موضوعات اصلي
اگر پزشك معالج شما مصرف زالزالك را برايتان توصيه كرده است، احتمالاً از بيماري قلبي خيلي جزئي رنج مي بريد و مطالعات به عمل آمده نشان مي دهد كه زالزالك مي تواند در كنترل آن به شما كمك كند. معرفي گياه زالزالك يك گياه تيغ دار معمول است كه طول آن به پنج پا مي رسد و در دامنه كوهها و اراضي جنگلي آفتابي در سرتاسر جهان مي رويد. گلهاي اين گياه در ماه “مي” شكوفه مي دهد اما به رغم اينكه زالزالك جزو تيره گياهان طبي مانند انواع رز است ليكن گلهاي اين گياه معطر نيست.
گلهاي آن در بوته هاي كوچك رشد مي كنند و به رنگ سفيد، قرمز يا صورتي هستند. دانه هاي كوچك اين گياه كه به آنها زالزالك گفته ميشود پس از شكوفايي گلها رشد مي كنند. ميوه اين گياه معمولاً پس از رسيدن رنگ قرمز به خود مي گيرند اما رنگ سياه آن نيز يافت ميشود. برگهاي زالزالك درخشان است و به اشكال و اندازه هاي گوناگون رشد مي كنند. تركيبات گياه تهيه دارو از زالزالك از برگها، دانه و گاهي اوقات از گلهاي آن (فقط گلهاي سفيد خواص درماني دارند) آغاز ميشود. اين قسمتها خشكانده ميشوند و سپس به پودر تبديل مي شوند. پودر تهيه شده به صورت انواع كپسول در مي آيد يا توأم با آب به الكل يا گليسرين (مايعي شيرين و غلي الكلي) اضافه ميشود. در نتيجه نوع مايع آن را نيز مي توان تهيه كرد. اگر الكل و آب با مواد گياهان طبي مخلوط و مايع دارويي از آن تهيه شود، در آن صورت الكل و آب تركيبي قابل هضمتر را تشكيل خواهند داد. اشكال موجود زالزالك به صورت انواع كپسول، تنتور، عصاره هاي مايع استاندارد يا عصاره هاي جامد عرضه ميشود. مي توان از برگها، گلها و دانه هاي زالزالك خشك چاي نيز درست كرد. نحوه مصرف درصدد تهيه و مصرف فرآروده هاي استاندارد زالزالك باشيد. در پي مصرف نوعي محصول زالزالك باشيد كه برچسب روي آن مؤيد محتواي استاندارد حاوي ۴ تا ۱۰ ميلي گرم فلاونويي يا ۳۰ تا ۱۶۰ ميلي گرم پروسيانيدين اليگومريك و يا ۱/۸ درصد رامنوسيد ويتكسين يا ۱۰ درصد پروسيانيدين باشد. اگر براي نارسايي يا آنژين قلبي ناگزير به مصرف زالزالك هستيد، لازم است مصرف آنرا حداقل قبل از احساس هر نوع نتيجه اي به مدت شش هفته و روزي سه بار ادامه دهيد.
نكات احتياطي انجمن فرآورده هاي گياهان دارويي آمريكا زالزالك را از نظر بي خطر بودن درجه ۱ ارزيابي كرده است كه اين ارزيابي نشاندهنده اين است كه گياه مزبور ضمن ميزان بالاي مصرفي خيلي بي خطر است. حتي با وجود اين حالت، همواره عاقلانه خواهد بود اگر دستورالعمل دوز مصرفي آن رعايت شود. در صورت باردار بودن از مصرف زالزالك پرهيز شود. توجه به هر نوع تغييري كه در طول مصرف زالزالك احساس مي كنيد فوق العاده حائز اهميت است. درد زياد، حملات زيادتر آنژين، تحليل و ضعف بيشتر در طول قدم زدن يا ورزش كردن جملگي دلايل خوبي دال بر ضرورت اجتناب از مصرف زالزالك است و لازم است بلافاصله با پزشك معالج خود مشورت كنيد. اگر با هيچكدام از اين علايم بيماري مواجه نيستيد، در صورت حصول بهبود پس از شش هفته درمان با زالزالك با پزشك معالج خود صحبت كنيد. روند پيشرفت شما حتي اگر احساس مي كنيد داريد بهتر مي شويد بايد تحت نظر پزشك باشد. تداخل هاي احتمالي زالزالك اثرات درماني ديژيتاليس ديگوكسين را تشديد مي كند و از اينرو در صورت مصرف ديژيتاليس از مصرف توأم زالزالك بپرهيزيد. زالزالك مي تواند در كنار ساير تقويت كننده ها (نظير منيزيم يا ويتامين B۶) يا گياهان دارويي (مانند سير يا قارچ خوراكي ريشي) در درمان سيستم قلبي- عروقي اثرات مثبتي بر جاي گذارد
سنبل الطيب گياهي است علفي و چن ساله كه ساقه آن بطور عمودي تا ارتفاع دو متر بالا مي رود . اين گياه بصورت وحشي در جنگل هاي كم درخت ، در حاشيه جويبارها و گودال ها در بيشتر مناطق آسيا و ايران مي رويد .
