قناعت، از فضیلت های مهم اخلاقی و صفات پسندیده انسانی است که از گرفتار شدن انسان به رذیلت دنیادوستی که ریشه همه خطاهاست جلوگیری می کند. در رهنمودهای اولیای الهی با تعابیر مختلفی از فضیلت و ارزش قناعت سخن به میان آمده و تأکید شده است که خوش ترین زندگی را کسی دارد که به صفت قناعت آراسته است و گرنه انسان های حریص و آنهایی که در تمام لحظات زندگی به دنبال تحصیل ثروتند، اگر تمام دنیا را به آنها بدهند سیر نمی شوند و در نتیجه لحظه ای در زندگی از آرامش و آسایش برخوردار نیستند. علی علیه السلام افزون بر تصریح به این حقیقت که حریص هرچند همه امکانات دنیا را در اختیار داشته باشد باز فقیر است، می فرمایند: «خوش ترین زندگی را کسی دارد که خداوند متعال نعمت قناعت را به او عنایت کرده است».
قناعت، از فضیلت های مهم اخلاقی و صفات پسندیده انسانی است که از گرفتار شدن انسان به رذیلت دنیادوستی که ریشه همه خطاهاست جلوگیری می کند. در رهنمودهای اولیای الهی با تعابیر مختلفی از فضیلت و ارزش قناعت سخن به میان آمده و تأکید شده است که خوش ترین زندگی را کسی دارد که به صفت قناعت آراسته است و گرنه انسان های حریص و آنهایی که در تمام لحظات زندگی به دنبال تحصیل ثروتند، اگر تمام دنیا را به آنها بدهند سیر نمی شوند و در نتیجه لحظه ای در زندگی از آرامش و آسایش برخوردار نیستند. علی علیه السلام افزون بر تصریح به این حقیقت که حریص هرچند همه امکانات دنیا را در اختیار داشته باشد باز فقیر است، می فرمایند: «خوش ترین زندگی را کسی دارد که خداوند متعال نعمت قناعت را به او عنایت کرده است».
تبلیغات 0 نظر صرف مبلغ زیادی پول موفقیت در یک مبارزه تبلیغی را تضمین نمی کند. داشتن مبلغ فراوانی پول نقد برای خرج کردن انتخاب شما یا محصولتان را بیمه نمی کند، مگر آنکه در جهت یک برنامه تبلیغاتی خرج کنید که تصویری روشن و پیگیر از محصول شما را برای مخاطبان فراهم آورد. مسلما در نقطه مقابل اگر در حساب بانکی شما پول هنگفتی نباشد، مشکل بتوانید تصویری از کالا یا خدمات خود ارائه دهید. اما اگر جیب پر پول داشتید چه کسی را باید استخدام می کردید و آنان چه برنامه ای را برای شما می توانستند طراحی کنند؟
بله مشاوران یا کارشناسان خبره روابط عمومی به شما خواهند گفت همان چیزی را بگویید که مخاطبان فکر می کنند، کاری بکنید که دیگران احساس راحتی کنند و اوضاع را برای منافع خود چگونه کنترل کنید.
بنابراین وجود یک کارشناس روابط عمومی یا تبلیغات است که در کنار جیب پر پول شما معنی پیدا می کند. این را نباید فراموش کرد که شما در عصر و فضای در حال ارائه خدمات یا محصول هستید که مخاطبان شرایط فکری و اجتماعی خاصی را به خود گرفتند و شناخت درست حامعه است که موفقیت یک برنامه تبلیغی را تضمین می کند . زمانه توسل به ابزار تبلیغی کهنه سپری شده است و در این دوره محصول و خدمات و حتی شما را خلاقیت های ویزه معرفی می کند و در نهایت مخاطب را اقناع می سازد.
مهم نيست که چطور پول درميآوريد، پولتان از پارو بالا ميآيد يا چکهچکه از دست صاحبکارتان ميچکد يا به صورت قلمبه به حساب شما سرازير ميشود. هر طور که پول دربياوريد آخرين جايي که پول از آنجا از دستتان خارج ميشود کيف پول شماست. ايستگاهي که پولهايتان را فقط و فقط براي خرج کردن در آن قرار ميدهيد چون هيچ آدم عاقلي پولش را در کيف پولش پسانداز نميکند. به همين خاطر لازم است اين آخرين ايستگاه، يک حساب و کتابي هم داشته باشد تا آنقدر هر کي هر کي نشود که ندانيد پولتان از کجا آمد و به کجا رفته. حواستان به نکتههاي زير باشد.
يک کيف پول خوب بخريد. کيف پولي که از همراه داشتن خالي آن هم لذت ببريد. اينطور روحيهتان هم در مواقع بيپولي حفظ ميشود.
سعي کنيد کيف پولتان هميشه همراهتان باشد. اينطور عادت به داشتناش ميکنيد و اين باعث ميشود همراه نبودن کيفتان را با جا گذاشتن در منزل توجيه نکنيد. هراز گاهي هم کيف پولتان را چک کنيد.
پولهايتان را داخل کيف منظم کنيد. از بزرگ به کوچک، تراولها را هم جدا بگذاريد. اينجوري احتمال دادن ايران چک 50هزار توماني به جاي کرايه تاکسي به حداقل ميرسد.
عابر بانکهاي مختلف را کنار هم نگذاريد. ممکن است باعث خراب شدن و از کار افتادن هم شوند. اين مساله درباره کارتهايي مثل کارت مترو و کارت سوخت هم صدق ميکند.
هيچوقت رمز عابر بانکتان را روي آن ننويسيد. نوشتن شماره حساب اشکالي ندارد ولي رمز کارت در صورت گم شدن کيف آن را تبديل به يک هديه خوب براي يابنده ميکند.
پولهايتان را به مقادير يکسان تقسيم کنيد تا با يک نگاه سريع حساب کار و اوضاع جيبتان دستتان بيايد. اگر کيفتان اين قابليت را دارد جاهاي مختلف را به خرجهاي مختلف اختصاص دهيد.
همه کارتهاي شناساييتان را يک جا نگذاريد تا با گم شدن آنها يک جا بدبخت شويد. بعضي کارتها براي گرفتن المثني کارتهاي ديگر لازمند.
يک کارت آدرس با تلفن تماس خود داخل کيف بگذاريد تا آن شهروند خير بتواند با شما تماس بگيرد. در مواقعي که خدا نکرده صورتتان زير مينيبوس له شد هم آدرس کيف پول به آگاهي خانواده متوفي کمک ميکند.
کيفتان را با کارت ويزيتهاي مختلف و کارتهاي تبليغاتي سنگين نکنيد. اينها برايتان نان و آب نميشود.
سعي کنيد هميشه مقداري پول هم داخل جيبتان داشته باشيد تا هم مجبور نباشيد براي هر خرجي سراغ کيف پول برويد و هم در صورت گم شدن کيفتان بتوانيد تا خانه برسيد.
هميشه مقداري پول به عنوان پشتيبان و روز مبادا نگه داشته باشيد. خيلي به عابر بانکها اعتماد نکنيد. تجربه نشان داده آنها در روز مبادا پشت آدم را خالي ميکنند!
مهم نيست که چطور پول درميآوريد، پولتان از پارو بالا ميآيد يا چکهچکه از دست صاحبکارتان ميچکد يا به صورت قلمبه به حساب شما سرازير ميشود. هر طور که پول دربياوريد آخرين جايي که پول از آنجا از دستتان خارج ميشود کيف پول شماست. ايستگاهي که پولهايتان را فقط و فقط براي خرج کردن در آن قرار ميدهيد چون هيچ آدم عاقلي پولش را در کيف پولش پسانداز نميکند. به همين خاطر لازم است اين آخرين ايستگاه، يک حساب و کتابي هم داشته باشد تا آنقدر هر کي هر کي نشود که ندانيد پولتان از کجا آمد و به کجا رفته. حواستان به نکتههاي زير باشد.
1. يک کيف پول خوب بخريد. کيف پولي که از همراه داشتن خالي آن هم لذت ببريد. اينطور روحيهتان هم در مواقع بيپولي حفظ ميشود.
2. سعي کنيد کيف پولتان هميشه همراهتان باشد. اينطور عادت به داشتناش ميکنيد و اين باعث ميشود همراه نبودن کيفتان را با جا گذاشتن در منزل توجيه نکنيد. هراز گاهي هم کيف پولتان را چک کنيد.
3. پولهايتان را داخل کيف منظم کنيد. از بزرگ به کوچک، تراولها را هم جدا بگذاريد. اينجوري احتمال دادن ايران چک 50هزار توماني به جاي کرايه تاکسي به حداقل ميرسد.
4. عابر بانکهاي مختلف را کنار هم نگذاريد. ممکن است باعث خراب شدن و از کار افتادن هم شوند. اين مساله درباره کارتهايي مثل کارت مترو و کارت سوخت هم صدق ميکند.
