سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

رکوردهایی که به آن افتخار نمی کنیم

رکوردهایی که به آن افتخار نمی کنیم
کشور ما یکی از پر مصرف ترین کشورهای جهان است. بهره وری پایین ما از منابع و محصولات سبب شده است که علاوه بر هدر دادن منابع الهی ، رکورد دار اسراف در جهان باشیم .
کشور ما یکی از پر مصرف ترین کشورهای جهان است و با منابع محدود وبهره وری بسیار پایینی که از محصولات داریم سبب شده است که علاوه بر هدر دادن منابع الهی در مسابقه ای برای فقیر تر شدن خود از کشورهای صنعتی جهان پیشی بگیریم و رکورد دار اسراف در جهان باشیم .به همین خاطر رهبر معظم انقلاب امسال را سال حرکت به سوی اصلاح الگوی مصرف نام گذاری نموده اند تا در زندگی شخصی و اجتماعی خود درنگ نموده و منابع خدادادی را در حد لارم مصرف نماییم.یکی از روشهای مبارزه با اسراف اطلاع رسانی است از این لحاظ در ذیل آمارهایی از میزان مصرف ما در مقایسه با نرم های جهانی درج شده است .
5 برابر متوسط جهانی انرژی مصرف می کنیم !
با وجود درآمد بیش از 80 میلیارد دلاری کشور از فروش نفت خام در سال گذشته، بیش از 44 میلیارد دلار یارانه انرژی در بخشهای مختلف طی یک سال پرداخت شده که حدود 9 میلیارد دلار آن مربوط به بخش خانگی و تجاری بوده است .
این در حالی است که مصرف انرژی در بخش خانگی و تجاری طبق آخرین آمار اعلامی بیش از 410 میلیون بشکه معادل نفت خام، یعنی حدود 41 درصد، از مصرف انرژی کل کشور- معادل 16 میلیارد دلار- بوده که حدود 70 درصد آن را گاز طبیعی و 20 درصد آن را فرآورده های نفتی تشکیل داده است .
به طور کلی نگاهی به آمار موجود نشان می دهد که مصرف انرژی در کشور پنج برابر متوسط جهانی است؛ به گونه ای که در بخش ساختمان به تنهایی مصرف انرژی 2/5 تا چهار برابر استانداردهای جهانی گزارش شده است .

در چنین شرایطی پیش بینی می شود که اگر الگوی مصرف انرژی در بخشهای خانگی و تجاری اصلاح نشود و روند کنونی ادامه یابد، مصرف انرژی در این بخشها در سال 1403 به بیش از 1400 میلیون بشکه معادل نفت خام می رسد که در این صورت علاوه بر دست نیافتن به اهداف چشم انداز 20 ساله، بر جایگاه ایران در صادرات نفت خام خدشه وارد می شود که اقتصاد کشور و محیط زیست نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت .

در حالی سالانه بیش از 40 میلیارد دلار بابت هدرروی و در واقع یارانه انرژی در کشور از دست می رود که به گفته محمدنژاد- معاون وزیر نفت در امور مهندسی و فناوری- بسیاری از طرحهای توسعه ای صنعت کشور با مشکل تأمین منابع مالی مواجه هستند و طرحهای زیربنایی برای ایجاد اشتغال و جذب دانش آموختگان باید هرچه زودتر اجرا شود .

3 برابر استاندارد دنیا برق مصرف می کنیم !

وزیر نیرو با بیان این که میزان سرانه مصرف برق در ایران 3برابر استانداردهای جهانی است گفت: تولید برق در کشور نسبت به جمعیت 70میلیونی 3برابر متوسط تولید برق در دنیاست اما به دلیل مصرف بالا تولید کفاف مصرف را نمی دهد.سیدپرویز فتاح با اشاره به این که تولید برق در حال حاضر 215میلیارد کیلووات ساعت است گفت: چنان چه 215میلیارد کیلووات ساعت تولید را بر جمعیت 70 میلیونی تقسیم کنیم حدود 2هزار و 700کیلووات ساعت می شود اما آمار سرانه مصرف حاکی از 2هزار و 900کیلووات ساعت یعنی 3برابر بیشتر از میزان استاندارد است. فتاح گفت: میزان تولید برق در کشور در حال حاضر نیز 3برابر متوسط برق تولید شده در دنیاست اما چون مصرف بالاست تولید برق کفاف مصرف را نمی کند. وی خاطر نشان کرد: آمار مصرف برق تا آخرین روز سال گذشته 215 میلیارد کیلووات ساعت بود که این عدد نسبت به سال 86معادل 3/6 درصد رشد نشان می دهد .

سومین مصرف کننده بزرگ گاز جهان هستیم !

میزان مصرف جهانی گاز در سال گذشته میلادی به بیش از 3198 میلیارد مترمکعب رسید که ایران در بین 211 کشور جهان از حیث مصرف گاز در رتبه سوم قرار دارد .

سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا طی گزارشی به بررسی وضعیت مصرف گاز در جهان طی سال گذشته میلادی پرداخته است. بر اساس این گزارش، میزان مصرف جهانی گاز به بیش از 3198 میلیارد مترمکعب رسید که ایران در بین 211 کشور جهان از حیث مصرف گاز در رتبه سوم قرار دارد. مصرف گاز در ایران طی سال گذشته به بیش از 111/8 میلیارد مترمکعب رسیده است.بر اساس این گزارش، آمریکا با مصرف 652/9 میلیارد مترمکعب بزرگترین مصرف کننده گاز جهان شناخته شده است و روسیه نیز با 481 میلیارد مترمکعب در رتبه دوم این گزارش است.کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز سالانه 497 میلیارد مترمکعب گاز مصرف می کنند. پس از ایران، ژاپن با 100 میلیارد مترمکعب مصرف گاز در رتبه چهارم قرار گرفته و آلمان و کانادا و انگلیس نیز به ترتیب با 97 میلیارد مترمکعب، 92 میلیارد مترمکعب و 91 میلیارد مترمکعب در رتبه های بعدی قرار دارند. پس از انگلیس نیز کشورهای ایتالیا، عربستان، چین، مکزیک، اوکراین و ازبکستان قرار دارند.میزان مصرف گاز در چین با جمعیتی بالغ بر یک میلیارد نفر به 70 میلیارد مترمکعب رسیده است. این گزارش حاکی است، در بین کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا عربستان در جایگاه دهم، امارات هفدهم، هند و ترکیه بیست و یکم، مصر بیست و پنجم ، الجزایر سی ام، قطر سی و چهارم و بحرین چهل و پنجم قرار دارند .
بالاترین مصرف نان در جهان داریم !
مجیدپارسا نیا، معاون وزیر بازرگانی با اعلام این که ایران بالاترین مصرف نان را در جهان دارد و سالانه 3میلیون تن گندم در کشور اتلاف می شود، از برنامه های این وزارت خانه برای سامان دهی و بهسازی واحد های سنتی نان خبر داد وگفت : سرانه مصرف نان در ایران حدود 160کیلوگرم است که نسبت به کشورهای اروپایی نظیر فرانسه که 56 کیلوگرم و در آلمان 70کیلوگرم در سال است بیشتر است. وی در پاسخ به این سوال که میزان آرد مصرفی داخلی و میزان ضایعات نان چقدر است به فارس گفت : میزان آرد مصرفی داخلی (آرد خبازی) حدود 5/8 میلیون تن در سال و میزان ضایعات نان در استان تهران بر طبق آمارهای موجود 11تا 13 درصد است .