سنبل اطيب داراي بويي مطبوع است و گربه بوي اين گياه را از فاصل دور تشخيص داده بطرف آن يم رود و در اطراف آن به جست و خيز مي پدرازد و از بوي آن مست مي شود.
گلهاي سنبل الطيب برنگ سفيد يا صورتي و بصورت خوشه اي مي باشد .
قسمت مورد استفاده اين گياه ريشه آن است و معمولا از ريشه گياهي كه بيش از سه سال عمر ددر استفاده مي شود .
سنبل الطيب پس از خشك شدن برنگ قهوه اي در مي آيد . طعم آن تلخ ولي خوشبو و معطر است . عطر آن پس از خشك شدن بيشتر مي شود .
ريشه سنبل الطيب حاوي 1% اسانس است . اين اسانس درريشه تازه بيشتر است و بتدريج كه ريشه خشك مي شود مقدار اسانس آن كاهش يافته ولي بوي آن قوي تر مي شود . اسانس تازه برنگ سبز مايل به زرد است ولي در اثر ماندن غليظ ميشود .
آثار دارويي ريشه تازه آن سه برابر خشك شده آن است . سنبل الطيب بايد در حرارت كم خشك شود و در حرارت بالا تمام اثر دارويي آن از بين مي رود .
ريشه سنبل الطيب از نظرطب قديم ايران گرم و خشك است خواص مهم آن به شرح زير مي باشد
1)اثر ضد تشنج ددر
2)در رفع ناراحتي هاي عصبي و هيستري مفيد است
3)ضد اسپاسم و آرام بخش است
4)تب بر است
5)در معالجه صرع اثر مفيد ددر
6)بيخوابي را درمان مي كند
7)ضد كرم معده و روده است
8)گاز معده را از بين مي برد
9)ضد هيجان است
10)ميگرن را برطرف مي كند
11)سرددرهاي ناشي از سيگار كشيدن و مصرف الكل را رفع مي كند
12)براي برطرف كردن دلهره ف تشويش و نگراني مفيد است
13)در درمان بيماري ماليخوليا اثر مفيد ددر
14)در برطرف كردن ددر سياتيك موثر است
15)ددر معده را برطرف مي كند
16) سكسكه مداوم را از بين مي برد
17)تقويت كننده ينروي جنسي است
18)ترشح ادرار را زياد مي كند
19)ددر سينه را برطرف مي كند
20)استفراغ را برطرف مي كند
21)دهان را خوشبو مي كند
22)در معالجه مرض قند موثر است
23)گرد سنبل الطيب را روي زخم ها بپاشيد ا التيام يابند .
1)گرد سنبل الطيب : ريشه سنبل الطيب را خرد كرده و در حرارت 40 درجه خشك كنيد . سپس آنرا آسياب كنيد و از الك ريز در كنيد . يان گرد بعنوان ضد تشنج بكار مي رود . مقدار مصرف آن 5-10 گرم در ورز است .
