سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

واكاوي‌انديشه اصلاح الگوي مصرف

با نگاهي به‌انديشه اصلاح الگوي مصرف، سه مولفه عمده را در آن مي‌يابيم كه از مجموع آنها، اصلاح الگوي مصرف حاصل مي‌شود .

با نامگذاري سال 1388 تحت عنوان سال اصلاح الگوي مصرف از سوي مقام معظم رهبري، گام تازه‌اي در مسير توسعه پايدار برداشته شد. آنچه كه بعد از گذشتن چند ماه از اين نامگذاري رخ مي‌نمايد، تلاش وسعي فراوان براي نهادينه نمودن اين هدف سترگ در تمامي اركان جامعه مي‌باشد. زير هدف‌گذاري صحيح سمينارها، همايش‌ها، انتشار كتاب‌ها و مقالات و اقداماتي از اين قبيل، بدون واكاوي اين‌انديشه راهبردي امري عبث و بيهوده مي‌نمايد .

اهميت اصلاح الگوي مصرف

نظر به جايگاه ممتاز جمهوري اسلامي ايران در معادلات جهاني به عنوان يگانه حكومتي كه بر پايه مردمسالاري ديني بنا شده است و نيز وجود مواردي همچون: بحران عظيم اقتصادي جهان، تداوم تحريم‌ها، سند چشم‌انداز 20 سال كشور (ايران 1404)، تصويب لايحه برنامه پنجم و تداوم نوآوري و شكوفايي و... شرايطي را حاكم نموده كه نخبگان و‌انديشمندان حوزه و دانشگاه بيانات رهبر گرانقدر انقلاب را فصل الخطاب خود قرار دهند و با ارائه راهكارهاي مستند و علمي، علاوه بر تاكيد بر اهميت اين‌ايده مهم و ارزشمند، سهم شايان توجهي را در تحقق افق‌هاي بي بديل آن بر عهده گيرند .

شناخت مولفه‌هاي اصلاح الگوي مصرف

با نگاهي به‌انديشه اصلاح الگوي مصرف، سه مولفه عمده را در آن مي‌يابيم كه از مجموع آنها، اصلاح الگوي مصرف حاصل مي‌شود. اولين مولفه، بي گمان «مصرف» مي‌باشد. كه به زعم كارشناسان، به معناي بهره برداري و استفاده از امكانات موجود به قصد برطرف كردن نيازهاست .

مولفه دوم، «الگو» است. الگو به عنوان استاندارد و نرم تعريف شده بر اساس معيارها و شاخص‌ها تبيين گرديده، اما مهمترين مولفه، «اصلاح» مي‌باشد، كه معاني‌اي از جمله: تصحيح، بازنگري، پالايش، زدودن معايب و افزودن راهكارهاي جديد را در بر مي‌گيرد .

لذا با بررسي اين مولفه‌ها، در مي‌يابيم كه مواردي همچون: عدم مصرف، كم مصرف كردن و مصرف مطابق الگوهاي ناكارآمد، هرگز در آن جايي ندارد. بلكه مصرف صحيح و مطابق الگوهاي خردمندانه بر پايه پشتوانه‌هاي ديني، علمي، عرفي و كارآمد، هدف نهايي و غايت تعريف شده اين راهبرد استراتژيك مي‌باشند .

اصلاح الگوي مصرف از منظر تعاليم دين اسلام

معارف غني اسلامي مي‌توانند به عنوان پشتوانه‌اي محكم در تبيين‌ايده‌هاي سازنده تلقي گردند. از نگاه جامع تعاليم دين اسلام، نه تنها مصرف كردن امري مذموم و ناپسند تلقي نمي‌گردد، بلكه تشويق هم مي‌گردد. منتها با رعايت اقتضائاتي همانند :

-1 شكرگزاري

يا ايها الذين امنو كلوا من طيبت ما رزقناكم و اشكروالله ان كنتم اياه تعبدون؛

«اي كساني كه‌ايمان آورده‌ايد! از روزي‌هاي پاكيزه كه به شما داده شده است بخوريد و خداوند را شكرگزار باشيد، اگر او را عبادت مي‌كنيد.»(1)

-2 اطعام مستمندان

فكلوا منها و اطعموا البائس الفقير؛

«پس بخوريد از آن و به مستمندان و فقيران طعام دهيد.»(2)

-3 عدم اسراف

... و كلوا و اشربوا و الاتسرفوا...؛

«و بخوريد و بياشاميد و اسراف مكنيد.»(3)

-4 ميانه روي

امام علي(ع) مي‌فرمايد: «هر كس در زندگي ميانه رو باشد، پيوسته بي نياز خواهد بود و ميانه‌روي كمبودهايش را جبران مي‌كند.»(4)

-5 عدم تبذير

امام حسن عسكري(ع) مي‌فرمايد: «ميانه روي‌اندازه‌اي دارد كه اگر از آن بگذرد، خسيسي و بخيلي است.»(5)

پس با عطف توجه به اقتضائات مطرح شده در دين مبين اسلام، در مي‌يابيم كه تعيين الگوي مصرفي كه در آن ميانه روي فارغ از اسراف و تبذير لحاظ شده باشد، تائيد و سفارش مي‌گردد. چنان كه يكي از اطرافيان حضرت امام خميني(ره) در اين خصوص مي‌گويد: «بارها ديدم كه ايشان از اتاقشان به طرف‌اندروني رفتند ولي چند لحظه بعد از ميان راه برگشته لامپ مهتابي را خاموش كرده و دوباره به طرف‌اندروني رفتند، با آنكه درآن موارد معمولا بيش از چند دقيقه در‌اندروني نمي‌ماندند و دوباره به همين اتاق بر مي‌گشتند.»(6)

محورهاي عمده محقق كننده اصلاح الگوي مصرف

به طور كلي پنج محور عمده محقق كننده اصلاح الگوي مصرف عبارتند از :

-1 سياسي :

در بعد سياست داخلي، دنبال كردن بحث اصلاح الگوي مصرف در قالب طرح، قانون و كميسيون ويژه، بازنگري و اصلاح قوانين، ساختارها، رفتارها و نگرش‌هاي ناكارآمد ترويج دهنده مصرف بي رويه در مجلس شوراي اسلامي، امري اجتناب ناپذير مي‌باشد. دولت هم با گنجاندن دستورالعمل جامع اصلاح الگوي مصرف در لايحه برنامه پنجم (با نگاهي به سند چشم‌انداز 20 ساله كشور ايران 1404) و اجراي اصلاح الگوي مصرف از درون خود، مي‌تواند سهم قابل توجهي را در اجرايي نمودن اين امر خطير به خود اختصاص دهد .

اما در بعد سياست خارجي، با تبيين درست و اصولي اصلاح الگوي مصرف مي‌توان مواضع خردمندانه‌تري را در قبال ساير ملل و نهادهاي بين المللي اتخاذ نمود. براي مثال؛ از سفرهاي موازي و ايجاد دفاتر ديپلماتيك در مناطقي كه توجيه استراژيك ندارند، جلوگيري نمود و با مد نظر قرار دادن روشهاي نوين در ديپلماسي خارجي و استفاده از تجربيات مفيد ساير دولت‌ها گام مهمي را در تحقق اين‌انديشه راهبردي برداشت .