5. هيچوقت رمز عابر بانکتان را روي آن ننويسيد. نوشتن شماره حساب اشکالي ندارد ولي رمز کارت در صورت گم شدن کيف آن را تبديل به يک هديه خوب براي يابنده ميکند.
6. پولهايتان را به مقادير يکسان تقسيم کنيد تا با يک نگاه سريع حساب کار و اوضاع جيبتان دستتان بيايد. اگر کيفتان اين قابليت را دارد جاهاي مختلف را به خرجهاي مختلف اختصاص دهيد.
7. همه کارتهاي شناساييتان را يک جا نگذاريد تا با گم شدن آنها يک جا بدبخت شويد. بعضي کارتها براي گرفتن المثني کارتهاي ديگر لازمند.
8. يک کارت آدرس با تلفن تماس خود داخل کيف بگذاريد تا آن شهروند خير بتواند با شما تماس بگيرد. در مواقعي که خدا نکرده صورتتان زير مينيبوس له شد هم آدرس کيف پول به آگاهي خانواده متوفي کمک ميکند.
9. کيفتان را با کارت ويزيتهاي مختلف و کارتهاي تبليغاتي سنگين نکنيد. اينها برايتان نان و آب نميشود.
10. سعي کنيد هميشه مقداري پول هم داخل جيبتان داشته باشيد تا هم مجبور نباشيد براي هر خرجي سراغ کيف پول برويد و هم در صورت گم شدن کيفتان بتوانيد تا خانه برسيد.
11. هميشه مقداري پول به عنوان پشتيبان و روز مبادا نگه داشته باشيد. خيلي به عابر بانکها اعتماد نکنيد. تجربه نشان داده آنها در روز مبادا پشت آدم را خالي ميکنند!
توصيه مي كنيم به سراغ نمايشگاه هاي آشپزخانه برويد يا به فروشگاه هاي مدرن كه دست كمي از يك نمايشگاه كامل ندارند سري بزنيد و نوع چيدمان آن ها را مشاهده كرده و بررسي نماييد و با چيدمان اصولي آشنا شويد و ببينيد كه وسايل چگونه در قسمت هاي مختلف آشپزخانه جلوه مي كنند و در صورت تمايل همان نوع چيدمان را در آشپزخانه خود پياده كنيد. در حقيقت مي توانيد از چنين مكان هايي الهام و ايده بگيريد.
براي آشپزخانه خود سبكي را برگزينيد كه با سبك هاي ديگر قسمت هاي خانه تا حد زيادي هم خواني و هماهنگي داشته باشد. در اين صورت احساس خوشايند تري در فضا حاكم مي شود و چيدمان آشپزخانه به نوعي مكمل دكوراسيون كل خانه مي شود.
قبل از خريد وسايل، فضاي كلي آشپزخانه خود را با دقت اندازه گيري كنيد و توجه داشته باشيد كه هر يك سانتي متر از فضايي مثل آشپزخانه كه عموماً فضاي محدوديست مي تواند از اهميت زيادي برخوردار باشد. اندازه هاي قسمت هاي مختلف آشپزخانه خود را در ذهن داشته باشيد و يا يادداشت كنيد تا در هنگام خريد يكمرتبه وسوسه نشويد. اگر آشپزخانه شما كوچك است بايد براي ميز غذاخوري و ديگر وسايل مورد نياز تا حد امكان ظرافت و سادگي را در الويت قرار دهيد.
شرايط آشپزخانه خود را در نظر داشته باشيد. آشپزخانه اي كه قرار است يك خانواده با دو فرزند از آن استفاده كنند، مسلما با آشپزخانه يك زوج جوان كه به تازگي ازدواج كرده اند، متفاوت است. در آشپزخانه خانه اي كه در آن يك خانواده چهار نفره زندگي مي كنند، رفت و آمد و عبور و مرور بيشتري اتفاق مي افتد، در حاليكه يك زوج جوان خيلي كمتر از آشپزخانه استفاده مي كنند. بنابراين چيدمان اين دو نوع آشپزخانه نيز بايد داراي تفاوت هايي باشد.
آشپزخانه مكاني است كه اگر زيبا و اصولي چيدمان شده باشد و وسايل موجود در آن به درستي انتخاب و خريدار ي شده باشند، تبديل به يكي از دوست داشتني ترين قسمت هاي خانه براي تمامي اعضاي خانواده مي شود و سلامت و آرامش را براي همه به همراه دارد. بنابراين از كنار آن به سادگي نگذريد و براي خريد وسايل و چيدمان آن وقت و حوصله كافي به خرج دهيد.
صرفهجويي در هزينههاي ضروري
هزينههاي ضروري واقعا ضرورياند ولي ميشود متعادلشان كرد. در آغاز هر ماه فهرستي از مخارج ضروري خود را در دفترچه يادداشت کنيد؛ مثلا اجاره، قبض تلفن و موبايل و برق، خورد و خوراک، پوشاک و... حالا با توجه به هزينههايي که اين مخارج در ماه قبل براي شما داشتهاند رقمي را جلوي هر کدام يادداشت کنيد. جمع اين رقم پولي است که تا آخر ماه نبايد صرف چيزي شود. حالا جلوي هر مورد بنويسيد چطور ميتوان هزينه هر کدام را کاهش داد؛ مثلا:
قبض برق: ميتوانم از لامپ کم مصرف استفاده کنم و زماني که سرگرم کاري هستم تلويزيون را خاموش کنم.
قبض موبايل: در ماه قبل تعداد زيادي SMS غيرضروري و چند مکالمه طولاني غيرضروري داشتم. اين ماه از SMS فقط براي موارد لازم استفاده ميکنم.
خوردوخوراک: هنگام خريد ميوه و سبزي، مصرف واقعي خانواده را در نظر ميگيرم تا ميوه لکدار و خراب در سبد خانه نماند و دور ريخته نشود؛ يا در مهماني غذا را به اندازه درست ميکنم تا دور ريخته نشود.
حالا خودتان حساب کنيد. همين چند مورد کوچک که ذکر شد در آخر هر ماه، چه مبلغي را در کيف پول يا حساب شما باقي ميگذارد. نگوييد «اي بابا! با اين پولها که چيزي حل نميشود.» همين قطرهها دريا ميشوند.
هزينههاي غيرضروري
اگر اسم هزينههايي غيرضروري شد، لزومي ندارد آن را به کل از برنامه اقتصادي خودتان حذف کنيد بلکه ميتوانيد آن در اولويت دوم، پس از ضروريات قرار دهيد. اينجا امکان صرفهجويي بيشتري برايتان وجود دارد. دو سوال: « آيا اين خرج در زندگيام موثر است؟» و «اگر موثر است، چقدر؟» را از خود بپرسيد. مثلا سفر تابستاني حتما در روحيه شما موثر است ولي اگر پس از بازگشت با مشکل بي پولي روبهرو شويد، خرجي اضافه و بدون دورانديشي بوده. حالا اگر اين مشکل را نداشته باشيد ميتوانيد در دفتر هزينهها يادداشت کنيد که در سفرهاي قبلي چند مورد خرج اضافه (مانند غذاي زياد يا خريد سوغات بيمصرف و تزييني) داشتهايد. اين مخارج را از سفر حذفکنيد.
يک مورد ديگر، رفتن به رستورانها و کافيشاپها است. بسياري از خانوادهها در برنامه خود، هفتهاي يک شب در رستوران شام ميخورند که ميتوان آن را به سه هفته يک بار تقليل داد. يک هفته ديگر را ميتوانيد با غذاي خانگي به طبيعت برويد و هفته سوم را در خانه، ميز قشنگي براي اهالي منزل بچينيد.
حالا خودتان ميزان کاهش هزينه را در همين مورد حساب کنيد. يا زماني که در تنگناي مالي قرار داريد به جاي پرداخت مبلغ باشگاه ورزشي از ورزش صبحگاهي پارکها استفاده کنيد. اگر همه مخارج ضروري و غيرضروري را بنويسيد و جلوي آنها راه صرفهجويياش را هم يادداشت کنيد، اين موارد قابل اجرا ميشود.
يادداشت مخارج روزانه
زماني که تمرين درست خرج کردن را شروع ميکنيد، هر شب بايد چند دقيقه را به ثبت مخارج روزانه خود، از ريز تا درشت، اختصاص دهيد. با اين کار، هم حساب خرج دستتان ميآيد، هم پس از مدتي متوجه برخي مخارج ميشويد که دايما در زندگي شما تکرار ميشود و هيچ ضرورتي هم ندارد؛ فقط عادت کردهايد.
6 دليل ولخرجي
1) رودربايستي
شما با مهمانتان رودربايستي داريد و براي يک نفر به اندازه چهار نفر تدارک ميبينيد يا همراه دوستي ولخرج هستيد و مجبور به خرجهاي غيرضروي ميشويد. بايد بدانيد با پذيرايي مفصل از مهمان، او را هم معذب ميکنيد و به فکر جبران مياندازيد؛ و اگر به دوستتان نه نگوييد هرگز نميفهمد شما از اين همه پول خرج کردن در عذاب هستيد.
