تمام فرقه های اسلامی اتفاق نظر دارند که امام صادق(علیه السلام) در بسیاری از علوم، از کلام و اعتقادات گرفته تا فقه و تفسیر و مسائل اخلاقی، پیشگام و پیشتاز بوده اند؛ تا آنجا که چهار هزار نفر از خزائن علوم آن حضرت خوشه چینی کردند. شیخ مفید می گوید:
«راویان حدیث، اصحاب مورد اطمینان حضرت صادق(علیه السلام) را با همه اختلافاتی که داشتند، تا چهار هزار نفر شماره کرده اند».[1]
آنان هر چه از امام می شنیدند، طبق دستور خود حضرت آن را می نوشتند. رساله های متعدد  و کتاب های بی شماری منسوب به آن حضرت و شاگردان او نقل شده است که تعدادشان بیش از چهارصد اثر است.[2]

نکاتی دربارۀ قرآن

امام صادق(علیه السلام) نکات کلیدی و مهمی دربارۀ قرآن بیان فرموده است که در هر زمان می تواند راهگشا و کارساز باشد.

1. قرآن، جامع علوم

یکی از پرسش های همیشگی این است که: آیا قرآن تمام علوم بشری را در خود جای داده است؟ از ظاهر آیات قرآن فهمیده می شود که قرآن، بیانگر هر تری و خشکی: «لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ الا فی کتاب مبین»[3]، و بیانگر هر چیزی است: «تبیاناً لکلّ شیء».[4]
علامه طباطبائی می گوید: مراد از «هر چیزی»، امور مربوط به هدایت

کودکی دورانی است پر از هیاهو،دورانی که در صورتی که به آن توجه شود باعث شکوفایی و رشد افراد در جوانی و رسیدن به درجات علمی می شود و در صورتی که به کودکی توجهی نشود باعث می شود فرد به بیراهه برود امام صادق علیه السلام درباره تربیت کودکان و فرق نگذاشتن بین ددختر و پسر سخنانی ارجمند دراین باره بیان نموده است که به صورت اختصار بیان می کنیم.

•  دوست داشتن کودکان

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند:موسی بن عمران علیه السلام گفت: پروردگارا!کدام عمل نزد تو برتر است؟ فرمود: دوست داشتن کودکان ؛زیرا سرشت آنان بر توحید من است و اگر آنها را بمیرانم به رحمت خود بهشتشان می برم(1)

• محبت نمودن به فرزند

خداوند عزو عجل به بنده به خاطر محبت شدید او به فرزندش رحم می کند(2)

•  میراث خداوند

میراث خداوند از بنده ی مومنش ،فرزند صالحی است که برای او آمرزش بطلبد(3)

•  از داشتن فرزند دختر ناراحت نباشید

حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به مردی که از به دنیا آمدن دختری برای خود ناراحت بود فرمودند:به من بگو، اگر خداوند تبارک و تعالی به تو

حضرت صادق علیه السلام در کلیه صفات و سجایای اخلاقی مانند آیاء خود سرآمد روزگار و منحصر به فرد بوده و اصولاً وجود چنین امامی ،با دارا بودن تمام فضایل مسلتزم پرورش یافتن در دامن مادری پاک و با دانش بوده است.

نام و لقب :

 نام مادر او فاطمه یا قربیه دختر قاسم ین محمد بن ابی بکر است.كنيه مادر امام (ع) را ام فروه گفته ‏اند. پدرش قاسم بن محمد بن ابى بكر و مادرش را اسماء، دختر عبد الرحمن بن ابى بكر ذكر كرده ‏اند.

ام فروه بانوی معظمه ای بود که در دامن سیادت قاسم بن محمد بن ابی بکر تربیت شده و گویند از دوجهت ایرانی نژاد است یکی از طرف پدر که به ملکه ایران شهربانو میرسد و از طرف مادر-پدرش نیز بنا بر روایتی خواهر شهربانو ملکه دیگر ایزان را داشته است و این نسب پاک آریایی بمقام سیادت جده اش حضرت زهرا (س) سیده زنان عالم اضافه شده و از دو

امام صادق علیه‌السلام در سال‌ های آخر حکومت امویان و اوایل حکومت عباسیان، با استفاده از درگیری بنی‌ امیه و بنی‌ عباس و مشغولیت آنان به مسایل خود که موجب تخفیف خفقان شده بود، نهضت علمی‌‌ و مذهبی خود را گسترش داده و عملا مدینه را حوزه درسی قرار دادند که در آن هزاران پژوهنده مشتاق، در رشته‌ های گوناگون از محضر آن امام بهره می‌‌ گرفتند.

شهرت علمی ‌‌امام در بلاد اسلامی ‌‌آن چنان چشم‌گیر و زبانزد خاص و عام بود که از نقاط بسیار دور سرزمین‌ های اسلامی ‌‌برای کسب فیض به مدینه و حوزه درس او می‌‌ آمدند و از دریای بی کران علوم الهی او بهره

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) گاه مشتاقانه از زمان ظهور آخرین حجّت خدا صحبت می‌کند و به حال کسانی که آن زمان را درک می‌کنند، رشک می‌برد و می‌فرماید: فطوبی لمن أدرک ذلک الزّمان.(2)
خوشا به حال کسی که آن زمان را دریابد.
گاه نیز عاشقانه آرزوی درک زمان آن حضرت را می‌کند و می‌فرماید: و لو أدرکته لخدمته أیّام حیاتی. (3)

اگر زمان [ظهور] او را درک می‌کردم همه عمرم را در خدمتش می‌گذراندم.