-2 دفاعي :

تدوين دستور العمل جامع اصلاح الگوي مصرف خاص نيروهاي نظامي، طراحي و ساخت ادوات نظامي مدرن داراي بازده بالا و مصرف بهينه توسط نيروهاي مبتكر و خلاق داخلي، بازنگري در شيوه آموزش و اصلاح ساختار تربيت نيروهاي نظامي و امنيتي با محوريت اصلاح الگوي مصرف، پرهيز از شيوه‌ها و راهكارهاي پر مصرف در حراست از امنيت مرزهاي كشور، از جمله موارد تامين كننده اصلاح الگوي مصرف قلمداد مي‌گردند .

-3 اقتصادي :

هدفمند كردن يارانه‌ها، اصلاح قيمت حامل‌هاي انرژي، پرهيز از هدر دادن سرمايه‌ها، اسراف ننمودن در شيوه توليد، استفاده از حداكثر ظرفيت توليد، به كارگيري سيستم‌هاي كارآمد در توزيع، بالا بردن بهره وري نيروي انساني و ماشين آلات صنعتي، اصلاح الگوي مصرف در سرفصل‌هايي همچون، آب، برق، گاز، نفت و... حمايت منطقي از طرح‌هاي زودبازده اقتصادي، استفاده از‌انديشه‌ها و افكار بزرگان علم اقتصاد خصوصا جوانان، توجه هر چه بيشتر به استانداردها به عنوان راهكاري در جهت اصلاح الگوي مصرف، حمايت از مكانيزه نمودن پروژه‌هاي اقتصادي با دادن وام‌هاي بلند مدت به منظور بالا بردن ظرفيت توليد و كم كردن ضايعات، گسترش دولت الكترونيك به عنوان عاملي در جهت زدودن بوروكراسي هزينه بر اداري، تنها بخشي از موارد محقق كننده اصلاح الگوي مصرف محسوب مي‌شوند .

-4 علمي :

توليد علم بر محوريت اصلاح الگوي مصرف خصوصا در مورد انرژي‌هاي تجديد نشدني، تشكيل اتاق‌هاي فكر و بانك‌هاي اطلاعاتي پژوهشي به منظور استفاده از توان حداكثري دانشمندان و متفكران و نخبگان صاحب نظر، بهينه هزينه نمودن اعتبارات پژوهشي دانشگاه‌ها و شتاب مناسب در موارد مهمي همانند؛ برنامه هسته اي، عدم رجعت به راهكارهاي هزينه بر و فاقد بازده علمي، نهادينه نمودن جايگاه پژوهش مبتني بر پرداختن به فلسفه آن علم و دوري از تجهيزات و امكانات بعضا تجملي و پر مصرف فاقد استانداردهاي علمي، مي‌توانند خود از زمينه‌هاي استقرار الگوي مصرف تلقي گردند .

-5 فرهنگي :

توجه به فرهنگ غني اسلامي و ايراني در مصرف بهينه، استفاده از توان فرهنگي نخبگان حوزه و دانشگاه به منظور فرهنگ سازي در جهت اصلاح الگوي مصرف، غافل نشدن از توان فوق العاده رسانه‌ها خصوصا رسانه ملي در فرهنگ سازي و تبيين صحيح سطح توقعات و انتظارات و باورهاي عمومي در خصوص مصرف، نهادينه نمودن فرهنگ تشويق و تنبيه سازمان‌ها و افراد رعايت كننده و تخطي كننده از الگوي مصرف، از مهمترين محورهاي بالنده توان فرهنگي كشور در خصوص اصلاح الگوي مصرف مي‌باشند .

در انتها لازم است به دو نكته اشاره نماييم؛ نخست آنكه تحقق‌ايده اصلاح الگوي مصرف بدون ياري گرفتن از اصحاب‌انديشه كشور امري خام و فاقد بهره دهي مناسب مي‌نمايد و دوم آنكه اصلاح الگوي مصرف تنها وظيفه‌اي بر دوش دولتمردان نمي‌باشد، زيرا اگر تعامل سازنده مردم با سه قوه در پرتو عنايت به فرمايشات مقام معظم رهبري نباشد، تحقق اين راهبرد عملياتي امكان پذير نخواهد بود .

پي نوشتها :

-1 بقره، آيه 172 .

-2 حج، آيه28 .

-3 اعراف، آيه 31 .

-4 ميزان الحكمه، ج 8، صص138 -139 .

-5 همان منبع، ج 8، صص139 - 138 .

-6 در سايه آفتاب، محمد حسين رحيميان، ص86 .

نويسنده: محمد علي خزاعي

منبع فارس

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

دوشنبه 26 بهمن 1388

نظرات0

الگوهاي مصرف و توليدگرايي

سال ‌1388 از سوي مقام معظم رهبري به نام سال «اصلاح الگوي مصرف» نامگذاري شده است .

تبيين ضرورت اصلاح الگوي مصرف از منظر انديشه‌شناختي و پاسخ‌يابي به سؤالات متعددي كه حول آن شكل مي‌گيرد مي‌تواند تصميم‌سازان و تصميم‌گيران را در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي و فرهنگي در فهم درست جنبه‌اي از انديشه و رهنمود مقام معظم رهبري ياري كند. نويسنده اين مقاله تلاش مي‌كند تا اصلاح الگوي مصرف را از بعد نيروي انساني كه در واقع مهم‌ترين سرمايه هر نظام اجتماعي محسوب مي‌شود مورد بررسي قرار دهد؛ به همين جهت از نظر وي اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني بايد با توجه به هر دو بعد آزادي (مثبت و منفي) صورت گيرد .

پروژه «اصلاح الگوي مصرف» در واقع دنباله منطقي جنبش نرم‌افزاري و توليد‌گرايي است. پروژه اصلاح الگوي مصرف از تبعات و همچنين از ضروريات تحقق اهداف آن جنبش است؛ به همين جهت تبيين‌گري شعار اصلاح الگوي مصرف و يافتن راهكارهاي عملياتي‌كردن اين شعار در ساحت‌هاي مختلف اجتماعي ضرورتي شناختاري براي مديريت كلان جامعه محسوب مي‌شود .

متعاقب اين ضرورت، مهم‌ترين هدف طرح‌ريزي و ساماندهي شعار اصلاح الگوي مصرف، ايجاد شرايط ذهني و عيني براي نهادينه‌كردن جنبش نرم‌افزاري و حركت توليد‌گرايي است. سؤالات شناخت‌شناسانه‌اي كه حول اين موضوع شكل مي‌گيرد متاثر از روشنگري تحليل مفاهيم از سويي و زمينه‌يابي جهت محقق‌كردن غايات توليدگرايي از سوي ديگر است؛ مصرف و مصرف‌گرايي چيست و چه ابعادي را شامل مي‌شود؟ در مقام ارزشگذاري وجوه مختلف مصرف، كدام وجه غالب است؟ و اصلاح الگوي مصرف چگونه مي‌تواند شرايط را براي جنبش نرم‌افزاري مهيا كند؟ طبيعي است كه سؤالات جزئي‌تر بسياري وجود دارد كه جست‌وجوي پاسخ آنها مي‌تواند كمك مهمي براي يافتن پاسخ اين سؤالات كلي باشد .