2) عدم اعتماد به نفس
شما براي پوشاندن کمبود اعتماد به نفس، به طرف خريد کردن هجوم ميبريد تا دوستان و آشنايان را تحت تاثير قرار دهيد. ولي آنها هم احتمالا باهوش هستند و زياد تحت تاثير اين خريدهاي عجيب و غريب قرار نميگيرند؛ بلکه خيلي زود اصل قضيه را ميفهمند.
3) بيکاري و بطالت
از بيکاري حوصلهتان سر ميرود و خريد ميکنيد يا از يک کافيشاپ به ديگري سرک ميکشيد و شام را هم با دوستان صرف ميکنيد تا در خانه بيکار نمانيد. اين کار شما هم ضرر مالي دارد، هم مقطعي و کوتاهمدت است. تنها توصيه به درد بخور اين است که علايق واقعيتان را پيدا کنيد تا مفيد واقع شويد.
4) خجالت
به مغازهاي ميرويد و جنسي را قيمت ميکنيد. چنان از اخم آقاي فروشنده جا ميخوريد که خجالت ميکشيد بگوييد گران است و آن را ميخريد يا خجالت ميکشيد به دوستتان بگوييد مايل به رفتن به رستوران گرانتر از سطح بودجهتان نيستيد. بايد گفت تا زماني که به ديگران بيش از خودتان اهميت ميدهيد هميشه آخر ماه مبلغي پول کم ميآوريد.
5) جلب محبت
عادت کردهايد محبت ديگران را با هديه گران و بذل و بخشش بخريد و اطرافيانتان را غرق هداياي گران قيمت ميکنيد ولي باز هم ميزان محبتتان کمتر از مبلغ خرج شده است. اگر دوست و همزبان ميخواهيد روشي غير از خريد و فروش محبت پيدا کنيد!
6) عادت
شايد در خانوادهاي مرفه يا فاقد دورانديشي بزرگ شدهايد که کسي در آن به پسانداز فکر نميکرده و شما هم دايما پول خرج کردهايد؛ طوري که براي پول ارزش قايل نيستيد. بالاخره يک نفر بايد به شما بگويد که روش قبليتان غلط بوده و پول براي ايجاد يک زندگي امن ضروري است. چطور است روش منطقي خانوادههاي ديگر را با دقت بنگريد و الگوبگيريد؟!
خسيسها به چي فکر ميکنند؟
خسيس يعني کسي كه آب از دستش نچکد. شايد شما هم يکي دو تا آدم خسيس را در اطرافتان بشناسيد. البته خساست درجات مختلف دارد ولي به طور معمول اين گونه افراد از ترس دروني فقر به طور دايم آزار ميبينند و هر پولي (حتي ضروري) که خرج کنند، ميترسند به فقر و بيچارگي نزديک شوند. خساست افراطي ريشه رواني دارد و با حساب و کتاب داشتن در زندگي متفاوت است. علاوه بر آنکه خسيس هم مانند ولخرج فاقد مهارت در زندگي است و ممکن است دايما با اطرافيان خود درگير شود. اگر جزو اين گروه هستيد سه سوال از خودتان بپرسيد:
1) آيا ترس من از فقر به همين شدت واقعي است يا نوعي فکر منفي و آزاردهنده دروني است؟
2) از دست دادن احترام و محبت اطرافيان نزديکم در درازمدت با چقدر پول قابل مقايسه است؟
3) با ترس از خرج کردن از چه لذتهايي محروم ميشوم؟
پسانداز، گنج رواني
حال که راه پسانداز کردن برخي هزينههاي زايد را تمرين کرده و در دفترچه نوشتهايد، ميدانيد مبلغي به عنوان پسانداز براي شما باقي ميماند. اين جايزه شماست، مبارک است! فکر نکنيد مبلغ کمي است، چون با اين روش روز به روز بر پول شما اضافه ميشود و ميزان پسانداز شما با ميزان امنيت مالي شما رابطه مستقيم دارد. پسانداز کنيد تا لذت اين امنيت را دريابيد
نويسنده: شهناز سلطاني
«صرفه جويي كم مصرف كردن نيست، درست مصرف كردن است.» هرچند همه ما بارها اين جمله را شنيده يا خوانده ايم، اما اغلب از كنار آن بي تفاوت گذشته ايم. آمارهاي بالاي ميزان اسراف نان، ميوه، كاغذ، بنزين و بسياري ديگر از موهبت هاي خدادادي حرف ما را ثابت مي كند. اين كه چرا در اغلب خانواده هاي ايراني با وجود تربيت ديني و آموزه هاي اخلاقي، صرفه جويي هنوز نهادينه نشده يا رنگ و بويي ندارد، موضوعي است كه از نظر كارشناسان مسائل اجتماعي و اقتصادي قابل تأمل است. در مباني عقيدتي مسلمانان به مراتب اين امر مورد توجه و تأكيد قرار گرفته است. در قرآن كريم آمده است: «از نعمت هاي الهي بخوريد و بياشاميد ولي اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.» (سوره اعراف آيه ۳۱) صرفه جويي به تعبيري ترسيم آينده در قالب برنامه ريزي صحيح و درست است. اين برنامه ريزي تنظيم دخل و خرج را شامل مي شود. بنابراين صرفه جويي كردن به معناي داشتن تفكري آينده نگرانه است به گونه اي كه هم مي توان از زندگي امروز احساس رضايت داشت و هم از آينده خيالي آسوده.
* صرفه جويي در مواقع بحران و فشار
دكتر «احمد روستا» اقتصاددان درباره جايگاه فرهنگ صرفه جويي مي گويد: «اصولاً صرفه جويي از پديده هايي است كه با فرهنگ فردي، خانوادگي و اجتماعي عجين است. براي مثال مردم شهرهاي يزد، كاشان و اصفهان سمبل صرفه جويي هستند. با صرفه جويي مي توان خرج زندگي را مديريت كرد. اگر انسان بتواند در همه پديده هاي زندگي از جمله خرج كردن ميانه روي و با توجه به منابع درآمدي خود در صرف هزينه دقت كند، صرفه جويي معنا پيدا مي كند. متأسفانه در جامعه ما به خاطر نداشتن تربيت درست، به برنامه ريزي در امور زندگي چندان پرداخته نشده است و تمرين كافي در اين زمينه نداشته ايم. در برخي مواقع صرفه جويي نكردن ناشي از بي تفاوتي نسبت به آينده است. هرگاه نگرش ما نسبت به زندگي كوتاه مدت، نااميدانه و مقطعي باشد حساسيت و توجه به دو عامل هزينه و فايده و دخل و خرج كاهش پيدا مي كند. اين امر موجب مي شود به جاي درست خرج كردن، پس انداز و آينده نگري، به فكر گذران زندگي و خرج كردن باشيم. البته صرفه جويي به نوع خصوصيات فردي و موقعيت شغلي افراد نيز بستگي دارد. به اين معني كه متأثر از عوامل جمعيت شناختي از قبيل نسل، جنس، شغل، تحصيلات، درآمد و محل سكونت است. در برخي مواقع نيز اين امر متأثر از فضاي كار در سازمان، نهاد و محيط كاري است كه انسان در آن به كسب و كار مي پردازد. همچنين صرفه جويي تحت تأثير اقتصاد و برخي عوامل محيطي و حاكم بر جامعه است به طوري كه گاهي به صورت عادت درمي آيد.»
وي با تأكيد بر لزوم ارائه آموزش هاي مناسب به كودكان درباره چگونگي به كارگيري منابع اضافي و پس اندازها مي افزايد: «از دوره دبستان تا دوره دانشگاه بايد آموزش هايي به بچه ها داده شود تا به درستي از پس اندازها براي بهره گيري در آينده استفاده كنند. جامعه ما به علت عوامل فرهنگي و تاريخي و بويژه روحيه نزديك بيني نسبت به مسائل كمتر صرفه جويي مي كند اما برخي از اقشار جامعه صرفه جويي را به عنوان شيوه مناسب زندگي پذيرفته اند. اين پديده حتي ممكن است تغيير و تحولاتي را در زندگي انسان ها موجب شود. برپايه تحقيقات برخي جوامع از جمله جامعه ما زماني كه در شرايط قوت و موضع قدرت قرار دارند، به مديريت دخل و خرج خود كمتر توجه مي كنند و هرگاه گرفتار بحران و فشار اقتصادي مي شوند به صرفه جويي روي مي آورند. اين مسأله نشان دهنده ضعف است.»
