عنوان یکی از برهانهای اثبات وجود خداوند(برهان رجل طائر ) استفاده می کنند.که کاراین نیرو آن است که دائما ذهن و خیال افراد به کارمی افتند و یکسره کارمی کند و اگراین افکار به طور منظم و در مورد کارباشد به آن تفکر وتعقل می گوییم . واگراین افکار به صورت نامنظم باشد و نتواند بین قضایا رابطهای برفرارکن دقوه تفکر ازکنترل انسان خارج می شود و این یکی ازچیزهای است که انسان را فاسد می کند.
کار موجب انتظام فکری و تمرکز قوه خیال می شود و از مفاسد اخلاقی و بیماری روانی و عصبی جلوگیری می کند. کار و فعالیت موجب سرگرمی فکری است. یعنی انسان متوجه اصلاح کار خویش است و نتیجه این است که دیگر مجالی برای فعالیت قوه خیال و هوسهای شیطانی باقی نمی ماند و دیگر اینکه فکر انسان عادت می کند که منظم کار کند و اگر قوه خیال آزادباشد منشاءفساد اخلاقی می شود. حضرت علی علیه السلام در این مورد می فرماید «نفس خود را به کاری مشغول نکنی ، اوتو را به خود مشغول خواهدکرد» (تبیان ،1386، به نقل ازمطهری )

اسلام در زمینه کار در مبحث بهداشت روان به بیان دو موضوع می پردازد و یا بهتراست بگویم از دو تکنیک درمانی استفاده می کند. الف .کارکردن ب.قناعت . امروزه کسب درآمدها ی هنگفت یا یک شبه پولدار شدن یکی از مشکلات اصلی جوانان جامعه ما است که با آموزش این موضوع به افراد جامعه می توان از بروز بعضی ازمشکلات جلوگیری نمود کاری که توسط ائمه به خوبی انجام شده است .
امام موسی ابن جعفر علیه السلام فرموده است « از مردم قطع امید کردن و از ثروتمندان چشم پوشیدن و با درآمد کارخود قانع بودن برای مردان با ایمان عز دینی و روح جوانمردی و شرف دنیوی است .چنین انسانی در نظرمردم بزرگ و بین فامیل خود محترم و در محیط خانواده اش دارای هیبت خواهد بود . او در ضمیرخود و از دید دیگران بی نیازترین مردم است .(حدیث تربیت ،1361) 

تاکیداسلام برکار و تلاش بیش ازهمه حفظ عزت نفس وسلامت روانی انسان و حفظ ارزشهای والای انسانی اوست درباره اینکه کار بر شخصیت انسان تاثیر می گذارد در اسلام به این موضوع اشاره زیادی شده است. مردی سائل خدمت امام صادق (ع)آمد وعرض کرددست سالمی ندارم که با آن کار کنم ، سرمایه ندارم که با آن تجارت کنم .مردی محروم ومستمندهستم چه کنم ؟ امام صادق (ع) دید که سر آن مرد سائل سالم است و می تواند طبق رسوم محلی با آن کارکند راضی نشدعزت و شرفش باگدائی ازمردم درهم شکند. به او فرمود«با سرت باربری کن و خود را از مردم مستغنی و بی نیازبدار.» (حدیث تربیت ،1361)
تحقیقات لازاروس درباره اثرات بی کاری برشخصیت انسان نشان میدهد که اشخاص بی کار از لحاظ عواطف و احساسات دچار بی ثباتی هستند. اعتماد به نفس را ازدست داده و احساس حقارت می کنند و خود را زبون و بیچاره می دانند و احساس امنیت نمی کنند و از آینده ترس و وحشت دارند. (تبیان ،1386،به نقل ازمطهری ) 

در آيين اسلام، درآمدهاي مشروع و كسب و كار و اموال حلال، جايگاه ويژه اي داشته و قرآن مجيد آن را مايه قوام و هستي شخص و جامعه و مايه زينت و آرامش در زندگي اين دنيا مي خواند؛ آنجا كه مي فرمايد: «ولاتوتواالسفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياما...» و در جاي ديگري مي فرمايد: «المال و البنون زينه الحياه الدنيا...» قرآن افراد متمكن را كه از طريق مشروع اموالي به دست آورده اند، افراد خوب معرفي مي كند و اساسا داشتن مال و تمكن مادي را نوعي امداد الهي به حساب آورده و عنايت و تفضل معبود را در حق بندگان خدا بيان مي كند.
رسول خدا (ص) مردانگي را در اين دانسته اند كه فرد مسائل و امور مادي اش را بهبود ببخشد .