نگاه انديشه‌شناسانه به مقوله مصرف و اصلاح الگوهاي موجود آن و همچنين تبيين الگوهاي مطلوب علاوه بر نگاه جامع‌گرايانه در اولويت‌گذاري‌ها و ارزش‌سنجي مولفه‌هاي مصرف، اولويت را به مقوله نيروي انساني مي‌دهد و ساير مقولات مصرف را ابزارهايي مي‌داند كه در خدمت نيروي انساني قرار مي‌گيرد و او را در جهت تحقق و تعيين اهداف و برنامه‌هايش ياري مي‌رساند؛ نيرويي كه حيات و ممات نظام اجتماعي به او وابستگي دارد. بدون ناديده‌گرفتن ارزش عوامل و مولفه‌هاي ديگر مصرف مي‌توان گفت ارزشمندي آنان به نوع استفاده‌اي وابسته است كه نيروي انساني از آنان به عمل مي‌آورد؛ از اين‌رو اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني، از مهم‌ترين مقولاتي است كه التفات به آن مي‌تواند رويكرد اصلاح‌گرايي را در ساير وجوه حيات اجتماعي- سياسي تسري دهد .

اصلاح‌گرايي كه خود مقدمه نوسازي و توسعه در حيات اجتماعي است از مقولاتي به شمار مي‌آيد كه ذهن انديشمندان بسياري را در حوزه‌هاي مختلف به‌خود مشغول داشته و مكاتب و آثار بسياري در اين زمينه شكل گرفته است. در آثار و مكاتب اوليه نوسازي و توسعه، اولويت ساماندهي جوامع جهان سوم و توسعه‌نيافته عمدتاً مبتني برمقولات اقتصادي و مادي بود. ناكارآمدي عملياتي‌شدن انديشه‌هاي اولويت‌گذار به مقولات اقتصادي در كشورهاي جهان سوم، نادرست‌بودن اين اولويت‌بندي را اثبات كرد به‌گونه‌اي كه براي جبران مغالطات فكري و عملي متقدمان در آثار متأخر انديشمندان نوسازي و توسعه، نيروي انساني به‌عنوان مهم‌ترين سرمايه‌هاي جوامع لحاظ شده است .

نيروي انساني به‌عنوان سرمايه به اين معناست كه تاثير‌گذاري و سودمندي عوامل غيرانساني وابسته به نيروي انساني است و تا نيروي انساني وجود نداشته باشد وجود عوامل غيرانساني نيز بي‌معنا مي‌شود. به عبارت ديگر معنايابي و جهت‌يابي عوامل غيرانساني، به نيروي انساني بستگي دارد. با توجه به نكاتي كه گفته شد اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني بدين معناست كه توانمندي‌هاي بالقوه و بالفعل عامل انساني در حيات اجتماعي ضرورتي است كه مورد غفلت واقع شده و انديشه اصلاح‌گرايانه پيش از هر چيز بايد عزم خود را معطوف به غفلت‌زدايي از ساحت جامعه در حوزه‌هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي و در سطوح نظام اجتماعي و نظام سياسي كند .

انسان در ادبيات انسان‌شناسان داراي توانمندي‌ها و استعدادهايي است كه به‌كارگيري آن توانمندي‌ها مستلزم خروج آنان از وضعيت بالقوه به وضعيت بالفعل است و نادرستي الگوي مصرف نيروي انساني بازگشت به همين مسئله است. به عبارت ديگر وجود هر نوع شرايطي كه مانع فعليت يافتن توانمندي‌هاي بالقوه عامل انساني شود مصداق چنين الگوي نادرستي است و اصلاح الگوي مصرف در واقع به معناي‌ شناسايي و حذف چنين موانعي است .

بررسي بُعد شناختاري موانع فعليت يافتگي توانمندي‌هاي بالقوه نيروي انساني از وظايف انديشمندان و روشنفكران است. در فعليت‌يافتن توانمندي‌هاي بالقوه نيروي انساني 2 عامل از ساير عوامل ديگر بيشتر مدخليت دارند و در واقع نقش بنيادي در اين امر ايفا مي‌كنند و آن دو عامل «آگاهي» و «آزادي» هستند. هر عامل ديگري را كه در مسير اهداف اصلاح الگوي مصرف انساني مؤثر بدانيم بايد بر اين دو عامل تكيه داشته باشد .

در پاسخ به اين سؤال كه «عنصر آگاهي چه نوع تاثيري در اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني دارد؟» بايد گفت بسياري از نابساماني‌هايي كه جوامع توسعه نيافته به آن گرفتارند ناشي از جهل آنان نسبت به توانمندي‌هاي خود است؛ جهلي كه البته جهل ساده نيست بلكه به نوعي جهل مركب است؛ يعني « نمي‌دانند و نمي‌دانند كه نمي‌دانند». در جهل ساده، رسيدن به آگاهي و رفع جهل كار چندان دشواري نيست اما در جهل مركب از آنجا كه چنين جاهلاني، جهل خود را عين آگاهي مي‌دانند ايجاد تغيير و تحول در آنها بسيار دشوار و ديرياب است. عواملي كه باعث راسخ شدن جهل مركب در انديشه و افكار عموم مردم مي‌شوند، متعددند اما مي‌توان مهم‌ترين آن عوامل را سنت‌هاي غلط اجتماعي، استبداد نظام سياسي، سلطه و نفوذ ثروتمنداني كه حفظ ثروت خود را مديون جهالت عمومي هستند و فقدان قوانين عادلانه و لازم‌الاجرا برشمرد .

تجمع چنين عواملي در يك نظام اجتماعي نتيجه‌اي جز ايجاد جهل مركب براي آن جامعه نخواهد داشت زيرا اين عوامل مانع شكل‌گيري عقلانيت جمعي مي‌شود؛ عقلانيتي كه مبتني بر اين پيش‌فرض است كه اولاً همه آدميان داراي عنصر عقل هستند، ثانياً انسان‌ها موجوداتي محدودند و در طبيعت انسان‌ها چيزي به نام «عقل مطلق» وجود ندارد و هيچ فرد و گروهي نمي‌تواند مدعي داشتن آن شود و ديگران را مجاب به تبعيت از خود كند، ثالثاً عقلانيت پديده‌اي متكثر است و به قولي«همه‌چيز را همگان دانند»؛ بنابراين انحصارگرايي عقلانيت در فرد يا گروهي خاص در كنار ساير عوامل، علل پيدايش جهل مركب در نظام اجتماعي هستند .

عناصر سه‌گانه شكل‌گيري جهل مركب عناصري هستند كه به گواهي تاريخي، همه يا بخشي از آنها همواره در حيات جامعه حضور داشته و دارند و شايد بتوان آنها را جزئي از ساختار جامعه انساني دانست. اما آنچه با توجه به موضوع اين مقاله داراي اهميت بوده اين است كه هرگونه اصلاح الگوي مصرفي در همه نيروها و به‌خصوص نيروي انساني به عنصر آگاهي از توانمندي‌هاي بالقوه و بالفعل بستگي دارد .

اين شناخت و آگاهي بايد ماهيتي دروني و خودجوش داشته يعني برخاسته از نوعي احساس نياز نسبت به تغيير شرايط نامطلوب موجود باشد. عزم نظام سياسي براي اصلاح الگوي مصرف مبتني بر شناخت، احساس نياز و آمادگي اجتماعي براي بهبود وضعيت موجود است؛ بنابراين مسئوليت مسئولين نظام سياسي بايد معطوف به يافتن راه‌حل‌هاي عالمانه، عاقلانه، عادلانه و رضايتمندانه براي اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني باشد. مشاركت در ادبيات سياسي معلول عنصر آگاهي است. امروزه بر هيچ‌كس پوشيده نيست كه مشاركت‌هاي مردمي در مسائل اجتماعي اعم از سياسي، اقتصادي و فرهنگي مهم‌ترين عنصر در پويايي، تحرك و تحول اجتماعي است .