سرانه شکر 3کیلوگرم بالاتر

سرانه مصرف شکر در ایران حدود 30کیلوگرم است این در حالی است که این میزان در نواحی مختلف کشور متفاوت است اما مصرف سرانه دنیا 27کیلوگرم است .

مصرف سرانه روغن 5/4 کیلوگرم بالاتر

مدیر عامل شرکت بازرگانی دولتی ایران در خصوص سرانه مصرف روغن گفت: سرانه مصرف روغن در کشور حدود 17کیلوگرم است .

مقایسه مصرف سرانه روغن در ایران با سایر کشورها نشان می دهد مصرف سرانه ما بسیار بالاتر از میانگین جهانی است. مصرف سرانه ایران 17کیلوگرم و مصرف سرانه دنیا 5/12کیلوگرم است و اگر شیوه مصرف روغن را در ایران با سایر کشورها مورد بررسی قرار دهیم این اختلاف آشکارتر می شود .

اقدامات انجام شده

1- تعیین استانداردهای مصرف مواد غذایی

رئیس مرکز آمار ایران گفت: این مرکز از سوی معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری مسئول تدوین استانداردهای مصرف مواد غذایی در کشور شده است .

محمد مدد اظهار داشت: مرکز آمار ایران مسئول بررسی نوع کالاهای خوراکی و غذایی خانوارهای ایرانی، تعیین حداقل و حداکثر استانداردهای مصرف آن ها و حتی میزان مصرف در دستگا ه های درآمدی مختلف شده است .
وی خاطرنشان کرد : بر این اساس استانداردهای مصرف مواد خوراکی و غذایی به صورت علمی تهیه و مشخص خواهد شد که مصرف مواد غذایی تا چه حد اسراف است و تا چه میزان سبب بروز مشکل کمبود کالری در افراد می شود. مدد خاطرنشان کرد: کمیته ای در مرکز آمار تشکیل شده و در حال بررسی استاندارد کالاهای غذایی و خوراکی مصرفی خانوارهاست .

2- تشکیل کارگروه اصلاح الگوی مصرف در ریاست جمهوری

معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور با هدف پیگیری و اجرایی کردن اصلاح الگوی مصرف تشکیل کارگروه ویژه این موضوع را در دستور کار خود قرار داد .

بررسی موضوع اصلاح الگوی مصرف در ستاد برنامه معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور به منظور تعیین راهبردها و سیاستهای اجرایی مورد نیاز برای عملیاتی کردن این امر مهم و درج احکام مورد نیاز در لایحه برنامه پنجم توسعه حداکثر تا پایان فروردین ماه سال 1388 یکی از مهمترین اقدامها در این زمینه است .

3- تشکیل کمیسیون ویژه اصلاح الگوی مصرف در مجمع تشخیص مصلحت

دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام از تصویب تشکیل «کمیسیون ویژه اصلاح الگوی مصرف» در این مجمع با حضور 11 نفر از اعضا خبر داد .
قرار است این کمیسیون بحث و بررسی پیرامون اصلاح الگوی مصرف را آغاز کند و اگر ضرورتی احساس شد، سیاستهایی را در این رابطه خدمت مقام معظم رهبری برای ابلاغ به دستگاه ها ارایه کند .

4- طرح گنجاندن اصلاح الگوی مصرف در تدوین برنامه پنجم توسعه

رئیس مجلس با اشاره به بیانات مقام معظم رهبری درخصوص اصلاح الگوی مصرف گفت : مهم این است که از فرصتی که رهبری در این سال بوجود آورده اند، کار را آغاز کنیم و در قانون برنامه پنجم این موضوع گنجانده شود .

دکتر علی لاریجانی اظهار داشت: کمیسیون ویژه باید طرح هدفمندکردن یارانه ها را با نگاهی وسیعتر بررسی کند که این موضوع احتیاج به قانونگذاری دارد و باید در مجلس بررسی شود .

نکته پایانی

در پایان شایان ذکر است که اگرچه وفور و ارزانی منابع انرژی مواد غذایی در کشور از جمله دلایل مصرف غیربهینه و بی رویه آن شمرده می شود اما اصلاح قوانین، فرهنگ سازی و دادن اطلاعات و آگاهی به مردم می تواند کمک زیادی به مصرف منطقی داشته باشد. به این ترتیب پس از اجرای سهمیه بندی بنزین در سال 1386 ، طرح رعایت الگوی مصرف گاز و جرایم دهکی که عملیاتی شده، حال طرح تحول اقتصادی برای حذف یارانه انرژی در بخشهای مختلف خانگی، تجاری، صنایع و نیروگاهها با هدف هدفمند کردن یارانه ها و در نتیجه کاهش مصرف انرژی مطرح شده است .

منبع سایت فرهنگ انقلاب اسلامی

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

سه شنبه 27 بهمن 1388

نظرات0

در آمدی بر اصلاح الگوی مصرف در فرهنگ دینی

در دین مبین اسلام داشتن برنامه صحیح اقتصادی در امور زندگی از نشانه‌های انسان‌های پرهیزكار و با ایمان است .

امام باقر(ع) می‌فرماید: «الكمال كل الكمال، التفقه فی‌الدین و الصبر علی النائبه و تقدیر المعیشه؛ رسیدن به درجات عالی كمال انسانی در سایه سه چیز امكان‌پذیر است، فهم دین و شناخت آن، داشتن عزمی بلند و همتی استوار در برابر مصائب و مشكلات و سنجش و اندازه نگه داشتن در امور مربوط به معیشت و زندگی اقتصادی»

یكی از پایه‌های زمینه‌ساز حركت تكاملی برنامه‌ریزی اقتصادی و به روایت دیگر «من علامات المومن ... حسن التقدیر فی معیشه؛ تدبیر خوب زندگانی و برنامه‌ریزی درست اقتصادی از نشانه‌های انسان‌های با ایمان است»

اقتصاد صحیح و پویا، امكانات وسیعی برای رشد سایر استعدادهای انسانی فراهم می‌سازد و نداشتن نظام اقتصادی درست و عدم كارآیی آن، باعث اختلال در امكانات رشد و شكوفایی دیگر بخش‌های زندگی انسان می‌شود و آن‌طور كه شایسته و لازم است به آرزو‌ها و آرمان‌های مطلوب نخواهیم رسید .

در جهان پیشرفته امروز، وجود قوانین و تصمیم‌های صحیح اقتصادی، می‌تواند سرنوشت و آینده یك جامعه را تحت تأثیر قرار دهد تا جایی كه گسترش تكامل معنوی یك جامعه و فراهم نمودن زمینه‌های اندیشه توحیدی و دفاع از كیان جامعه اسلامی و مبارزه با مفاسد اخلاقی و تأمین بهداشت همگانی منوط به اقتصاد سالم است .

از سوی دیگر سردم داران نظام‌های شرقی و غربی، زندگی و حیات اقتصادی را هدف قرار داده‌اند و تمام تلاش خود را صرف ایجاد اقتصاد برتر می‌كنند، زیرا رمز سعادت، موفقیت دولت و نظام سیاسی و اقتصادی خود را در رسیدن به اهداف اقتصادی خلاصه می‌كنند و موفقیت یا شكست خود را در حل مسایل و مشكلات اقتصادی رمز اساسی پایداری حكومت می‌دانند .