دكتر روستا در برآوردن نيازها دو گروه را مدنظر قرار مي دهد و مي گويد: «تعدادي از انسان ها به دنبال رفع نيازهاي خود و عده بسياري به دنبال برآورده كردن آزها و طمع هاي خود هستند. كساني كه به نيازها بيشتر توجه دارند، صرفه جويي را لازمه زندگي قلمداد مي كنند و شرايط بهتري را از اين طريق براي آينده فراهم مي كنند. چرا كه سرمايه گذاري امروز وسيله اي براي دستيابي به آرامش فردا محسوب مي شود. اما برآورده شدن نيازهاي كساني كه اسير طمع هاي خود هستند، ممكن نيست. آنان همواره به خاطر طمع هاي خود، همه آنچه را كه دارند خرج مي كنند اگرچه ممكن است منطقي براي آن در ميان نباشد.» وي معتقد است انسان موجودي اجتماعي ـ اقتصادي است. انسان اقتصادي مي تواند با منابع محدود به نيازهاي نامحدود توجه ويژه و متعادل داشته باشد.
* با رفتار نهادينه مي شود
دكتر «بهروز وادي» جامعه شناس درباره فرهنگ صرفه جويي در جامعه مي گويد: «الگوي مصرف، رفتاري است كه در فرآيند جامعه پذيري (socialization) آموخته مي شود. كودك در خانواده در معرض هنجارهايي كه در آن وجود دارد، قرار مي گيرد. ارائه الگوهاي هنجاري از جمله الگوي مصرف در كودك تأثير بسزايي برجا مي گذارد. البته اين الگو از طريق رفتار والدين و اعضاي خانواده در او نهادينه مي شود نه از طريق نصيحت كردن. به عقيده بسياري از روانشناسان بخش عمده اي از نظام الگوهاي هنجاري در سال هاي اول زندگي فرد و تا سن پنج سالگي در خانواده شكل مي گيرد. نهاد آموزش دومين نهاد پس از خانواده است كه در جامعه پذيري فرد نقش مؤثري ايفا مي كند. البته در اين ميان همسويي آموزش ها در نهادهاي خانواده و نظام آموزشي مهم تلقي مي شود چرا كه در برخي مواقع تعارض بين آموزش هاي مدرسه و خانواده كودك را دچار چندپارگي شخصيت مي كند. البته گاهي اوقات ممكن است آموزش الگوهاي هنجاري از سوي خانواده و مدرسه درباره موضوعي از جمله درآمد و صرفه جويي در يك راستا ولي منفي باشد. در اين شرايط فرهنگ تنظيم رابطه اصولي و منطقي بين مقوله پول و پس انداز و استفاده از آن به عنوان ابزاري مطلوب ارائه نمي شود. بنابراين زماني كه فرد به عنوان فرد بالغ در جامعه حاضر مي شود رفتار مصرف صحيح از سوي او به چشم نمي خورد.» وي در آسيب شناسي مصرف، خانواده و نظام آموزشي را مدنظر قرار مي دهد و مي گويد: «البته آگاهي دهي در برخي موارد از جمله درباره نحوه مصرف ارائه نمي شود، بلكه فقط امر و نهي مي شود. در اين ميان رسانه ها هم نقش خود را بخوبي ايفا نمي كنند. به عقيده روانشناسان آگاهي دهي در قالب امر و نهي و جمله هاي كليشه اي تأثير خاصي روي مخاطب نمي گذارد چرا كه فرآيند تأثيرگذاري از قانون مندي خاصي تبعيت مي كند و در ارائه آن بايد نيروي متخصص و علمي به كار گرفته شود. برپايه پژوهشي درباره آلودگي هواي تهران و آگاهي مردم نسبت به عواقب آن، در جامعه به مسائل حاشيه اي اين معضل بيشتر توجه شده است در صورتي كه مردم بايد با تحليل هاي ريشه اي توجيه شوند. در اين پژوهش به امكان پيدايش ۵۰ نوع سرطان در هواي آلوده تهران اشاره شده بود در صورتي كه آگاهي اجتماعي نسبت به اين مسأله بسيار كم بود. از طرفي ۷۰ تا ۸۰ درصد ميزان آلودگي هواي تهران ناشي از خودروهاست. با آگاهي بخشي درست و عميق نسبت به اين مسأله مي توان به همكاري مردم اميدوار بود.
ضعف اطلاع رساني دقيق در كم توجهي به بسياري مسائل همچون مصرف بنزين به وضوح ديده مي شود.»
* فرهنگ اشرافي گري
دكتر مرادي به تبعيت جامعه از فرهنگ اشرافي گري اشاره مي كند و مي افزايد: «با وجود آن كه سه دهه پيش از نظام اشرافي گري فاصله گرفته ايم اما كم وبيش اين فرهنگ در جامعه جاري است چرا كه جامعه ايراني هزاران سال با اين فرهنگ خو گرفته است. ضمن آن كه واقعيت ها نشان دهنده آن است كه پرمصرفي نشانه داشتن كلاس است و صرفه جويي با خسيس بودن يكسان گرفته مي شود. ذهنيت نسبي گرايي كه ويژه جوامع مدرن است در جامعه ما به چشم نمي خورد، به طوري كه ما همواره دوسوي مطلق را مي بينيم؛ خوب يا بد. صرفه جويي نكردن درجامعه ما موضوعي عام است و به طبقه خاصي اختصاص ندارد. برخي افراد براساس ارزش نمادين، صرفه جويي نكردن و ولخرجي را به عنوان امري نمادين به كار مي برند و آن را يك ارزش تلقي و از آن به عنوان شاخصي براي قرار گرفتن در پايگاه اجتماعي بالاتر استفاده مي كنند.»
* تبعات صرفه جويي نكردن
دكتر مرادي تبعات منفي ناشي از بي توجهي به صرفه جويي را در سطوح فردي، خانوادگي و اجتماعي مورد تأكيد قرار مي دهد و مي گويد: «در حوزه فردي اگر مهارت تنظيم رابطه پول و هزينه وجود نداشته باشد، فرد خيلي دير به استقلال مالي مي رسد و آسيب پذير مي شود. همچنين به خاطر مسائل مالي و خوب پس انداز نكردن، نمي تواند در زمان معين و مناسب ازدواج كند و تشكيل خانواده دهد. در سطح خانوادگي هم بحران ها و تنش هاي مختلف بين والدين و فرزندان بروز مي كند. صرفه جويي نكردن، در سطح اجتماعي با توجه به آن كه جامعه متشكل از افرادي است كه الگوي مصرف را به خوبي رعايت نكرده اند، به از بين رفتن منابع و مصالح ملي مي انجامد. زماني كه فرد از طريق مصرف گرايي خود را ارضا كند و به واسطه آن طبقه اجتماعي اش را بالاتر از حد واقعي نشان دهد ارزش هاي انساني به حاشيه رانده مي شود و آسيب هاي اجتماعي در جامعه خود را نشان مي دهد.»
● نويسنده: سهيلا - منتظر
هيچ چيز به اندازه ولخرجي آزاردهنده نيست. اين ويژگي كه متأسفانه در افراد زيادي به چشم ميخورد باعث ميشود
گويي كه ديروز بود؛ رهبر انقلاب با ندايي حكيمانه و مدبرانه همگان را به صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف دعوت كردند؛ و از آن روز نزديك به يك سال گذشت. ولي آيا هيچوقت چرتكه انداختيم و ببينيم كه سهم هر كدام از ما براي تحقق اين امر حياتي و سرنوشت سازچقدر بوده است؟ آیا واقعا درحالیکه بیش از دوسوم از روزها و ساعتهای سالی که در شرف اتمام است، صرف مناقشات و مباحثات و سخنرانی ها و موضع گیری های پس از انتخابات ریاست جمهوری گردید، فرصتی را برای اندیشیدن و برنامه ریزی هاي اصولی و راهبردی برای حرکت به سمت اصلاح واقعی الگوی مصرف باقی گذاشت؟
البته ناگفته پيداست كه موضوع اصلاح الگوي مصرف منحصر به يك سال خاص نبوده و نيست و يك امر كاملا مستمر و دائمي است و هيچ صاحب عقل سليمي هم انتظار نداشته است كه همه مشكلات و نارسايي ها يك ساله حل شوند؛ لكن انتظار اين بوده ، درسالي كه گذشت، برنامه هاي كلان و كاربردي وعملي كوتاه مدت و ميان مدت و دراز مدت تدوين و ابلاغ مي گرديد و زمينه هاي انگيزشي و تشويقي و ترغيبي بيش ازپيش گسترش مي يافت. اگرچه اقدامات مفيدي هم در اين زمينه صورت گرقته است.