2) مخلوط سنبل الطيب : 4 گرم گرد ريشه سنبل الطيب را با 4 گرم رازيانه و 4 گرم قند سائيده و مخلوط كنيد اين مخلوط را چهار قسمت كرده و در طول روز بفواصل مساوي بخوريد .
3)تنطور والريان : 100 گرم ريشه سنبل الطيب را خرد كرده و در نيم ليتر الكل طبي 60 درجه بريزيد و بگذاريد بماند . هر ورز چند بار انرا بهم بزنيد و پس زا 15 روز آنرا صاف كرده و در شيشه دربست نگهداري كنيد .مقدار مصرف آن 10-30 قطره مي باشد.
تركيبات شيميايي:
خواص داروئي:
طرز استفاده:
پسته و مغز آن خوراکی میباشد و در آجیل مصرف میشود و دیگر قسمتهای پسته هم کاربرد دارویی دارند که در ذیل به آن اشاره خواهیم کرد : پسته Pistachio
پسته
نام علمی Pistaca
گیاه شناسی
پسته درخت دوپایه ای است که ارتفاع آن به حدود پنج متر می رسد و بحالت خودرو در ایران و افغانستان
می روید .
برگهای درخت پسته متناوب و مرکب از 2 یا 3 برگچه نوک تیز با یک برگچه انتهایی است وبرنگ سبز روشن می باشد . گلهای آن خوشه ای است گل نر آن فاقد گلبرگ است .
خواص داروئی:
خواص مغز پسته
مغز پسته از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است .
1)مغز پسته بعلت داشتن آهن خون ساز است و آنهائیکه مبتلا به کم خونی هستند باید حتما روزانه مقدایر پسته بخورند .
2)خوردن پسته نیروی جنسی را تقویت می کند .
3)مغز و ذهن را تقویت می کند .
4)برای آرامش قلب و آرام کردن اعصاب مفید است .
5)برای باز کردن مجاری کبد مصرف پسته توصیه می شود .
6)پسته معده را تقویت می کند .
7)برای تسکین سرفه مفید است .
8)اسهال معمولی و اسهال خونی را درمان می کند .
9)جوشانده پوست درخت پسته برای برطرف کردن خارش اعضای تناسلی زنان مفید است .
10)جوشانده پوست و برگ درخت پسته برای رفع درد و خارش مقعد مفید است
خواص پوست سبز پسته
پوست سبز پسته تازه از نظر طب قدیم ایران سرد وخشک است و دارای خواص زیر می باشد :
1-برای رنگرزی بکار می رود.
2-بهترین دارو رای رفع بوی بد دهان است .
3-جویدن آن باعث التیام زخم های داخل دهان می شود.
4-برای استحکام لثه آنرا روی لثه بمالید و یا بجوید .
5-دم کرده پوست سبز پسته حالت دل بهم خوردگی و استفراغ را از بین می برد.
6-دم کرده آن برای رفع اسهال مفید است .
7-برای رفع سکسکه پوست سبز پسته را دم کنید و یک فنجان از آنرا بنوشید .
خواص پوست سفید پسته
پوست سفید پسته برای بواسیر و بیرون زدن مقعد مفید است . برای درمان این بیماری باید پوست سفید پسته را در آب بجوشانید و آنرا داخل لگنی بریزید و شخصی را که این بیماری را دارد برای چند دقیقه در آن بنشیند . باعث تسکین درد و تخفیف بیماری می شود .
خوراکی میباشد که به صورت جوشانده به مصرف میرسد و به طرق دیگر هم مصرف میشود که در ذیل به آن اشاره خواهد گردید : نام علمی این گیاه Achillea millefolium میباشد این گیاه را علف هزار برگ هم می نامند. این گیاه معطر دارای اسانس، اینولین و کمی تانن است و در کشورهای اروپایی به عنوان دارو برای قطع تب استفاده می شود.
این گیاه بطور خاص تب بُر است. ضماد آن جهت درد سینه مفید است. بُخور و جوشانده آن برای درمان زکام مفید است، پس در زمان سرماخوردگی بسیار مفید است.
ادرار را زیاد می کند، در نتیجه برای سنگ های کلیه مفید است.
باد شکن است.