از مهم‌ترین مسائل جامعه اسلامی و از پایه‌های رشد و تعالی آن، داشتن برنامه درست در امور معیشتی و اقتصادی است كه برای اجرا و تحقق آن نیازمند عزم الهی محكم در برابر مشكلات و برنامه‌ریزی مدون و همكاری مردم و مسئولان از یك سو و هماهنگی سرمایه‌های فرهنگی و مذهبی و ملی یعنی حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها از سوی دیگر؛ بالا بردن سطح فرهنگی جامعه در زمینه‌های اقتصادی، مبارزه با فرهنگ مصارف‌گرایی در میان مردم، حذف یارانه‌ها از كالاهای خارجی، حمایت از تولیدكنندگان داخلی، مبارزه با قاچاق كالا و سرمایه، توجه به فرهنگ دینی و ملی، ایجاد بازارهای رقابتی سالم در درون جامعه، ترویج فرهنگ ساده‌زیستی و قناعت در قشرهای مختلف جامعه، مبارزه با مدگرایی و تجمل‌پرستی، استفاده از نیروهای خلاق و ژرف‌اندیش جامعه است .

الگوهای مصرف

همچنین از دیگر مسائل از بین بردن فاصله‌های طبقاتی در سطح كل، تدوین طرح جامع دراز مدت اقتصادی و هماهنگی آن با برنامه‌های كوتاه مدت، استفاده از اندیشه‌های ناب اسلامی در تدوین برنامه‌های اقتصادی یا استناد به آیات و روایات، استنباط احكام فقهی در بعد اقتصادی و تفسیر صحیح آن با به كارگیری نیروهای آگاه و اندیشمند، تحقق اصل عدالت اجتماعی، كنترل و هدایت شیوه‌های مصرف در جامعه، محدودیت در واردات كالاها و اشیاء غیرضروری، اجرای اصول قانون اساسی در زمینه اقتصادی، توجه به كرامت انسانی بر اساس اصل خلیفه الهی و محور آفرینش و امانت داری الهی و ... است كه می‌تواند راه كارهایی در جهت پویایی و شكوفایی اقتصادی جامعه اسلامی باشد .

اقتصاد بر سه پایه اساسی تولید، توزیع و مصرف استوار است، ولی در حقیقت هدف نهایی تولید و توزیع، ایجاد زمینه‌های مناسب برای تأمین مصرف است و هدف نهایی همه تلاش‌ها و كوشش‌های اقتصادی افراد، مصرف است. در مصرف، اشباع تمایلات و ارضای نیازهای جسمی و روانی انسان است .

هدایت و كنترل مصرف

هدایت و كنترل مصرف از راه‌های زير امكان‌پذير است. 1- ایجاد انگیزه‌های مثبت كه انسان را به سوی شیوه‌های صحیح آن هدایت كند 2- ایجاد انگیزه‌های منفی و حذف بسیاری از مصارف غیرضروری 3 – محدودیت قوانین مصرف و جلوگیری از مصرف‌های غیرضروری مانند مصرف مواد مخدر و مشروبات الكلی 4 – تدوین قوانین و الگوهای صحیح مصرف مانند استفاده از شبكه آبرسانی بهداشتی همگانی یا بهره‌برداری درست از سرمایه‌های ملی چون نفت و گاز 5 – جلوگیری از تولید كالاهای غیرضروری و تجمل گرایانه 6 – هماهنگی سطح مصرف افراد جامعه با سرمایه‌های ملی 7 – حاكمیت نظام ارزشی مصرف بر اساس احكام دینی و دستورات اسلامی .

اسلام برای ایجاد انگیزه‌های مثبت و زدودن انگیزه‌های منفی، اهرم‌های هدایت و ارشاد فراوانی دارد كه با وضع قوانین جامع دینی و اجرای آن می‌توان از مواردی كه به صلاح جامعه نیست و مفاسد فراوانی را به همراه دارد جلوگیری نمود كه می‌توان آن‌ها را بدین گونه دسته‌بندی كرد .

الف: مصارف لازم و ضروری :

مقدار مصرفی كه برای ادامه زندگی انسانی و حفظ وجود از امراض و بیماری‌ها و ناراحتی‌های جسمی و روانی لازم و ضروری است و برای افراد واجب است كه وظیفه دولت اسلامی، اجرای آن است .

خداوند در قرآن می‌فرماید: «یا ایها الذین آمنوا ، لاتحرموا طیبات ما اَحَلّ الله لكم و لاتعتدوا، ان الله لایحب المعتدین و كلوا مما رزقكم الله حلالاً طیباً و اتقوا الله الذی انتم به مومنون؛ ای كسانی كه ایمان آوردید چیزهای خوبی كه خداوند بر شما حلال فرموده است بر خود حرام نكنید و از آن چه حلال كرده است نیز تجاوز ننمایید، همانا خداوند تجاوزكاران را دوست نمی‌دارد و از آن چه خداوند به شما روزی داده است، در حالی كه حلال و نیكو است بخورید و تقوای الهی كه به آن اعتقاد دارید، پیشه سازید »

استفاده صحیح از نعمت‌های الهی، در این مورد تشویق قرار می‌گیرد. خداوند كسانی كه از روی جهالت و نادانی، برخی از نعمت‌های الهی را بر خود حرام كرده، مورد سرزنش قرار می‌دهد و می‌فرماید: «قَد خسر الذین قتلوا اولادهم سفها بغیر علم و حرموا ما رزقهم الله افتراء علی الله قدضلوا و كانوا مهتدین؛ به راستی زیان كردند، كسانی كه فرزندان خود را از روی نادانی و بدون علم كشتند و آن چه به آنان به آنان روزی داده شده است، از روی افترا بر خدا بر خویش حرام كردند، به راستی گمراه شدند و آن‌ها هدایت نمی‌یابند. »

اسلام اجازه نمی‌دهد كه آن چه را خداوند به عنوان نعمت‌های خویش را در اختیار بشر قرار داده، متروك و بدون استفاده بماند و پارسایی، بدین معنی كه انسان از خوردن و پوشیدن و بهره‌مندی از مكانات مادی صرف نظر كند مورد پذیرش اسلام نیست‌ .

هم چنین آن چه مربوط به افراد تحت تكفل انسان است نیز واجب است و انسان باید نیازهای متعارف زندگی همسر و فرزندان و افراد تحت تكفل خود را تأمین نماید. امام رضا(ع) می‌فرماید: «ینبغی للرجال ان یوسع علی عالیه لئلا یتمنوا موته، برای مرد سزاوار است كه بر عائله‌اش توسعه بخشد تا آرزوی مرگ او را نكنند. 5

ب: مصارف برتر

استفاده از نعمت‌های الهی با حدود شرایط و ضوابط آن، نبود اسراف و تنذیر و ادای حقوق دیگران از نظر شریعت پسندیده و لازم است خداوند در آیات قرآنی نعمت‌های خویش را بر می‌شمرد و انسان‌ها را به بهره‌مندی از آن تشویق می‌كند. ذیلا نمونه‌ای بیان می‌گردد: «كلوا من رزق ربكم و اشكروا له، بلدة طیبة و رب غفور؛ از روزی پروردگارتان بخورید و برای او شكر كنید، شهر خوب و خدای بخشنده‌ای دارید »

به كارگیری نعمت‌های الهی با عمل در نزد خداوند محبوب و پسندیده است و روحیه انباشتن و احتكار و مخفی نگه داشتن و ظاهر خویش را فقیر و بیچاره جلوه دادن به شدت از دیدگاه دینی مورد نكوهش است. در عین حال اسلام ، استفاده از همه چیزهایی كه از جانب شرع حرام نیست، مجاز می‌شود و نسبت به مصرف بعضی از كالاها مانند استعمال عطر و بوی خویش توجه شده است .