و امام صادق (ع) فرموده اند: «شايسته نيست كسي از تلاش مالي و مادي باز ايستد كه در سايه آن مي تواند آبرويش را حفظ كند و قرض هايش را بپردازد و به بستگانش كمك كند.»
با توجه به آيات و رواياتي كه در زمينه كسب و درآمد حلال و مشروع آمده است، مي توان چنين بيان نمود كه مال و ثروت نه تنها خوب است، بلكه هر مسلمان آگاه وظيفه دارد در كسب و تحصيل آن تلاش كند و خود و جامعه اش را در رشد اقتصادي ياري رساند. نظام اقتصادي اسلام هم كه توجه به سعادت انسان را هدف اصلي خود مي داند، استفاده عاقلانه از منابع طبيعي و امكانات خدادادي را در راه نيل به هدف مقدس خويش، مورد تاكيد قرار داده است.

الگوي مصرف در اسلام علاوه بر مخالفت با «اسراف» با پديده ناشايست «تجمل گرايي» نيز به عنوان يك بيماري اقتصادي مقابله كرده است.
انسان نيازهايي دارد كه با توجه به امكانات موجود به رفع آنها مي پردازد و براي رسيدن به مقصود خود، در سايه فكر و تدبير، روش هاي متعددي را به كار مي گيرد. از ديدگاه قرآن، انسان موجود نيازمندي است كه خداوند براي رفع نيازهايش زمين را براي او رام كرده و امكانات و منابع آن را در اختيار وي قرار داده تا مصرف كند.

قرآن با مطرح كردن مسئله اسراف و بيان مضرات آن و دعوت به اعتدال و ميانه روي در تمام امور زندگي، در حقيقت بهترين الگوي مصرف را براي زندگي سعادتمندانه به آدميان ارائه مي دهد.

قرآن در آيات متعددي به بحث اسراف پرداخته و جنبه هاي مختلف اين امر مذموم را بررسي كرده است. آياتي كه اعلام مي دارد خداوند اسراف و مسرفين را دوست ندارد، بيانگر اين حقيقت است كه اسراف موجب مي شود تا شخص مسرف، با وجود دارا بودن همه فضايل اخلاقي و اعمال صالح، نتواند به مقام محبت و قرب الهي برسد.

امام صادق (ع) در اين باره فرمودند:«دعاي چهار گروه مستجاب نمي شود، يكي از آنها كسي است كه مالي داشته باشد و آن را ضايع كند و سپس از خداوند درخواست كند تا به او روزي عنايت كند. خداوند نيز در جواب مي فرمايد: آيا به تو دستور ميانه روي و اعتدال در مصرف نداده بودم؟»

امام عسگري (ع) نيز در نامه اي كه براي يكي از شيعيان فرستادند، او را به توانگري بشارت داده و توصيه فرمودند: «بر تو باد به ميانه روي و اعتدال و برحذر باش از اسراف؛ زيرا اين عمل از كارهاي شيطان است.»
اسراف نكردن تنها در خوردن و آشاميدن نيست، بلكه موارد آن بسيار گسترده و همه جانبه است و طبق دستور قرآن اسراف نكردن و اعتدال و ميانه روي در همه امورات زندگي، امري لازم و ضروري است.

روزي پيامبر اسلام (ص) از راهي مي گذشت، ناگاه چشم حضرت به يكي از يارانش به نام «سعد» افتاد كه در حال وضو گرفتن بود، ولي آب زيادي مي ريخت. حضرت خطاب به او فرمود: اي سعد! چرا اسراف مي كني؟ سعد عرض كرد: يا رسول الله! در آب وضو نيز اسراف است؟ حضرت فرمود: بله اگر چه از آب جاري استفاده كني!