و گاه با مشاهده شرایط غیبت آن حضرت از خود بی خود شده و سیل اشک از دیدگان جاری می‌سازد:«سُدَیر صیرفی» می‌گوید: به همراه «مفضّل»، «ابوبصیر» و «ابان» خدمت امام صادق (علیه السلام) رسیدیم و دیدیم که آن حضرت بر روی خاک‌ها نشسته جامه‌ای خیبری، بی‌یقه و آستین کوتاه بر تن کرده و همانند مادر فرزند مرده در حال گریه و زاری است. سراسر وجود او را حزن و اندوه فرا

امام صادق سلام اللَّه عليه در زمان خود از دانشمند ترین فرزندان رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله بود، و در نزد خاصه و عامه مقام ارجمندى داشت، و از هيچ كدام از ائمه علیهم السلام به اندازه حضرت صادق، علم و دانش روايت نشده، اصحاب حديث و روايت، اسامى راويان آن جناب را جمع كرده ‏اند و آنان با اختلافى كه در عقائد و آراء داشتند، در حدود چهار هزار نفر بودند كه‏ از آن جناب اخذ علم و فضيلت كرده ‏اند.

•  سدير صيرفى‏ گويد: حضرت‏ صادق‏ عليه‏ السّلام‏ فرمود:

ما ترجمان‏ وحى‏ خداوند و گنجورهاى‏ علم‏ او هستيم‏، ما گروهى‏ هستيم‏ معصوم‏ از خطا و لغزش‏، خداوند به‏ اطاعت‏ ما مردم‏ را امر كرده‏ و از نافرمانى‏ ما نهى‏ فرموده‏ است‏، ما حجت‏ پروردگار براى‏ مردم‏ زمين و آسمان ميباشيم.

•  جميل گويد: از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم مي فرمود:

مردم سه دسته هستند:عالم، متعلم، غثاء(پشه ها) ، علماء ما اهل بيت هستيم، متعلم شيعيان ما ميباشند، و ساير مردم هم غثاء بشمار ميروند.

حضرت صادق عليه السّلام مي فرمود:

• محمّد بن شريح از آن جناب روايت كرده كه فرمود:

اگر خداوند ولايت ما را بر شما واجب نمي كرد، و شما را بدوستى ما امر نمي نمود ما هرگز شما را در خانه خود نگاه نميداشتيم و شما را به منازل خود راه نمي داديم، به خداوند سوگند ما جز كلمات خداوند چيزى ديگر بشما القاء نمي كنم، ما احكام خداوند را چون گنج حفظ مى كنيم همان طور كه اين مردم طلا و نقره خود را حفظ مي كنند.

ترجمه إعلام الورى , ص389  

ابو بصير گفت همسايه ‏اى داشتم از مأمورين سلطان و هواداران آنها بود و پول گزافى بدست آورده چند كنيز خواننده تهيه كرده بود گروهى را جمع ميكرد مشروب ميخوردند و بساز و نواز اشتغال داشتند كه باعث ناراحتى من بود. چند مرتبه بخودش شكايت كردم ولى دست نكشيد. چون زياد

اصرار كردم روزى گفت فلانى من مردى گرفتار هستم و تو مردى آسوده و موفق هستى اگر وضع مرا براى امام خود بگوئى شايد خدا بوسيله تو مرا نجات دهد.

حرف او بدلم مؤثر افتاد وقتى خدمت امام صادق رسيدم جريان او را عرض كردم فرمود:

موقعى كه به كوفه برگردى او بديدن تو خواهد آمد باو بگو جعفر بن محمّد عليه السّلام ميگويد هر چه از اين راه بدست آورده‏اى رها كن من براى تو از طرف خدا بهشت را ضمانت ميكنم.

ابو بصير گفت وقتى بكوفه برگشتم از جمله كسانى كه بديدنم آمدند يكى او بود وقتى خواست حركت كند او را نگه داشتم تا خانه خلوت شد باو گفتم فلانى من جريان ترا خدمت امام عليه السّلام عرض كردم فرمود سلام مرا باو برسان بگو هر چه از اين راه بدست آورده واگذارد من از جانب

شيخ مفيد (ره) در كتاب «مقنعه»، در باب پاداش زيارت مرقد شريف امام سجّاد عليه السّلام و امام باقر عليه السّلام و امام صادق عليه السّلام مى‏ نويسد:

روايت شده امام صادق عليه السّلام فرمود:

من زارنى غفرت له ذنوبه و لم يمت فقيرا

 «كسى كه مرا زيارت كند، گناهانش آمرزيده شود، و فقير نمى‏ ميرد».