در دین امر انفاق و نیازمندان و پرداخت زكات و خمس و پذیرش هدایای دوستانه نیز تأكید شده كه تاریخ اسلام پر از اطعام‌ها و اكرام‌ها و پذیرایی‌هایی است كه دوستان مومن نسبت به یكدیگر انجام می‌دادند كه همگی ناشی از ارشادهای و راهنمایی‌های رهبران دینی بوده است .

ج: مصارف حرام

در اسلام مواردی وجود دارد كه ما را از مصرف بعضی چیزها باز می‌دارد و آن را گاه حرام و گاهی مكروه و ناپسند می‌شمرد مانند مصرف چیزهایی كه به صراحت حرام است مانند گوشت خوك و مصرف چیزهایی كه برای انسان زیان‌آور است مانند سموم و مواد مخدر. خداوند متعال می‌فرماید: «و لاتلقوا بایدیكم الی التهكه؛ خود را با دست خویش به هلاك نرسانید »

مصادیق سیاسی و اقتصادی نیز اقتضا می‌كند كه برخی از كالاهایی كه از كشورهای غیراسلامی وارد می‌شود، تحریم گردد. مثلا در صورتی كه روابط سیاسی ـ اقتصادی این نوع كشورها موجب تسلط دشمنان اسلام بر جهان یا زمینه‌های وابستگی اقتصادی یا توهین و تحقیر و تضعیف جامعه اسلامی شود، بر مسلمانان واجب است كه از استقلال و موجودیت سیاسی ـ اقتصادی خود را دفاع كنند كه این دفاع گاه به صورت عدم خرید و مصرف نكردن كالاهای بیگانه یا كالاهایی كه كشورهای اسلامی در اختیار دارند، صورت می‌پذیرد .

در این صورت زمامداران باید مصرف و تجارت این كالا را تحریم كنند. امام خمینی(ره) در این زمینه می‌فرماید: «اگر در روابط بازرگانی دولت‌ها یا تجار مسلمان با برخی از دولت‌ها یا تجار بیگانه، بر بازار مسلمین و زندگی اقتصادی آنان خوفی باشد، ترك این روابط واجب و تجارت حرام است و بر بزرگان مذهب است كه با وجود چنین ترسی، بر حسب اقتضای شرایط، كالا وتجارت آنان را تحریم كنند و بر امت اسلامی لازم است كه از آنان پیروی كنند، همچنان كه بر همه مسلمین واجب است كه در قطع روابط بكوشید. »

اسراف یكی دیگر از مصادیق حرام است، اسراف تجاوز از حد و اگر انسان در به كارگیری اشیاء از حدود شایسته آن خارج شود مصداق «مسرف» خواهد بود. در قرآن كریم و روایات معصومان تأكید فراوان بر پرهیز از اسراف شده است. خداوند تبارك و تعالی می‌فرماید: «كلوا و اشربوا و لاتسرفوا »

منبع www.iqna.ir

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

سه شنبه 27 بهمن 1388

نظرات0

مسئولان دولتي هادي اصلاح الگوي مصرف در جامعه

با دكتر اكبر كيهان نيا، جامعه شناس و مشاور خانواده در خصوص الزامات فرهنگي اصلاح الگوي مصرف به گفت و گو نشستيم، وي معتقد است براي آنكه بتوان الگوي مصرف مناسبي در جامعه ايجاد كرد بايد مسئولان دولتي با ارائه راهكارهاي مناسب، مردم را حمايت كنند .

الزامات فرهنگي اصلاح الگوي مصرف چيست؟

در اصلاح الگوي مصرف، الزامي مطرح نيست، تمام افراد نخبه جامعه يعني كساني كه دستي در كارهنر، ادبيات، شعر و رسانه ها دارند بايد براي مردم فرهنگسازي كرده و آنها را از چشم هم چشمي، رقابت هاي بيمار گونه، مصرف گرايي و خودنمايي ها دور كرده و سعي كنند به جامعه اين نكته را انتقال دهند كه ساده زيستي از اهميت بالايي برخوردار است .

به عنوان مثال در بسياري از مراسم هاي خانوادگي، انواع مختلف غذا به مقدار زيادي سرو شده و اين درحالي است كه بسياري از مهمانان به دليل رژيم هاي غذايي متفاوت از صرف غذاهاي موجود در مهماني صرف نظر مي كنند كه اين خود يك اسراف در جامعه كوچكي مانند خانواده است .

به همين دليل افراد فرهنگي و رسانه هاي تاثير گذار در زمينه اصلاح الگوي مصرف فعاليت هاي زيادي انجام داده و در حقيقت انقلاب به راه اندازند، متاسفانه بسياري از كارهايي كه در ايران صورت خواهد گرفت، تنها در حد يك حرف باقي مانده و روي كاغذ آمده جلساتي در رابطه با آن گذاشته مي شود اما اجرايي نمي شود، در واقع مي توان گفت كه در چنين جلساتي تنها نشستند و گفتند و برخواستند و اين به آن معنا است كه تنها حرف مي زنيم بلند مي شويم و بعد آن را فراموش كنيم .

الگوي مصرف و اصلاح آن بايد عميقاً دنبال شده فرهنگ سازي شود تا مردم بفهمند ارزش و اعتبار انسان به ريخت و پاش و تجمل گرايي نيست، بلكه ارزش هاي انساني مي تواند از طريق كم مصرف كردن و درست مصرف كردن نمود پيدا كند .

براي فاصله گرفتن از تجمل گرايي بايد از تمام كساني كه فعاليت هاي مختلفي در رسانه هاي تاثير گذار دارند، استفاده كرده و آنها سعي كنند به اين نكته پرداخته و ضرورت آن را به جامعه نشان دهند .

تعريف شما از مصرف و اصلاح الگوي مصرف چيست؟

هر يك از نيازهاي انسان شرايط متفاوتي داشته و تامين آن نيز متفاوت بوده، به همين دليل نمي توان براي همه نيازها تعريف ثابت مصرفي داشت، به عنوان مثال مصرف غذايي انسان در پروتئين و نشاسته خلاصه مي شود، با توجه به اينكه زندگي ما تبديل به يك زندگي ماشيني شده و امكان تحرك را از ما گرفته بايد تلاش كنيم تا از غذاهاي سبك استفاده كنيم، تا بتوانيم به دليل عدم تحرك و شرايط موجود، مصرف مناسبي را داشته باشيم، بايد تلاش كرد با توجه به شرايط موجود در هر زمينه اي معقول و درست مصرف كرد .

معقول و درست مصرف كردن خود براساس نيازها خود مي تواند اصلاح الگوي مصرف مناسبي را به همراه داشته باشد .

آسيب هاي فرهنگي كه منجر به مصرف نامناسب مي شود چيست؟

تجمل گرايي و مصرف گرايي جزو بزرگ ترين آسيب هاي فرهنگي است كه منجر به مصرف نامناسب اين شود، اين دو عامل در واقع فانتزي بودن شخص را به جامعه نشان مي دهد، به عنوان مثال بسياري از افراد با برپايي مهماني هاي مجلل در تلاش هستند تا احترام زيادي را براي خود كسب كنند، اين درحالي است كه تاثير چنين مهماني هايي كاملاً برعكس بوده و نشان دهنده نوكيسگي و تازه به دوران رسيدگي شخص مي باشد .