دوري از اسراف و رعايت اعتدال و ميانه روي حتي شامل كارهاي خير نيز مي شود. قرآن با صراحت تمام به پيامبر (ص) دستور مي دهد: «و لاتجعل يدك مغلوله الي عنقك و لاتبسطها كل البسط فتقعد ملوما محسودا» اين آيه بخشش نامتعادل را مجاز نشمرده و آن را باعث حسرت و گرفتاري بخشنده مي داند و در آيه ديگري پس از بيان نشانه هاي بندگان صالح و شايسته خدا، در مورد حدود احسان و بخشش مي فرمايد: «والذين اذا انفقوا لم يسرفوا و لم يقتروا و كان بين ذلك قواما» در اين آيه نيز زياده روي در احسان را روشي ناپسند بر شمرده است 

اهمیت کار در اسلام را ازجنبه های گوناگون می توان موردبررسی قراردادچیزی که درروانشناسی امروز نیز به آن پرداخته شده است. ازجمله جنبه های مورد نظردرزمینه روانی ،تربیتی ،مادی، جسمانی و...مورد بررسی است دراین بخش سعی شده است که نظریات اسلامی با نظریات روانشناسان معاصر باهم بررسی شود تامشخص شود که منابع اسلامی ماسرشار از مطا لبی است که روانشناسی بعد از قرنها به آن دست یافته است . 

وسیله اسلام لازم می داند مسلمانان پیش ازشروع به کار،کسبهای حلال وحرام رابشناسند و دستورات دینی خودرا در مورد تجارت ومعاملات بیاموزند تا بعدها دجار کجروی و انحراف نشوند. درتعلیم و تربیت اسلامی هدف پرورش عبدصالح است . عبدصالح علاوه برجنبه های ایمانی دارای خصوصیات ویژه ای است که از آن جمله می توان آمادگی وی رابرای اشتغال به کارحلال وتامین بخشی از نیازهای جامعه اشاره نمود.
در اسلام از زیاده روی در همه امور نهی شده است ازجمله در زمینه عبادت که باعث شود افراد از پرداختن به کسب و کار و تامین مخارج زندگی خود عاجز شوند. یکی از اصحاب امام صادق که طبق معمول همیشه در محضر درس آن حضرت شرکت می کرد و همیشه در مجالس دوستان حاضر می شد و با آنها رفت و رفت می کرد مدتی بود که دیده نمی شد یک روز امام صادق (ع) از اصحاب خود سوال نمود:
-«راستی فلانی کجاست که مدتی است دیده نمی شود؟»
-«یاابن رسول الله اخیراُ خیلی تنگدست وفقیر شده است »
-«پس چه می کند؟»
-«هیچ درخانه نشته و یکسره به عبادت می پردازد »
-«پس زندگی اش ازکجا تأمین می شود؟»
-«یکی از دوستانش عهده دارمخارج زندگی او شده است »
-«به خداقسم این دوست به درجاتی از او عابدتراست »(واعظی نژاد،1382)
همانگونه که ازسخنان امام جعفرصادق استنباط می شود هدف ازکار و کسب تنهاکسب درآمد نیست و عبادت نیز به تنهائی مورد نکوهش قرارگرفته است . درمنابع اسلامی کسب وکار جهت رسیدن به قرب الهی است وکسانی که دارای کسب وکارهستند دارای درحات بالاتری هستند. و از طریق کسب وکار و رنج و مشقتی که در این راه متحمل می شوند به خدای خود نیز نزدیکتر می شوند.
علی ابن حمزه می گوید: حضرت اباالحسن را دیدم که در زمین خودکارمی کند و قدمهای مبارک غرق عرق شده است عرض کردم مردان کارکجایندکه شماشخصا زحمت می کشید درجواب فرمودند کسانیکه از من و پدرم بهتربودند کار می کردند. پرسیدم آنها کیستند؟ فرمود رسول خدا و امیرالمومنین و تمام پدرانم که بادست خود کار می کردند، کارکردن عمل انبیاء و مرسلین و مردان صالح خداست .(حدیث تربیت ،1361)

منبع:همیاری