عنصر دوم در فعليت يافتن توانمندي‌هاي بالقوه نيروي انساني «آزادي» است. آزادي را به «نبود مانع» تعريف كرده‌اند. آيزايا برلين، آزادي را به دو قسم منفي و مثبت تقسيم كرد. آزادي منفي در انديشه برلين به معناي «نبود مانع» براي رسيدن به اهداف است. اين موانع در تفسير انديشه‌هاي برلين عمدتاً معطوف به موانع بيروني، اجتماعي و سياسي بود. در مقابل آزادي منفي، برلين آزادي مثبت را به معناي وجود اهداف، شرايط و امكانات معين براي جهت‌دهي به رفتارهاي فردي و اجتماعي مي‌دانست. «آزادي از» و «آزادي در» دو تعبير ديگر از مفاهيم آزادي منفي و مثبت است ولي همانطور كه گفته شد، نبود مانع يا همان آزادي منفي بيش از آزادي مثبت موردنظر جوامع و انديشمندان به‌خصوص انديشمندان ليبرال واقع شده است. آزادي منفي يكي از مقولات انديشه ليبراليسم محسوب مي‌شود .

تأكيد بيش از حد انديشمندان دوران مدرن بر عنصر آزادي به‌دليل انديشه‌ سوزي‌ها و آدم‌سوزي‌هايي بوده كه در طول تاريخ به‌دليل فقدان آزادي، گريبانگير جوامع انساني شده است. البته نبايد از جنبه مثبت آزادي غفلت كرد؛ به همين جهت اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني بايد با توجه به هر دو بُعد آزادي صورت بگيرد. نبود موانع بيروني براي فعليت‌يافتگي توانمندي‌هاي بالقوه هرچند ضروري است اما كافي نيست. در بسياري از موارد به ظاهر مانعي وجود ندارد اما فقدان شرايط و امكانات، مانع از فعليت قوا مي‌شود. اينجاست كه آزادي مثبت و نقشي كه مسئولان نظام سياسي در فراهم كردن شرايط و امكانات عادلانه براي آحاد مردم ايفا مي‌كنند آشكار مي‌شود .

سقراط در آموزه‌هاي فلسفي‌اش به جوانان يونان، خود را همچون قابله و مامايي مي‌دانست كه جنين آگاهي را از رحم ذهن متولد مي‌كند. اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني نيز با توجه به ادبيات حكيم يونان- سقراط- مستلزم وجود 2 عامل است؛ وجود جنين توانمندي‌هاي انساني و وجود قابله‌اي كه چنين جنيني را با كمك خود انسان‌ها متولد كند. نظام سياسي در اصلاح الگوي مصرف نيروي انساني نقش قابله‌اي را ايفا مي‌كند كه با رفع موانع و ايجاد شرايط و امكانات مناسب، زمينه را جهت زايش الگوي مطلوب مصرف نيروي انساني فراهم مي‌سازد .

با توجه به مباحث مطرح‌شده مي‌توان چگونگي تاثيرگذاري اصلاح الگوي مصرف بر تحقق اهداف جنبش نرم‌افزاري را اينگونه عنوان كرد كه اصلاح الگوي مصرف در تمامي ابعاد و به‌خصوص بُعد انساني مي‌تواند شرايطي را مهيا سازد كه آرمان‌هاي جنبش نرم‌افزاري و توليد‌گرايي در جامعه محقق شود. همانطور كه گفته شد مهم‌ترين سرمايه هر نظام اجتماعي، نيروي انساني آن است؛ نيرويي كه مي‌تواند با تكيه بر توانمندي‌هاي بالقوه خود و با روحيه همبستگي و اتحاد، از حداقل امكانات مادي، مالي و تكنولوژيك، حداكثر بازدهي را اكتساب كند؛ رابطه‌اي كه عكس آن معمولاً صادق نيست و به‌كرات وقايع تاريخي مي‌توانند چنين ادعايي را ثابت كنند. به همين دليل است كه نگاه عمده انديشمندان، سياستمداران و مديران، معطوف به بُعد انساني شده است .

جنبش نرم‌افزاري، جنبشي است كه پيش و بيش از هر چيز مبتني و متكي به نيروي انساني است كه با تخصص و تعهد مي‌تواند آرمان‌هاي اجتماعي را محقق سازد. سخن آخر اينكه با استناد به انديشه و گفتارهاي حضرت علي‌(ع) در نهج البلاغه به‌ويژه آنجا كه مي‌فرمايند «مردم بيشتر از آنكه شبيه پدرانشان باشند شبيه حاكمانشان هستند» اين واقعيت را همواره بايد مد نظر داشت كه حكومت، بيشترين و وسيع‌ترين نيروهاي مصرفي را در تمامي ابعاد مادي، مالي، تكنولوژيك و انساني در اختيار دارد؛ بنابراين اصلاح الگوي مصرف پيش و بيش از هر چيز بايد از سوي نظام سياسي و حاكمان در تمامي سطوح صورت بگيرد. اصلاح الگوي مصرف در نظام سياسي مي‌تواند الگويي مطلوب از مصرف براي جامعه ايجاد كند و تعامل نظام سياسي و نظام اجتماعي در مطلوب‌گرايي مصرف، جامعه را به سمت توليدگرايي سوق خواهد داد .

منبع همشهری آنلاین

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

دوشنبه 26 بهمن 1388

نظرات0

نقش بانوان در اصلاح الگوی مصرف خانواده

آیا می دانید که چرا در دهه های اخیر تغییرات و دگرگونی هایی در "روش انجام کارها" شکل گرفته است و به سرعت در حال اصلاحات و حذف روش های غلط است؟

پیشبرد تکنولوژی یا کشف راهکارهای جدید و اصلاح روش ها، باعث سهولت و تسریع در انجام کارها می شود و به همان نسبت موجب صرفه جویی در هزینه و افزایش بهره وری خواهد شد، سلامت روانی و جسمی افراد پایدارتر و تسلط بر کارها بیشتر خواهد بود، کیفیت مطلوب تر و کمیت افزایش خواهد یافت و در نهایت باعث پیشرفت بازرگانی و صنعتی یک اجتماع می گردد و انقلاب مثبتی دراقتصاد، فرهنگ و شخصیت افراد آن جامعه به وجود خواهد آمد .

برای این که تغییرات و اصلاحات در سطح عمومی فراگیر شود، ارایه راهکارهای جدید واصلاح روش ها، نیاز به اتحاد گروهی و همبستگی افراد دارد و در این میان خانواده اولین مجموعه ای است که اعضای آن به سهولت می توانند اتحاد و همبستگی در بین خود به وجود آورند و نسبت به شناخت عادت های اشتباه و حذف باورهای غلط اقدام نمایند. چرا که لازمه اصلاح چارچوب ذهنی و ارتقای فرهنگی افراد، همکاری ، اتحاد و همبستگی می باشد و صمیمیت و تشابه های اخلاقی و عقیدتی یک خانواده، زمینه ساز مناسبی برای این مشارکت و تغییر عادت ها می باشد .