بايدها و نبايد هاي فرهنگي اصلاح الگوي مصرف چيست؟

در اين زمينه بايدها و نبايدهاي زيادي وجود دارد كه بايد به آن توجه شود، پول هاي باد آورده كه از اقتصاد ناسالم بدست مي آيد، موجبات نوكيسگي و خودباختگي اقشار مختلف جامعه را به همراه دارد، كه اين امر عوارض اجتماعي زيادي را به همراه خواهد داشت، از جمله اين عوارض مي توان به تنفر و تفاوت، احساس بي كسي و قرباني شدن اجتماع و بي پناه دست مي دهد، اين امر سبب مي شود تا بين طبقه زحمتكش و مرفح فاصله احساسي ايجاد شود، چنين امري در جامعه اتفاق خوبي نيست و دو خطر بزرگ را براي جامعه به همراه دارد اول اينكه قشر زحمتكش جامعه به قشر مرفح متنفر شده و دوم اينكه به مسئولان احساس بي اعتمادي مي كنند، چرا كه اين حس به آنها دست مي دهد كه دولت حامي ثروتمندان بوده و توجهي به اين قشر نمي كند .

در اصلاح الگوي مصرف مردم نقش بيشتري دارند يا مسئولان؟

البته مسئولان نقش مهمي را در اصلاح الگوي مصرف دارند، مسئولان بايد مردم را در اين زمينه راهنمايي كنند، مردم نمي دانند كه چگونه بايد براي اجرايي شدن اين طرح فعاليت كنند و مسئولين مي توانند با استفاده از ابزارهاي مختلف فرهنگي كه در دست دارند، مردم را هدايت كرده و فرهنگسازي لازم در اين زمينه را انجام دهند .

مسئولين دولتي با بوجود آوردن بسترهاي لازم در جامعه فيلمسازان، منتقدان و ديگر هنرمندان را وادار كنند تا در فرهنگ سازي مورد نياز در اصلاح الگوي مصرف قدم بردارند، پدريك خانواده مي تواند با راهنمايي هاي صحيح الگوي مصرف مناسب را فرزندان خود ارائه دهد، مسئولين كشور نيز مانند پدر يك خانواده مي توانند راهكارهاي مناسبي را به جامعه ارائه كرده تا جامعه حامي مردم باشند .

منبع خبرگزاری موج

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

سه شنبه 27 بهمن 1388

نظرات0

الگوهای ضد مصرف و صرفه جویی

آموزه های وحیانی قرآن به عنوان راهنمای زندگی بشر، در بردارنده بهترین، آسان ترین ، ساده ترین و کامل ترین شیوه زندگی است. از این روست که دین اسلام به عنوان اکمال و اتمام اخلاق بشر معرفی شده است؛ زیرا در مواردی که انسان نسبت به اموری غافل و یا بیرون از دسترسی عقل بشری است راهنمایی هایی را ارایه کرده است که وی را به کمال مطلق می رساند. بخش بزرگی از زندگی بشر بر اساس تصرف در چیزها و مصرف کردن آن شکل گرفته است. تصرفات بشر ، مجموعه ای بزرگ را در بر می گیرد که بخشی از آن شامل مصرف کردن است. هر تصرفی که بشر انجام می دهد ، در راستای تغییر و دگرگون سازی چیزی برای استفاده بهتر و آسان تر و کامل تر از آن چیز است. از این رو، تصرفات بشری ، در کلیت امر، تصرفاتی کمالی بخش می باشد. به این معنا که هر تصرفی از سوی انسان به خود وی و یا چیزی که در آن تصرف می شود، کمالی می بخشد .

با این همه برخی از تصرفات بشر در چیزها، به گونه ای است که آثار و پیامدهای زیانباری بر انسان و یا اشیا به جا می گذارد. خداوند برای این که تصرفات انسانی هماره در مسیر کمالی و در راستای خلافت الهی وی باشد، راهنمایی هایی را در قالب امر و نهی بیان کرده است. این مجموعه از آموزه های دستوری قرآن ، نیز مانند سنت ها و قوانین تکوینی الهی ، تنها در راستای بهره وری و بهینه سازی مصرف و تصرفات بشری و جلوگیری از آسیب های احتمالی می باشد .

اسلام و قرآن همان گونه که به بیان الگوی صحیح و درست مصرف و تصرفات بشری توجه داشته و آن را در قالب فرمان ها و اوامر تشریح کرده است، برخی از روش ها و شیوه هایی که آسیب زا و بحران آفرین است به عنوان شیوه ها و روش های ضد مصرف و صرفه جویی معرفی نموده است. به این معنا که اگر اسلام از انسان ها می خواهد که اعتدال و میانه روی را به عنوان یکی از مبانی اساسی الگوی مصرف در پیش گیرند، از ایشان می خواهد که از برخی از شیوه های مصرف و تصرف خودداری کنند.

نویسنده در این نوشتار کوتاه بر آن است تا با نگاهی به آموزه های قرآنی الگوی ضد مصرف از نظر قرآن را تبیین و آثار و پیامدهای زیانبار آن را تشریح کند. با هم این مطلب را از نظر می گذرانیم .

الگوهای ضد هنجاری در مصرف

بی گمان ارایه الگوهای هنجاری به معنای ارایه راهکارهایی است که انسان را در مسیر کمالی قرار می دهد تا از هر چیزی به مقدار توان و ظرفیت خویش به اندازه نیاز بهره گرفته و آن را مورد استفاده قرار دهد. هنگامی که در آموزه های عقلانی و عقلایی و یا شرعی از اموری پرهیز داده می شود و افعال اختیاری انسان در آن تحلیل می شود و از وی خواسته می شود که افعال خاصی را در پیش گیرد ، در حقیقت از وی خواسته می شود تا کمالاتی را به دست آورد و نواقص و کاستی هایی را از خود دور سازد. اصولا تاکید بر هنجارها واخلاق در علوم مختلف از آن روست که انسان به کمال فردی و جمعی لایق و شایسته خویش دست یابد .

بسیاری از چیزهایی که عقل و عقلا و شریعت آن را به عنوان امور خوب و پسندیده معرفی می کند و خواستار تحقق صفاتی خاص در انسان از طریق تکرار می شود، در حقیقت همان امور اخلاقی و هنجاری است .

یکی از زیر مجموعه های اخلاق ، اخلاق کاربردی است که در حقیقت خود زیر مجموعه اخلاق هنجاری است. با این تفاوت که اخلاق کاربردی ناظر به حوزه خاصی از زندگی فردی و اجتماعی بشر است. از جمله اخلاق کاربردی می توان به اخلاق زیستی و یا اخلاق سیاسی و اخلاق جنسی اشاره کرد .

اخلاق کاربردی و یا کاربستی بیانگر اصول و ارزش ها و آرمان های اخلاقی است که شخص می بایست در محیط اجتماعی آن را رعایت کند. در اخلاق کاربردی به انسان آموخته می شود که چگونه می بایست زیست کند. از این رو می توان آن را ا خلاق زیستن دانست. در این شیوه به انسان این معنا آموخته می شود که چه چیزی ارزشی است و چگونه می توان بهره مندی از خوبی ها را تجربه کرد و زشتی ها گریخت. بنابراین افزون بر تحلیل و بررسی ریشه ای و بنیادین فضایل و راذیل اخلاقی ، راه تشخیص تکالیف اخلاقی و شیوه های تحقق آن ها در قلمروهای خاصی از زندگی تبیین می شود .