نكته حائز اهميت ديگر اين است كه فراموش نكنيم صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف، تنها وظيفه مردم بويژه طبقات كم در آمد و متوسط جامعه نيست كه با نصب لامپ هاي كم مصرف در تمام نقاط خانه هاي خود به اقتصاد خانواده خود و دولت كمك كنند؛ بلكه مهمتر و موثرتر از همه وظيفه طبقات مرفه و ثروتمند جامعه و همچنين تمامي سازمان ها و نهادهاي دولتي و غير دولتي و مراكز تصميم گيري و نظامي و انتظامي و خلاصه آحاد ملت است كه در جهت اصلاح واقعي و موثر و انديشمندانه الگوي مصرف و صرفه جويي هاي همه جانبه قدم بردارند. در اينجا به گوشه اي ازعملكردمان در سال اصلاح الگوي مصرف اشاره اي مي كنم:
1-افزايش بي رويه بودجه هاي جاري و اداري؛
2-افزايش و ايجاد پست هاي سازماني جديد بويژه در بخش هاي اداري و دفتري كه مي توان به نمونه هاي آن در وزارتخانه هاي نيرو و آموزش و پرورش اشاره كرد كه بعضا جزكارآفريني كاذب و تنومندتر و فربه تر كردن بدنه دولت هيچ سود ديگري ندارد. اين درحالي است كه با مراجعه به يسياري از ادارات و سازمانها در ساعات اداري و مواجه شدن با اتاقها و ميزهاي خالي- كه البته پرسنل آنها به علت بيكاري به دنبال امور خود هستند- شاهد تورم و كثرت نيروي انساني در دستگاههاي دولتي خواهيد شد؛
3-صرف هزينه هاي هنگفت و سرسام آور و بهدر رفتن دهها ميليون نفرساعت از وقت ملت براي جمع آوري اطلاعات اقتصادي خانوارها جهت خوشه بندي هايي كه باطل و ناكارآمد اعلام گرديد؛
4-افزايش كم سابقه بودجه هاي فرهنگي نهادهاي متنوع عرصه فرهنگي و ديني كه عموما قابليت رصد و اندازه گيري در ميزان عملكرد و نتايج ملموس آنها وجود ندارد. به عبارتي مشكل اصلي فرهنگ كشور فقدان مديريت هماهنگ و كارآمد و هدفمند است نه بودجه؛
5-افزايش بي سابقه مصرف گاز در روزهاي اخير به گفته مسئولين امر؛
6-افزايش روزافزون و دردناك و عذاب آور ترافيك شهري كه افزايش بي رويه مصرف بنزين، هدررفتن ميليون ها نفرساعت وقت مفيد و باارزش مردم، با تاخيرهاي طولاني برسركارحاضرشدن، فرسودگي و خستگي روحي و رواني و جسمي مردم و.... از نتايج ملموس و آشكار آن است؛ و نتايج پنهان و درازمدت آن داستان ديگري دارد؛
7-صرف هزاران ساعت وقت بسياري از مسئولين و خواص در جهت نامه پراكني و سخنراني و خطابه و مناظره و مصاحبه و پاسخگويي عليه يكديگر و متهم كردن و تخريب اين و آن و صغري و كبري چيدن ها بجاي صرف وقت در جهت تفكر و انديشه براي ساختن و آباد كردن كشور؛
8- افزايش ورود خودروهاي گران قيمت و اشرافي و پرمصرف؛
9- افزايش روزافزون ورود بدون كنترل انواع كالاهاي رنگارنگ برقي خانگي كم كيفيت و پرمصرف و بعضا تجملي بويژه از نوع چيني و با ضريب كارآيي و راندمان پايين و فاقد شرايط استاندارد؛
10- ورود صنايع و كارخانجات دست چندم خارجي به بهانه ارزان بودن كه عمرمفيدشان تمام شده و راندمانشان كاهش يافته و ديگر ارزش اقتصادي ندارند و كشورهاي اروپايي ادامه كارشان را بر خلاف مصالح اقتصادي و زيست محيطي مي دانند؛ و در واقع هزينه هاي انرژي مصرفي و سرويس و نگهداري آنها بمراتب بيش از منفعتشان است.
اينهايي كه گفته شد، تنها نمونه اي از خروارها اسراف و تبذير بود؛ وبنظر مي رسد با توجه به جميع جهات و شواهد موجود، هنوز انگيزه و اراده اي جدي و پولادين در جهت صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف، چه در ميان مردم و چه در ميان مسئولين و دولتمردان ايجاد نشده است.
لذا پيشنهاد مي شود، براي اينكه معنا و ارزش و اهميت واقعي صرفه جويي و اصلاح الگوي مصرف را درك كنيم، يك شب را با فكر يك ايران بدون نفت و گاز به بسترخواب برويم و در مقابل بودجه بدون نفت كشور را هم در نظر بگيريم؛ آيا هيچكدام از مردان و زنان غيرتمند و دلسوز اسلام و ايران خواب به چشمانشان خواهد آمد؟!
دقت در سنجش ولايتي مقام معظم رهبري اين واقعيت را نمايان ميکند که وضع عمومي بهتر شده است و ضرورت دارد جلوي برخي تنگنظريها و ناتواني در مديريتهاي مصرف گرفته شود؛ تا کام همه آحاد مردم از نعمتهاي الهي که در اختيار نظام است، شيرين شود.
اينکه برخي الگوي مصرف را واژهاي غربي و يا شرقي ميدانند غلط است. الگوي مصرف و سهميهبندي ريشه قرآني دارد و حضرت يوسف صديق(ع) الگوي مصرف را در زمان خود به بهترين شيوه به مورد اجرا گذارده است و حتي در سالهاي فراواني نعمت براي انسانها و دامها سهميهبندي مشخصي تعيين کرده بود؛ تا در سالهاي خشکسالي دچار مشکل نشوند.
بيتالمال و امکانات در اختيار مسئولان امانتي الهي است که بايد اين امانات را به اهلش برسانند و رساندن اين امانت به اهلش يعني درست و بجا مصرف کردن و رعايت الگوي مصرف.
درست هزينه کردن، صرفهجويي است؛ اما مصرف نکردن و خشکدستي صرفهجويي نيست؛ بلکه داشتن عقل معاش براي يک نظام و براي يک ملت ضروري است و بايد براي اين مهم برنامهريزي و الگوي صحيح داشت.
مديران اجرايي در کميته امداد بايد اولين کساني باشند که خود و خانوادهشان رعايت الگوي صحيح مصرف را مورد دقت و ملاحظه قرار دهند و با بهرهگيري از آموزههاي قرآني اولين مومن و عامل به اصلاح مصرف باشند تا الگوي ديگران قرار گيرند
ضمن اينكه تبيين مصاديق اسراف و نحوه صرفه جوئي براي بخش خصوصي فعال در حوزه هاي اقتصادي فرهنگي و اجتماعي نيز برعهده دولت است كه البته بايد با همكاري و مشاركت همين بخش تهيه شود ...
با پيروزي انقلاب اسلامي مردم كشور ما هر سال لحظات آغازين سال نو را با پيام بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران امام راحل (ره ) و در ادامه با پيام رهبر بزرگوار انقلاب اسلامي متبرك و از محتواي اخلاقي اجتماعي و سياسي آن جهت سازندگي كشور و گذران بهتر ايام و آباداني امور دنيوي و اخروي خود مغتنم مي شوند. اگرچه در يك نگاه كلي مرسوم شدن اين سنت حسنه در نظام اسلامي ايران در حقيقت به رسميت شناختن آداب و رسوم بشري از جمله جشن نوروز ايرانيان كه با فطرت و فرهنگ والاي انساني تطبيق دارد از سوي اسلام و راهبران و پيشوايان اسلامي است اما آنچه كه در اين رهگذر قابل تحسين است هوشياري حضرت امام (ره ) و رهبر عزيز انقلاب در استفاده احسن از نكوترين لحظات سال كه مورد توجه آحاد ملت است مي باشد در پيام نوروزي اين بزرگواران همواره محوري ترين مسائلي كه بايد مورد توجه ملت تاريخي و بزرگ و انقلابي ايران اسلامي هم براي هميشه و هم در سال مورد هدف قرار گيرد در يك بيان اجمالي ولي شيوا كه هديه نوروزي است تقديم مردم عزيز كشور مي شود خاصه آنكه در سالهاي اخير تغيير و تبيين موضوع اصلي پيام نوروزي در اولين روز سال در ديدار مقام معظم رهبري با انبوه جمعيتي كه از اقصا نقاط كشور در جوار ملكوتي ثامن الحجج امام علي بن موسي الرضا(ع ) گردهم مي آيند به تفصيل بيان مي شود.
آنچه مورد نظر اين نوشتار است ضرورت شناخت بهتر مخاطبين پيام نوروزي امسال و تنظيم موازين آن است چرا اينكه اين موارد مي تواند به عنوان شالوده اصلي تحقق عملي شدن اصلاح الگوي مصرف باشد همانگونه كه در فرازي از سخنان معظم له در مشهد مقدس آمده با حرف سخنراني تبليغ و صرف تشكيل جلسات نمي تواند ملاك عمل و نتيجه بخش باشد لذا درصورت تبيين صحيح موضوع و تعريف و دسته بندي درست مخاطبين و تنظيم واقع بينانه و عملي ملاك ها و معيارها و حدود وظايف و برنامه ريزيهاي اجرائي كامل آن مي توان در پايان سال يك ارزيابي درست و منطقي از ميزان و نحوه اقدام مخاطبين ضعيف و قوي نقاط ضعف و قوت اجرا و فرآيند حاصله و تاثيرات آن به مردم ارائه نمود. براين اساس موارد ذيل مي تواند در بحث مخاطب شناسي و تنظيم بهتر موازين اصلاح الگوي مصرف قابل تامل و از اهميت خوبي برخوردار باشد.