هر تغییر مثبت در رفتار و عادت های غلط یک خانواده به راحتی موجب اصلاحات موثری می گردد که در نهایت با جایگزین شدن عادت های صحیح و بهینه، ریشه های اقتصادی و فرهنگی خانواده و اجتماع را مقتدر و پایدارتر خواهد نمود. به این دلیل که اغلب افراد در رفتارهای خود دارای برخی از عادت ها و باورهای سنتی اشتباه هستند و به دلیل عدم آگاهی از واقعیت امر، ناخواسته نسبت به انجام و تکرار آن اشتباهات دست می زنند، غافل از این که این باورهای غلط ضربه های اساسی به فرهنگ و اقتصاد خانواده و اجتماع وارد خواهد کرد .

برای این که عمیقا متوجه شوید برای فعالیت های جمعی ابتدا حرکت فردی لازم است، بهتر است همیشه این جمله را به یاد داشته باشید که "قطره قطره می توان دریا شد" اگر هر انسان با کشف و رفع اشتباهات و نقاط ضعف خود موجب ترویج آن در اطرافیان گردد، روزی فرا می رسد که این اصلاحات فراگیر شده و رفتارهای اشتباه از فرهنگ و باورهای ما رخت بر بسته به فراموشی رسیده است .

اصلاح روش های مورد استفاده در انجام امور ، علاوه بر این که نیاز به تغییر روشهای قدیمی و یافتن استراتژیهای مفید و تعیین ساختار جدید دارد ، مدیریت جدی و کنترل قانونمندی هم لازم دارد تا با نظارت بر عملکرد افراد اجرای روش های اصلاحی را با ساختار اصلی آن تطبیق دهد .

معمولا در خانواده های اصیل ایرانی "زن" نقش تعیین کننده و کنترل کننده ساختار و چارچوب اجتماعی و فرهنگی خانواده را بر عهده دارد. به این دلیل که مادر خانواده به عنوان شریک زندگی پدر و به لحاظ داشتن بیشترین حضور بین فرزندان و ارتباط باآن ها بهتر از هر کس دیگر می تواند در کیفیت ادب و تربیت و نحوه شکل گیری فرهنگ ، رفتار اجتماعی و احساسات فرزندان و تشکیل ساختار خانواده موثر باشد .

توجه لازم به نکات اصلی و حس مسئولیت پذیری و قانونمندی در زنان یکی از ویژگیهایی است که خانواده با بهره مندی از آن می تواند مهر اصلاحات بر روی اشتباهات و نقاط ضعف خود بزند. مادر یک خانواده اختیار دارد تا اصول و مبانی یک زندگی سالم و موفق را در شخصیت تک تک اعضای خانواده گسترش دهد و تحکیم بخشد. البته برای این که این اختیار از طرف دیگر اعضای خانواده به مادر داده شود، مستلزم برخورداری او از دانش و آگاهی لازم در زمینه های گوناگون فرهنگی- اجتماعی و اقتصادی می باشد و این امر زمانی میسر خواهد شد که مادر خانواده با حضور فعال خود در اجتماع به تمامی مشکلات و راه کارها واقف گردد .

یک زن به عنوان راهنمای اجتماعی خانواده باید درک عمیقی از مشکلات و راه کارها داشته باشد. او باید بتواند درست و نادرست را به خوبی تشخیص دهد تا سنت های غلط را نادیده گرفته و عادت های اشتباه را از بین ببرد. تحلیل و بررسی نواقص و تلاش جهت یافتن راهکارهای موثر می تواند موجب از بین رفتن تعصب های بی مورد و جلوگیری از انجام زحمات بیهوده باشد. به عبارتی بهتر زنان با برخورداری از جدیدترین اطلاعات و دانش در رابطه با موضوعات مختلف زندگی و با استفاده از آن ها و آموزش به دیگر اعضای خانواده و همچنین دقت و نظارت در انجام صحیح آن ها می توانند روش های نوین و بهینه را جانشین باورهای غلط و غیراقتصادی اعضای خانواده کنند و سطح فرهنگی و اجتماعی خانواده را بیش از پیش افزایش دهند .

اشاره به این نکته لازم است که شرط حضور فعال زنان در اجتماع، شاغل بودن آن ها نیست. بلکه کسب اطلاعات و دانش کافی در رابطه با مسایل مختلف اجتماعی است. کسب اطلاعات از طریق تحصیل، رسانه های عمومی، اطلاع رسانی سازمان های خدماتی و آموزش های اجتماعی و از همه مهمتر دقت، درایت و خلاقیت یک زن در نگرش به موضوعات مختلف می تواند مهارت کافی او را برای هدایت خانواده در مسایل اجتماعی محیا کند .

حال با ذکر یک مثال سعی کرده ایم تا با ارایه گوشه ای از چگونگی نگرش و عملکرد زنان بی تفاوت و تاثیرگذار و تحلیل رفتار آنها، نتایج نگرش و عملکرد زنان با دیدگاه متفاوت را نسبت به نحوه تربیت ،آموزش و کنترل خانواده در رابطه با موضوعات مختلف زندگی مقایسه نماییم و از آن جا که انرژی یکی از موارد پرکاربرد و اساسی در زندگی های امروزی می باشد و اهمیت دادن و پرداختن به آن خالی از لطف نیست، این مثال به چگونگی نگرش و برخورد زنان در رابطه با صرفه جویی و کنترل مصرف انرژی در خانواده پرداخته است .

دسته اول، زنانی هستندکه هیچ گونه اطلاعات و آگاهی از چگونگی تهیه و توزیع انرژی ندارند. روش های صحیح استفاده از آن را نمی دانند و دقتی در اندازه مصرف آن نمی کنند. اهمیتی به صرفه جویی یا اصراف نمی دهند، از ویژگیهای داشتن و مشکلات نداشتن انرژی اطلاعی ندارند. همین امر به دلیل اینکه هیچ گونه آموزش و نظارت قانونمندانه ای در خانواده وجود ندارد باعث می شود تا فرزندان و در نهایت کل اعضای خانواده نسبت به این موضوع بی اهمیت باشند و توجهی به فرهنگ صحیح استفاده و مصرف انرژی نداشته باشند. آن ها ندانسته انرژی را بی رویه مصرف می کنند و به علت عدم آشنایی، در صدد رفع اشتباهات خود بر نمی آیند. دقت و حساسیت لازم در مورد جلوگیری از اتلاف انرژی در این خانواده ها روز به روز کم رنگ تر می شود که نتیجه آن احساس بی اهمیتی و کم ارزشی منابع انرژی در نزد اعضای خانواده و عادت به اصراف و عدم کنترل مصرف می باشد .

اما در مقابل زنانی هستند که دقت و توجه آن ها به مصارف انرژی حتی از مردان هم بیشتر است. آنها دانش کافی در مورد چگونگی تهیه و توزیع انواع انرژی دارند و به خوبی می دانند که از انرژی های مختلف چگونه باید استفاده کرد . این زنان از درایت و توانمندی خود برای آموزش و ترویج فرهنگ صحیح استفاده انرژی در بین اعضای خانواده تمام بهره را می برند و بانظارت و کنترل قانونمندانه سعی بر برطرف کردن مشکلات و نواقص آن دارند. این زنان از این که ببینند اعضای خانواده شان در کارهایی که تحت تربیت آن ها بوده اشتباه یا ضعف دارند احساس خوبی نمی کنند و باجدیت تمام خواهان رفع آن هستند .

اغلب زنان توانمند از درایت و خلاقیت خود برای از بین بردن عادت های غلط خانواده استفاده می کنند و با مطالعه و تحقیق، راهکارهایی در بین اعضای خانواده به اجرا در می آورند که موجب صرفه جویی هزینه، انرژی ، زمان و نیروی انسانی خواهد شد و امنیت و کیفیت کارهم افزایش پیدا خواهد کرد. معنی این جمله این است که این زنان در ازای تکرار و برداشت از عملکرد دیگران، روش انجام کارها را با آگاهی و داشتن دانش کافی انتخاب می کنند و در مورد بازدهی و سلامت آن مطمئن هستند .