اخلاق مصرف نیز یکی از بخش های مهم زندگی بشر است که آموزه های اخلاق کاربردی ناظر به آن است. هر چند که این بخش خود زیر مجموعه بخش کلی تر و عمومی تری به نام اخلاق معیشت است ولی از آن جایی که شیوه درست مصرف تاثیر شگفت و شگرفی در کلیت زندگی بشر به جا می گذارد ، توجه خاصی به این بخش مبذول می شود .

قرآن به مساله مصرف به عنوان یکی از مهم ترین کلیدهای دست یابی به اخلاق کامل زیستی در کنار اخلاق معیشت توجه داشته است. ازاین رو الگوهای درست و نادرست در این حوزه را به شکل آموزه های اخلاقی و یا حقوقی و بلکه فقهی بیان کرده است تا مومنان بلکه انسان ها از آن بهره مند شده و در مسیر کمالی خویش از آن سود جویند .

بخش عمده ای از مباحثی که قرآن در این حوزه بدان پرداخته است ، مربوط و یا مرتبط به حوزه الگوهای ضد کمالی مصرف است. به این معنا که قرآن خواسته با معرفی روش های نادرست مصرف که آدمی را از کمال دور می سازد ، الگوهای درست مصرف را تبیین نماید. در ادامه این بحث ، برخی از این روش ها و شیوه های نابهنجار در مصرف مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد .

اتراف و رفاه زدگی

اتراف از واژه عربی ترف به معنای تنعم و برخورداری از مال و نعمت گرفته شده ا ست. مترف که باب افعال آن می باشد به معنای کسی است که در مال و نعمت خویش فساد پدید آورد و با طغیان گری و مصرف نادرست آن ، حق نعمت را ادا نکرده و شکر گزار آن نباشد. در کاربردهای عربی مترف به کسی گفته می شود که از نعمت بسیار برخوردار بوده و متنعم به آن باشد و در تصرفات خویش هیچ گونه منعی را نپذیرد و زیر بار هیچ حد و مرزی نرود. از این روست که گاه به انسان جبار ، مترف گفته می شود.( المنجد )

بنابراین می توان گفت ، اتراف نوعی تصرف و مصرف کردن نابهنجار و ضد اخلاقی در نعمت های الهی است. در حقیقت اتراف ناظر به رفتارهای شخص نسبت به سرمایه ها و نعمت هایی الهی است که در اختیار وی می باشد. از آن جایی که متنعم و مترف از نعمت های الهی به درستی بهره نمی گیرد و رفتار ضد اخلاقی و ناسپاس گونه ای را در پیش گرفته است، انسانی ضد اخلاقی تلقی و معرفی می شود .

ثروت و مکنت زیاد و امکان هرگونه تصرف بی حد و مرزی چنین انسان هایی را به انسان های متکبر در باطن و مستکبر نسبت به دیگران تبدیل می کند.(هود آیه 10 و نیز اسراء آیه 83 و کهف آیه 32 و 34) احساس از مصونیت از عذاب الهی (سبا آیات 34 و 35) و روحیه تجاوزگری (شورا آیه 27 و قصص آیه 76) ، اعراض از حق و حقانیت ( سبا آیات 15 و 16) تفاخر (هود آیه 10)،شادمانی غرور آمیز (انعام آیه 44) از اخلاق چنین افرادی است .

خداوند توضیح می دهد که چنین اخلاق زشت و نابهنجاری در مترفان موجب می شود که ایشان رفتارهای ضد اخلاقی و ضد هنجاری خویش را نیک و زیبا بانگارند و در چشم دیگران زشت را زیبا جلوه دهند.(یونس آیه 12) این گونه است که تباهی و رفتارهای ضد اخلاقی و هنجاری را در جامعه گسترش داده و دامن می زننند .

رفاه زدگی و اتراف در انسان ها موجب می شود تا نه تنها خود اهل فساد و تباهی باشند بلکه دیگران را به فساد بکشانند و در زمین افساد و تباهی کنند. (قصص آیات 76 تا 83) این گونه است که شیوه نادرست مصرف و تصرفات ایشان در اموال ، هر گونه پیشرفت و سازندگی را منع می کند و زمینه تباهی و فساد جامعه را فراهم می آورد. از این روست که خداوند ، این الگوی مصرف را نابهنجار و ضد اخلاقی و کمالی ارزیابی کرده و به شدت از آن منع می کند؛ زیرا از نظر خداوند ، این گونه تصرفات موجبات فروپاشی جامعه و عذاب الهی می شود.(انعام آیه 44 و هود آیه 116 و فرقان آیه 18 و آیات دیگر )

تبذیر و ریخت و پاش

از دیگر الگوهای نادرست مصرف که در آیات قرآنی بدان پرداخته شده است، روش تبذیر است. تبذیر که از ریشه بذر گرفته شده است به معنا ریخت و پاش است. به این معنا که اموال به گونه ای تصرف نماید که پخش شود بی آن که به شکل درست و مناسبی مصرف شود .

خداوند در آیات 26 و 27 سوره اسراء به صراحت این شیوه مصرف کردن را نقد کرده و آن را ضد اخلاقی می شمارد و مردمان را از آن رفتار نابهنجار پرهیز می دهد: وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا؛ و حق خويشاوند و درويش بينوا و در راه‏مانده را بده و مال خود را بيهوده و به گزاف مريز و مپاش- تباه مكن- همانا ريخت و پاش كنندگان- كسانى كه مال را به گزاف تباه مى‏كنند- برادران شيطانهايند و شيطان خداوند خويش را ناسپاس است .

در این آیات سخن از این است که در هر مالی حقی برای خویشان و مساکین و در راه ماندگان است. اما نمی بایست در این مساله چنان شیوه ای را در پیش گرفت که مصداق ریخت و پاش باشد. به سخن دیگر، می بایست حتی در انفاق و کارهای خیر رعایت اعتدال و تعادل را کرد؛ چه برسد که در کارهای دیگر باشد .

یکی از اصحاب امام صادق(ع) می گوید: من در خدمت حضرت بودم که نیازمندی رسید و کمک خواست. حضرت او را مورد لطف و عطای خویش قرار داد .

بعد از او، سائل دیگری رسید، به او هم کمک فرمود. پس از او، فرد دیگری به حضور حضرت رسید. به او نیز مساعدت فرمود؛ سپس شخص چهارمی برای درخواست کمک آمد که حضرت به او فرمود: خدا روزی تو را وسیع گرداند .

بعد فرمود: اگر شخصی سی یا چهل هزار درهم داشته باشد و چیزی از آن را برای خود باقی نگذارد، و همه آن را در راه خیر به مصرف برساند و تهیدست بماند، از آن سه کسی خواهد بود که دعایشان مستجاب نمی گردد .

من به حضرت عرض کردم آنان چه کسانی هستند؟

فرمود: یکی از آنان شخصی است که ثروتی داشته باشد و همه آن را در راه درستی انفاق کند و بعد بگوید پروردگارا: به من روزی عنایت فرما که در جواب او گفته می شود: آیا برای تو، راهی به طلب روزی قرار ندادم؟ (وسایل الشیعه، ج 6، ص 293 )

بنابراین هر گونه ریخت و پاشی به معنای کفران نعمت و ناسپاسی و مصداقی از مصرف بی رویه و ناهنجاری است که معیشت فردی و جمعی بشر را مختل می سازد .