ماساژ دادن محل درد با روغن بومادران یا گذاشتن سوخته آن بر روی محل زخم ، موجب تسکین درد و جلوگیری از خونریزی می شود.
در قدیم ضماد بومادران یعنی برگ های تازه آن را که با روغن ترمس ( باقلای مصری ) مخلوط بوده ، بر روی محل کچلی یا روی صورت مردان جوان برای رویش مو قرار می دادند.
جوشانده سرشاخه گلدار آن برای رفع دردهای قاعدگی مفید است.
ضماد بومادران برای درد سینه و انواع سردرد استفاده می شود.
خوردن آن باعسل انواع کرمهای معده رابیرون میکند.
زیتون Olive
نام علمی Olea europaea
گیاه شناسی
زیتون درختچه ای است به ارتفاع تقریبا سه متر ولی هنگامیکه در شرایط مساعد پرورش می یابد ارتفاع آن حدود 12متر و قطر تنه اش به 3 متر میرسد .
چوب درخت زیتون بسیار سخت و مقاوم است . رنگ آن زرد است که خطوطی قهوه ای رنگ در آن وجود دارد . از چوب زیتون برای تهیه اشیاء چوبی ظریف استفاده می شود . برگهای آن سبز رنگ ، بیضوی و دراز و بوضع متقابل یکدیگر بر روی ساقه قرار گرفته اند .
منشاء درخت زیتون احتمالا منطقه مدیترانه بوده و از آنجا به نقاط دیگر دنیا راه یافته است .
زیتون معمولا در اوائل تابستان شروع به گل دادن می کند و میوه آن کم کم ظاهر می شود . در اواخر تابستان میوه آن به ثمر می رسد . در این هنگام زیتون سبز است و بتدریج تبدیل به بنفش و قهوه ای و سپس سیاه می شود بطوریکه در اواخر پائیز که موقع برداشت میوه است رنگ آن بکلی تیره است .
خواص داروئی:
زیتون رسیده از نظر طب قدیم ایران گرم و قابض است و میوه نارس زیتون سرد و خشک است و روغن زیتون گرم و خشک است . برگ درخت زیتون نیز گرم و خشک می باشد .
1)دم کرده برگ زیتون داروی خوبی برای پائین آوردن فشار خون می باشد . بدین منظور باید 20 عدد برگ زیتون را داخل 300 گرم آب ریخته و آنرا بمدت 15 دقیقه بجوشانید . سپس کمی قند بآن اضافه کرده و بمقدر یک فنجان دوبار در روز از آن بنوشید . بعد از دو هفته باید بمدت 8 روز نوشیدن این دم کرده را قطع کنید و سپس ادامه دهید .
2)روغن زیتون نرم کننده و صفرا بر است .
3)روغن زیتون دفع کننده سنگ کیسه صفرا است برای این منظور باید آنرا با آبلیمو مصرف کرد .
4)روغن زیتون کرم کش است .
5)روغن زیتون برای رفع سرفه های خشک مفید است .
6)برای رفع خارش گزیدگی حشرات ، روغن زیتون را به محل گزیدگی بمالید .
7)بدن بچه هایی را که مبتلا به نرمی استخوان و کم خونی هستند با روغن زیتون ماساژ دهید اثر مفیدی دارد
8)برای رفع خشکی لثه ، روغن زیتون را بر روی لثه بمالید .
9)برای برطرف کردن خراش و ترک پوست ، گلیسیرین و روغن زیتون را بمقدر مساوی با هم مخلوط کرده و روی پوست بمالید .
10)دم کرده برگ درخت زیتون تب بر است .
11)جوشانده برگ درخت زیتون برطرف کننده نقرس و روماتیسم است .
12)برای سرباز کردن جوشها و کورک ها زیتون را له کرده و روی جوش یا کورک بمالید .
13)دم کرده و جوشانده پوست درخت زیتون تب بر و درمان کننده مالاریا است .
14)پماد میوه نارس زیتون برای سوختگی مفید است
15)جویدن برگ زیتون برای از بین بردن زخم های دهان مفید است
16)برای رفع سستی فلج و لقوه و تقویت نیروی جنسی باید 80 گرم روغن زیتون را با 14 گرم کندر و 16 گرم سیاه دانه مخلوط کرده و بمدت سه روز از آن بخورید
17)مصرف روغن زیتون از امراض قلبی و سرطان جلوگیری می کند .