1 ـ اشاره شد كه تحقق اهداف مبارزه با اسراف و اصلاح الگوي مصرف كه به عنوان يكي از اركان اصلي پيشرفت و توسعه در دهه چهارم انقلاب مورد مداقه قرار گرفته بود و اصل استوار است مخاطب شناسي صحيح دوم تبيين و تعريف منطقي و علمي اسراف و صرفه جوئي منطبق با ارزش هاي اسلامي و عرف جامعه و تنظيم درست موازين اجرائي آن در سطوح كلان ـ مياني و خردچه در ارتباط با قواي سه گانه و كليه دستگاههاي كشوري و لشگري و چه در ارتباط با قشرهاي مختلف جامعه
2 ـ همانگونه كه مقام معظم رهبري مخاطبين را به دو گروه شامل قواي سه گانه (حكومت ) و مردم دسته بندي و صرفه جوئي و جلوگيري از اسراف را درست و بجا مصرف كردن و يا مصرف را در امور اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي كارآمد كردن تبيين فرمودند لذا بايد در موضوع مخاطب شناسي همه اركان جامعه را از بالاترين سطح تا سازمان ها و واحدي جز وابسته از روساي قوا و وزرا و فرماندهان كل لشگري گرفته تا مسئول آخرين رده چه در سازمان و چه در جغرافياي مسئوليت در برنامه عمل قرار گرفته و هر فرد در حوزه كاري خود احساس وظيفه نموده و پاسخ گو باشد و در گروه مردم هم بايد تمامي بخش خصوصي فعال در حوزه هاي اقتصادي فرهنگي و اجتماعي و عامه مردم مورد توجه قرار گيرند به نحوي كه هيچ دستگاهي يا فرد حقوقي و حقيقي قصور و ضعف خود را متوجه ساير دستگاهها و حوزه ها و افراد ننمايد.
3 ـ در تنظيم موازين و تبيين منطقي و عملي صرفه جوئي و اسراف نياز به تنظيم سياست ها و موازين كلان با زمانبندي ميان مدت و دراز مدت و ابلاغ آن به قواي سه گانه و ستاد كل نيروهاي مسلح پس از تاييد مقام معظم رهبري است تا براساس آن هم قانون مورد نياز با هماهنگي دولت و مجلس تهيه شود و هم قوه قضائيه برابر قانون مصوب نسبت به نظارات براجراي قانون و شناسائي و برخورد با تخلف اقدام نمايد و هم هر يك از قوا و ستاد كل نيروهاي مسلح راهبرد و سياست هاي اجرائي حوزه مربوطه را تهيه و ابلاغ نمايند.
4 ـ بايد توجه داشت برنامه اجرائي اصلاح الگوي مصرف و مبارزه با اسراف بايد از سوي هر يك از قوا و وزارت خانه ها فرماندهي هر يك از نيروهاي مسلح براي حوزه هاي مختلف تحت مسئوليت تا آخرين رده با تعريف صحيح نوع اسراف و نحوه صرفه جوئي با زمان ندي تهيه و ابلاغ و اجرائي شود.
5 ـ ضمن اينكه تبيين مصاديق اسراف و نحوه صرفه جوئي براي بخش خصوصي فعال در حوزه هاي اقتصادي فرهنگي و اجتماعي نيز برعهده دولت است كه البته بايد با همكاري و مشاركت همين بخش تهيه شود و آنچه را كه عامه مردم بايد بدان توجه و عمل نمايند هم بايد از سوي حوزه هاي علميه علما و روحانيت محترم و هم از سوي دستگاه هاي فرهنگي و ارشادي با هماهنگي تنظيم و ارائه و آموزش داده شود كه در اين رابطه نقش رسانه ها به ويژه صدا و سيما از اهميت ويژه اي برخوردار است .
6 ـ محور نمودن موضوع صرفه جوئي و مبارزه با اسراف به حوزه اقتصادي ظلم مضاعفي به نظام و خواسته مقام معظم رهبري است لذا اين موضوع بايد در تنظيم سياست ها اهداف و برنامه ها شامل همه امور اجتماعي و فرهنگي خصوصا منابع انساني كه سرمايه عظيم كشور است بشود استفاده بجا و صحيح از اين منبع كم نظير ملي به ويژه نيروهاي كارآمد و با تجربه كه با سختي هاي انقلاب تاكنون دست و پنجه نرم نموده اند يكي از بارزترين عامل الگوي صحيح مصرف است .
7 ـ موازين مهم ديگر در اين بحث توجه جدي به اجراي صحيح و دقيق قوانين موضوعه به ويژه قوانين برنامه هاي پنج ساله و برنامه و بودجه سالانه در راستاي سند چشم انداز در چارچوب وظائف و اختيارات در همه زمينه هاي مرتبط است و هم چنين وجود انگيزه و برخورد صادقانه و پرهيز از گزارش غيرواقع و تبليغي از سوي همه مسئولين در همه رده ها است .
حوزه نت
دیرزمانی است که جامعه به دلیل عدم استفاده صحیح از امکانات و منابع مختلف دچار مشکل شده است و آمارها نشان می دهد که نرخ مصرف در سطح فردی و ملی اصولی نمی باشد، تا جایی که با توجه به اهمیت «حیاتی و اساسی مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع کشور» رهبر معظم انقلاب سال 1388 را سال «اصلاح الگوی مصرف» نامیدند به همین منظور کانون کشاورزی و منابع طبیعی بسیج مهندسین با هدف بررسی راهکارها و تبادل تجربیات استادان و کارشناسان عرصه کشاورزی و منابع طبیعی در خصوص چگونگی اجرایی کردن اصلاح الگوی مصرف در این بخش اقدام به برگزاری «هم اندیشی اصلاح الگوی مصرف در آب و نهاده های کشاورزی» نمود.
بررسی رشد جمعیت نشان می دهد هر هفته به طور متوسط یک میلیون و 200 هزار نفر به جمعیت جهان افزوده می شود و انتظار می رود تا سال 2025 جمعیت به هشت میلیارد نفر برسد. برای تأمین غذای این جمعیت رو به رشد استفاده از منابع طبیعی باید به طور اصولی و صحیح صورت گیرد تا منجر به نابودی منابع و تخریب محیط زیست نگردد. بنابراین اولین راهکار برای حل این مشکل اصلاح الگوی مصرف آب و نهاده های کشاورزی است.
از طرف دیگر بررسی ها نشان می دهد، بخش کشاورزی نقش حیاتی در اقتصاد ملی ایران دارد. از آنجایی که بخش عمده ای از تولید ناخالص ملی در بخش کشاورزی مربوط به دامپروری است و به دلیل گستردگی حوزه فعالیت، از اشتغالزایی بسیار بالایی برخوردار است، البته اگر به نقش آن در تأمین نیاز غذایی و پروتئینی نیز اشاره شود، اهمیت استراتژیک آن در بخش کشاورزی مشخص می شود. لذا ضرورت دارد که به کمک بیوتکنولوژی و روش های به نژادی، اصلاح الگوی مصرف در این حوزه نیز مورد توجه قرارگیرد تا بتوان بازده و بهره وری این صنعت را نیز افزایش داد.
همچنین بخش کشاورزی ایران در قیاس با سایر کشورهای دنیا دارای پتانسیل نسبتاً مناسبی است، به طوری که از لحاظ میزان کل اراضی کشاورزی در رتبه بیستم و از لحاظ سطح زیر کشت آبی، بعد از کشورهای هند، چین، آمریکا و پاکستان در مرتبه پنجم قرار دارد. بنابراین با استفاده از نتایج تحقیقاتی کاربردی در رابطه با اصلاح الگوی مصرف آب و نهاده های کشاورزی می توان ایران را به قطب بزرگ کشاورزی در خاورمیانه تبدیل کرد. در این رابطه یکی از شیوه های کاربردی کردن استفاده صحیح از منابع طبیعی و نهاده های کشاورزی، بهره گیری از جدیدترین فنون و تکنولوژی کارآمد دنیا می باشدکه عبارتند از کشاورزی دقیق، کشاورزی ارگانیک و اکولوژیک و شیوه های علمی و پیشرفته آبیاری.
با توجه به شرایط اقلیمی کشور که 3/2 آن خشک و نیمه خشک است، می توان گفت آب آبیاری از مهم ترین نهاده های کشاورزی است. تحقیقات انجام شده بر روی بازده آبیاری مزارع تحت کشت حاکی از آن است که بازده آبیاری بستگی به مدیریت مزرعه، روش آبیاری، نوبت آبیاری و نوع گیاه دارد. چالش ها و فرصت ها برای بهبود کارایی مصرف آب کشاورزی در سه جزء سیستم بیوتکنولوژی گیاه، محیط و مدیریت خلاصه می شود.