در جامعه کنونی مصادیق بسیاری را می توان برای تبذیر و ریخت و پاش شناسایی و معرفی کرد. این مساله اختصاص به بخش خصوصی و افراد مترف ندارد بلکه در بسیاری از عروسی ها و مهمانی های دولتمردان و همایش های دولتی ، به وفور می توان مصادیق آن را یافت و معرفی کرد .

پارچه نویسی ها بسیار برای بازگشت از زیارت و یا برای مراسم تدفین و مانند آن یکی از مصادیق تبذیر است. پس از هر مهمانی و مجلسی رسمی از جشن تولد گرفته تا ولیمه نوزاد و حج و عروسی ، می توان غذاهای تبذیری را دید که در ظروف اشغال و پلاستیک ها گذاشته شده است و این در حالی است که بسیاری از مردم به شکم های خویش سنگ بسته و با سیلی چهره و رخسارشان را سرخ نگه می دارند .

اسراف و خروج از اعتدال

از دیگر رفتارهای ضد مصرفی می توان به مساله اسراف اشاره کرد. اسراف كه به معناي زياده روي و تجاوز از حد و مرزهاي قانوني و طبيعي در هر كاري است نه تنها از نظر قرآن امري ناپسند است و در حوزه منكرات دسته بندي مي شود بلكه يكي از عوامل اصلي دوري از رحمت خداوند محسوب مي شود .

خداوند در آيه 141 سوره انعام و 31 سوره اعراف به صراحت بيان مي دارد كه خدا مسرفان در حوزه اقتصادي و مصرف را دوست نمي دارد .

براي كساني كه مي خواهند محبوب خداوند باشند اين مساله بسيار مهم است از اين رو از هر كاري كه آنان را از حوزه محبوبان خداوندي بيرون برد و يا در جرگه دشمنان خدا قرار دهد، پرهيز مي كنند و مي كوشند تا به هر شكلي شده با شناخت عوامل و علل دوري و يا دشمني، از آن پرهيز كنند. به نظر مي رسد كه حتي براي كساني كه طالب دنيا و متاع دنيوي هستند نيز مي بايست دوري از اسراف در دستور زندگي قرار گيرد؛ زيرا چنان كه از آيات قرآني به دست مي آيد اسراف نه تنها عامل مهم در دوري از محبت خداوند مي شود بلكه موجب مي شود خود و يا جامعه دچار نابودي گردد. (يس آيات 13 و 19 )

با توجه به اين كه بحران غذايي در جهان و پيامدهاي زيانبار آن دست كم يك ميليارد انسان را تهديد به مرگ و گرسنگي مي كند، بازخواني مساله اسراف و آثار و پيامدهاي آن در حوزه مادي و معنوي و دنيوي و اخروي از نگاه قرآن مهم و اساسي است. هدف از اين بازخواني بيان نگرش قرآن نسبت به مساله زياده روي و اسراف در حوزه اقتصادي و مصرف است تا با شناسايي آثار و پيامدهاي آن در شيوه مصرف و بهره مندي خود از مواهب خداوندي تجديدنظر و بازنگري نماييم و راه را براي بهينه سازي مصرف هموار سازيم .

در این باره سخن بسیار است و خوانندگان را به مقاله های " اسراف و انواع آن " و " اسراف ، واقعيت تلخ جامعه" به قلم همین نویسنده ارجاع می دهم .

به هر حال این ها نمونه های از الگوها و روش های ضد مصرف و ضد هنجاری در حوزه مصرف است که در آیات قرآنی بدان اشاره شده است. بازخوانی مجدد آن می تواند ما برای دست یابی به الگوی صحیح و درست مصرف یاری رساند و زمینه برای اصلاح الگوی مصرف در جامعه را فراهم آورد .

منبع www. somamus.com

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

سه شنبه 27 بهمن 1388

نظرات0

لايحه "هدفمند کردن يارانه ها" پيش نياز اصلاح الگوي مصرف

مي توان اذعان نمود که لايحه "هدفمند کردن يارانه ها" پيش نياز اصلاح الگوي مصرف بوده و کم توجهي مجلس شوراي اسلامي به اين لايحه مي تواند به مانعي جدي در مسير اصلاح الگوي مصرف تبديل شود .

« يک اقدام اساسى در زمينه‏ى پيشرفت و عدالت، مسئله‏ى مبارزه‏ى با اسراف، حرکت در سمت اصلاح الگوى مصرف، جلوگيرى از ولخرجى‏ها و تضييع اموال جامعه است؛ ... لازم است به عنوان يک سياست، ما مسئله‌ي صرفه‏جوئى را در خطوط اساسى برنامه‏ريزى‏هايمان در سطوح مختلف اعمال کنيم. ... صرفه‏جوئى به معناى مصرف نکردن نيست؛ صرفه‏جوئى به معناى درست مصرف کردن، بجا مصرف کردن، ضايع نکردن مال، مصرف را کارآمد و ثمربخش کردن است. ... جامعه‏ى ما بايد اين مطلب را به عنوان يک شعار هميشگى در مقابل داشته باشد؛ چون وضع جامعه‏ى ما از لحاظ مصرف، وضع خوبى نيست. ... بنابراين مسئله‏ى صرفه‏جوئى و اجتناب از اسراف، فقط يک مسئله‏ى اقتصادى نيست؛ هم اقتصادى است، هم اجتماعى است، هم فرهنگى است؛ آينده‏ى کشور را تهديد مي‌کند. ... بايد خودمان را اصلاح کنيم. بايد الگوى مصرف جامعه و کشور اصلاح شود. ... قوه‏ى مقننه و قوه‏ى مجريه موظفند به پيگيرى. برنامه‏ريزى کنند، قانونگذارى کنند، قانون را با قاطعيتِ تمام اجراء کنند. پيشرفتى که ما در اين ده سال خواهيم داشت، بخش مهمى‏اش مربوط به همين قضيه است .»

جملات فوق بخشي از بيانات رهبر معظم انقلاب در اولين روز دهه‌ چهارم انقلاب است. ايشان که در پيام نوروزي خطاب به ملت فهيم ايران، با توجه به اهميت «حياتي و اساسيِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع کشور» سال جديد را «سال اصلاح الگوي مصرف» در همه زمينه‌ها و امور ناميدند در سخنراني خود در روز اول فرودين 1388 در حرم مطهر ثامن‌الائمه(ع) مسوولين نظام را موظف به برنامه‌ريزي و حرکت در جهت اصلاح الگوي مصرف نمودند .

با توجه به تأکيدات فراوان معظم له در خصوص «جلوگيري از اسراف» و «اصلاح الگوي مصرف» از اين پس در سلسله يادداشت‌هايي به بررسي نقش دستگاه‌ها و نهادهاي نظام در اين خصوص و راهکارهاي اجرايي آن خواهيم پرداخت و در گام اول و با توجه به اشاره‌ي مقام عظماي ولايت بر تقدم قانون گذاري در اين موضوع،نخستين يادداشت را به نقش مجلس شوراي اسلامي در «اصلاح الگوي مصرف» اختصاص مي‌دهيم .