18)و بالاخره روغن زیتون بهترین روغن برای پخت و پز می باشد زیرا در اثر حرارات خراب نمی شود.
خوردنی و در مواردی به صورت مالیدنی به مصرف میرسد. گزنه Nettle
نام علمی Urtica dioica
کلیات گیاه شناسی
گزنه گیاهی است که از دوران ماقبل تاریخ نیز وجود داشته و مردم آن زمان از آن برای تغذیه استفاده می کردند و از خواص درمانی آن اطلاع داشته اند .
جالینوس حکیم که در قرن دوم میلادی زندگی می کرده آنرا برای رفع سرماخوردگی و بیماری دستگاه تنفسی بکار می برده است .
گزنه گیاهی است علفی و چند ساله که ساقه آن چهار گوش بوده و بطور قائم تا ارتفاع یک متر بالا می رو د. این گیاه در خرابه ها ،باغها و نقاط مرطوب که چهارپایان از آن عبور می کنند بحالت خودرو می روی ریشه این گیاه خزنده بوده و در ناحیه ای که سبز می شود کم کم تمام منطقه را فرا می گیرد .
ساقه این گیاه را پرزها و تارهای مخروطی شکل پوشانده که در صورت لمس کردن ساقه بدست می چسبد و پوست را می گزد که تولید خارش و سوزش می کند و شاید بهمین دلیل آنرا گزنه نامیده اند .
تخم آن نرم ، ریز و تیره رنگ و مانند تخم کتان است قسمت مورد استفاده این گیاه برگهای تازه ، ریشه شیره و دانه آن است .
خواص داروئی:
گزنه از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است
1) گزنه مو را تقویت کرده و از ریزش موی سر جلوگیری می کند ، حتی در بعضی از موارد موی سر دوباره می روید . برای استفاده از این خاصیت 6 گرم سر شاخه ها و برگها و ریشه گزنه را بتنهایی و یا با 30 گرم چای کوهی در یک لیتر آبجوش ریخته و آنقدر بجوشانید تا حجم مایع به نصف برسد . شبها مقدری از این مایع را به سر بمالید و صبح بشوئید .
2)برای براق شدن و جلا دادن به موها بعد از شستشوی سر موها را با چای گزنه ماساژ دهید . بدین منظور یک قاشق چایخوری برگ گزنه خشک را در یک لیوان آب جوش ریخته و مدت نیمساعت بگذارید بماند . ماساژ دادن با این چای ، شوره سر را برطرف می کند.
3)دستگاه هاضمه را تقویت می کند
4)ادرار را زیاد می کند
5)برای درمان بیماری قند مفید است بدین منظور یک فنجان چای گزنه را سه بار در روز میل کنید
6)ترشح شیر را در زنان شیرده زیاد می کند
7)اخلاط خونی را برطرف می کند
8)بیماریهای پوستی را برطرف می کند
9)برای باز کردن عادت ماهیانه از دانه گزنه استفاده کنید
10)در درمان کم خونی موثر است و تعداد گلبولهای قرمز را زیاد می کند
11)اگر در ادرار خون وجود داشته باشد گزنه آنرا برطرف می کند
12)گزنه عرق آور است
13)پاک کننده اخلاط سینه ، ریه و معده است
14)نیروی جنسی را تقویت می کند
15)گرفتیگی های کبدی را رفع می کند
16)برای از بین بردن زگیل ، ضماد برگهای تازه آنرا روی زگیل بمالید .
17)برای پاک کردن مثانه ، رفع عفونت مثانه و دفع سنگ از مثانه برگ گزنه را همراه با ریشه شیرین بیان دم کنید و بنوشید
18)برای التیام زخم ها و زخم های سرطانی از ضماد تخم گزنه مخلوط با عسل استفاده کنید
19)برای برطرف کردن کهیر از جوشانده گزنه بمقدار سه فنجان در روز بنوشید
20)درد نقرس را کاهش می دهد
21)برای برطرف کردن ناراحتی های زنانه قبل از عادت ماهیانه از چای گزنه استفاده کنید
22)ناراحتی های کلیه را برطرف می کند
23)ضماد آن درد عضلانی را برطرف می کند
24)کرم معده و روده را می کشد
25)درمان کننده بواسیر است
26)برای برطرف کردن درد رماتیسم ، برگهای تازه آنرا روی پوست بمالید .