بی مناسبت نیست راه کارهایی را که بعضی از کدبانوها برای اصلاح الگوی مصرف گازطبیعی به اعضای خانواده آموزش می دهند و به کار می گیرند یادآور شویم .

- با نصب دماسنج در منزل و ترموستات برای وسایل حرارتی و برودتی ، دمای هوارا بین 18 تا 22 درجه سانتیگراد کنترل می کنند. با این کار ازافزایش و کاهش بیش از حد دمای هوا که منجر به مصرف بیهوده گازطبیعی می شود خودداری می کنند .

منبع www.mardoman.net

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

دوشنبه 26 بهمن 1388

نظرات0

نقش زنان در تغيير الگوي مصرف

خسرو سلجوقي، عضو هيأت علمي، بازنشسته معاونت برنامه‌‌ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري در يادداشتي كه براي «تابناك» فرستاده، درباره تأثير زنان در اصلاح الگوي مصرف خانواده چنين مي‌نويسد :

امروزه ديگر بر همگان آشكار شده است كه محيط زيست در همه جا مورد بهره‌برداي بيش از اندازه قرار مي‌گيرد و تخريب و آلوده مي‌شود كه حاصل اين روند، از بين رفتن لايه ازن و تهديد سلامت همه موجودات زنده دنياست. از آثار زيان‌آور پرتو خورشيد آگاهي دارند و متوجه تغيير آب و هوا، گرم شدن زمين و شيوع بيمار‌ي‌ها هستند كه در بهار، برف زمستاني مي‌بارد و در زمستان، شاهد گرماي تابستانيم و اينها همه نتايج رفتار انساني است .

بدون امنيت زيست محيطي جهاني، امنيت ملي وجود نخواهد داشت؛ براي بقا در طبيعت، بايد از قوانين آن پيروي كرد و براي هماهنگي با طبيعت، بايد در شيوه‌هاي زندگي تغييراتي پديد آورد، بايد ارزش‌هاي طبيعت را درك كرد و به آن احترام گذاشت. در واقع تغيير الگوي مصرف و روي آوردن به درست مصرف كردن كالاها، انرژي و منابع، بنيادي‌ترين رويكرد براي مقابله با موج مصرف، تخريب محيط‌زيست و آلودگي به‌ شمار مي‌آيد. امسال که توسط رهبر فرزانه انقلاب، سال پيگيري نوآوري و شکوفايي و اصلاح الگوي مصرف نام نهاده شد، نقش زنان ايراني در فرهنگ ما با توجه به شرايط ‌زير، بسيار قابل تأمل و اثربخش است :

اگر آگاهي ما انسان‌هايي كه بي‌دريغ مصرف مي‌كنيم و بي‌رويه مواد زايد و آلوده توليد مي‌كنيم، در اندازه‌اي باشد كه هر بار از خود بپرسيم مصرف اين مواد و انرژي تا چه اندازه ضروري است و هر مقدار مواد زايد كه توليد مي‌كنيم، يا هر مقدار انرژي كه مصرف مي‌كنيم، چه اثري بر محيط‌زيست مي‌گذارد و چه هزينه‌اي را براي رفع آلودگي ناشي از آن بر ما تحميل مي‌كند و همچنين اگر الگوي مصرف را درست بشناسيم و اين الگو را در زندگي خود تعميم دهيم، شايد بسياري از مسائل ناشي از ورود آلاينده‌ها به محيط‌زيست حل شود، زيرا فزوني مصرف به معناي فزوني ضايعات و آلودگي محيط‌زيست است. اگر تصميم داريم در اين زمينه، نقش آلوده كننده كمتري داشته باشيم، بايد الگوي مصرف درستي براي خانواده ايراني تهيه كنيم كه در اينجا، زن به عنوان همسر، مادر، مدير برنامه‌ريز خانواده و كسي كه نقش اصلي در تنظيم خريد و چگونگي مصرف را به عهده دارد و همچنين به عنوان مربي، فرهنگ ساز نسل آينده و سرانجام به عنوان پيوند دهنده كودكان به خانه و جامعه، مي‌تواند نقش بسيار مهمي در تغيير الگوي مصرف و در نتيجه كاهش آلودگي داشته باشد .

راهكارهاي كاهش مصرف :

1 ـ ارتقاي سطح آگاهي زنان در زمينه مصرف درست :

در درجه نخست، ابزار زنان آگاهي و خودباوري آنهاست. آنان بايد به نقش آموزش دهنده خود درباره درست مصرف كردن و در نتيجه، كاهش ضايعات آگاه باشند و بچه‌ها را از كودكي در خانه گونه‌اي تربيت كنند كه افراد مصرف‌گرا نباشند و اين در صورتي ممكن است كه زن در زندگي روزمره، الگوي درستي از مصرف داشته باشد؛ براي مثال، دانستن ميزان کالري مورد نياز بدن در سنين گوناگون، كمك به خريد مواد به اندازه نياز مي‌شود. در موقع رفتن به فروشگاه، داشتن فهرست كالاهاي مورد نياز از خريد بي‌مورد جلوگيري مي‌کند. خريد در يك روز در هفته هم مي‌تواند هم از آلودگي هوا و هم از خريد زايد جلوگيري کند .

2 ـ كاهش استفاده از كالاهاي يك بار مصرف :

در سال 1990 در اتريش، خانواده‌هاي داوطلب با تغيير الگوي مصرف و كاهش استفاده از كالاهاي يك‌بار مصرف، موفق شدند زباله‌هاي توليدي خود را تا 19 درصد نسبت به خانواده‌هاي معمولي كه وارد مطالعه نشده بودند، كاهش دهند و اين كاهش پس از يك سال به 34 درصد رسيد .

3 ـ افزايش دوام اجناس توليدي :

اگر محصولات توليدي با دوام‌تر باشند و زنان در برنامه‌ريزي روزمره از محصولات بادوام‌تر استفاده كنند، مدت استفاده از آنها طولاني‌تر خواهد شد .

4 ـ كاهش ميزان سمي بودن زباله‌هاي خانگي :

خانم‌ها با جداسازي مواد زايد سمي خانگي در محل توليد، مي‌توانند از بسياري از آلودگي محيط‌زيست جلوگيري كنند .

5 ـ كاهش حجم زباله از راه بازيافت و استفاده دوباره :

امروزه در كشورهاي گوناگون جهان، بازيافت زباله بسيار معمول است و به علت اهميتي كه مواد اوليه در فعاليت‌هاي صنايع دارند و نيز محدوديت منابع و افزايش قيمت مواد اوليه مواد خام و سرانجام به دلايل ملاحظات زيست‌محيطي، 30 درصد اجزاي تركيبي زباله همچون كاغذ، مقوا، شيشه، پلاستيك، فلزات از راه بازيافت مورد استفاده دوباره قرار مي‌گيرند و بار ديگر به عنوان مواد اوليه به كارخانه‌ها تحويل مي‌شوند. 70 درصد مابقي اجزاي تركيبي زباله نيز توسط کرم خاکي با نام علمي آيزينيافوتيدا به كود آلي بيولوژي ورمي كمپوست تبديل و كودش به افزايش محصولات آن هم از نوع ارگانيك مي‌انجامد و خود كرم هم در توسعه صنايع داروسازي، صنايع غذايي، صنايع آرايشي و بهداشتي استفاده مي‌شود .