بدین ترتیب نجات از بحران های آینده در گروی اصلاح الگوی مصرف خواهد بود تا با استفاده صحیح از منابع طبیعی بهره وری را افزایش دهیم.
نکته قابل توجه این است که نهادینه شدن اصلاح الگوی مصرف آب و نهاده های کشاورزی نیاز به فرهنگ سازی دارد. لذا این امر مهم تنها توسط یک وزارتخانه یا ارگان دولتی امکان پذیر نیست و باید تمامی دستگاه های دولتی و غیردولتی در این امر مهم، منسجم و هدفمند عمل نمایند.
این گردهمایی آغازی بود برای تبادل نظرات علمی کارشناسان و متخصصان بخش کشاورزی در زمینه اصلاح الگوی مصرف، با امید به این که در آینده ای نزدیک شاهد به کار بستن نکات علمی و کلیدی در زمینه اصلاح الگوی مصرف باشیم.
وسواس
حضرت امام خميني(ره) در كتاب چهل حديث خويش در بيست و پنجمين حديث به “ وسواس” و علاج اين حالت ميپردازند. ايشان، اين مبحث از چهل حديث را با روايتي از امام صادق (ع) چنين آغاز مي كند:
عبدالله بن سنان مي گويد: ” براي امام صادق(ع) از مردي كه در وضو و نماز به وسواس مبتلا بود، ياد كردم و گفتم كه او مردعاقلي است، امام صادق(ع) فرمود: چه عقلي براي اوست و حال آن كه از شيطان پيروي مي كند؟ از آن حضرت پرسيدم كه چگونه شيطان را پيروي مي كند؟ حضرت فرمود: ” از او سوال كن اين حالت كه به او دست مي دهد از كجا مي آيد؟ خواهد گفت: [ اين حالت] از عمل شيطان است. ”
وسواس يكي از شايع ترين اختلالات و بيماريهاي رواني است و متخصصان روان شناسي و روان پزشكان تعاريف گوناگوني را از اين بيماري ارائه داده اند. اين بيماري شامل فكر، احساس يا تصورات عود كننده و مزاحم براي شخص است كه در او ايجاد اضطراب مي كند. در نتيجه تعادل فرد به دنبال اين بيماري به هم مي خورد و او در سازگاري با محيط دچار مشكل مي شود. از نظر روانكاوان نيز وسواس يك بيماري ناخودآگاه است كه اختيار و آزادي را از فرد سلب مي كند و او را وامي دارد تا رفتاري را برخلاف ميل و خواسته اش انجام دهد. اگرچه اكثر بيماران به بيمارگونه بودن رفتارشان آگاهي دارند ولي قادر به رها شدن از آن نيستند.
علامت اساسي اختلال شخصيت وسواسي- جبري شامل نظم گرايي، كمال گرايي و كنترل رواني است. افراد مبتلا به اين اختلال تلاش مي كنند تا از طريق توجه دقيق به موازين، جزئيات ريز، فهرستها و برنامه ها بر همه امور كنترل داشته باشند. آنها داراي دقت افراطي اند، كارها را تكرار مي كنند، به جزئيات توجه فوق العاده دارند و به طور مكرر اشتباه احتمالي را كنترل مي كنند. آنها نسبت به اين حقيقت كه اطرافيانشان در برابر تاخيرها و ناراحتيهايي كه از اين رفتار ناشي مي شود دلخور مي شوند، توجهي ندارند. مثلا وقتي چنين افرادي فهرستي از كارهايي را كه بايد انجام دهند گم مي كنند به جاي اين كه با كمك گرفتن از حافظه لحظاتي را صرف بازنويسي فهرست آن كارها كنند و به انجام آن كارها بپردازند، زمان زيادي را صرف جستجوي آن فهرست مي كنند. براي كارها زمان كافي تخصيص نمي دهند و مهمترين كارها براي لحظه آخر گذاشته مي شود. افراد مبتلا به اين اختلال به بهانه كنار گذاشتن فعاليت هاي تفريحي، اوقات خود را به طور مفرط وقف كار و بهره وري مي كنند، ممكن است تمركز زيادي بر كارهاي روزمره خانگي داشته باشند (مثلا تميز كردن مفرط و تكراري منزل.) اين افراد در مورد مسائل اخلاقي يا ارزش ها به طور افراطي وظيفه شناس، جدي و انعطاف ناپذير هستند و ممكن است خود و ديگران را مجبور كنند كه در عملكرد از اصول اخلاقي خشك و معيارهاي خيلي سخت پيروي كنند. آنها در مورد اشتباهات خود از خود به طور بي رحمانه انتقاد مي كنند. اين افراد گرفتار نظم افراط گونه اي هستند كه بر تمام روابطشان سايه مي اندازد.
القاي شيطان
وسوسه و شك از القائات شيطان است، همان طور كه طمانينه و خلوص و ثبات از الطاف خداوند رحمان مي باشد.
توضيح آنكه قلب انسان داراي دو وجه ميباشد: وجهي به دنيا مربوط است و وجهي به آخرت. هر گاه وجه دنيايي در قلب، نيرومند شد و يكسره به آباداني دنيا پرداخت و به لذت هاي دنيايي مشغول گرديد، القائاتي شيطاني در آن پيدا مي شود كه همه منشا خيال ها و گمان هاي باطل خواهند بود، دراين حالت اراده نيز تابع اين القائات مي شود و در ادامه، اعمال انسان نيز شيطاني مي شوند و طبعا وسوسه، شك، ترديد و خيال هاي باطل در بدن موثر واقع مي شوند. متقابلا هر گاه انسان متوجه آباداني امور آخرت گردد و به عالم غيب و ملكوت توجه نمايد، حالت استغاثه، اطمينان و طمانينه در قلب ايجاد مي شود و در نتيجه اعمال ظاهر و باطن بر موازين حكمت و عقل صورت خواهند گرفت. متناسب اين مقوله روايتي از امام صادق(ع) به نقل از رسول خدا (ص) است: “ نيست مومني مگر اينكه براي قلبش دو گوش است، گوشي كه در آن فرشته ميدمد و گوشي كه در آن شيطان وسوسه كن مي دمد، خداوند مومن را به فرشته تائيد مي كند. ”
مقام معظم رهبری یکی از اقدامات اقدام اساسی در زمینة پیشرفت و عدالت را مبارزة با اسراف، حرکت در سمت اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از ولخرجی ها و تضییع اموال جامعه دانستند. ایشان معتقدند: «لازم است به عنوان یک سیاست، ما مسألة صرفه جویی را در خطوط اساسی برنامه ریزی هایمان در سطوح مختلف اعمال کنیم. مردم عزیزمان توجه داشته باشند که صرفه جویی به معنای مصرف نکردن نیست؛ صرفه جویی به معنای درست مصرف کردن، بجا مصرف کردن، ضایع نکردن مال، مصرف را کارآمد و ثمربخش کردن است. اسراف در اموال و در اقتصاد این است که انسان مال را مصرف کند، بدون اینکه این مصرف اثر و کارایی داشته باشد. مصرف بیهوده و مصرف هرز، در حقیقت هدر دادن مال است. جامعة ما باید این مطلب را به عنوان یک شعار همیشگی در مقابل داشته باشد.... مصرف ما به نسبت، از تولیدمان بیشتر است؛ این، کشور را به عقب میرساند؛ این، ضررهای مهم اقتصادی بر ما وارد میکند؛ جامعه دچار مشکلات اقتصادی میشود. مسألة صرفه جویی و اجتناب از اسراف، فقط یک مسألة اقتصادی نیست؛ هم اقتصادی است، هم اجتماعى است، هم فرهنگی است؛ آیندة کشور را تهدید میکند.»
آب، نعمت بی نظیر خداوند، جلوه زیبایی و طراوت و مظهر پاکی و زلالی و در واقع، دلیل اصلی ادامه هستی است. در نبود آب، از خروش رودخانه ها، آواز دل نشین پرندگان، بازی ماهی ها، ترنّم شکوفه های درختان، تبسّم و لبخند گل های زیبا و رنگارنگ دنیای طبیعت خبری نخواهد بود. اگر آب نباشد، حس تماشا و لذت مفهومی ندارد. آری، آب جوهر خلقت، ریشه تمام زیبایی ها و اساس زندگی در جهان هستی است. پس بیایید هفته صرفه جویی در مصرف آب را قدر بدانیم و با هم یاری یکدیگر، در استفاده بهینه از این ماده پرارزش کوشش کرده، از مصرف بی رویّه آن بپرهیزیم.