آويشن همان ادويه معطر و خوشبويي كه بيش از همه در ماكاروني و پيتزا مصرف ميشود براي تقويت معده و كبد شما مفيد است و دستگاه گوارش را تقويت ميكند. نفخ شكم را از بين ميبرد و عفونتهاي روده را درمان ميكند. اين ادويه همچنين ميتواند حالت تهوع و استفراغ را برطرف كند.
اسطوخدوسنيز گياه ديگري است كه براي تقويت قلب و اعصاب شما مفيد است. اين گياه آسم و سرگيجه و سردردهاي ميگرني را كاهش ميدهد و دردمفاصل و نقرس را التيام ميبخشد.
بهار نارنج سوغات شمال و شهرهاي داراي مركبات است. اين گل خوشبو و زيبا كه البته امسال به دليل سرما زدگي كمتر از سالهاي ديگر ديده شده است نيز خواص دارويي زيادي دارد كه به سلامتي شما كمك ميكند. بهار نارنج اختلالات عصبي، تپش قلب، سردرد و بيخوابي را كاهش ميدهد.
همه شما گياه خوشبو و خوش عطر گشنيز را ميشناسيد. اين گياه مفيد در غذاهاي مورد علاقه ما ايرانيان مصرف زيادي دارد. اما خوب است بدانيد تخم آن نيز بسيار معطر و البته مفيد است. تخم گشنيز سوءهاضمه را برطرف ميكند و مقوي معده است. اين گياه بوي بد دهان را نيز برطرف ميكند.
شنبليلهسبزي اصلي قورمهسبزي كه همه آن را خوب ميشناسيم نيز از ديگر دوستداران سلامت است. هيچ ميدانستيد كه عرق و تخم شنبليله كمخوني را برطرف ميكند. اين گياه همچنين باعث كاهش قندخون نيز ميشود. اين گياه چربي خون را كاهش ميدهد و محرك اشتهاست.
در هوا گرم قدر بعضي چيزها را بيشتر ميدانيم و يكي از آنها خاكشير است. اين دانههاي ريز به طرز قابل توجهي با تب مبارزه ميكنند. اين گياه ملين مزاج است و خاصيت صفرابر و اشتهاآور است و از همه مهمتر به رفع عطش كمك شاياني ميكند. پس در اين روزهاي گرم آن را فراموش نكنيد.
سنبلالطيباز گياهاني است كه همه بزرگترهاي خانواده آن را ميشناسند. تركيبي از اين گياه به همراه گل گاو زبان براي تقويت قلب و آرامش اعصاب كاربرد قابل ملاحظهاي داشت. اين گياه بيخوابي را درمان ميكند و سردرد و سكسكه را التيام ميبخشد.
زرشك نيز گياه مفيدي است كه صفرابر و تصفيهكننده خون است. اگر فشار خون داريد و هنوز قرص مصرف نميكنيد اين ميوه كوچك و ترش در رفع فشارخون به شما كمك ميكند. تقويت كبد نيز از ديگر خواص آن است.
آلوئه ورا خاص مناطق آفريقايي است كه به آن زنبق بياباني يا صحرايي هم ميگويند. در برخي كشورها با نامهايي چون «گياه جاودانگي»، «گياه دارويي»، «گياه ملكه» و ... ناميده ميشود.
نخستين بار مصريها اين گياه را براي درمان زخمها، سوختگيها و عفونتها به كار ميگرفتند. پس از آنها يونانيها، اسپانياييها و آفريقاييها به شيوهها و منظورهاي مختلف از اين گياه استفاده ميكردند.
براي مثال شكارچيان آفريقايي از ژل آن بر بدن خود ميماليدند تا عرق نكنند و بدنشان بوي بد نگيرد!