6 ـ استفاده از محصولات ارگانيك :

تغيير رفتار توليدکنندگان و مصرف‌کنندگان جهاني از سوي محصولات غير ارگانيک به سوي محصولات ارگانيک، منجر شد که در دهه‌هاي اخير، به ويژه از دهه 1980 ميلادي، حرکت به سمت کشاورزي ارگانيک مورد توجه قرار بگيرد و تحقيقات متخصصان کشاورزي متوجه آن شود، براي همين، كشاورزي ارگانيک در ساده‏ترين تعريف به عنوان «كشاورزي بدون افزودن مواد شيميايي مصنوعي و به طور خاص شيميايي» توسعه يابد .

اصول و اهداف ارايه شده براي كشاورزي ارگانيگ توسط فدراسيون جهاني جنبش كشاورزي ارگانيك (IFOAM) به گونه زير است :

1 ـ توليد غذا با كيفيت بالا و در حد كافي

2 ـ همگامي با طبيعت به جاي سلطه‌گري و چير‌گي بر آن

3 ـ تقويت چرخه‌هاي بيولوژيكي در سامانه‌هاي زراعي شامل تقويت ميكرو ارگانيسم‌ها، فلوروفون خاك، افزايش تنوع گياهي و حيواني

4 ـ حفظ و افزايش حاصلخيزي خاك‌ها در دراز مدت

5 ـ بهره‌گيري از منابع تجديد شونده تا حد امكان

6 ـ درباره مواد آلي و عناصر غذايي، تا حد امكان در يك سامانه بسته عمل شود .

7 ـ فراهم کردن زمينه‌هايي از زندگي براي دام‌ها كه امكان بروز همه رفتارهاي غريزي را براي آنها فراهم سازد .

8 ـ جلوگيري از بروز همه اشكال آلودگي ناشي از عمليات گوناگون كشاورزي

9- حفظ تنوع ژنتيكي سامانه كشاورزي و محيط پيرامون، شامل حفاظت از گياهان و زيست‌گاه‌هاي طبيعي

10- امكان به دست آوردن درآمد كافي براي زارعان و جلب رضايت آنان و نيز ايجاد محيط كار سالم

11- در نظر گرفتن اثرات گسترده‌تر اجتماعي و اكولوژيكي سامانه زراعي

منبع تابناک

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

دوشنبه 26 بهمن 1388

نظرات0

صرفه‌جویی کلید پیشرفت خانواده‌ها

ایجاد توازن و تعادل در مصرف باعث ترقی خواهد شد

اساس تکامل جوامع بشری به رشد و تکامل خانواده مرتبط است بطوری که مهمترین ابعاد نظری، باورها، روش‌ها و کارکردها در این نهاد کوچک شکل می‌گیرد.با توجه به آنکه انتقال باورها از یک نسل به نسل‌های آینده توسط خانواده صورت می‌گیرد و به شکل فطری، آموزشی و عملی انتقال پیدا می‌کند، می‌توان گفت خانواده مهمترین نقش را در ایجاد هنجارها و فرهنگ‌ها از جمله صرفه‌جویی برعهده دارد .

● اصلاح فرهنگ

با توجه به این‌که جامعه ما دین‌مدار و ارزشی است، صرفه‌جویی نیز یک وظیفه همگانی تلقی می‌شود. همواره باید به این نکته توجه کرد که خداوند انسان‌ها را با نزول نعمت و گاهی با نبود آن امتحان می‌کند بنابراین می‌توان گفت زندگی متعادل و بدون اسراف می‌تواند کمک شایانی به پیشرفت‌ خانواده و در نهایت جامعه داشته باشد .

مهری سویزی، مشاور وزیر و مدیرکل امور زنان، در این رابطه می‌گوید: با توجه به آنکه امسال، تحت عنوان اصلاح الگوی مصرف نامگذاری شده است نیاز به تأمل بیشتری در این رابطه است تا سطح، عمق و ژرفا، تعدد و تنوع موضوعات آن مشخص شود. عنوان صرفه‌جویی به معنی توان‌بخشی است. در واقع این عنوان به آن معنی نیست که باید مصرف کم شود بلکه منظور آن است که با برقراری توازن بتوان برخی کمبودها را افزایش داد .

در این رابطه جامعه ما بشدت دچار بدمصرفی و کم و یا پرمصرفی است بنابراین باید بتوان در همه سطوح تعادل برقرار کرد. مهری سویزی در مورد نمونه برقراری تعادل در زندگی از تغذیه نامناسب خانواده‌ها می گوید و توصیه می‌کند افراد باید توازن و تعادل را در هر بخشی از زندگی خود جایگزین کنند. برای مثال در کشور ما ایران، مصرف سرانه ماهی بسیار کم است در حالی که باید خانواده‌ها بیش از گذشته از گوشت ماهی استفاده کنند. لذا نحوه صحیح مصرف نوعی صرفه‌جویی است بطوری که دیده شده است معمولاً چای پس از صرف غذا میل می‌شود در حالی که اگر در زمان خاص خود استفاده شود نه تنها ضرری ندارد بلکه می‌تواند خواصی به دنبال داشته باشد، لذا صرفه‌جویی به معنی مصرف نکردن نیست بلکه باید از هر چیزی به نحوه صحیح استفاده کرد. وی در ادامه می‌گوید: هفت عرصه برای صرفه‌جویی و مصرف درست تعریف شده است که خوراک، پوشاک، مسکن، انرژی، بهداشت، تفریح و ورزش و اثاثیه منزل و زندگی را شامل می‌شود که موضوعات ذکر شده دائماً در ارتباط با یکدیگر هستند .

تحقیقی که توسط مهری سویزی انجام شده است حاکی از آن بوده است که در ایران عمر وسایل خانگی از جمله یخچال ۱۴ سال کمتر از کشورهای سازنده است. وی دلیل این موضوع را اهمیت ندادن به دستور استفاده و نکات مهم هنگام استفاده از وسیله برقی می‌داند. از طرفی یکی از مهمترین جنبه‌های صرفه‌جویی، نگهداری صحیح از وسایل شخصی است که می‌تواند کمک زیادی به کاهش هزینه‌ها داشته باشد. در صورتی که یک لباس در نهایت سلیقه و برای مدت طولانی نگهداری شود می‌تواند آراستگی فرد را حفظ کند اما دیده می‌شود افرادی دائم در حال خرید لباس هستند ولی زیبایی و آراستگی ندارند .

● تغییر الگوها

الگوسازی و فرم‌دهی جامعه نقش مهمی در افزایش فرهنگ مردم دارد .

نهاد قانونگذار، نهاد اجرایی، فرهنگی، اقتصادی، رسانه‌ها، خانواده و نهاد نظارت عرصه‌های مختلفی در جامعه هستند که می‌توانند الگوهای رفتاری مناسبی را در جامعه بوجود ‌آورند.مهری سویزی در این باره می‌گوید: در هر جامعه‌ای، قانون قدرت خاموشی است که پس از تصمیم‌گیری الگوهایی را در افراد جامعه بوجود می‌آورد که برای نمونه می‌توان به الزامی شدن بستن کمربند ایمنی و رعایت قوانین رانندگی اشاره کرد. نهاد اجرایی نیز به وسیله نوع خدمات، نوع مصرف و تأمین سهم فرهنگی در الگوسازی جامعه نقش دارد .