صرفه جویی در مصرف آب و اسراف نکردن آن، بهترین راه برای سپاس از خالق یکتاست. خداوند در قرآن کریم، انسان ها را متوجه این نکته مهم کرده و می فرماید: «اگر بخواهیم این آب گوارا و شیرین را به صورت تلخ و شور قرار می دهیم؛ پس چرا شکر این نعمت را به جا نمی آورید». آری، اگر خدا می خواست، به املاح آب دریا نیز اجازه می داد که همراه ذرّات آب تبخیر شوند و به آسمان بروند و ابرهایی شور و تلخ تشکیل دهند و در نتیجه، قطره های باران، همانند آب دریا، شور و تلخ فرو ریزد. ولی خداوند متعال، نه تنها به املاح در آب، بلکه به میکروب های مضر نیز اجاز نداد همراه بخار آب به آسمان روند و دانه های باران را آلوده سازند. به همین دلیل، هرگاه هوا آلوده نباشد، قطرات باران، خالص ترین، پاک ترین و گواراترین آب هاست.
اسراف، عملی غیراخلاقی و مورد نکوهش آیین های الهی است. متأسفانه عدّه ای، بی مبالات و بی پروا، الگوی مصرف را رعایت نکرده و این ماده حیاتی را بی جهت تلف می کنند. آنان نه تنها در برابر آیندگان مسؤول هستند، بلکه در روز قیامت نیز در پیشگاه خداوند گناهکار محسوب می شوند و در ردیف شیاطین قرار می گیرند. قرآن در نکوهش اسراف کاران می فرماید: «اسراف کاران، برادران شیاطین اند؛ و شیطان در برابر پروردگارش بسیار ناسپاس بود». نیز در آیه 31 سوره اعراف می فرماید: «خداوند اسراف کاران را دوست ندارد» و در آیه ای دیگر، جایگاه اسراف کاران را دوزخ معرفی می کند.
آب، مظهر زلالی و طراوت است و انسان، با نگاه به آب دریاها و رودخانه های جاری در طبیعت و جریان آن در کل نظام هستی، به وجود خالقی یکتا و بی مانند پی برده، احساس آرامش می کند. ادامه حیات درختان و گیاهان و سایر موجودات عالم، تنها با وجود آب امکان پذیر است. امام صادق علیه السلام در تعبیری زیبا و شیوا، به این موضوع اشاره کرده، می فرماید: «مزه آب، مزه حیات و زندگی است». امام در این فرمایش گهربار، رابطه آب و زندگی را بیان می کند. این تعبیر پرمعنا، زمانی برای انسان ملموس است که در تابستان گرم، پس از یک تشنگی طولانی، به آب گوارایی دست یابد و پس از نوشیدن جرعه ای از آن، نفسی تازه کرده و احساس می کند دوباره روح به جسم بی جانش بازگشته است.
قرآن کریم سیره عملی رسول اکرم صلی الله علیه و آله را الگوی نیکویی برای مسلمانان معرفی کرده و می فرماید: «رسول خدا برای شما اسوه خوب و نیکویی است».
آب از با ارزش ترین و حیاتی ترین آفریده های خداوند است که بی آن، شور و نشاط و تحرک موجودات امکان ندارد. پس باید قدر این نعمت را بدانیم و آن را بیهوده مصرف نکنیم. حضرت امام خمینی رحمه الله در فاصله به جاآوردن اعمال وضو، شیر آب را می بستند و در مواقع لازم دوباره باز می کردند. ایشان هم چنین پس از آشامیدن آب، هیچ گاه باقی مانده آن را دور نمی ریختند.
بی شک، آب مهم ترین عامل در طهارت روحی و جسمی انسان هاست، به طوری که بدون وضو و غسل، طهارت روحی حاصل نشده و انسان نمی تواند پای در پیشگاه باری تعالی بنهد. هم چنین بیش تر ناپاکی های جسمی به وسیله آب از بین می رود و بی آن مقدّمه، حضور در برابر خدا و انجام تکالیف و عبادات و رسیدن به تکامل میسّر نیست. از سویی نیز در اثر نبود آب در طبیعت، آلودگی محیطی به آسانی پدید می آید و در پی آن، بیماری ها در شهرها و روستاها شیوع پیدا می کند و در نهایت، باز هم انسان از رشد و تکامل محروم خواهد شد. از این رو، شایسته است انسان آب را به اندازه نیاز به خدمت فراخواند.
آب در منظر اهل معرفت، درس های بسیاری در خود نهفته دارد. امام صادق علیه السلام در روایتی زیبا، آن را به رحمت پروردگار تشبیه فرموده، می گوید: «هنگامی که اراده طهارت یا وضو کردی، متوجه آب شو، آن سان که متوجه رحمت حق شوی؛ زیرا حق تعالی، آب را کلید نزدیکی به خود و مناجات خویش قرار داد. همان گونه که رحمت خدا گناهان بندگان را پاک می کند، آب نیز نجاسات ظاهری را پاکیزه می سازد. خداوند به وسیله آب، هر چیزی از نعمت های دنیا را زنده کرد. پس همان طور نیز به سبب رحمت و فضلش، قلب ها و دل های اطاعت کننده را حیات بخشید. در صفا و رقیق بودن، پاکی و برکت آب بیندیش، و از آن در تطهیر و پاک کردن اعضایی که خداوند به طهارت آن ها امر فرموده، استفاده کن. آداب بهره مندی از آب را در واجبات و مستحبات به جا آور؛ زیرا در هر یک از آن آداب، فواید بسیاری است».
رعایت نکات زیر، به معنای رعایت اصول مصرف صحیح از طرف شماست:
برای آن که آب سالم و بهداشتی به منزل ما برسد، باید هزینه های هنگفتی صرف احداث سد، منابع ذخیره آب، تصفیه خانه، خطوط انتقال، شبکه های توزیع شهری و... گردد.
زیاده روی در هر چیزی، ناپسند است؛ هر چند در امور عبادی باشد. امام رضا علیه السلام اسراف را در شمار گناهان کبیره بیان می کنند. پیغمبراکرم و امیرمؤمنان هنگام وضو گرفتن، برای هریک از اعضای وضو، فقط یک بار آب می ریختند. و امام صادق علیه السلام در روایتی فرمودند: شستن بار سوم در وضو بدعت است و از نگاه فقهی، کاری حرام شمرده شده است و شاید این حرمت، به دلیل زیاده روی در مصرف آب باشد.
امیرمؤمنان علیه السلام در کتاب شریف نهج البلاغه، شگفتی آب را یکی از نشانه های خداشناسی معرفی می کنند. آن حضرت چاه های فراوانی در مدینه و اطراف آن و سرزمین یَنبُع سر راه کوفه و مکه حفر کردند و بیش تر آن ها را وقف فقیران یا مسافران راه خدا نمودند. ایشان هم چنین در بسیاری از مواقع، به صرفه جویی در مصرف آب سفارش می کردند. روزی حسن بَصْری همراه امیرمؤمنان در کنار رود فرات قدم می زد، که تشنه شد و ظرفی را از آب پر کرد و مقداری از آن را خورد و بقیه را روی زمین ریخت. در این هنگام حضرت به او فرمود: «اسراف کردی؛ باید آب را روی آب یا در پای درختی یا گلی می ریختی».
امام صادق علیه السلام در سلسله درس های توحیدی خود برای یکی از شاگردانش به نام مُفَضَّل، با اشاره به نقش نعمت آب در زندگی بشر می فرمایند: «ای مُفَضَّل! بدان که نان و آب، اصل معاش و زندگی انسان به شمار می روند. به حکمت ها و تدابیر نهفته در آن ها بنگر. نیاز آدمی به آب، شدیدتر از نیازش به نان است؛ زیرا شکیبایی او بر گرسنگی، بیش از صبر او در تشنگی است. آدمی برای نوشیدن، شستن خود و لباسش و سیراب کردن حیوانات و آبیاری مزرعه، به آب نیازمند است و برای برطرف کردن این نیازهای فراوان، آب به راحتی در دسترس قرارگرفته تا انسان برای به دست آوردن آن، در دشواری و رنج فراوان نیفتد».
صرفه جویی در قرآن منظوم
به آبی که دائم نمایید نوش توجه نمایید آیا به هوش
خدا، یا شما از دل آن سحاب به پایین فرو ریخت باران آب
چو خواهد کند تلخ آن را خدا چرا پس نیارید شکرش به جا
همان کافران که به کفر اندرند نخواهند آیا نظر آورند
که بُد بسته این آسمان و زمین خدایش شکافاند از هم، چنین
زآبی که آمد فرو زآسمان همه چیز زنده شد و یافت جان
چرا پس نگردند مؤمن به رب نسازند آیین او را طلب
خدا بهر رحمت فرستاد باد شما را بشارت زآن باد، باد
فرستاد آبی خوش از آسمان که پاک است و طاهر به هرجا روان
زمین زنده گردید از آن آب پاک پس از مرگ، شد زنده این تیره خاک
همه چارپایان و هر آدمی بگشتند سیراب از آن، هر دمی
حوزه نت