از دهه ۱۹۳۰ به بعد تحقيقات علمي و وسيعي بر روي تركيبات و خواص دارويي اين گياه انجام شد و دريافتند ژل صاف شده اين گياه قدرت عجيبي در درمان زخمها و سوختگيها دارد.
براي درمان زخمهاي سربازان در سپاه الكساندر از آلوئه ورا استفاده ميشد. اگرچه آلوئه ورا هزاران سال است كه نقش مهمي را در پزشكي سنتي ايفا ميكند اما از كشف خواص بي بديل آن توسط طب مدرن امروزي زمان زيادي نمي گذرد.
گرایش عمومی جامعه به استفاده از داروهای گیاهی و به طور کلی فرآوردههای طبیعی بویژه طی سال های اخیر رو به افزایش بوده اما نکته حائز اهمیت اینجاست که تنها کمتر از 10 درصد از مجموع 250 هزار گونه گیاهی جهان برای بیش از یک عملکرد زیست شناختی، شناسایی و مورد استفاده قرار گرفته اند. به عبارت دیگر بر اساس آمارهای منتشره از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، تنها بین 35 تا 70 هزار گونه گیاه دارویی در طول زمان برای حداقل یک یا چند بار مورد مصرف قرار گرفته است. در حال حاضر، 25 درصد از داروهای موجود، منشا گیاهی دارند و 12 درصد داروها نیز از منابع میکروبی ساخته شده اند. به همین دلیل سازمان جنگل ها و مراتع به استناد گزارش های دریافتی از ادارات کل منابع طبیعی سراسر کشور، با صدور بخشنامه ای برداشت گیاهان دارویی و صنعتی را در سال جاری ممنوع اعلام کرد که این ممنوعیت شامل مواد خام و فرآوری نشده گیاهان صنعتی و دارویی نیز می شود. با وجود این، عدهای سودجو همچنان به صدور گیاهان دارویی ادامه می دهند و قاچاق این گیاهان در کنار بهره برداری های غیر اصولی و تخریب زیستگاه آنها از جمله عوامل تهدید این گیاهان با ارزش زیستی است.
بر اساس دومین گزارش وضعیت محیط زیست ایران، طبق برآوردها، حدود 8000 گونه گیاهی در ایران وجود دارد. به طور کلی این گیاهان در 3 گروه نهان دانگان، بازدانگان و سرخس ها در 167 تیره و1200 جنس در 3 ناحیه رویشی اروپا سیبری، ایران و تورانی و صعار اسندی گسترش دارند. از میان گیاهان ایران، حدود 1800 گونه بومی ایران هستند یعنی تنها در ایران دیده می شوند.
البته در بعضی از گزارش ها آمده است که هیچ تیره گیاهی انحصاری تاکنون در ایران گزارش نشده است. توزیع گونه های گیاهی در نواحی رویشی ایران نشان می دهد بیشترین تعداد گونههای گیاهی در ناحیه ایران و تورانی و در بخش کوهستانی این منطقه یافت می شود. همچنین براساس دومین گزارش وضعیت محیط زیست ایران، 84 درصد گونه های بومی در ناحیه ایران و تورانی، 7/6 درصد گونهها در ناحیه اروپا سیبری و 3 درصد در ناحیه صعار اسندی و 3/6 درصد در دیگر نواحی مشاهده می شوند. همچنین استان های آذربایجان، خراسان، تهران، فارس و مازندران بیشترین تعداد گونه بومی اختصاصی را دارند و استان های چهار محال و بختیاری، گلستان، تهران و لرستان بیشترین متوسط تعداد گونه بومی در واحد سطح را شامل می شوند.