● نقش خانواده

خانواده نیز که در یک کلام از پدر، مادر و فرزندان تشکیل شده است سهم بسزایی در الگوسازی دارد. به این ترتیب که پدر خانواده با برنامه‌ریزی می‌تواند خانواده را هدایت کند تا نه اسراف کنند و نه دچار کمبود شوند. مادر نیز که جنبه محور بودن دارد و رفتارهای خانواده از او الگوبرداری می‌شود، می‌تواند سطح فکر و عمل فرزندان را افزایش دهد تا با صرفه‌جویی و حذف هزینه‌های غیرضروری بتوانند آینده بهتری را برای خود رقم بزنند .

مینو اصلانی، مسئول بسیج بانوان کشور در این رابطه می‌گوید: جامعه ما یک جامعه اخلاقی، معنوی و دارای حدود الهی است که خانواده در آن نقش مهمی دارد. بطوری که مقام معظم رهبری در این رابطه فرموده‌اند: استفاده نادرست از نعمت‌های الهی باعث می‌شود خداوند آنها را از انسان سلب ‌کند تا به سختی دچار شود، زیرا اسراف کردن باعث از بین رفتن سرمایه‌ها و چشم و هم‌چشمی می‌شود .

اصلانی می‌افزاید: در صورتی که هر خانواده‌ای براساس درآمد خود هزینه‌هایش را تنظیم کند و در کنار آن مبالغی از درآمد خود را پس‌انداز و به سرمایه‌گذاری اختصاص دهد، باعث رشد اقتصادی جامعه نیز شده است.مینو اصلانی نقش زنان را در کاهش هزینه‌های خانواده، پررنگ‌تر می‌داند و می‌گوید: با توجه به آنکه فرزندان الفت بیشتری با مادر دارند، زنان می‌توانند با تدابیری مؤثر، فرزندانی صرفه‌جو تربیت کنند. بصیرت و نگاه زن به خانواده اهمیت زیادی دارد و در صورتی که مادران به فرزندان‌شان یاد دهند که چگونه از وسایل شخصی خود مراقبت بیشتری کنند و یا وسایلی را که هنوز قابل استفاده هستند به کار گیرند، می‌تواند فرهنگ صرفه‌جویی را در آنها تقویت کند. مادر خانواده با گفت‌وگو و مشورت به فرزندان می‌تواند بیاموزد که لباس، شخصیت‌ساز نیست بلکه ادب، علم و احترام به دیگران به انسان شخصیت می‌دهد. همچنین نپوشیدن لباس جدید نشان‌دهنده فقر نیست بلکه نگاه درستی است که از اسراف کردن جلوگیری می‌کند .

وی می‌افزاید: تغییر فرهنگ یک جامعه نیاز به صبر و استقامت دارد و نمی‌توان فرهنگ یک جامعه را در مدت زمان کوتاهی تغییر داد بنابراین علاوه بر خانواده، رسانه‌ها نیز کمک زیادی باید داشته باشند زیرا در صورتی که آموزش‌ها و فرهنگ‌سازی‌ها هم از طرف خانواده باشد و هم از جانب رسانه‌ها، بحث و اظهارنظر در مورد آن نتیجه بهتری خواهد داشت .

● مصرف صحیح

در هر جامعه‌ای روحیه تجمل‌گرایی مانع از تعالی جامعه می‌شود لذا فرهنگ‌سازی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. در جوامع غربی نیز مصرف بیش از اندازه، آنها را به نابودی کشانده است. در صورتی که نگاه درستی به صرفه‌جویی وجود داشته باشدو هر چیزی در جای خود قرار گیرد، کمک زیادی به اقتصاد جامعه می‌شود .

به گفته دکتر مینو اصلانی توجه بیشتری در نگهداری وسایل، عمر آن را افزایش می‌دهد و تأثیر بسزایی در کاهش مصرف دارد. محافظت از سلامت جسم نیز از مسئولیت‌هایی است که کوتاهی در آن، نوعی اسراف محسوب می‌شود در حالی که جامعه ما باید از فرهنگ غنی و ملی خود الگو گیرد.وی در مورد پیامدهای مصرف درست و بجا در خانواده می‌گوید: پرورش روحیه صرفه‌جو، جمع‌گرا و حضور اجتماعی خانواده در این حوزه باعث می‌شود که افراد تنها به سرنوشت خود نیندیشند بلکه خود را در همه موفقیت‌ها سهیم بدانند و روحیه کم‌مصرف و پرکار بودن را که از ارزش‌های الهی است و نزد خداوند جایگاه زیادی دارد، در آنها تقویت شود .

● صرفه‌جویی و اقتصاد جامعه

مصرف صحیح بازتابی از فرهنگی است که در خانواده‌ها شکل می‌گیرد و با توجه به آنکه جامعه ما نسبت به جوامع دیگر، مصرفی است فرهنگ‌سازی و آموزش والدین به فرزندان اهمیت بیشتری پیدا می‌کند .

بطور طبیعی هرگونه آموزش خانواده به فرزندان به عنوان یک کانون مهم در شکل‌گیری شخصیت آنها، کمک زیادی به نسل‌های آینده می‌کند.دکتر حسین راغفر، دکترای اقتصاد و عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا مهم‌ترین عامل مصرفی بودن مردم جامعه را، تأثیر اقتصاد نفتی می‌داند و می‌گوید: استفاده از منابع نفتی در کشور ما ایران باعث شده است تا بسیاری از کالاها به قیمت ارزان عرضه شود در حالی که هزینه آن را نسل‌های بعدی باید بپردازند. نوع الگوی تولیدی و برقراری رفاه بیشتر باعث رواج فرهنگ چشم‌و هم‌چشمی و برقرار نشدن عدالت می‌شود که آثار مخربی خواهد داشت. بنابراین محصولات باید به گونه‌ای در اختیار مردم قرار گیرد که انرژی بین نسل‌های آینده به صورت عادلانه‌ای تقسیم شود .

دکتر راغفر در رابطه با علل کم‌مصرف بودن جوامع دیگر می‌گوید: عوامل متعددی در نوع الگوی مصرفی آنها نقش دارد. از جمله آنکه در چنین کشورهایی امکان پولدار شدن به سرعت و به اصطلاح یک شبه وجود ندارد و رشد اقتصاد آنها نیاز به زمان زیادی دارد بنابراین مردم برای پول‌شان ارزش بیشتری قائل هستند زیرا ناشی از تلاش خود آنهاست و همواره به فرزندان خود نیز می‌آموزند که برای بدست آوردن پول، لازم است تلاش کنند و در نتیجه در خرج کردن آن نیز دقت زیادی داشته باشند .

وی می‌افزاید: این نکته چنان برای آنها پراهمیت است که در خانواده‌ها حتی با داشتن سرمایه کافی، به فرزندان خود آموزش می‌دهند تا در سنین کم مشغول به کارهای سبک مانند توزیع روزنامه شوند. در واقع هدف آنها کسب درآمد نیست بلکه به آنها می‌آموزند تا اهمیت پولی را که بدست آورده‌اند و وقت خود را برای آن صرف کرده‌اند، بدانند. این طرز تفکر آنها باعث می‌شود تا فرزندان‌شان فقط مصرف‌کننده نباشند و ارزش پول خود را بیشتر از گذشته بدانند در نتیجه در نوع مصرف خود نیز توجه بیشتری خواهند کرد .

منبع آفتاب

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

دوشنبه 26 بهمن 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::