امام حسن عسكرى عليه السّلام فرمود:

«كسى كه جعفر (امام صادق «ع») و پدرش را زيارت كند، به چشم درد مبتلا نمى‏ شود، و بيمار نمى ‏گردد، و در حال پريشانى از دنيا نمى ‏رود».

امام صادق عليه السّلام فرمود:

«كسى كه امامى از امامان عليهم السّلام را زيارت كند، و چهار ركعت نماز در كنار قبرشان بخواند، خداوند پاداش يك حجّ و يك عمره را براى او مى ‏نويسد».

شخصى از امام صادق عليه السّلام پرسيد: «پاداش كسى كه شما را زيارت كند چيست؟»، آن حضرت در پاسخ فرمود:

«مانند آن كسى است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را زيارت نموده است».

امام رضا عليه السّلام فرمود:

«براى هر امامى بر گردن شيعيانش، عهد و پيمانى است، همانا يكى از امور كامل نمودن وفاى به عهد، و اداى نيك حقّ آنها، زيارت قبرهاى آنها است، كسى كه از روى اشتياق، و از روى تصديق به آنچه كه اشتياق به آن دارند، آنها را زيارت كند، آنها در قيامت از زيارت كنندگان، شفاعت نمايند.

احترام مهمان

عبدالله بن يعفور مى گويد: مهمانى را نزد حضرت امام صادق عليه السلام ديدم؛ روزى مهمان براى انجام پاره اى از امور برخاست، حضرت او را از دست زدن به كارى بازداشت و خود آنچه را مى بايد، انجام داده، فرمود:
پيامبر صلى الله عليه و آله از اينكه مهمان به كار گرفته شود نهى كرده است.(1)

برخورد با دو فقير

مسمع بن عبدالملك مى گويد: در مِنا با جمعى از شيعيان در خدمت حضرت امام صادق عليه السلام بوديم، در مقابل ما مقدارى انگور بود كه از آن مى خورديم، فقيرى آمد و از حضرت چيزى خواست، امام خوشه اى انگور به او عطا كرد، فقير گفت: مرا به اين انگور نيازى نيست، اگر درهمى باشد مى گيرم، حضرت فرمود: خدا برايت گشايش و فراخى فراهم آورد. فقير رفت، سپس برگشت و گفت: خوشه انگور را بدهيد، حضرت فرمود: خدا برايت گشايش و فراخى آورد و چيزى به او نداد!
فقيرى ديگر آمد، حضرت صادق عليه السلام سه حبه انگور به او داد، فقير سه حبه را از دست حضرت گرفت، سپس گفت: حمد و سپاس پروردگار جهانيان را كه به من روزى عنايت كرد.
حضرت فرمود: بايست، پس دست مباركش را پر از انگور كرد و به او داد، فقير از دست حضرت گرفت سپس گفت: حمد و سپاس پروردگار جهانيان 

در دوره امامت امام صادق (علیه السلام ) مسلمانان بیش از پیش به علم و دانش روی آوردند و در بیشتر شهرهای قلمرو اسلام بویژه در مدینه ، مکه ، کوفه ، بصره و ... مجالس درس و مناظره های علمی دایر واز رونق خاصی برخوردار گردید .
در این زمان با استفاده از فرصت به دست آمده امام صادق(علیه السلام ) توانست نهضت علمی فرهنگی پدرش امام باقر(علیه السلام ) را ادامه داده و علوم و معارف اهل بیت را بیان کرده در همه جا منتشر کند

سفرهای امام صادق علیه السلام موجب نشر دانش آن حضرت شدسفرهای اجباری و اختیاری امام به عراق و به شهرهای حیره ، هاشمیه و کوفه و برخورد با اربابان دیگر مذاهب فقهی وکلامی نقش بسزایی در معرفی علوم اهل بیت و گسترش آن در جامعه داشت
در این شهرها گروههای مختلف برای فراگیری دانش نزد آن حضرت می آمدند و از دریای دانش او بهره مند می بردند . برخورد وی با گروههای

بر اساس نقل روايات صحيح و معتبر، پيامبر خدا (صلی الله علیه وآله) براي امت اسلامي دو چيز گران بها و ارزشمند به عنوان يادگار و وديعه تا روز قيامت گذاشت که عبارت اند از: قرآن و عترت آن حضرت. امام صادق (علیه السلام) خود يکي از همان عترت پاک رسول خدا است؛ کسي که هم عالم به قرآن بود و هم عامل به آن. بدين جهت، چهره قرآني اين امام معصوم را در نوشتاری کوتاه تقديم علاقه مندان مي کنيم.

1. ريشۀ قرآنی کلام امام

امام صادق (علیه السلام) مي فرماید: اي مردم! هر موضوعي که از طرف من به شما رسيد، آن را بر قرآن تطبيق کنيد. اگر موافق قرآن است، بدانيد از سوی من است و اگر مخالف قرآن است، بدانيد که من آن را نگفته ام.[1]

2. تمام قرآن در کف دست

عبد الاعلي گويد: از امام صادق (علیه السلام) شنيدم که مي گفت: به خدا سوگند! من کتاب خدا را از آغاز تا پايان مي دانم. گويي همه قرآن در