بدون ترديد ارزان بودن قيمت حامل‌هاي انرژي (نفت، گاز، بنزين، گازوئيل، برق، آب) در ساليان گذشته باعث اسراف و ولنگاري و رشد بي‏رويه مصرف شده و به هدر رفتن منابع ملي و نيز تشديد تخريب محيط زيست را در پي داشته است. اگر چه با عمومي شدن فرهنگ صرفه‌جويي و آموزش شيوه‌هاي درست مصرف کردن مي‌توان اميدوار به کاهش هزينه‌هاي مصرف انرژي در کشور بود اما فراموش نکنيم که با توجه به مصرف بسيار بالاي حامل‌هاي انرژي در کشور، حتي در خوش بينانه‌ترين حالت(10 الي 15 درصد)، ميزان صرفه‌جويي مردم قابل توجه نخواهد بود چرا که در حال حاضر مصرف انرژي در کشورمان به شدت بالاتر از ميانگين جهاني است و اين آثار بسيار نامطلوب و مخربي بر اقتصاد ‏کشور دارد به طوري که مصرف انرژي در ايران، 5/3 برابر کشور چين با جمعيتي بالغ بر 3/1 ميليارد نفر مي‌باشد !

بر اساس آمارهاي منتشر شده، سهم يارانه‌هاي مستقيم و حامل‌هاي انرژي از توليد ناخالص ملي‌ (GDP) در سال 1380، 6/7 درصد بوده که در سال 1385 ، 9/25 درصد رسيده و بدون ترديد با وضعيت کنوني هر سال رو به افزايش است. به زبان گوياتر ميزان مصرف، يارانه و قيمت حامل‌هاي انرژي در ماه که در سال 1380، 2/15 ميليارد دلار بوده در سال 1386 ، به 8/78 ميليارد دلار رسيده است که رقمي فوق‌العاده بالا و غير قابل تصور براي اقتصاد ايران است. بدون شک با اين 87 ميليارد دلار مي‌توان بسياري از پروژه‌هاي عمراني را به ثمر رساند و آن را هزينه آموزش، بهداشت، رسيدگي به مناطق محروم و غيره نمود .

از سوي ديگر روند شدت مصرف انرژي در ايران نسبت به بسياري از کشورهاي جهان قابل مقايسه نبوده و بنا به اظهارات وزير محترم نفت، با اين شدت مصرف در آينده‌اي نه چنان دور نه تنها ديگر انرژي براي صادرات نخواهيم داشت بلکه به وارد کننده‌ي انرژي تبديل خواهيم شد که اين امر تهديدي جدي براي نظام و انقلاب محسوب مي‌شود .

همچنين، انرژي ارزان بهره‌وري را پايين آورده و استفاده از تکنولوژي‌هاي قديمي و ناکارآمد را ترويج مي‌کند و اين حکايتي غم‌انگيز از دورنماي اقتصاد و صنايع و کشاورزي ايران در سال‌هاي آينده دارد !

در چنين شرايطي اصلاح قيمت حامل‌هاي انرژي بهترين شيوه براي اصلاح الگوي مصرف و مقابله با اسراف و هدر رفتن منابع ملي مي‌باشد و ارتقاي بهره‌وري و رقابت‌پذيري در اقتصاد و گسترش زيرساخت‌هاي اقتصادي و صنعتي را به دنبال خواهد داشت از همين روي، رهبر معظم انقلاب در سخنراني مهم خود در بارگاه رضوي، با درايت و هوشمندي، «مسئله‏ى هدفمند کردن يارانه‏ها» را «ناشى از تجربه‏ى بلندمدت نخبگان کشور» دانستند و «رسيدن به اين حقيقت و تصميم و عزم راسخ بر اجراى آن» را «ناشى از تجربه‏ى طولانى‏مدتي که در طول اين سالها متراکم شده است و به مرحله‏ى عمل درآمده است» بيان نمودند .

يکي از چهار هدف اصلي لايحه هدفمند کردن يارانه‏ها، «مديريت صحيح مصرف انرژي و منابع آن در کشور» اعلام شده است و در اين لايحه، دولت پيشنهاد کرده نرخ حامل‏هاي انرژي شامل بنزين، نفت سفيد، نفت گاز، آب، برق، گاز و... طي يک دوره حداکثر سه ساله، به نرخ‏هاي منطقه‏اي، بين‏المللي و صادراتي نزديک شود و براي جبران اثرات تورمي اجراي اين لايحه نيز، بخشي از يارانه آن بر اساس اولويت به دهک‌هاي پايين جامعه بازپرداخت شود که بدين ترتيب مي توان اذعان نمود که لايحه "هدفمند کردن يارانه ها" پيش نياز اصلاح الگوي مصرف بوده و کم توجهي مجلس شوراي اسلامي به اين لايحه مي تواند به مانعي جدي در مسير اصلاح الگوي مصرف تبديل شود .

بديهي است تورم ناشي از اجراي اصلاح قيمت حامل‌هاي انرژي قابل با گذشت زمان و با اقدامات حمايتي دولت قابل تعديل است لکن تورم ناشي از انتشار اسکناس جديد و بدون پشتوانه (به دليل حذف بند هدفمند کردن يارانه‌ها از بودجه 88) تأثير عميق‌تري داشته و فشار بسياري به دهک هاي پايين جامعه وارد مي‌آورد .

همچنين کاهش مصرف سوخت‌هاي فسيلي موجب صيانت از منابع نفتي کشور خواهد شد و نسل‌هاي آينده ذخاير بيشتري از اين موهبت الهي را در اختيار خواهند داشت و از سوي ديگر، يکسان شدن قيمت بنزين و گازوئيل با کشورهاي منطقه، در جلوگيري از قاچاق اين ثروت ملي نقش بسياري مهمي ايفا خواهد کرد .

در مورد آب و برق مورد استفاده در صنايع و بخش کشاورزي نيز، مجلس شوراي اسلامي مي‌تواند با وضع قوانين مدون و با درنظر گرفتن اعتبارات لازم، دولت را در اصلاح شبکه‌هاي آبرساني و بهبود شيوه‌هاي آبياري و صيانت از ذخاير آب‌هاي سطحي و زير زميني کشور ياري کند و نوسازي شبکه‌ي انتقال برق و جلوگيري از اتلاف انرژي الکتريکي در مسير بين نيروگاه‌ها تا محل مصرف را در اولويت کاري وزارت نيرو قرار دهد. همچنين وکلاي ملت مي‌توانند استفاده از لامپ‌هاي کم مصرف و شيرهاي هوشمند را در نهادهاي حکومتي به تکليفي قانوني مبدل سازند و با برنامه‌ريزي و نظارت دقيق، تمرکز دولت را بر افزايش راندمان انرژي مصرفي و ارتقاي بهره‌وري و بهبود فناوري توليد در صنايع کشور خصوصا صنايع خودروسازي معطوف نمايند .

در بحث مسکن به عنوان يک مصرف کننده مهم انرژي نيز، قوه‌ي مقننه مي‌تواند با وضع قوانين لازم، شهرداري‌ها و سازمان نظام مهندسي کشور و مردم را مکلف به رعايت اصول مطروحه در مبحث 19 نمايد تا با استفاده از مصالح مناسب و استاندارد و دستگاه‌ها و سيستم‌هاي مناسب گرمايشي و سرمايشي، ميزان مصرف انرژي در ساختمان‌ها و منازل مسکوني را به حد معقول آن نزديک شود .

همه‌ي آنچه گفته شد تنها با هماهنگي و همدلي مسوولان در سه قوه و مردم ميسر خواهد بود و در نهايت منجر به تسريع در روند توسعه‌ي اقتصادي کشور و «حرکت پر شتاب و بزرگ به سمت تحقق پيشرفت و عدالت» و نيل به اهداف سند چشم‌انداز خواهد شد.

به قلم مهندس محمد مهدي پوينده

منبع پایگاه خبری تحلیلی قلم پرس الزامهاي اصلاح الگوي مصرف

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

سه شنبه 27 بهمن 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::