گیاهان دارویی و تجارت جهانی
گیاهان دارویی از ارزش و اهمیت خاصی در تامین بهداشت و سلامت جوامع هم به لحاظ درمان و هم پیشگیری از بیماری ها برخوردار بوده و هستند. این بخش از منابع طبیعی قدمتی همپای بشر دارد و یکی از مهم ترین منابع تامین غذایی و دارویی بشر در طول نسل ها بوده اند. از نظر تاریخی، گیاهان اهمیت فراوانی در توسعه جوامع داشته اند و تحقیقات وسیعی برای یافتن فرآورده ها و مواد طبیعی دارویی گیاهی در طول تاریخ انجام شده اما پتانسیل تولید داروهای گیاهی در طبیعت بسیار بالاست. براساس اطلاعات پایگاه جامع علوم و فناوری گیاهان دارویی، گفته می شود 125 هزار گونه گیاه دارویی در جنگل های استوایی یافت می شود. ارزش اقتصادی و تجاری گیاهان دارویی فوقالعاده زیاد است. در بعضی آمارها ارزش تجارت جهانی گیاهان دارویی بالغ بر 43 میلیارد دلار در سال برآورد شده و طی آمار منتشره در اینترنت فروش فرآورده های گیاهی در سال 1997 بالغ بر 3/24 میلیارد دلار آمریکا بوده است. گرایش عمومی جامعه به استفاده از داروها و درمان های گیاهی و به طور کلی فرآورده های طبیعی بویژه طی سال های اخیر روبه افزایش بوده و مهم ترین علل آن، اثبات اثرات مخرب و جانبی داروهای شیمیایی از یک طرف و ایجاد آلودگی های زیست محیطی از سوی دیگر بوده است.
بیش از 60 درصد مردم آلمان و بلژیک و 74 درصد انگلیسی ها تمایل به استفاده از درمان های طبیعی گیاهی دارند. ضمن این که طبق آمار سازمان بهداشت جهانی بالغ بر 80 درصد مردم جهان بویژه در کشورهای در حال توسعه و نواحی فقیر و دور افتاده عمده ترین نیازهای درمانی خود را از گیاهان دارویی تامین می کنند. از سوی دیگر، گیاهان دارویی جزو ذخایر و منابع طبیعی هستند و بسیاری از کشورها کم یا زیاد از یک چنین منبعی برخوردارند که نوع، تعداد و تنوع گونه های گیاهی بر اساس شرایط و موقعیت جغرافیایی هر منطقه متفاوت است. متاسفانه سود آوری های کلان اقتصادی و توجه روز افزون به تجارت جهانی گیاهان دارویی، مشکلات و مسائل ناگواری را برای این منابع به وجود آورده و نسل گونه های گیاهی را با خطر انقراض مواجه ساخته است. چرا که بخش عظیمی از تجارت مربوط به گونههای گیاهان دارویی است که بعضا با شیوههای نادرست از طبیعت جمع آوری شده است و علاوه بر اینکه به انقراض نسل گونهها می انجامد، تنوع زیستی منطقه و جهان را نیز با خطر نابودی مواجه می سازد.
استفاده مطلوب، منطقی و بهینه از این منابع که به لحاظ فناوری بسیار کم هزینه تر و ساده تر از صنایع دارویی شیمیایی است، می تواند ضمن تامین بخشی از نیازهای عمده بهداشتی و درمانی جامعه از خروج مقادیر معتنابهی ارز جلوگیری کرده و مانع گسترش وابستگی به بیگانگان شود. بنابراین با اتخاذ سیاست ها و راهکارهای مناسب و مبتنی بر یک شناخت واقع گرایانه از وضعیت موجود، این منابع و کاربرد روش های علمی و صحیح در تمام ابعاد اعم از کاشت، داشت، برداشت و بهره برداری صنعتی و اقتصادی آن، چه از طبیعت و چه به صورت کشت مکانیزه، می توان به درکی واقعی و اصولی در خصوص نقش و بازدهی گیاهان دارویی در جوامع رو به رشدی همچون ایران رسید و علاوه بر حفظ و حراست از این سرمایههای ملی به شکوفایی و توسعه پایدار جامعه نیز دست یازید...
نكته خيلي مهم
:
ذكر
مورد استعمال داروهاي گياهي تنها بر اساس وظيفه اطلاع رساني اين سايت ميباشد و به هيچ عنوان به معناي تجويز يا تكذيب مورد درماني ذكر شده نمي باشد .
آ
رتیشو ( کنگر فرنگی )
Artichoke
نام علمی Cynara scolymus
